КЫРТЫШТЫН ЭЛЕКТРОФИЗИКАЛЫК МҮНӨЗДӨМӨЛӨРҮН ЭСКЕ

АЛУУ МЕНЕН ЭЛЕКТР ЭНЕРГЕТИКА ОБЪЕКТТЕРИНДЕ ЭЛЕКТР

МАГНИТТИК ШАЙКЕШТИКТИ КАМСЫЗ КЫЛУУ БОЮНЧА

МЕТОДИКАЛЫК КӨРСӨТМӨЛӨР

БИШКЕК 2025

УДК 621

1.Колдонуу чөйрөсү

Бул методикалык көрсөтмөлөр 35 кВ жана андан жогору чыңалуу классындагы электр энергетикасынын объекттерине таркатылат.

Методикалык көрсөтмөлөрдө электр энергетика объекттерин компоновкалоодо экинчи жабдуулардын электромагниттик шайкештигин (ЭМС) камсыздоо, жердин нормалдуу жана жогорку салыштырма электр каршылыгында жерге туташтыруучу түзүлүштөрдүн долбоорун аткаруу, чагылгандан коргоо, кабелдик канализация, оперативдүү туруктуу ток жана 0,4 кВ өзгөрүлмө токтун чыңалуусунда электр менен камсыздоо боюнча техникалык чечимдер каралды.

Методикалык көрсөтмөлөрдө топурактын электр каршылыгына жараша жерге туташтыруучу түзүлүштүн конструкциялык аткарылышын тандоо боюнча даяр эсептөөлөр берилген. Тиркемелерде электр энергетика объекттериндеги экинчи жабдуулардын электр магниттик шайкештик шарттарын аткарууну камсыздоочу бөлүмдөргө маалымдама материал келтирилген.

2. Нормативдик шилтемелер

Бул методикалык көрсөтмөлөр төмөнкү ченемдик-техникалык документтердин негизинде иштелип чыккан:

1. ЭОЭ 6, 7-басылышы.

2. ГОСТ Р 50571-4-44-2011 (МЭК 60364-44:2007) төмөн чыңалуудагы электр орнотмолору. 4-44-бөлүк. Коопсуздук талаптары. Чыңалуу четтөөлөрүнөн жана электромагниттик тоскоолдуктардан коргоо. Б.: Стандартинформ, 2012

3. ГОСТ Р 51317.6.5-2006 (МЭК 61000-6-5-2001) техникалык каражаттардын электромагниттик шайкештиги. Электр станцияларында жана көмөкчордондордо колдонулуучу техникалык каражаттардын электр магниттик тоскоолдуктарына туруктуулугу. Техникалык талаптар жана сыноо ыкмалары.

4. Электр түзүлүштөрүнүн жерге туташтыруучу түзүлүштөрүн контролдоо боюнча методикалык көрсөтмөлөр. РД 153-34.0-20. 525-00, Бишкек, 2000.

5. Электр станцияларында жана көмөкчордондордо электр магниттик жагдайды жана шайкештикти аныктоо боюнча методикалык көрсөтмөлөр. СО 34.35.311-2004. М.: МЭИ басмасы, 2004.

6. Электр тармактар чарба объектилеринде электр магниттик шайкештикти камсыз кылуу боюнча методикалык көрсөтмөлөр. СТО-56947007-29.240.044-2010.

7. СО 153-34.21.122-2003 (РАО ЕЭС) (имараттарды, курулмаларды жана өнөр жай коммуникацияларын чагылгандан коргоо түзүлүшү боюнча нускама),

8. СО 34.35.311-2004 (РАО ЕЭС) (электр станцияларындагы жана көмөкчордондордогу электр магниттик жагдайды аныктоо боюнча методикалык көрсөтмөлөр),

9. ГОСТ Р 50571.20-2000 ($60364-4-444-96) (имараттардын электр орнотмолору. Бөлүк 4. Коопсуздук талаптары. Бөлүм 44. Толкундан коргоо. Бөлүм 444. Электр орнотмолорун электромагниттик таасирлерден улам келип чыккан ашыкча чыңалуулардан коргоо),

10. ГОСТ Р 50571.21-2000 ($60364-5-548-96) (имараттардын электр орнотмолору. Бөлүк 5. Тандоо жана электр жабдууларын орнотуу. Бөлүм 548. Маалыматты иштетүүчү жабдууларды камтыган электр орнотмолорундагы электр потенциалдарын теңдөө системалары),

11. ГОСТ Р 50571.22-2000 ($60364-7-707-84) (имараттардын электр орнотмолору. Бөлүк 7. Атайын электр орнотмолоруна талаптар. Бөлүм 707. Маалымат иштетүүчү жабдууларды жерге туташтыруу),

12. ГОСТ Р 51317.4.1-2000 (Техникалык каражаттардын Шайкештиги электрмагниттик. Интерференцияга туруштук берүү тесттери. Тесттин түрлөрү),

13. ГОСТ Р 51317.6.5-2006 Техникалык каражаттардын Шайкештиги электрмагниттик. Электр станцияларында жана көмөкчордондордо колдонулуучу техникалык каражаттардын электр магниттик тоскоолдуктарына туруктуулугу,

14. IEEE Std 1100-1999 (Recommended Practice for Powering and Grounding Electronic Equipment),

15. IEC 62305 (Lightning Protection),

16. 6-750 кВ чыңалуудагы көмөкчордондордун жерге туташтыруучу түзүлүштөрүн долбоорлоо боюнча колдонмо (экинчи редакциясы).

17. ГОСТ 12.1.030 Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын системасы. Электр коопсуздугу. Коргоочу жерге туташтыруу, занулирование

18. ГОСТ 12.1.038 Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын системасы. Электр коопсуздугу. Тийүү чыңалууларынын жана токтордун жол берилген чектик мааниси

19. ГОСТ 10434 Электрдик байланыш байланыштары. Классификация. Жалпы техникалык талаптар

20. ГОСТ 21130 Электротехникалык буюмдар. Жердештирүү кыскычтары жана жердештирүү белгилери. Курулуш жана өлчөмдөр

21. ГОСТ 24291 Электр станциясынын жана электр тармагынын электр бөлүгү. Терминдер жана аныктамалар

22. ГОСТ 30331.1 (ст.60364-1:2005) Төмөн чыңалуудагы электр орнотмолору. Бөлүк 1. Негизги пункттар, жалпы мүнөздөмөлөрдү баалоо, терминдер жана аныктамалар

23. ГОСТ Р 50571.5.54 / МЭК 60364-5-54:2011 Төмөн чыңалуудагы электр орнотмолору. 5-54-бөлүк. Тандоо жана электр жабдууларын орнотуу. Жерге туташтыруучу түзүлүштөр, коргоочу өткөргүчтөр жана потенциалдуу теңдештирүүчү коргоочу өткөргүчтөр

24. ГОСТ Р 57190 Ар кандай арналыштагы жерге туташтыргычтар жана жерге туташтыруучу түзүлүштөр. Терминдер жана аныктамалар

3. Жалпы жоболор

Экинчи жабдуулар, байланыш тутумдары, экинчи коммутация кабелдери кызмат мөөнөтү бою ар кандай түрдөгү электромагниттик таасирлерге дуушар болушат. ЭМШ шарттарын аткарбоо экинчи жабдуулардын бузулушуна, релелик коргоо жана автоматика (РКА) түзүлүштөрүнүн туура эмес аракеттерине (иштен чыгуусуна, ашыкча же жалган кабарлоосуна), экинчи коммутация кабелдеринин жана экинчи коммутация шкафтарынын терминалдарынын изоляциясынын жабылышына, персоналдын автоматташтырылган жумуш орундарынын ишинин үзгүлтүккө учурашына ж.б. алып келет, энергия объектисинин ишинин ишенимдүүлүгүн олуттуу төмөндөтөт.

ЭМШ шарттарын аткаруу критерийи электр магниттик жагдайды (ЭМЖ) камсыз кылуу болуп саналат, мында электр тармактык чарба объектисинде бардык түрдөгү электр магниттик таасирлердин мүмкүн болгон эң жогорку деңгээли ар бир конкреттүү экинчи жабдуу үчүн жол берилген маанилерден ашпайт.

Экинчи жабдуулар жана байланыш системалары ЭМШ негизги талаптарды аткаруу менен жетишилет:

- тоскоолдуктардан коргонуунун жогорку деңгээли менен экинчи жабдууларды колдонуу;

- электр магниттик таасирлердин эмиссиясынын чектелген деңгээли менен баштапкы жана экинчи жабдууларды колдонуу;

- электр магниттик таасирлерди чектөөнү камсыз кылуучу уюштуруу жана техникалык иш-чаралардын комплексин аткаруу.

Экинчи жабдуулардын жана байланыш системаларынын туруктуу жана ишенимдүү иштеши объектте ЭМЖ түзүлгөн шартта гана мүмкүн, мында бардык түрдөгү электромагниттик таасирлердин деңгээли ар бир конкреттүү түзүлүш үчүн жол берилген мааниден ашпайт.

4. Терминдер жана аныктамалар

Бул методикалык көрсөтмөлөрдүн максаттары үчүн төмөнкү терминдер жана алардын аныктамалары колдонулат:

Чагылгандан коргоонун тышкы түзүлүштөрү – чагылганды токтоткучтардан, ток өткөргүчтөрдөн жана жерге туташтыргычтардан турган комплекс.

Жердин (имараттын) сырткы контуру – имараттын айланасында салынган жабык горизонталдуу жер.

Жерге туташтыруунун (имараттын) ички түзүлүшү – имараттын ичинде жайгашкан жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдүн жыйындысы.

Сырттан келген жердеткич – энергия объектисинин аймагынан тышкары жерде жасалган жердеткич.

Экинчи жабдуу – релелик коргоо жана электр автоматика, аварияга каршы автоматика аппараттары (түзүлүштөрү); технологиялык процессти башкаруунун автоматташтырылган системасы; диспетчердик башкаруунун автоматташтырылган системасы; маалыматты чогултуу жана берүү системасы; электр энергиясын коммерциялык эсепке алуунун автоматташтырылган маалыматтык-өлчөө системасы; өрткө каршы система; күзөт сигнализациясы; видео байкоо; оперативдүү туруктуу ток системасы; өзгөрүлмө токтун 0,4 кВ чыңалуусу менен өздүк муктаждыктар системасы; көмөкчү жабдууларды башкаруу жана сигнализация системасы; электр жабдууларын диагностикалоо системасы, башкаруу кабелдери ж. б.

Жерге туташтыруучу түзүлүш – жерге туташтыргычтын жана жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдүн жыйындысы.

Жерге туташтыруучу – жер менен түздөн-түз же аралык өткөргүч чөйрө аркылуу электрдик байланышта болгон өткөргүч бөлүктөрдүн өткөргүч бөлүгү же жыйындысы.

Жерге туташтыруучу өткөргүч – жерге туташтыруучу бөлүктү (чекитти) жерге туташтыруучу өткөргүч.

Коргоочу өткөргүч (РЕ- өткөргүч) – электр коопсуздугу үчүн арналган өткөргүч.

Нөл потенциалынын зонасы (салыштырмалуу жер) – электр потенциалы нөлгө барабар деп кабыл алынган кандайдыр бир жердеткичтин таасир этүү зонасынан тышкаркы жердин бөлүгү.

Нурлануучу электр магниттик тоскоолдук – мейкиндикте тараган электр магниттик тоскоолдук.

Катуулук классы (даражасы) – сыноо электр магниттик таасиринин тиешелүү деңгээли.

Өткөргүчтүк электр магниттик тоскоолдук – өткөрүүчү чөйрөдө таралуучу электр магниттик тоскоолдук.

Чагылган кабыл алгыч– чагылган өткөргүчүнүн чагылганды кармоо үчүн арналган бөлүгү.

Жерге туташтыруучу магистраль – эки же андан көп бутактары бар жерге туташтыруучу өткөргүч.

