КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӨКМӨТҮ

БУЙРУК

2014-жылдын 17-июлу № 270-б

Бишкек шаарында 2013-жылдын 22-майында кол коюлган жана Кыргыз Республикасынын 2013-жылдын 12-июлундагы №136 Мыйзамы менен ратификацияланган Кыргыз Республикасы менен Азия өнүктүрүү банкынын ортосундагы «Чек аралык кызматтарды региондук жакшыртуу» долбоорун каржылоо жөнүндө макулдашуунун шарттарын аткаруу максатында:

1. Азия өнүктүрүү банкынын «Чек аралык кызматтарды региондук жакшыртуу» долбоору боюнча тиркелген Көчүрүү планы көңүлгө алынсын.

2. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Мамлекеттик бажы кызматы:

- Көчүрүү планына ылайык Кыргыз Республикасынын Ош облусунун Жекенди айылдык аймагынын ижарага алынган жер участогунда иш жүргүзгөн адамдарга тиешелүү жылга республикалык бюджетте каралган каражаттардын чегинде акчалай компенсацияларды төлөп берүүнү камсыз кылсын;

- Кыргыз Республикасынын Экономика министрлиги менен бирдикте Көчүрүү планынан келип чыккан башка чараларды көрсүн.

Азия өнүктүрүү банкынын "Чек аралык кызматтарды региондук жакшыртуу" долбоору боюнча

КӨЧҮРҮҮ ПЛАНЫ

КЫСКАРТУУЛАР

АӨБ         -           Азия өнүктүрүү банкы

ДТКА       -          Долбоордун таасирине кабылган адамдар

ЧАӨП      -          Чек арадан өтүү пункту

БАРЭК    -          Борбор Азиялык региондук экономикалык кызматташтык

ЭМ           -           Кыргыз Республикасынын Экономика министрлиги

МБК         -           Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Мамлекеттик бажы кызматы

КП            -           Көчүрүү планы

КЧСЖЖ  -          Коргоо чаралары боюнча саясат жөнүндө жобо

1.  Ушул Көчүрүү планы (КП) Чек аралык кызматтарды жакшыртуу боюнча региондук долбоордун алкагында «Карамык» (Кыргыз Республикасы) чек арадан өтүү пунктун (ЧАӨП) жакшыртуу багытындагы чакан долбоор үчүн Азия өнүктүрүү банкынын (АӨБ) 2009-жылдагы Коргоо чаралары боюнча саясат жөнүндө жобонун (КЧСЖ) талаптарына ылайык даярдалган. КП орус жана кыргыз тилдерине которулган, Кыргыз Республикасынын Экономика министрлиги (ЭМ) - чакан долбоордун аткаруучу агентгиги тарабынан иштелип чыккан.

2.  "Карамык" ЧАӨП БАРЭКтин эки коридорунда (ЗЬ жана 5) жайгашкан жана маңдайлаш тараптагы Тажикстан чек ара посту жакында жакшыртылган. "Карамык" ЧАӨПты эл аралык талаптарга жана стандарттарга толук шайкеш келиши үчүн өркүндөтүү сунушталууда. Долбоор аргасыз көчүрүүдөн улам «В» категориясы катары классификацияланат.