Тийүү чыңалуусу – жерге (денеге) бир убакта адам тийгенде токтун чынжырынын эки чекитинин ортосундагы чыңалуу.

Туруктуу токтун чыңалуусунун пульсациясы – электр энергиясынын булагынын, кайра түзүүчүсүнүн же электр менен жабдуу тутумунун туруктуу иштөө режиминде туруктуу чыңалуунун орточо деңгээлине карата мезгил-мезгили менен же кокустан өзгөрүү процесси.

Электр энергиясынын сапатынын көрсөткүчү – бир же бир нече параметрлери боюнча электр энергиясынын сапатын мүнөздөөчү чоңдук.

Жерге туташтыруучу түзүлүштөгү потенциалдар айырмасы – көмөкчордондогу кыска туташууда жерге туташтыруучу түзүлүштүн ар кандай чекиттеринин ортосунда пайда болуучу потенциалдар айырмасы, ал жерге туташтыруучу системанын өткөргүчтөрүнүн узата токторунан жана каршылыгынан келип чыгат.

Жерге туташтыруучу түзүлүштүн каршылыгы – жерге туташтыргычтан жерге агып жаткан токтун жерге туташтыруучу түзүлүштөгү чыңалуунун катышы.

Жерге болгон чукул туташуу – чукул туташуу болгон жерде жерге агып жаткан ток.

Ток өткөргүч – чагылгандын агымын чагылган кабыл алгычтан жер электродуна буруу үчүн арналган чагылган өткөргүчүнүн бир бөлүгү.

Электр магниттик тоскоолдукка туруктуулук, тоскоолдукка туруктуулук – техника каражаттарынын (ТК) иштөө же куруу принцибине кирбеген тоскоолдуктардан коргоонун кошумча каражаттары жок болгон учурда параметрлердин регламенттелген маанилери менен тышкы тоскоолдуктар таасир эткенде анын иштөөсүнүн белгиленген сапатын сактап калуу жөндөмдүүлүгү.

Электр магниттик тоскоолдуктарга туруктуулук деңгээли, тоскоолдуктарга туруктуулук деңгээли - белгилүү бир ТКга таасир этүүчү электр магниттик тоскоолдуктардын конкреттүү түрүнүн максималдуу деңгээли, мында ТК иштин белгиленген сапатын сактап калат.

Техникалык каражаттардын электр магниттик шайкештиги (ТК ЭМШ) - ТКтын электр магниттик жагдайда белгиленген сапатта иштөөсү жана башка ТКга жол берилгис электр магниттик тоскоолдуктарды жаратпоосу.

Электр магниттик жагдай (ЭМЖ) – мейкиндиктин берилген жаатындагы, жыштык жана убакыт диапазондорундагы электр магниттик кубулуштардын, процесстердин жыйындысы.

Электр магниттик тоскоолдук – электр магниттик кубулуш, процесс, ал техника каражатынын иштөө сапатын начарлатат же начарлатышы мүмкүн.

Электр магниттик өзгөрүү (таасир) – прибордун, жабдуунун же системанын иштешин начарлатуучу же кызмат өтөө мөөнөтүнө жагымсыз таасир тийгизе турган ар кандай электр магниттик кубулуш.

Тоскоолдук булагынан электрмагниттик нурлануу – электрмагниттик энергия тоскоолдук булагы тарабынан мейкиндикке электромагниттик толкун түрүндө нурлануучу кубулуш, процесс.

Потенциалдын чыгышы – электр орнотмосунан тышкары коммуникацияларда чыңалуунун (жерге карата) жол берилген маанилерден жогору болушу.

Гальваникалык байланыш – эки нерсени металл өткөргүч менен электрдик туташтыруу, анча-мынча каршылык көрсөтөт.

Жерге туташтыруучу түзүлүштөгү импульстук потенциал – жерге туташтыруучу түзүлүштүн кандайдыр бир чекити менен каралуучу чекиттен 20 м жакын эмес жайгашкан топурактын бетиндеги чекиттин ортосундагы чыңалуу.

Жылуулук таасири – жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдү жана жерге туташтыргычтарды алар аркылуу өткөн электр орнотмосунун тогу менен жылытуу.

5. Кыскартуулар

Бул стандартта төмөнкү кыскартуулар колдонулган:

ББК - башкы башкаруу калканы;

ЖТ - жердештирүүчү түзүлүштөр;

ЧТ - чукул туташуу;

ТБТ - толук бөлүштүрүүчү түзүлүш;

ЭТБ – элегаз менен изоляцияланган толук бөлүштүргүч;

СА – сызыктуу ажыраткыч;

ЖКЧБТ - жалпы көмөкчордондун бөлүштүргүч түзүлүштөрү;

ЖКЧБП - жалпы көмөкчордонду башкаруу пункту;

ПВХ – поливинилхлорид;

КЧ – көмөкчордон;

РКА -релелик коргоо жана автоматика;

ЖЖС – жүк астында жөнгө салуу;

БТ – бөлүштүрүүчү түзүлүш;

РЩ – релелик калкан;

БСН-өздүк муктаждыктагы трансформатор;

ЧТ – чыңалуу трансформатору;

ТК – трансформатордук көмөкчордон;

ТТ – ток трансформатору;

ОТТС – оперативдүү туруктуу ток системасы;

РТ – өчүргүчтөр иштен чыккан учурда резервдик түзүлүш;

ЭС – электр станциясы;

ЭМЖ – электромагниттик жагдай;

ЭМШ – электромагниттик шайкештик.

6. Жалпы көрсөтмөлөр

6.1 Жаңы курулуш объекттери, комплекстүү техникалык кайра жабдуу жана реконструкциялоо, иштеп жаткан объекттерди кеңейтүү үчүн талап кылынган ЭМЖды түзүү, модернизациялоодо, айрым түзүлүштөрдү алмаштырууда иш-чаралардын комплексин аткаруу менен камсыз кылынат:

- долбоордун стадиясында ЭМШти камсыздоо боюнча техникалык чечимдерди иштеп чыгуу;

- жумушчу документтерди иштеп чыгуу стадиясында конструктордук, курулуш, монтаждоо жана башка документтерде кабыл алынган долбоордук чечимдерди ишке ашыруу;

-курулуш-монтаждоо иштерин жүргүзүүдө долбоордук чечимдердин аткарылышына автордук көзөмөл;

-аткарылган иш-чаралардын жетиштүүлүгүн ырастоо максатында кабыл алуу-тапшыруу сынактарын өткөрүү.

6.2 ЭМШ камсыз кылуу шарттары төмөнкү системалар үчүн аткарылышы керек:

- релелик коргоо;

- электро-автоматтар: аварияга каршы жана автоматтык жөнгө салуу;

- технологиялык процессти башкаруунун автоматташтырылган системасы;

- диспетчердик башкаруунун автоматташтырылган системасы;

- маалыматтарды топтоо жана берүү системалары;

- электр керектөөнү контролдоонун, эсепке алуунун жана башкаруунун автоматташтырылган системасы;

- өрткө каршы системасы;

- күзөт сигнализациясы.

- видеобайкоо;

- оперативдүү туруктуу ток;

- 0,4 кВ чыңалуудагы өзгөрмө ток менен электр менен жабдуу;

- көмөкчү жабдууларды башкаруу жана сигнализация системалары;

- электр жабдууларын диагностикалоо;

- байланыш.

6.3 Электр магниттик абалга эсептик баалоо жүргүзүү үчүн баштапкы маалыматтар зарыл.

Баштапкы маалыматтардын көлөмү жана аларды алуу ыкмасы иштелип жаткан долбоордун түрүнө жараша болот:

- жаңы курулуп жаткан көмөкчордон;

- көмөкчордонду баштапкы жана экинчи жабдууларды алмаштыруу менен толук реконструкциялоо (техникалык жабдуу);

- көмөкчордонду баштапкы жана экинчи жабдуулардын бөлүгүн алмаштыруу менен этап-этабы менен реконструкциялоо (техникалык жабдуу);

- көмөкчордонду айрым системаларды алмаштыруу менен жарым-жартылай реконструкциялоо (техникалык жабдуу);

- жаңы өзүнчө системаларды алмаштыруу же жабдуу; РЗА, байланыш жана башка системалардын жаңы түзүлүштөрүн алмаштыруу же орнотуу.

Көмөкчордондогу электр магниттик шайкештиктин шарттарынын аткарылышын баалоо үчүн жалпы баштапкы маалыматтар болуп төмөнкүлөр саналат:

- нормаланган параметрлер;

- электрдик операциялык схема, электр жабдууларынын мүнөздөмөлөрү;

- долбоор алдындагы иликтөөлөрдүн натыйжалары;

- экинчи коммутация чынжырларынын кабелдерин тартуу жолдору менен жабдуулардын жайгашуу схемасы;

- 110 кВ жана андан жогору БТнүн ар биринде бир фазалуу (эки фазалуу) чукул туташуу токторунун жана 6-35 кВ БТдөгү эки фазалуу туташуу токторунун эсептик мааниси;

- оперативдүү туруктуу ток жана өзгөрмө ток системаларынын жабдууларынын мүнөздөмөлөрү.

6.4 Нормалануучу параметрлер катары экинчи жабдуулар жана байланыш түзүлүштөрү үчүн сыноо электр магниттик таасирлердин (тоскоолдуктарга туруктуулук) деңгээли кабыл алынышы керек.

Жердештирүүчү түзүлүштөрдү долбоорлоодо термикалык туруктуулук шарттары боюнча калканчтарда, соотто жана экинчилик коммутация чынжырларындагы кабелдердин кабыгында жол берилген токтор кошумча орнотулат.

Чагылгандан коргоону долбоорлоодо чагылган чагылгандын жерге туташтыруучу түзүлүшүнөн контролдук кабелдерге чейин жол берилген аралыктарды белгилейт.

Өзгөрмө токтун 0,4 кВ чыңалуудагы электр менен жабдуу системасы үчүн ГОСТ 32144-2013 "Жалпы арналыштагы электр менен жабдуу системаларындагы электр энергиясынын сапатынын ченемдери" боюнча нормаланган параметрлер колдонулат.

6.5 Долбоорду иштеп чыгууда экинчилик жабдуулардын жана байланыш системаларынын ЭМШ камсыз кылуу үчүн:

- долбоор алдындагы иликтөөлөр жана баштапкы маалыматтарды чогултуу;

- экинчи жабдууга жана байланыш системасына электр магниттик таасирлердин деңгээлин эсептик баалоо;

- электр магниттик таасирлердин эсептелген деңгээлдерин экинчи жабдуулардын жана байланыш түзүлүштөрүнүн тоскоолдуктарга туруктуулук деңгээлдери менен салыштыруу;

- электр магниттик таасирлердин деңгээлин жол берилген көрсөткүчтөргө чейин азайтуу боюнча техникалык чечимдерди иштеп чыгуу.

6.6 ЭМШти камсыз кылуунун критерийи болуп электр магниттик таасирлердин бардык түрлөрүнүн деңгээли экинчи жабдуулардын жана байланыш системаларынын тоскоолдуктарга туруктуулук деңгээлинен төмөн болгон шарттар эсептелет.

6.7 Методикалык көрсөтмөлөрдү колдонуу объектти жайгаштыруу, жерге туташтыруучу түзүлүштүн долбоорун иштеп чыгуу, чагылгандан коргоо, кабелдик канализация, ОТТС жана өздүк муктаждыктар боюнча ЭМШ маселелерин чечүүнү карайт.

Көмөкчордондорду долбоорлоодо ЭМШ маселелерин чечүүнүн төмөнкү тартиби сунушталат.

а) электр магниттик таасирлердин деңгээлин эсептөө үчүн зарыл болгон баштапкы маалыматтарды, ошондой эле экинчи жабдуулардын жана байланыш системаларынын тоскоолдуктарга туруктуулугу жөнүндө маалыматтарды чогултуу.

б) 8-бөлүмдө баяндалган сунуштарды эске алуу менен көмөкчордондун жайгашуусу. Көмөкчордонду макети аткарылгандан кийин электр магниттик талаалардын чыңалуусуна эсептик баалоо жүргүзүлүшү керек. Эгерде электр магниттик талаалардын чыңалуу деңгээли экинчи жабдуулардын жана байланыш системаларынын тоскоолдукка туруктуулугу боюнча жол берилген маанилерден ашып кетсе, анда компоновканы өзгөртүү боюнча чечимдер каралышы керек.

в) ЭОЭ талаптарына ылайык жана 9-бөлүмдүн сунуштарын эске алуу менен көмөкчордондун жерге туташтыруучу түзүлүшүнүн долбоорун иштеп чыгуу. Эсептөө тирешүүлөрдүн жана агымдар, экинчи жабдууларды жана компьютер программасынын жардамы менен КЗ байланыш системасын таасир этет.Жол берилген маанилер менен эсептөөлөрдүн натыйжаларын салыштыруу. Жол берилген маанилерден ашып кеткенде 9-бөлүмдүн сунуштарына ылайык жерге туташтыруучу түзүлүштү күчөтүү боюнча иш-чаралар иштелип чыгат.

г) 10-бөлүмдүн сунуштарын эске алуу менен кабелдик каналдын долбоорун иштеп чыгуу. Күчтүк жабдууларды жана чукул туташууларды которуштурууда экинчилик чынжырлардагы импульстук тоскоолдуктардын деңгээлин эсептөө. Эсептөөнүн алынган натыйжаларын жол берилген маанилер менен салыштыруу. Эгерде жол берилген маанилерден ашып кетсе, 10-бөлүмдүн сунуштарына ылайык импульстук тоскоолдуктардын деңгээлин төмөндөтүү боюнча чаралар иштелип чыгат.

д) 9-бөлүмдүн сунуштарын эске алуу менен чагылгандан коргоо долбоорун иштеп чыгуу. Компьютердик программанын жардамы менен чагылган түшкөндөгү, экинчи схемалардагы импульстук тоскоолдуктардын деңгээлин эсептөө. Жол берилген маанилер менен эсептөөлөрдүн натыйжаларын салыштыруу. Жол берилген маанилерден ашып кеткен учурда 9-бөлүмдүн сунуштарына ылайык импульстук тоскоолдуктардын деңгээлин төмөндөтүү боюнча иш-чаралар иштелип чыгат.

е) 11 жана 12-бөлүмдөрдүн сунуштарын эске алуу менен туруктуу жана өзгөрмө токтун электр берүү системаларынын долбоорун иштеп чыгуу.

Электр магниттик таасирлердин деңгээлин эсептөөнүн натыйжалары жана экинчи жабдуулардын жана байланыш системаларынын ЭМШ камсыз кылуу боюнча иштелип чыккан иш-чаралар ЭМШ боюнча долбоордун атайын бөлүмүндө берилиши керек. Долбоордун ЭМШ боюнча бөлүмүндө электр магниттик таасирлердин эсептик деңгээлдери жана экинчи жабдуулардын жана байланыш системаларынын тоскоолдуктарга туруктуулугу боюнча салыштырма маалыматтар келтирилиши керек.

7. Жабдуулардын, имараттардын жана жайлардын компановкасы

7.1 Өнөр жай жыштыгынын чыңалууларынын жана токторунун, электр магниттик талаалардын жана импульстук тоскоолдуктардын экинчи жабдууга тийгизген таасиринин деңгээли жабдуулардын, имараттардын жана жайлардын жайгашуусу боюнча чечимдерге жараша болот.

Жайгаштыруу учурунда жагымдуу ЭМО менен камсыз кылуу коркунучтуу электр магниттик таасирлерден коргоо боюнча кошумча иш-чараларды колдонууга кеткен чыгымдарды азайтууга мүмкүндүк берет.

7.2 Баштапкы схемаларда жерге кыска туташууларда экинчилик жабдууларга таасир этүүчү чыңалуулардын жана өнөр жай жыштыктарынын токторунун деңгээли объекттин аймагында ЖСБПнын (РЩ, ГЩУ), АТ/Т имаратынын жайгашкан ордун тандоого жараша болот. Бул ар кандай чыңалуу классындагы бир нече БТ менен көмөкчордондордо эске алуу өзгөчө маанилүү.

Контролдук кабелдерге жана жабдууларга таасир этүүчү чыңалуунун эң чоң мааниси ЧТ жана РЩ (ОПУ, ГЩУ) ордунун ортосундагы ЖТдөгү потенциалдар айырмасы катары аныкталат. РЩ (ОПУ, ГЩУ) жана БТ ортосундагы аралыктын өсүшү менен потенциалдар айырмасы да жогорулайт. Бул учурда экинчи кабельдерге жана жабдууларга таасир этүүчү чыңалуунун эң чоң мааниси АТ/Т жана РЩ ортосундагы ЖТдөгү потенциалдардын айырмасы катары аныкталат. АТ/Т жана РЩ ортосунда жайгашкан шиналарда (РЩга эң жакын чекиттерде) жерге КЗ карата АТ/Т жана РЩ ортосундагы тш карата потенциалдар айырмасы эң чоң мааниге ээ.

Жерге болгон ЧТда экинчи жабдууга өнөр жай жыштыгынын чыңалуусунун таасиринин деңгээлин төмөндөтүүгө ар кандай чыңалуудагы БТ ортосунда РЩ жайгаштыруу, ар бир БТ үчүн ага жакын жайгашкан өзүнчө РЩти колдонуу же бир чыңалуунун бир нече кошулмаларына бөлүштүрүлгөн РЩти колдонуу аркылуу жетишилет.

Компоновка боюнча көрсөтүлгөн иш-чараларды тандоодо ошондой эле экинчи жабдуулар жайгашкан жерлердеги магнит талааларынын чыңалуусунун жол берилген деңгээлин жана контролдук кабелдердин экрандарындагы токтордун жол берилген маанилерин камсыз кылуу зарыл.

7.3 ОРУ менен көмөкчордондордо баштапкы чынжырлуу шиналар РЩ же ЖПБ имараттарынын үстүнө коюлбашы керек. Мындай аранжировкада РЩ (ЖПБ, ББК) имаратына ЧТ болушу мүмкүн. Мында имараттын ЖТдө эң чоң потенциал болот, ЧТ тогу экинчи кабельдердин экрандары жана сооту боюнча жайылат жана термикалык туруктуулугу боюнча жол берилген мааниден ашып кетиши мүмкүн.

7.4 Электромагниттик талаалардын деңгээлин төмөндөтүү боюнча эң натыйжалуу иш-чаралар электр жабдууларын экинчи жабдуулардан алып салуу болуп саналат. Бул иш-чараларды ишке ашыруу объекттин жайгашуу этабында эң оңой. Эгерде объектти жайгаштырууда электр магниттик талаалардын булактарын жана экинчи жабдууларды коопсуз аралыкка жайгаштыруу боюнча чаралар көрүлбөсө, анда экинчи жабдууну калкалоо боюнча кошумча иш-чараларды колдонуу зарыл.

7.5 Күчтүү жыштык магнит талаасынын булактары учурдагы чектөөчү реакторлор жана баштапкы жабдуулардын шиналары болуп саналат. Реакторлордун тибине, алардын жайгашуусуна жана номиналдык токко (1-5кА) жараша экинчи жабдуу жана байланыш түзүлүштөрү жайгашкан жайларга чейинки жол берилген аралык:

- 5мден 11мге чейин (тоскоолдукка туруктуулукту сыноонун катуулук даражасынын 4-даражасы үчүн);

- Змден 9мге чейин (тоскоолдукка туруктуулукту сыноонун катуулук даражасынын 5-даражасы үчүн).

Персонал 8 сааттан ашык болушу мүмкүн болгон диспетчердик жайлар үчүн уруксат берилген аралык 10мден 15мге чейин же андан көп.

ТБТ (6-20) кВ электр эсептегичтери жана башка жабдуулар жайгашкан жердеги магнит талаасынын чыңалуусу номиналдык токко (ЧТ тогуна) жана БТ шиналарынын жайгашуусуна жараша болот. Долбоорлоодо даярдоочу завод тарабынан кабыл алынган шиналардын жайгашуусу магнит талаасынын чыңалуусунун жол берилген маанилерин камсыз кылуучу ТБТ ячейкаларын тандап алуу зарыл, же даярдоочу заводго шиналардын жайгашуусун өзгөртүүгө заказ берүү зарыл.

ЖПБнын имараттарынын жанында жогорку чыңалуудагы шиналарды жайгаштыруу магниттик талаанын чыңалуусу боюнча санитардык нормалардын ашып кетишинен, ошондой эле видеодисплей терминалдарынын иштөөсүнөн улам персонал үчүн жагымсыз шарттарды түзөт.

7.6 Баштапкы тараптагы күч жабдууларын өчүрүп күйгүзүүдө жана ЧТда пайда болгон импульстук жана мезгилдүү тоскоолдуктардын деңгээли экинчи кабелдерди төшөө трассаларынын жайгашуусуна жараша болот.

Жабдууларды топтоодо жана экинчи кабелдерди төшөө жолдорун тандоодо кабелдик трассаларды шина системаларына параллелдүү же ячейкаларды ошинировкалоонун узун участоктору баштапкы чынжырлардан мүмкүн болушунча алысыраак жайгаштырылууга тийиш. Импульстук тоскоолдуктардын деңгээлин азайтуу, шинанын эң узун участокторуна перпендикуляр кабелдик трассаларды жайгаштыруу аркылуу ишке ашат. Биринчи кезекте кабелдик трассалар эң төмөнкү асылып турган шиналык участоктордон алынышы керек.

7.7 Энергообъектинин жайгашуусунда чагылгандын тике соккусунан коргоо үчүн көмөкчордондордо чыбык (өзүнчө турган же порталдык) жана кабелдик чагылган алгычтар колдонулат. Экинчи жабдуулар орнотулган кабелдик трассаларга, имараттарга жана курулмаларга карата чагылгандын туура жайгашуусу электр магниттик өзгөрүүлөрдүн булагын экинчи чынжырлардан жана жабдуулардан алып салууга мүмкүндүк берет. Чагылган өткөргүчтөрдөн кабелдик трассаларга, имараттарга жана курулмаларга чейинки жол берилген аралык эсептөө менен аныкталууга тийиш.

Антенна мачталарын жана штангалуу чагылган өткөргүчтөрдү РЩ (ЖПБ, ББК) жакын жайгаштыруу сунушталбайт, анткени чагылган тийгенде жогорку потенциалдарды жана агымдарды, ошондой эле импульстук магнит талааларынын жогорку деңгээлин жылдырууга болот. Антенналарды РЩ (ЖПБ, ББК) жакын жайгаштырууда экинчи схемаларды жана аппаратураларды импульстук ашыкча чыңалуулардан жана магнит талааларынан коргоо боюнча кошумча иш-чаралар аткарылышы керек.

7.8 Ички радио берүүчү байланыш түзүлүштөрүнөн радиожыштык диапазонундагы электромагниттик талаалардын деңгээлин төмөндөтүү үчүн аларды экинчи жабдуулардан коопсуз аралыкта жайгаштыруу зарыл. Жол берилген аралык радио берүүчү түзүлүштүн кубаттуулугуна жараша аныкталат (тиркемени караңыз).