А. Кочүрүүнүн таасири

3.  Сунушталган Чакан долбоордун алкагында чек ара жанындагы заманбап объектини куруу пландаштырылууда, ал үчүн Жекенди айылдык аймагынын жер фондусунан (чек ара жанындагы объектинин жайгаштырылышы жана экспликациясы берилген, 1 жана 2-тиркемени караңыз) 3,30 га жер белүп берүү талап кылынат. Долбоор үчүн зарыл болгон бардык жер пайдалануу максатына ылайык мал жаюу үчүн колдонулган жайыт жерлери болуп саналат (мамлекеттин менчигинде турат). 3,30 гектардын 0,45 гектары Жекенди айылдык аймагынын 3 уй чарбасы тарабынан сатуу жана өздөрүнүн керектөөлөрүнө жумшоо үчүн картошка, буудай жана тоют өсүмдүкторү (эспарцет) сыяктуу өсүмдүктөрдү өстүрүүгө ижарага берилген. Чакан долбоорго байланыштуу 0,45 гектарды ижарага берүү кийинки айыл чарба иштери башталганга чейин токтотулат, бул 3 үй чарбасынын ижарага алынган жерден алынуучу кирешесин жоготууга алып келет. Имараттар, курулмалар же башка жерге тиешеси жок активдер бузулбайт. Ошондой эле ДТКАларда курулуш иштери башталганга чейин учурдагы айыл чарба мезгилинде өздөрү ижарага алган жерлерден түшүмдү толук жыйнап алууга убакыт жетиштүү болоору күтүлүүде.

4.  Жекенди айыл аймагынын аткаруучу органы 2011-жылдын март айында 5 жылдык мөөнөткө (2016-жылдын мартына чейин) ар бир үй чарбасы менен жеке ижара келишимине кол койгон. Үй чарбалары 3 айыл чарба мезгилинин аралыгында (2011, 2012, 2013-жылдары) жерди иштетишкен жана акыркы 2 жыл ичинде ижара акысын жана жер салыгын төлөшкөн. Ижаранын учурдагы келишими боюнча аларда 2 айыл чарба мезгили калат. Жерди алып коюуда болжолдонгон таасирлер тууралуу топтомо маалымат 1 - таблицада берилген:

1-таблица

Жерди алып коюуда болжолдонгон таасирлер тууралуу топтомо маалымат

В. Жер пайдалануунун укуктук макамы

5.  Улуттук мыйзамдарга¹ ылайык мамлекеттик токой фондунун жайыт жерлеринен башка жайыттар ижарага (иштетүүгө) берилбей тургандыгына байланыштуу жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менен үй чарбаларынын ортосунда түзүлгөн ижара келишимдери юридикалык жактан жараксыз болуп саналат. Мындан тышкары ижара келишими Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Мамлекеттик каттоо кызматынын жергиликтүү бөлүнүшүндө катталган эмес жана ушундан улам милдеттүү күчкө ээ эмес.² Бирок, үй чарбалары тарабынан жайытты иштетүү өз эркинче жүргүзүлбегөндүгүн, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын расмий чечими (ижара жөнүндө кол коюлган келишим) менен санкциялангандыгын эске алып, таасирдин аракетине туш болуучу үй чарбалары легитимдүү укуктары бар ДТКА катары каралышы керек.

С. Социалдык-экономикалык багыт

6.  Чоң-Алай районундагы башка жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары сыяктуу эле, Жекенди айылдык аймагы жергиликтүү калк үчүн негизги социалдык жана экономикалык кызматтарды көрсөтүү жагынан мамлекеттик субсидияларга (97%) көз каранды. карамык³ 5 айылдан турган Жекенди айылдык аймагына кирет. Карамыкта 550 үй чарбасы (же 2761 адам) жашайт, анын ичинен 61 %ы кедейлерге жана өтө кедейлерге кирет.⁴ Чектелген

_______________________

¹ «Жайыттар жөнүндө» КР Мыйзамы (2009-жылдын январы) жана Кыргыз Республикасынын Конституциясы (2010 - жылдын июну)

²«Кыймылсыз мүлккө жана аны менен болгон бүтүмдөрдү укуктарды мамлекеттик каттоо жөнүндө» КР Мыйзамы (2003-жылдын декабры).

³ Карамык - Жекенди айылдык аймагына административдик жактан кирген 5 айылдын бири. Андан башка ушул айылдык аймакка Кара-Тейит, Жекенди, Шибээ жана Чулук айылдары кирет.

⁴Жекенди айылдык аймагынын социалдык паспорту, 2012-ж.