8. Жердештирүүчү түзүлүштөр

8.1. Жердештирүүчү түзүлүштөрдүн, жерге туташтыргычтардын жана жерге өткөргүчтөрдүн классификациясы жана түрлөрү

8.1.1. ЖТ төмөнкү белгилер боюнча классификацияланат:

а) арналышы боюнча:

- 1 кВ чейинки чыңалуудагы электр орнотмолорунун ЖТ;

- Чыңалуусу 1 кВдан жогору электр орнотмолорунун ЖТ;

- Чагылгандан коргоо ЖТ;

- Жарылуу жана өрт коркунучу бар объекттердин ЖТ;

б) аткарган функциялары боюнча:

- коргоочу жерге туташтыруу-электр коопсуздугун камсыз кылуу үчүн;

-тоскоолдуктардан коргоочу жерге туташтыруу-жабдуулардын электромагниттик шайкештигин камсыз кылуу үчүн;

- чагылгандан коргоочу жердештирүү-чагылган агымдарын топуракка буруу үчүн;

- жумушчу жер-электр орнотмосунун, тутумдун же жабдуунун керектүү режимдерин жана ишенимдүү иштешин камсыз кылуу.

8.1.2 Жерге туташтыргычтар төмөнкү белгилер боюнча классификацияланат:

а) аткаруунун түрү боюнча:

- жасалма жана табигый;

б) конструктивдүү аткаруу боюнча:

- узунунан жана туурасынан горизонталдуу;

- вертикалдуу (же жантайыңкы);

- алыска чыгарылган.

8.1.3 Жерге туташтыруучу өткөргүчтөр максаты боюнча классификацияланат:

- коргоочу өткөргүчтөр;

- потенциалдарды теңдөө тутумунун өткөргүчтөрү;

- магистралдык өткөргүчтөр.

8.2 Чыңалуусу 1 кВ жогору болгон электр орнотмолорунун (электр станцияларынын жана көмөкчордондордун) ЖТ мүнөздөмөлөрү нормалдуу жана өтө кооптуу авариялык режимдер үчүн электр коопсуздугун камсыз кылуу жана ЭМШ шарттары боюнча нормаланган параметрлерди камсыз кылууга тийиш:

 - бир фазалуу (эки фазалуу) ЧТ;

- БТ тараган линияларда жерге болгон ЧТ;

- изоляцияланган нейтралдуу тармакта эки фазалуу ЧТ (ар кандай чекиттерде эки фазалуу ЧТ);

- электр станциялардын жана көмөкчордондордун имараттарында жана руда орнотулган чагылган өткөргүчтөрдөн чагылган токторунун жана ашыкча чыңалууну чектегичтер аркылуу токтордун агып чыгышы;

- симметриялык эмес агымдардын жана шунт реакторунун агымдарынын агышы.

 8.3. ЖТдүн нормаланган параметрлери жылдын кайсы мезгилинде болбосун кыйла жагымсыз шарттарда камсыз кылынууга тийиш.

ЖТнүн нормаланган параметрлери 1-таблицада келтирилген.

Таблица 1-жерге туташтыруучу түзүлүштүн нормаланган параметрлери

8.4 Жерге туташтыруучу түзүлүштөрдүн конструкциясына коюлган талаптар

8.4.1 ЭС жана ПСдагы имараттардын жана курулмалардын ЖТ электр коопсуздугунун шарттарын жана нормаланган параметрлер боюнча ЭМШти аткарууну камсыздоочу бир жалпы ЖТгө бириктирилиши керек.

ЭС же ПС аймагында жайгашкан объекттер үчүн (өзүнчө турган чагылган өткөргүчтөр, өткөөл пункт, көмөкчү имараттар жана курулмалар) төмөнкүдөй шарттарды сактоо менен өзүнчө ЖТ колдонууга жол берилет:

- объект менен ЖТ ЭС же ПС ортосунда металл боюнча гальваникалык байланыш жок: соот, кабык, РЕN - өткөргүч, металл конструкциялар;

- ЧТ учурунда заряддагычтын ортосундагы бузулуу жана чагылгандын соккусу жоюлат;

- ТСНден 0,4 кВ чыңалуудагы башкаруу кабелдери жана тармактык кабелдер объектке ылайыктуу эмес;

- объектте өзүнчө заряддагыч электр коопсуздугун жана ЭМБ шарттарын сактоону камсыз кылууга тийиш.

8.4.2 ЭС жана ПСда потенциалдарды теңдөө жана теңдөө системалары аткарылууга тийиш. Бардык үчүнчү тараптын өткөргүч бөлүктөрү жерге өткөргүчтөр менен жерге туташтыргычка же жерге туташтыруу линиясына туташтыруу аркылуу жерге туташтырылышы керек.

8.4.3 Электр станциясынын же көмөкчордондун аймагында жайгашкан административдик имараттардын жана көмөкчү курулмалардын жердештрүүчү түзүлүштөрү жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдү же жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдү колдонуу менен жалпы жердештирүүчү түзүлүшкө туташтырылууга тийиш.

Имараттын же курулманын периметри боюнча жерге туташтыргыч жабдылууга тийиш, ал имараттын же курулманын потенциалын теңдөө системасына экиден кем эмес чекитте бекитилет.

8.4.4 Имараттардын же курулмалардын ичинде баштапкы жана кошумча потенциалдуу теңдөө системалары орнотулган. Жерге туташтыруу линиялары имараттын ички периметрлери боюнча жабык контурларды түзүүгө тийиш. Имараттардын ар кандай деңгээлдеринде жайгашкан жерге туташтыруу линиялары бири-бирине ырааттуу түрдө эки чекиттен кем эмес туташтырылууга тийиш.

Жабдуулардын корпустарын жана кабелдик калканчтарды жерге жайгаштыруу үчүн имараттын потенциалын теңдөө системасы колдонулушу керек.

ЖТкө имаратта жайгашкан бардык металл конструкциялар (каркамалар, рельстер, устундар, темир-бетон арматуралар, кабелдик лотоктор жана каналдар ж.б.) кошулат.

8.5 Потенциалды теңдөө тутумунун талаптары

8.5.1 Имараттардын жана курулмалардын айланасындагы потенциалды теңдөө үчүн төмөнкү шарттардын бири аткарылышы керек:

а) имараттын пайдубалынан же жабдуу ээлеген аймактын периметринен 1 м тереңдикте жана 1 м аралыкта, ушул имараттын же ушул аймактын потенциалдарын теңдөө системасы менен бириктирилген жердеткичти, ал эми имараттын кире бериштеринде жана кире бериштеринде жерге 1 жана 2 м аралыкта жерге 1 жана 1,5 м тереңдикте өткөргүчтөрдү төшөө жана бул өткөргүчтөрдү жерге туташтыргычы менен бириктирүү;

б) эгерде мында потенциалдарды теңдештирүүнүн жол берилген деңгээли камсыз кылынса, темир-бетон фундаменттерин жердештиргич катары пайдалануу.

8.5.2 Тосмонун периметри боюнча орнотулган күзөт сигналдарынын жана башка түзүлүштөрдүн (мисалы, видеобайкоо) потенциалын теңдөө жана ишенимдүү иштешин камсыз кылуу жана адамдардын (анын ичинде сырттан келгендердин) жана жаныбарлардын коопсуздугун камсыз кылуу үчүн ЖТ контуру тосмонун чегинен чыгып, андан 1 м тереңдикте 1 м аралыкта жайгаштырылышы керек.

Эгерде ЖТ эсептелген өлчөмдөрү көрсөтүлгөн схеманын өлчөмдөрүнөн ашып кетсе, акыркысы сакталат. Жерге ЧТ учурунда ЖТдагы чыңалуунун эсептелген мааниси үчүн тосмодо же тосмодон обочолонгон электр кабылдагычтар жок болсо, тосмонун сыртында тышкы чынжырды өткөрбөөгө жол берилет. Бул учурда тосмо ички жердештирүүчү түзүлүштөргө туташтырылбашы керек жана 2 мден кем эмес аралыкта жайгашуусу керек.

8.5.3 Потенциалды алып чыгуудан качуу үчүн натыйжалуу жерге туташтырылган нейтрал менен 1 кВдан жогору чыңалуудагы электр орнотмолорунун зонасынын сыртында турган электр кабылдагычтарды, 1 кВдан жогору чыңалуудагы электр орнотмосунун контурунун чегинде турган трансформаторлордун 1 квга чейинки чыңалуусу менен кубаттоого жол берилбейт.

Зарыл болгон учурда мындай электр кабылдагычтарды Азыктандыруу трансформатордон 1 кВ чейинки чыңалуудагы изоляцияланган нейтрал менен металл кабыгы жок жана соотсуз кабель менен жасалган кабелдик линия боюнча же аба чубалгылары (АЧ) боюнча жүргүзүлүшү мүмкүн. Мындай электр кабылдагычтардын күчү бөлүүчү трансформатордон да болушу мүмкүн.

Бөлүүчү трансформатор жана анын экинчи орамасынан электр кабылдагычка чейинки линия, эгерде ал 1 кВдан жогору чыңалуудагы электр орнотмосунун зонасынын аймагы боюнча өтсө, анда ЖТ чыңалуунун эсептик маанисине жерден изоляциясы болушу керек.

8.5.4 Электр потенциалын теңдөө жана электр жабдууларын жерге туташтыргычка туташтырууну камсыз кылуу үчүн ачык бөлүштүрүүчү түзүлүш менен аймакта узунунан жана туурасынан туурасынан жасалма жерге туташтыргычтарды төшөп, аларды бири-бири менен жерге туташтыруучу торго туташтырат.

8.5.5 Горизонталдык жерге туташтыргычтар чогуу жабык контурду түзгөндөй кылып, ЖТ ээлеген аймактын четине төшөлүшү керек.

8.5.6 Жасалма ЖТү электр орнотмонун тосмосунун чегинен чыкканда, электр орнотмонун аймагынан тышкары жайгашкан горизонталдык жердеткичтер 1 м кем эмес тереңдикте төшөлүшү керек.

8.5.7 Узунунан кеткен жердеткичтер электр жабдууларынын катарларын тейлөө жагынан жер бетинен 0,5-0,7 м тереңдикте жана жабдуулардын пайдубалдарынан же негиздеринен 0,8-1,0 м аралыкта төшөлүшү керек. Эгерде тейлөө тараптары бири-бирине караса, ал эми эки Катардын пайдубалдарынын же пайдубалдарынын ортосундагы аралык 3,0 мден ашпаса, жабдуунун эки катарлары үчүн бир жерге туташтыргычты коюу менен жабдуулардын пайдубалдарынан же негиздеринен 1,5 мге чейинки аралыкты узартууга жол берилет.

8.5.8 Туурасынан кеткен жердеткичтер жер бетинен 0,5-0,7 м тереңдикте жабдуулардын ортосунда ыңгайлуу жерлерде төшөлүшү керек. Экөөнүн ортосундагы аралыкты перифериядан жерге туташтыруучу тордун борборуна чейин чоңойтуп алуу сунушталат. Таштак топурактарда горизонталдык топурактарды төшөө тереңдиги 0,15 мге чейин азайтылышы мүмкүн.

8.5.9 Узунунан кеткен жана туурасынан кеткен горизонталдуу жасалма жердеткичтердин ортосундагы аралык 20 метрден ашпоого тийиш.

8.5.10 Импульстук каршылыкты азайтуу үчүн, жогорку чыңалуудагы электр жабдууларынын жанында жасалма жерге туташтыргычтын торунун тыгыздыгын жогорулатуу керек. Күч трансформаторлорунун нейтралдуу жана кыска туташтыргычтардын ЖТкө кошулган жерлерине жанаша турган жерге туташтыруучу торчонун уячаларынын өлчөмдөрү 6х6м2 ашпоого тийиш.

8.5.11 Узунунан жана туурасынан горизонталдуу жерге туташтыргычтарды күч трансформаторлорунун, кыска туташтыргычтардын, шунт реакторлорунун, ашыкча чыңалууну чектегичтердин жерге туташтыруучу нейтралдарынын жайгашкан жерлерине жакын төрт багытта салуу керек. Мында түздөн-түз жабдуулар жерге туташтыруучу өткөргүчтөр менен ЖТгө кошулган жерлерде токтун таралышы экиден кем эмес багытта жүргүзүлүүгө тийиш.

8.5.12 Күч трансформаторлору жана реакторлор жайгашкан райондогу бардык рельс түйүндөрү рельстерге ширетилген диаметри 6 мм кем эмес болот өткөргүчтөр менен шунтталууга тийиш.

Рельстерге туташтыруу горизонталдуу жердештиргичтердин жардамы менен жүргүзүлүшү керек: трансформаторлордун нейтралдарынын жана/же автотрансформатордук топтордун нейтралдуу чекиттеринин жерге туташтыруучу жери, ошондой эле бул трансформаторлордон азыктанган БТ конструкциясы (диаметри 20 мм болгон экиден кем эмес горизонталдуу жердеткичтер).

Чагылган өткөргүчтөрдөн жана ашыкча чыңалууну чектегичтерден жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдү рельстерге түз туташтырууга тыюу салынат.

8.5.13 БТ аймагында тийүү чыңалуусун жол берилген маанилерге чейин азайтуу үчүн кошумча иш-чаралар колдонулушу керек: жердеткичтердин торчолорунун кадамын азайтуу, потенциалды жергиликтүү тегиздөө жана жогорку Омдуу (шагыл) же изоляциялык (асфальт) жабууларды колдонуу.

8.5.14 Жергиликтүү потенциалды тегиздөө жумуш орундарындагы жабдууларда жүргүзүлүшү керек. Потенциалды жергиликтүү деңгээлде тегиздөө үчүн 1 мден кем эмес чарчы торду, диаметри 0,5 мден ашпаган тегерек болоттон жасалган 6 мм кем эмес торчолорду жасоо сунушталат.

Жол берилген тийүү чыңалуусун камсыз кылуу үчүн потенциалды теңдөө сунушталат жана калыңдыгы 5 см кем эмес асфальт, калыңдыгы 10 см кем эмес шагыл же изоляциялоочу бетон менен алмаштырууга жол берилет. Каптоо аянты потенциалды теңдөө түзүлүштөрүнөн 0,2 метрден кем эмес чыгып турушу керек.

8.5.15 Имараттын ичиндеги жабык БТ нүн негизги элементтери катары биринчи кезекте жабдуулар жана металл кабелдик конструкциялар үчүн металл конструкциялары пайдаланылууга тийиш.

Горизонталдуу жерге туташтыргычтар түрүндөгү кошумча элементтер бастырылган жана бетон полдор болгондо биринчи кабатта жайгашкан жабдууларды тейлөө жагынан гана төшөлөт. Бул учурда, жерге төшөгүчтөр полго төшөлгөндө бетонго салынышы керек.

ЖТтүн бардык табигый жана жасалма элементтери бири-бири менен бириктирилип, имараттын периметри боюнча төшөлүүчү контурдук горизонталдык жерге төрт жерден кем эмес бекитилиши керек. Имараттын пайдубалынын арматурасын контурлуу жер катары колдонуу сунушталат. Синтетикалык материалдар менен гидроизоляцияны жүргүзүүдө имараттын пайдубалын жерге негиздөөчү катары колдонууга болбойт.

8.6 Потенциалдарды теңдөө системасына талаптар

8.6.1 Жабык БТ жабдууларын жерге туташтыруу жабдууларды бириктирүүнүн ыңгайлуулугун эске алуу менен дубалдар боюнча төшөлүүчү жерге туташтыруучу магистралдардын жардамы менен ишке ашырылат. Имараттын металл конструкцияларынын камтылган элементтери жерге туташтыруу магистралдарына туташтырылышы керек. Жерге туташтыруучу магистралдар төрт жерден кем эмес жерде, полдордун ортосундагы вертикалдуу түшүүлөр менен жана контурдук жерге туташтыргыч менен туташтырылышы керек.

8.6.2 БТ жайларындагы жабдууларды жерге туташтыруунун импульстук каршылыгын азайтуу үчүн торду 2 метрден кем эмес кадам менен аткаруу сунушталат.

Тор катары полдун темир-бетон конструкциясынын арматурасын колдонууга жол берилет (арматураны өз ара электр менен бириктирүүнү камсыз кылууда). Тор жабдуулардын камтылган Темир конструкцияларына жана периметри боюнча төрт жерден кем эмес жерге туташтыруу линиясына бекитилет.

Элегаз жабдуулары бар коммутаторлордун бөлмөлөрүндө бетон менен капталган үзгүлтүксүз болот (жез) торлору же бир же бир нече деңгээлде жайгашкан металл плиталар төшөлөт.

Темир-бетон полунун конструкциясынын арматурасы тор катары колдонулушу мүмкүн. Бөлмөнүн периметри боюнча ЭТБ жабдуулары менен потенциалдарды теңдештирүүчү магистралдык жерге туташтыруучу өткөргүч (шина) салынат. Тор жабдуулар орнотулган Темир конструкцияларга жана шинага бекитилет. Камтылган болот конструкциялары жана ЭТБТ жабдуулары да шинага тиркелет.

8.6.3 ЭТБТ жабдууларын негиздөө заводдук чиймелерге ылайык жүргүзүлөт. Жабдууларды жерге туташтыруу үчүн ЭТБТ тор жана камтылган металл конструкциялары менен жабдылган, алардын саны ар бир ЭТБТ туташуусу үчүн экиден кем эмес болушу керек. ЭТБТнын бардык жабдуулары бири-бирине жабык потенциалдарды теңдөөчү шина менен туташтырылган.

8.6.4 Элегаз жабдууларынын корпусу ар бир таянычтын (кронштейндин) түбүндөгү жерге туташтыруу тармагына бекитилет. Бул байланыштарды кеминде эки жерге туташтыруучу өткөргүч аткарат.

Жерге туташтыруучу өткөргүчтөн тышкы жерге туташтыргычка чейин жерге туташтыруучу өткөргүчтөр төшөлөт. Жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдүн саны эсептөө менен аныкталат.

10-20 кВ чыңалуудагы ТБТ жайындагы потенциалдарды теңдөө үчүн ТБТ металл конструкцияларга тиркелиши жана бири-бири менен жерге туташтыруучу өткөргүчтөр менен бириктирилиши керек (мисалы, болот тилкеси менен). ТБТ клеткаларынын катарлары менен жерге туташтыруунун ички контурунун ортосундагы байланыштар 10 метрден ашпаган кадамдар менен жүргүзүлөт.

8.6.5 Трансформатор камераларындагы потенциалды теңдөө үчүн төмөнкүлөрдү аткарыңыз:

- трансформатордук (жана автотрансформатордук) камералардын жайларынын ичинде периметри боюнча дубал боюнча потенциалдарды теңдөө системасынын полдон 0,5 м бийиктикте болот тилкеси төшөлөт;

- трансформатордук камеранын полуна 10х10 метрден ашпаган кадам менен болот тилкеден тор төшөлөт;

- трансформатордун корпусу токтун төрт багытта агымын камсыз кылуу үчүн тор өткөргүчтөрүнүн кесилиш чекитине бекитилет;

- күч трансформаторлорунун нейтралдарын жерге туташтыруу жерлеринде трансформатордук камеранын полундагы торчого кошулган төрт багытта узунунан жана туурасынан жерге туташтыруучу өткөргүчтөр төшөлөт.

8.6.6.Имараттардын (ББК, РЩ жана ЖПБ) ичинде, ошондой эле экинчи жабдууларды жана байланыш системаларын камтыган башка имараттар менен курулмалардын ичинде туюк жерге туташтыруу тармагы (потенциалды теңдөө системасы) колдонулат.

Жерге туташтыруу магистралдары имараттын жайларынын ички периметри боюнча жабык контурларды түзүүгө тийиш. Имараттардын ар кандай белгилеринде жайгашкан жерге туташтыруу магистралдары өз ара кеминде төрт чекитте бириктирилиши керек.

Имараттын ЖТө имараттагы бардык металл конструкциялар (рамкалар, рельстер, устундар, темир бетон арматуралар, кабелдик лотоктор жана каналдар ж.б.) кошулат.

8.6.7 Жабдуулардын корпустарын, кабелдик экрандарды жерге туташтыруу үчүн имараттын потенциалдарын теңдөө системасын колдонуу керек.

8.6.8 Жабдуулардын (шкафтардын, панелдердин) алкактык конструкцияларынын катарлары бири-бири менен 2 метрден ашпаган кадам менен өткөргүчтөр менен бириктирилет. Кабелдик экрандар жана параллелдүү жерге өткөргүчтөр шкафтын/панелдин жерге туташтыруучу шиналарына (корпустарына) бекитилет. Жердин ички түзүлүшү сырткы жерге туташтыруу циклине кеминде төрт чекитте бекитилет.

8.6.9 Потенциалдуу теңдештирүү тутумуна бөлмө ширетүүнүн же болттун жардамы менен бириктирилет.

8.6.10 Кабинеттин ичиндеги потенциалды теңдөө тутумунун аткарылышы бардык түзмөктөр кыска туташтыргыч өткөргүчтөр менен туташтырылган эквипотенциалдык тегиздикти түзө тургандай аткарылышы керек.

Шкафтын ичиндеги эквипотенциалдуу тегиздик катары өткөргүч арткы дубал (же атайын металл тегиздик, мүмкүн торчо түзүлүш) кызмат кылышы мүмкүн, ага түзүлүштөрдүн бардык корпустары жана айрым бекитүүчү элементтер кошулат, мисалы ГОСТ Р МЭК 60715 боюнча электр-рейки.

8.6.11 Бардык кыймылдуу жана кыймылсыз элементтер бири-бири менен экиден кем эмес байланышта болушу керек (анын ичинде ички тосмонун ар бир элементи, ички рельс, эшиктер). Жалпы эквипотенциалдык тегиздик менен байланыш ийкемдүү байланыш же ишенимдүү контакт аркылуу жүргүзүлөт (капталбаган же боелбогон байланыш бети). Туташтыруучу өткөргүчтөрдүн узундугу 25 смден ашпашы керек.

8.6.12 Шкафтын эшиктери эшиктин бүт периметри боюнча жабык абалда корпус менен электрдик байланышты камсыз кылуучу механизмдерге ээ болушу керек.

8.6.13 Ар кандай элементтерди, анын ичинде экинчи схемалардын резервдик өзөктөрүн жерге туташтыруу үчүн шкафтын корпусуна туташтырылган капталдарды бойлото шиналар каралышы керек.

Экинчи кабелдик экрандар эки учуна негизделиши керек.

Экрандарды жерге туташтыруу үчүн атайын клиптерди же туташтыргычтарды колдонуу сунушталат.

8.6.14 Кабелдик линия жер астындагы локалдык жерге туташтырылышы керек. Коррозиядан коргоо үчүн кабелдин учу жерге туташтыруучу жер гидроизоляцияга ээ болушу керек.

8.7 Жерге туташтыргычтарга талаптар

8.7.1 1 кВдан жогору чыңалуудагы электр орнотмолорун аткарууда жасалма жана табигый жерге туташтыргычтар колдонулат.

Жерге туташтыргычтардын материалы, конструкциясы жана өлчөмү пайдалануунун бардык мезгилинде механикалык, химиялык жана термикалык таасирлерге туруктуулукту камсыз кылууга тийиш.

8.7.2 Табигый негиздөөчүлөр катары колдонулушу мүмкүн:

- имараттардын жана курулмалардын жер менен байланышта болгон металл жана темир-бетон конструкциялары, анын ичинде коррозиялуу эмес, начар коррозиялуу жана орто коррозиялуу чөйрөлөрдө гидроизоляциялык коргоочу жабуулары бар имараттардын жана курулмалардын темир-бетон фундаменттери;

- жерге орнотулган металл суу түтүктөрү;

- бургулоочу скважиналардын корпусу;

- рельстердин ортосунда бириктиргичтерди түзүүдө кирүүчү рельс жолдору;

- жерге төшөлгөн брондолгон кабелдердин металл кабыктары;

- эгер кабель АЧ түркүктөрүнөн изоляцияланбаса, АЧ чагылгандан коргоочу аркандын жардамы менен электр түзүлүштөрүнүн ЖТменен бириктирилген АЧ таянычтарынын жердештирүүчүлөрү;

- жердеги башка металл конструкциялар жана курулмалар.