экономикалык мүмкүнчүлүктөргө жана региондогу климаттык катаал шарттарга байланыштуу жергиликтүү калк негизинен мал чарбачылыгын жүргүзөт жана картошка өстүрүшөт. Буудай жана тоют өсүмдүктөрүн (эспарцет) негизинен өздөрүнүн керектөөлөрү үчүн өстүрүшөт. Расмий түрдө 5 тен ашык баласы бар же катаал/ бийик тоолуу шарттарда жашаган үй чарбалары аялуу катмар болуп саналат жана аларга кошумча мамлекеттик жөлөкпулдар берилет. Бардык 3 ДТКА азыркы учурда ушундай үй чарбаларына берилүүчү мамлекеттик жөлөкпул алышат. Киреше булагы өңүтүнөн алганда 2 ДТКА айыл чарбасынан алган өз кирешелерине кошумча пенсия алышат. 1 ДТКА Чон-Алай районундагы сейсмологиялык бөлүмдүн начальниги катары эмгек акы алат. ДТКАнын жашоо каражаттарынын багыты 2-таблицада келтирилген.

2- таблица

ДТКАнын жашоо каражаттарынын багыты

D. КП саясатынын принциптери жана компенсацияга укук

7.  Ушул КП АӨБдүн (2009) Коргоо чаралары боюнча саясат жөнүндө жобосуна шайкеш келет, бул жарандык иштер башталганга чейин АӨБдөн жактыруу алуу үчүн шарт катары КПны даярдоого жана ишке ашырууга мүмкүндүк берет. Темөндө КПны ишке ашыруунун негизин түзгөн саясаттын принциптери келтирилет:

-    көчүрүүнүн таасиринен качуу же жок дегенде аны минимумга жеткирүү керек;

-    эгерде кечүрүүге туура келсе, ДТКАнын жашоосуна каражаттардын макамынын чакан долбоорунун деңгээлин сактоо үчүн калыбына келтирүү наркы боюнча кирешени компенсациялоо жана деңгээлин калыбына келтирүү камсыэдалууга тийиш;

-    жерге менчиктин формалдуу укугунун жоктугу компенсация же жок дегенде кирешенин деңгээлин калыбына келтирүү үчүн тоскоолдук болбошу керек.

-    ДТКА үчүн жашоого карата алардын каражаттарын калыбына келтирүүгө жардам көрсөтүлөт;

-    аялуу ДТКАларга атайын жөлөкпулдар берилет;

-    ДТКАлардын даттануулары боюнча маселелерди чечүү үчүн даттануулар менен иштөөнүн тийиштүү механизмдери (ДМИМ) түзүлөт;

-    компенсацияларды төлөп берүү АӨБ КПны бекиткенден кийин гана башталат. Мындан тышкары бул тууралуу АӨБгө отчетторду жөнөтүү менен КПны ишке ашырууга мониторинг жүргүзүлөт жана

-    чакан долбоор боюнча жарандык курулуш иштери КПны ишке ашыруу бүткөндөн жана ырасталгандан кийин гана башталат.

8.  Бул чакан долбоор үчүн компенсация жана компенсацияга укук чакан долбоордон кийин ДТКАлардын жашоо турмуш деңгээлин колдоо же жогорулатууга жардам берүү үчүн багытталган. 3-таблицада чакан долбоордун алкагында ДТКАлардын ар кандай категориялары үчүн компенсацияларга укуктардын матрицасы келтирилген.