8.7.3 Табигый жерге Туташтыргычтар катары колдонуу сунушталбайт:

- күйүүчү суюктуктардын түтүктөрү;

- күйүүчү же жарылууга кооптуу газдардын жана аралашмалардын түтүктөрү;

- канализация жана борбордук жылытуу түтүктөрү.

Көрсөтүлгөн чектөөлөр потенциалдарды теңдөө максатында мындай түтүктөрдү ЗУГА кошуу зарылдыгын жокко чыгарбайт.

Мында түтүк аркылуу электр тогу өткөн учурда тутуктордун кошулган жеринде жана кошулган жеринде учкунду болтурбоочу чаралар көрүлүүгө тийиш.

8.7.4 Алар аркылуу агып жаткан агымдардын тыгыздыгынын шарты боюнча табигый жерге туташтыргычтарды колдонуу мүмкүнчүлүгү, темир бетон фундаменттеринин жана конструкцияларынын арматуралык таякчаларын ширетүү зарылдыгы жана темир бетон фундаменттеринин арматуралык таякчаларына темир мамычалардын анкердик болтторун ширетүү зарылдыгы, ошондой эле фундаменттерди күчтүү коррозиялык чөйрөдө колдонуу мүмкүнчүлүгү эсептөө менен аныкталууга тийиш.

8.7.5 Табигый жерге туташтыргычтарды ЖТ элементтери катары колдонуу, алар аркылуу кыска туташуу агымдары агып кетсе же алар менен байланышкан шаймандардын иштешин бузса, алардын бузулушуна алып келбеши керек.

8.7.6 Кубаттуулуктун маанисинен жогору болгон чыңалууда каршылыкты азайтуу үчүн вертикалдуу жерге туташтыргычтар же алыскы жерге Туташтыргычтар орнотулушу керек.

8.7.7 Тик жерге туташтыргычтар зунун периметри боюнча бирдей орнотулушу керек. Тик негиздөөчүлөрдүн узундугу жана саны эсептөө менен аныкталышы керек.

8.7.8 Алыскы жердеткич топурактардын каршылыгы төмөн, адамдар жана жаныбарлар көп жүргөн жерлерге курулат.

Алыскы жерге туташтыргыч вертикалдуу жерге туташтыргычтары бар же жок горизонталдуу контур болуп саналат, ал сүйрү же тегеректелген бурчтары бар көп бурчтук катары аткарылат жана кеминде 1 м тереңдикте төшөлөт.

8.7.9 Сырттан келген жерге туташтыргычты электр орнотмосунун ЖТнө туташтыруу горизонталдуу жерге туташтыргычтардын, ошондой эле АЧ жана КЧ жардамы менен ишке ашырылат. Аларды горизонталдуу жерге туташтыргычтар менен бириктирүүдө алыскы жерге туташтыргычтын жасалма жерге туташтыргычтан алыстыгы 0,5 км, ал эми АЧ жана КЧ туташтырууда - 2 км ашпоого тийиш.

8.7.10 Горизонталдык жерге туташтыргычтардын саны экиден кем болбошу керек. Алардын багыты 1 метрден кем эмес тереңдикте жүргүзүлөт.зымдын же кабелдин жиптеринин саны жана кесилиши линиянын узунунан каршылыгы алыскы жерге туташтыргычтын каршылыгынан аз болушу үчүн тандалат.

8.7.11 Алыскы жерге туташтыргычты орнотууда адамдарды жана жаныбарларды электр тогуна урунуудан коргоо чаралары көрүлүшү керек. Бул үчүн линияны жерден ЗУДАГЫ чыңалуудан кем эмес изоляциялоо жана линияны алыскы жерге туташтыруучу өткөргүчтүн тийүү мүмкүнчүлүгүн жокко чыгаруу зарыл.

8.7.12 Жасалма жерге туташтыргычтар кара же цинктелген болоттон же жезден болушу мүмкүн. Жерге туташтыргычтар үчүн цинктелген болотту, эгерде топуракта турган цинктелген бетинин аянты жерге туташтырылуучу темир-бетон фундаменттеринин арматурасынын жана топурактан бөлүнбөгөн, кыртыштан бөлүнбөгөн башка металл курулмалардын үстүңкү бетинен кыйла көп болсо колдонууга жол берилет.

Жасалма жерге туташтыргычтар түстүү көрсөткүчкө ээ болбошу керек.

Жерге туташтыргычтардын материалы жана эң кичине өлчөмдөрү 2-таблицада көрсөтүлгөндөй болушу керек.

2-Таблица - жерге жайгаштырылган жерге туташтыргычтардын жана жерге

туташтыруучу өткөргүчтөрдүн эң кичине өлчөмдөрү (миллиметр менен)

8.8 Жерге туташтыргычтарга жана жерге туташтыруучу өткөргүчтөргө коюлуучу талаптар

8.8.1 Потенциалдарды теңдөө жана теңдөө системасынын жерге туташтыруучу өткөргүчтөрүнүн, коргоочу өткөргүчтөрүнүн жана өткөргүчтөрүнүн туташуулары ишенимдүү болуп, электр чынжырынын үзгүлтүксүздүгүн камсыз кылышы керек. Болот өткөргүчтөрдүн бирикмелерин ширетүү аркылуу аткаруу сунушталат.

8.8.2 Жайларда жана тышкы орнотмолордо агрессивдүү чөйрөсү жок жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдүн туташууларын ГОСТ 10434 талаптарын камсыз кылуучу башка ыкмалар менен аткарууга жол берилет. Байланыштар коррозиядан жана механикалык бузулуулардан корголушу керек. Болттор үчүн байланышты бошотууга каршы чаралар болушу керек.

8.9 Чагылгандан коргоочу жерге туташтыруучу түзүлүштөргө талаптар

8.9.1 Чагылгандан коргоо ЖТ камсыз кылууга тийиш:

- чагылган агымдарын топуракка буруу;

- төмөнкү чыналуудагы чынжырларга жана жабдууларга электромагниттик таасирлерди азайтуу;

- толкундан коргонуу аракети;

- жарылуу жана өрт коопсуздугун камсыз кылуу;

- адамдарды импульстук электр тогунан коргоо.

8.9.2 Имараттарды жана курулмаларды чагылгандан коргоо ГОСТ Р МЭК 62305-1 ылайык келүүгө тийиш жана аткарылышы мүмкүн:

- таяк сымал (өзүнчө турган же конструкцияларга орнотулган) чагылган бурагычтар;

- кабелдик чагылган өткөргүчтөр же чагылганды токтотуучу тор менен.

Бардык учурларда, өзүнчө турган чагылгандын жерге туташтыргычы электр түзүлүштөрүнүн жана байланыш каражаттарынын жерге туташтыргычтары менен айкалыштырылат.

Эгерде бул негиздөөчүлөр кандайдыр бир технологиялык себептерден улам бөлүнсө, алар потенциалдарды теңдөө системасы аркылуу жалпы системага бириктирилиши керек.

8.9.3 Имараттын астында жана анын айланасында имараттын темир-бетон пайдубалдарынын туташтырылган электр арматурасын жана контурдук жерге туташтыргычты колдонуу менен ЖТ курулат.

Имараттын чатырына орнотулган сыдырма кабылдагычтардан жерге туташтыргычка жасалма жана табигый жерге туташтыруучу өткөргүчтөр (түшүүлөр) тартылат.

8.9.4 Имараттын айланасында жана/же фундаменттин четиндеги бетондо жерге туташтыргычтардын контуру жерге туташтыруучу өткөргүчтөр менен, эреже катары, ар бир 5 метрден кийин туташтырылат.

8.9.5 Жерге туташтыруучу өткөргүчтөр мүмкүн болушунча аба кармагычтардын түздөн-түз уландысын түзө тургандай орнотулушу керек.

Жерге өткөргүчтөр Жерге эң кыска жана түз жолду камсыз кылуу үчүн түз жана вертикалдуу болушу керек.

8.9.6 Ортосунда экинчи кабелдер салынган бир нече имараттар бар болсо, ЖТгү потенциалдардын айырмасын жана кабелдердин экрандарына учурдагы жүктөмдү азайтуу үчүн кабелдерге параллель кошумча жерге туташтыргычтарды (жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдү) салуу зарыл. Параллель жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдүн саны эсептөө менен аныкталат.

8.9.7 Жерге туташтыргычтардын төмөнкү түрлөрү сунушталат:

- тик (же жантайыңкы) жерге туташтыргычтар;

- радиалдык жактан айырмаланган жердеткичтер, бир же бир нече жерге туташтыруучу контурлар, анын ичинде котловандын түбүнө жаткырылгандар, жерге туташтыруучу торчолор.

8.9.8 Жогорку узундуктагы жерге туташтыргычтар топурактын каршылыгы тереңдик менен азайганда жана чоң тереңдикте кадимки жайгашуу деңгээлине караганда бир кыйла аз болгондо колдонулат.

8.9.9 Сырткы контур түрүндөгү жерге туташтыргычты жер бетинен 0,5м кем эмес тереңдикте жана дубалдардан 1м кем эмес аралыкта төшөө керек.

Вертикалдуу жерге туташтыргычтар корголгон объекттин сыртында кеминде 0,5м тереңдикте жайгаштырылышы керек жана мүмкүн болушунча цикл боюнча бирдей аралыкта болушу керек.

8.9.10 Орнотуунун тереңдиги жана жерге туташтыруучу электроддордун түрү минималдуу коррозияны, ошондой эле жердин кургатылышынан жана тоңушунан улам жерге каршылыктын сезондук өзгөрүүсүн камсыз кылышы керек.

8.9.11 Жерге туташтыруучу электроддор катары өз ара бириктирилген темир бетондун арматурасын же башка жер астындагы металл конструкцияларын колдонууга жол берилет.

Эгерде темир-бетон арматурасы табигый негиздөөчү катары колдонулса, бетондун механикалык бузулушуна жол бербөө үчүн анын бириккен жерлерине жогорку талаптар коюлушу керек.

Алдын ала чыңалган бетон колдонулса, жол берилгис механикалык жүктөрдү пайда кылган чагылган агымынын мүмкүн болуучу кесепеттерин эске алуу керек. Имараттын пайдубалын гидроизоляциялоо битум же битум-латекс менен жасалышы керек.

Имараттын пайдубалын чагылгандан коргоочу жердеткич катары пайдаланууда полимердик жабууларды колдонууга жол берилбейт.

8.9.12 Курулуштун төмөнкү бөлүктөрү табигый жерге туташтыруучу өткөргүчтөр катары каралышы керек:

- ар кандай бөлүктөрдүн ортосундагы электрдик контакт ишенимдүү аткарылган шартта металл конструкциялар жана алардын өлчөмдөрү көрсөтүлгөн кадимки жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдөн кем эмес;

- фасаддын элементтери, профилдик устундар, эгерде алардын өлчөмдөрү көрсөтүлгөн кадимки жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдөн кем эмес болсо, металлдын жана түтүктөрдүн калыңдыгы 0,5 мм кем эмес болсо;

- курулманын электр үзгүлтүксүз темир-бетон арматурасы, анын ичинде лифт шахталарынын электрдик туташтырылган арматурасы.

8.9.13 ГОСТ Р МЭК 62305-4 боюнчаЖТкө каршылык 10 Омдон аз болушу керек (төмөн жыштыкта өлчөнөт).

9. Кабелдик канализация

9.1 Электр тармактар объектилеринде кабелдердин төмөнкүдөй негизги түрлөрү колдонулат (арналышы боюнча), алар БТ аймагы боюнча тартылат:

* башкаруу кабелдери (экинчилик коммутация схемалары);

* байланыш кабелдери;

* электр жабдууларын туруктуу жана өзгөрүлмө ток менен камсыз кылуу үчүн кабелдер;

* 6-500кВ кубаттуу кабелдер;

* өз муктаждыктарынын кабелдери (жарык берүү, ширетүүчү посттор ж. б.);

* коопсуздук, коопсуздук жана өрт сигнализациясынын кабелдери.