3-таблица

Компенсацияларга укуктардын матрицасы

С. Баалоо

9. Күтүлгөн ижараны токтотуунун натыйжасында ар бир үй чарбасы ижарага альшган участокторду иштетүүнү улантуу мүмкүнчүлүгүн ижаранын келишими бүткөнгө чейин жоготот. Жоготуулардын масштабы жыл сайын алынган түшүмдү базар баасында сатуудан алынган, ижара келишимине ылайык калган жылдардын (2 жыл) санына көбөйтүлгөн таза пайданын мааниси катары бааланат. Акчалай компенсация иш жүзүндө жүзөгө ашырылуучу жалгыз вариант катары каралат, анткени Жекенди айылдык аймагынын аткаруу органы Айыл чарба жерлеринин мамлекеттик фондунда пайдаланылбаган жерлерге ээ эмес, ошондой эле долбоордун аракет чөйрөсүнө кирген үй чарбаларына ижарага алынган участокторду алмаштырууну камсыз кыла албайт. Ар бир үй чарба боюнча ижараны жоготуу үчүн компенсациялардын эсеби 4 жана 6- таблицаларда берилген:

4-таблица

Ижарага алынган жерден түшүүчү кирешени жоготуупу баалоо

10. Бардык 3 ДТКА расмий түрдө аялуу деп саналат. Бул үй чарбаларына жардам көрсөтүү үчүн аялуулар боюнча жөлөкпул Ош облусу үчүн учурдагы расмий жашоо минимумун (ЖМ)⁶ 3 айга көбөйтүүнүн негизинде эсептелет (4543 сом х 3 ай).

____________________

⁵Ижара келишими 2016-жылдын март айына чейин кол коюлгандыктап, ал эми 2016-жылдын айыл чарба сезону марттан кийин башталгандыктан (ижара келишимин колдонуу мөөнөтү бүткөндөн кийин). компенсацияга укук 2 гана жылга эсептелген.

⁶Ош облусу үчүн расмий жашоо минимуму 2013-жылдын 3-кварталы үчүн 4543 сомду түзөт (Маалымат булагы: КР Улуттук статистика комитети, 2013-жыл)

F. Бюджет жана каржылоо

11. Долбоорду ишке ашыруу боюнча негизги өнөктөш катары Кыргыз Республикасынын Өкмөтүне караштуу Мамлекеттик бажы кызматы КПны ишке ашыруу үчүн зарыл болгон каражаттарды төлөйт. КПны ишке ашыруунун жалпы бюджети 5-таблицада келтирилген:

5-таблица

КПнын бюджети

G. Даттанууларды кароонун механизмы

12. Чакан долбоор ДТКАлар тарабынан Чакан долбоордун иши менен байланышкан даттанууларды өз убагында табуу жана чечүү үчүн Даттанууларды кароо механизмин (ДКМ) ишке киргизет. ДКМ ДТКАлар өз тынчсыздануулары тууралуу, ар түрдүү маселелер боюнча түшүндүрүүнү алууну же Чакан долбоордун иши менен байланышкан даттанууларды чечүүнү талап кыла турган механизмди түшүндүрет. ДТКАлар үчүн даттанууларды кароо процессинде легитимдүүлүктү жана алгылыктуулукту камсыз кылуу үчүн ДКМ төмөнкүдөй принциптерге ылайык иштелип чыгат: i) натыйжалуулук; ii) ДТКАлар үчүн кирешелүүлүк; iii) ачык-айкындуулук; iv), гендердик жана башка аялуу топторду сезгичтик; v) маданий өзгөчөлүктү эске алуу; vi) даттанууларды берүү менен байланышкан жол-жоболор жана чыгымдар планында ДТКАлар үчүн жеткиликтүүлүк.

13. Аткаруу агенттиги (мындан ары - АА) жана курулушту көзөмөлдөө боюнча консультант ДКМнын ишине мониторинг жүргүзөт жана долбоорду ишке ашыруунун жүрүшү жөнүндө отчеттордо мониторингдин жыйынтыктарын чагылдырышат.