Кабелдердин саны, алардын узундугу жана багыттоо жолу БТ жайгашуусуна жана жабдуулардын санына жараша болот.

ЖБТүн аймагында кабелдерди тартуу үчүн төмөнкүлөр колдонулат: кабелдик каналдар, лотоктор (темир-бетон жана металл), кутучалар, түтүктөр, кабелдик эстакадалар жана кабелди жерге түз салуу.

9.2 Электр тармактар объектилеринде кабелдик канализацияны долбоорлоо жана монтаждоо төмөнкү ченемдик документтерге ылайык ишке ашырылат: ЭОЭ (2-глава), Би 76.13330.2016 "электротехникалык түзүлүштөр" ж.б.

ЭМШтин шарттары экинчи кабелдердин бардык түрлөрү (арналышы боюнча) үчүн аткарылышы керек.

9.3 Алгачкы чынжырлардагы чагылган тийгенде, коммутацияда жана чукул туташууларда индукцияланган импульстук ызы-чуунун деңгээли баштапкы чынжырга жана чагылганга карата экинчи кабелдик трассанын жайгашкан жерине, кабелдик каналдын түрүнө (лоток, каналдар, туннельдер) жана кабелдердин түрүнөн (экран менен, металл кабык, соот менен) көз каранды.

9.4 Экинчи кабелдердин жолдору, мүмкүн болсо, баштапкы чынжырлардын шиналарына перпендикуляр, баштапкы чынжырлардын жана чагылган өткөргүчтөрдүн шиналарынан максималдуу аралыкта орнотулушу керек.

Кабелдик каналдарда же туннелдерде кабелдерди тартууда импульстук электромагниттик талаалардан коргоо коэффициенти жогорулайт. Эң чоң калкалоочу эффект жерге туташтыргычтардан төмөн кабелдерди тартууда жетишилет.

9.5 кабелдик канализация боюнча долбоордук чечимди иштеп чыгуу (төшөө трассасы, кабелдик канализациянын тиби, кабелдердин тиби) импульстук тоскоолдуктардын мүмкүн болгон деңгээли жол берилген маанилерден ашпагандай (изоляциянын электрдик бекемдиги жана экинчи жабдуунун тоскоолдукка туруктуулугу) аткарылууга тийиш.

9.6 кабелдердеги багытталган импульстук чыңалуулардын эсептелген маанилерин коргоо коэффициентин эске алуу менен кайра эсептөө керек. Импульстук чыңалуунун амплитудасы коргоо коэффициентине тескери пропорционалдуу. Жалпы коргоо коэффициенти айрым элементтердин коэффициенттеринин көбөйүшү менен алынат.

Коргоо коэффициенттеринин болжолдуу эң кичине маанилери 3-таблицада келтирилген.

Таблица 3. Кабелдерди жана кабелдик конструкцияларды коргоо коэффициенттери

9.7 Импульстук чыңалуулардын эсептелген маанилери жабдуулардын уруксат берилген мааниси менен салыштырылышы керек, ошону менен EMC талаптарына шайкештигин текшерүү керек.

Эгерде ЭМШ талаптары аткарылбаса (эсептелген маанилер уруксат берилгенден жогору), анда кабелдик линиялардагы импульстук ызы-чуунун деңгээлин төмөндөтүү үчүн импульстук ызы-чуунун деңгээлин төмөндөтүү үчүн төмөнкү чаралардын бири колдонулушу керек.

 Кабелдик трассаларды кошумча экрандаштыруу:

• коргоо коэффициенти жогору болгон кабелдерди колдонуу;

• кошумча экранды камсыз кылуучу кабелдик лотокторду колдонуу (кургатылган тор же металлдан жасалган);

• түтүктөргө, брондолгон шлангдарга кабелдерди төшөө.

Коммутатор шинасын алып салуу:

• жердин астына жайгаштыруу (кабелдик каналдарда);

• кабелдик трассанын айрым участоктору менен шинанын параллелдүү участокторунун ортосундагы аралыкты (план боюнча) көбөйтүү (автобус системасы же шинасы Т, АТ, конденсаторлор);

• маршруттун багытын анын көпчүлүк бөлүгү шинага перпендикуляр (план боюнча) өтүшү үчүн өзгөртүү;

• терең кабелдик коммуникацияларды колдонуу (көмүлгөн каналдар, туннелдер);

• бөлүштүрүүчү түзүлүштү айланып өтүүчү же жеке схемалар үчүн шинага перпендикуляр болгон атайын кабелдик трассаларды колдонуу (локалдык компьютердик тармак, өрт сигнализациясынын байланыш интерфейстери, процесстик видеобайкоо схемалары);

Аппараттардын тоскоолдукка каршы иммунитетинин деңгээлин жогорулатуу үчүн жабдууларды өндүрүүчүлөргө атайын талаптарды берүү.

Эгерде эки (же андан көп) мүмкүн болгон маршруттар бар болсо, анда сиз шинага чейин (план боюнча) жайгашканын тандаңыз. Мында параллелдүү шиналык системалардан, трансформатордук шиналардан, автотрансформаторлордон жана шинанын башка эң узун участокторунан эң чоң аралыкка (таасирди азайтуу иретинде) жетишүү керек. Эки окшош каттамдын ичинен шинанын эң жакын бөлүктөрүнө перпендикуляр болгон узунураак жолду тандаңыз.

9.8 Бөлүштүрүүчү түзүлүштүн аймагы боюнча экинчи кабелдерди төшөөдө экрандуу, металл кабыкчасы же броньу бар кабелдерди колдонуу зарыл. Экрандабаган кабелдерди пайдалануу эсептөө менен негизделүүгө тийиш.

9.9 Экинчи чынжырларда аша чыңалууларды чектөөчү түзүлүштөрдү орнотуу өзгөчө учурларда колдонулат.

Мындай түзүлүштөрдү тандоо жана аларды колдонуу чечими атайын долбоордун негизинде кабыл алынууга тийиш. Толук толкундарды чектөө үчүн түзүлүштөрдү орнотуу долбоорун ишке ашырууда орнотулган түзүлүштөр пайдалуу сигналга таасир этпей турганын жана экинчи жабдуулардын ишенимдүүлүгүн төмөндөтпөгөндүгүн көрсөтүү зарыл. Иш учурунда аппараттарды тейлөө боюнча нускамалар да берилиши керек.

9.10 Башкаруу жана электр кабелдерин белгилүү аралыкта жалпы трасса боюнча тартуу сунушталат. Уруксат берилген аралык кабелдик линиялардын түрүнө жана максатына жараша болот жана эсептөө менен аныкталат.

Башкаруу кабелдерин төмөнкү аралыктан кем эмес төшөө сунушталат:

0,25 м - 0,4 кВ чейин электр зымдары, ЧТ тогу 1 кА ашпаган, керектөөчүлөрдү чагылганга электр энергиясы менен камсыздоо үчүн колдонулбайт.

0,6 м - 1 кВга чейинки башка электр кабелдерине,

1,2 м - 1 кВ жогору электр кабелдерине чейин.

10. Турактуу ток оперативдик системасы

10.1 Релелик коргоо жана автоматика түзүлүштөрүн электр менен камсыздоо радиалдык схема боюнча өзүнчө бөлүштүрүүчү линиялар (фидерлер) аркылуу ишке ашырылууга тийиш.

10.2 Коргоочу коммутациялык түзүлүштөр бөлүштүрүүчү линиялардын кайсынысында болбосун кыска туташууда, бөлүштүрүүчү шиналардагы чыңалуунун төмөндөшү ГОСТ 32144-2013 белгиленгенден ашыкча алдын алуу үчүн жетиштүү ылдамдыкка ээ болушу керек.

10.3 COPT өтүүчү ашыкча чыңалуудан жана импульстук тоскоолдуктан коргоого ээ болушу керек. Коргоочу түзүлүштөр катары ар бир уюл менен жердин ортосундагы бөлүштүргүч панелге кремний диоддорун (номиналдуу ток 160 А кем эмес, агып чыгуу агымы 1 мАдан аз) же асқын чыгуудан коргоочу түзүлүштөрдү орнотуу сунушталат.

10.4 Бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдө орнотулган релелик коргоону жана автоматташтыруу түзүлүштөрүн (ажыраткычтар, сырткы бөлүштүргүчтөр, бөлүштүргүчтөр) кубаттандыруу үчүн колдонулуучу бөлүштүрүүчү жана топтук линиялар экрандалган кабелдер менен жасалышы керек. Экрандалбаган кабелдерди пайдалануу эсептөө менен негизделүүгө тийиш.

10.5 Ашыкча чыңалууга жана жогорку жыштыктагы бөгөттөргө (микропроцессордук түзүлүштөр, байланыш түзүлүштөрү ж.б.) сезгич электр кабылдагычтардын электр менен жабдуу чынжырларын жана жайдан тышкары жайгашкан чынжырларды (жогорку вольттогу өчүргүчтөрдү күйгүзүү/өчүрүү үчүн жетектөө схемалары) туташтыруу сунушталбайт. коммутаторлордун бир панелине (монтажына).

10.6 Релелик коргоо түзүлүштөрүн электр менен камсыздоочу агрегаттар башка электр кабылдагычтардын электр чынжырларынан көз карандысыз, аккумулятордон өзүнчө кириштерге ээ болушу керек. Релелик коргоо жана автоматика түзүлүштөрүнүн электр менен камсыздоо схемалары жана жогорку вольттогу өчүргүчтөрдүн жана башка электр кабылдагычтардын күйгүзүү/өчүрүү схемалары үчүн жалпы коргоочу коммутациялык түзүлүштөрдү колдонууга жол берилбейт.

10.7 Батареяны жана коммутаторлорду жайгаштыруу аларды минималдуу узундуктагы кабелдерди колдонууну камсыз кылууга тийиш. Ар кандай мамылардын кабелдерин бири-биринен чоң аралыкка салуудан алыс болуңуз.

10.8 Заряддоочу түзүлүштүн чыгышындагы чыңалуу толкуну номиналдык чыңалуудан 10% ашпоого тийиш.

10.9 Наносекунддук импульстук тоскоолдуктардан коргоо үчүн техникалык чечимдер кезектешип колдонулушу керек: электромеханикалык түзүлүштөрдү жана микропроцессордук түзүлүштөрдү электр менен камсыздоону ажыратуу (башка фидерлерди) жүргүзүү; - тиешелүү коргоочу схемаларды колдонуу (RC схемалары, диоддор, варисторлор); - корголгон кабелдерди колдонуңуз.

11. Өзгөрмө токтун электр системасы

11.1 Көмөкчордондун өздүк муктаждыктары үчүн электр менен жабдуу системасында электромагниттик тоскоолдуктарга сезгич жүктөрдүн төмөнкү түрлөрү бөлүнүшү керек: - компьютерлер; - процессти башкаруунун автоматташтырылган системалары жана телемеханика түзүлүштөрү; - байланыш системалары.

11.2 Жүктүн көрсөтүлгөн түрлөрүн электр менен камсыздоо өзүнчө бөлүштүрүүчү линиялар (фидерлер) аркылуу камсыз кылынышы керек.

11.3 Технологияларды башкаруунун автоматташтырылган системаларын, телемеханиканы жана башка критикалык керектөөчүлөрдү энергия менен камсыз кылуу үчүн инверторлорду, кош конверсиялуу үзгүлтүксүз энергия булактарын жана жогорку жыштыктагы жана импульстук тоскоолдуктарды басуу үчүн фильтрлерди колдонуу зарыл.

11.4 0,4 кВ тармагынын электр менен жабдуу системасынын электр кабылдагычтарын импульстук ызы-чуулардан коргоо үчүн ГОСТ Р 50571-4-44-2011 ылайык аша чыналуудан коргоочу түзүлүштөрдү орнотууга болот.