Н. Уюштуруу механизмдери

14. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Мамлекеттик бажы кызматы өзүнүн региондук бөлүнүштөрү аркылуу КПнын өз убагында ишке ашырылышына жана КПнын аяктагандыгы жөнүндө отчеттун даярдалышына жооптуу болот. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Мамлекеттик бажы кызматы (МБК) КПнын аяктагандыгы жөнүндө курулушту көзөмөлдөөчү консультантка отчет тапшырат, анда КПны күбөлөндүрөт жана талаптардын сакталгандыгы жөнүндө отчетту даярдайт. КПнын аяктагандыгы жөнүндө отчетту, ошондой эле талаптардын сакталгандыгы жөнүндө отчет баяндама үчүн АӨБгө берилет. АӨБ ушул отчетторго баяндама жүргүзгөндөн кийин гана жарандык курулуш иштери башталат.

I. КП ишке ашыруу боюнча иш-аракеттердин планы

J. Мониторинг жана отчеттуулук

15. Курулушту көзөмөлдөө боюнча консультант жана АӨБнүн Кыргыз Республикасындагы Туруктуу өкүлчүлүгү RETA 7433чы алкагында көчүрүү боюнча өзүнүн улуттук адиси аркылуу мониторинг жүргүзүшөт, Ишке ашыруу боюнча иш - аракеттердин планына ылайык бардык зарыл болгон кадамдарды жүзөгө ашыруу, аткаруу жана документациялоону камсыз кылышат.

1-тиркеме. Аракет чейрөсүнө кирген участоктун сүреттөрү

Аракет чөйресүнө кирген участоктун түндүк-батыш жагынан жалпы көрүнүшү

Аракет чөйрөсүнө кирген участоктун көрүнүшү жана арткы планда батыш багытындагы жол

Аракет чөйрөсүнө кирген участоктун чыгыш багытындагы жол тараптан көрүнүшү

Аракет чөйрөсүнө кирген участоктун түндүк-чыгыш багытындагы жол тараптан көрүнүшү

3-тиркеме. ДТКА үчүн компенсацияга укукту аныктоо методологиясы

6-таблица

Компенсациянын чоңдугун эсептөө үчүн башкы өзгөрмөлөр

Компенсацияларды эсептөө үчүн формула:

E_L = (Y_жылдык * P _{өсүмдүк} * C _{конкреттүү өсүмдүк}) * L _{ижарага алынган жер} * Q_{а/чарба сезону};

мында:

E_L — ижараны жоготуудан алынуучу компенсация

Ү_жылдык -1 гектарга карата жылдык түшүм

Р_{өсүмдүк} - өсүмдүктүн баасы

С_{конкреттүү өсүмдүк} - өсүмдүктү өстүрүүгө кеткен чыгымдар

L_{ижарага алынган жер} - өстүрүлтөн участоктун аянты

Q _{а/ч сезону}- а/чарба мезгилинин саны

7-таблица

1 гектарга конкреттүү өсүмдүктү өстүрүүтө кеткен чыгымдарды эсептөө (2012-ж.)

⁷Эсептөө үчүн негиз катары 1 га жердин орточо түшүмдүүлүгү алынды. Чоң-Алай районунда 1 гектардан картошканын, тоюттун (эспарцеттин) жала буудайдын жылдык тушүмүнүн көрсөткүчтөрүнүн айырмасы тиешелүү түрдө 15 тен 30 тоннага чейин, 130 тан 330 таңгакка чейин жана 2 ден 5 тоннага чейин болот. Маалымат булагы: Жекенди ЖӨБ, 2012.

² 2012-жылы айыл чарба өсүмдүктөрүнүн баалары Жекенди ЖӨБ тарабынан берилтен.

⁹ 1 га картошка жер семирткичтерди керектөө 700 кг х 30 сомду түзөт, 1 га буудайга 200 кг х 25 сом жер семирткич керек. Тоюттук өсүмдүктөргө (эспарцетке) адатта жер семирткичтердин зарылдыгы жок. Маалымат булагы Ош облусунун Чоң-Алай райондук мамлекеттик администрациясынын айыл чарба башкармалыгы (2012-ж.):