11.5 Экинчи жабдуулардын жана байланыш түзүлүштөрүнүн 0,4 кВ өзгөрмөлүү токтун электр тармактары үчүн жерге туташтыруу системасы TN-S системасы үчүн ЭОЭ талаптарына жооп бериши керек, б.а. бириктирилген коргоочу жана нейтралдуу иштеген PEN өткөргүчтү колдонууга жол берилбейт. AC электр кабелдериндеги токтун магнит талаасынан келип чыккан таасирлерди болтурбоо үчүн аларды башкаруу кабелдеринен жана COPT өткөргүчтөрүнөн 100 мм кем эмес аралыкта салуу керек. 0,4 кВ электр менен жабдуу тутумунун ЭМШгин камсыз кылуу үчүн ГОСТ 32144-2013 боюнча экинчи жабдуулардын тоскоолдукка туруктуулугуна ылайык электр энергиясынын сапатына талаптарды аткаруу зарыл.

12. Жерге туташтыруучу түзүлүштөрдүн абалын текшерүүгө карата талаптар

12.1 Жердештирүүчү түзүлүштүн абалын текшерүү мезгилдүүлүгү кубаттагычтын конкреттүү түрлөрү үчүн стандарттарда же техникалык шарттарда аныкталууга тийиш. Кийинки текшерүүнүн датасын мурунку текшерүүлөрдүн жыйынтыгы боюнча белгилөө сунушталат. Текшерүү мөөнөтү мурунку сыноолорду жүргүзгөн уюмдун (же ведомствонун) сунуштарынын негизинде электр орнотмосун эксплуатациялоо үчүн жооптуу адам тарабынан дайындалат.

12.2 Жердештирүүчү түзүлүштүн абалын толук текшерүүдө төмөнкүдөй жумуштар аткарылышы керек:

- баштапкы маалыматтарды чогултуу жана визуалдык контроль;

- металл байланыштарынын каршылыгын өлчөө;

- жердештирүүчү түзүлүштүн аткаруучу схемасын аныктоо;

- топурактын каршылыгын аныктоо;

- жердештирүүчү түзүлүштүн каршылыгын аныктоо;

- жердештирүүчү түзүлүштүн чыңалууну аныктоо;

- тийүү чыңалуусун аныктоо;

- стабилдүү чукул туташуу токтарында жердештирүүчү түзүлүштүн элементтеринин арасында потенциалдардын жана кубаттуулук жыштык агымдарынын бөлүштүрүлүшүн аныктоо;

- жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдүн, жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдүн жана кабелдик калканчтардын жылуулук таасирине туруктуулугун аныктоо;

- жерге чукул туташууларда, чагылгандын штангаларына тийгенде импульстук чыңалуулардын бөлүштүрүлүшүн жана разрядчылар аркылуу токтун агымын аныктоо;

- жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдүн жана жер электроддорунун коррозия абалын аныктоо.

12.3 Жердештирүүчү түзүлүштүн абалын текшерүү ыкмаларына [5] ылайык заряддагычтын параметрлеринин белгиленген стандарттарга шайкештигин аныктоо үчүн өлчөөлөр жана эсептөөлөр кирет. Жердештирүүчү түзүлүштүн параметрлерин өлчөө приборлор жана авариялык режимдерди симуляциялоо үчүн приборлор аркылуу жүргүзүлөт.

12.4 Керектүү эсептөөлөрдү жүргүзүү үчүн атайын компьютердик программаларды колдонсо болот.

12.5 Жердештирүүчү түзүлүштүн абалына мониторинг жүргүзүүнүн натыйжалары боюнча техникалык акт түзүлөт, анда төмөнкүлөр көрсөтүлүшү керек:

- объекттин мүнөздөмөлөрү;

- өлчөөлөрдүн жана эсептөөлөрдүн натыйжалары;

- жердештирүүчү түзүлүштүн абалын текшерүүнүн натыйжаларын талдоо;

- жердештирүүчү түзүлүштүн электр коопсуздугуна жана ЭМШтин талаптарына ылайыктуулугу жөнүндө корутунду.

Жыйынтыктап айтканда, эс тутумдун белгилүү бир түрлөрү үчүн стандарттардын же техникалык шарттардын талаптарына шайкештигин/ылайыксыздыгын көрсөтүү сунушталат.

Тиркеме А

КР энергообъектилери жайгашкан жердеги кыртыштын электр

каршылыгынын салыштырма салмагы

Тиркеме Б

(маалымдама)

Жерге туташтыруучу түзүлүштөрдүн параметрлерин эсептөө ыкмалары

Б.1 Атайын программалык камсыздоону колдонуу менен заряддагычтын параметрлерин эсептөө сунушталат.

ЖТтүн параметрлерин аныктоо үчүн ЖТтүн элементтер боюнча токтун жана потенциалдын, ошондой эле топурактагы жана жер бетиндеги потенциалдардын төмөнкү режимдерде бөлүштүрүлүшү боюнча эсептөөлөр жүргүзүлүшү керек:

- көмөкчордондо (бардык сырткы бөлүштүргүч түзүлүштөрүндө) же эффективдүү жерге туташтырылган нейтрал менен чектеш электр тармактарында белгиленген кыска туташуу режими;

- обочолонгон нейтралдуу же нейтралдуу жерге дога басуучу реактор же резистор аркылуу кошулган тармакта эки жолу жерге төшөлүүнүн белгиленген режими;

- убактылуу кыска туташуу режими;

- долбоорлонгон көмөкчордондо орнотулган жааны басуучу реакторду же резисторду камтыган электр тармагындагы бир фазалуу кыска туташуу;

- коммутация учурунда эстутумга жогорку жыштыктагы импульстук токту киргизүү;

- көмөкчордондун аймагында жайгашкан чагылганга чагылган тийсе.

Эсептөөнүн натыйжалары боюнча тийүү чыңалуулары, жасалма жана табигый жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдүн, жерге туташтырылган экрандардын жана кабелдик кабыктардын жылуулук каршылыктары, кабелдик изоляцияга жана техникалык каражаттарга берилген чыңалуулар аныкталууга тийиш.

Б.2 Эсептөөлөрдү төмөнкү алгоритм менен жүргүзүү сунушталат:

1) эсептөө программасы ЖТтүн конфигурациясынын эквиваленттүү схемасын жана кыртыштын электр мүнөздөмөлөрү жөнүндө маалыматты камтууга тийиш;

2) ЖТтүн айрым пункттарында [кыска туташуунун сунушталган жерлеринде, нейтралдуу T(AT) жерге туташтыруу түйүндөрүндө, чагылган төшөктөрүндө] эсептелген токтун чоңдуктары киргизилиши керек;

3) ЖТтүн элементтери боюнча токтун жана потенциалдын, ошондой эле топурактагы жана кыртыштын бетиндеги потенциалдардын бөлүштүрүлүшүнүн эсептөөлөрүн жүргүзүүгө;

4) эсептөөнүн натыйжаларынын негизинде эстутум параметрлеринин маанилери аныкталат. Эгерде стандартташтырылган параметрлердин жол берилген маанилери ашып кетсе, эс тутумдун схемасы ушул стандарттын көрсөтмөлөрүнүн сунуштарын эске алуу менен жөнгө салынат;

5) такталган схема боюнча кайра эсептөөгө;

6) тизмелери бардык эстутум параметрлери стандартташтырылган маанилерге жеткенге чейин кайталанат.

Б.3 Аянты 1000 м² ге чейинки жер тилкелери үчүн же ПС жогорку каршылыктуулугу бар топурактарда жайгашкан учурда долбоорлоо схемасына табигый жерге туташтыруу өткөргүчтөрүн киргизүүгө өзгөчө көңүл буруу керек:

- көмөкчордондо жана таянычтарда жерге төшөлгөн чагылган кабели болгондо кабелдик колдоо системасы;

- имараттардын жана жабдуулардын негиздери;

- кудуктар, түтүктөр;

- тышкы объекттер менен башка металл байланыштар.

Эсептөөнүн жыйынтыгы боюнча төмөнкүлөр аныкталышы керек:

- ЖТтөгү чыңалуу;

- кыска туташуунун ордунда потенциал;

- кошумча жабдуулар орнотулган жерлерде потенциал (башкы диспетчердик пункт, башкаруу пульту, башкы башкаруу пункту ж.б.);

- кыска туташуунун жанында тийүү чыңалуусу;

- кабелдердин экрандарындагы (бронь, кабык) агымдары.

Б. 4 бөлүм жер өткөргүчтөр жана жер өткөргүчтөр жылуулук туруктуулук шарттарына ылайык тандалышы керек. Жасалма жерге туташтыруучу өткөргүчтөр жана жерге Туташтыргычтар үчүн кыска туташуунун жол берилген токторун формула боюнча эсептейт

Узундугу 1 с болгон 1 кА токунда өткөргүчтөр үчүн кесилиштин S_допжол берилген маанилери Б.1 таблицасында келтирилген.

Б.5 Коргоочу өткөргүч үчүн токтун максималдуу жол берилген тыгыздыгы i формула боюнча эсептелет

бул жерде S -коргоочу өткөргүчтүн кесилишиндеги аянты, мм;

 I - коргоочу өткөргүч боюнча агып жаткан ток, ал эми;

t - коргоочу өткөргүч боюнча токтун өтүү убактысы (КЗ өчүрүүнүн толук убактысына туура келет - 5 с ашык эмес), с;

k - коэффициент, анын мааниси коргоочу өткөргүчтүн материалына, кабелдин изоляциясына, ысытуунун баштапкы жана акыркы температурасына жараша болот.

Коргоочу өткөргүч үчүн k маанисин [2], таблица 1.7.6. караңыз. Эгерде кабелдин изоляциясынын түрү белгисиз болсо, анда 160°С жылытуу температурасына туура келген маанилер алынат.

Б. 6 110 кВ жана андан жогору чыңалуудагы электр орнотмолорунда кыска туташууларда экрандар эки тараптан жерге туташтырылганда башкаруу кабелдеринин жез жана алюминий экрандарынын жылытуу температурасы, °С, формула боюнча эсептелет.

бул жерде U_не заряддагычтын эквипотенциалдуулугунан улам экрандын жерге туташтырылган учтарына берилген чыңалуу, В;

L - кабелдин узундугу, м;

τ - кыска туташуунун өчүрүү убактысы, с.

Б.7 Тийүү чыңалуусун аныктоо адамдын денесинин жана негиздин каршылыгын эске алуу менен жүргүзүлүшү керек. Негиздин каршылыгы топурактын үстүнкү катмарынын (чопо, чөп, кум, майдаланган таш, асфальт) жайгашуусун эске алуу менен аныкталышы керек.

Обочолонгон нейтралдуу тармак үчүн долбоорлоо иши кош жердин катасы болуп саналат. Бул учурда, бул тармак ээлеген аймактын ичинде бири-биринен эң алыс жайгашкан эки учурдагы киргизүү жерин тандоо керек. Эгерде бул тармакта токту чектөөчү реакторлор бар болсо, анда эсептерди тармактын максималдуу кыска туташуу тогу болгон участогу үчүн (реакторлорго чейин) жана бул тармактын чекиттери максималдуу ажыраган участок үчүн өзүнчө жүргүзүү сунушталат. .

Учурдагы киргизүү (карама-каршы фазалары менен) кош жерге жарака тандалган жерлерде көрсөтүлүшү керек жана эсептөө жүргүзүлүшү керек.

Б.8 ЖТтүн конструктивдүү схемасы боюнча кыска туташуулардын жана коммутациялардын өткөөл режимин эсептөөдө кыска туташуулардын же өчүрүлгөн түзүлүштүн болжолдонгон жерине жогорку жыштыктагы импульстук токтун киришин көрсөтүү керек. Импульстук токтун параметрлерин компьютердик программанын жардамы менен баштапкы схемадагы өтмө процессти эсептөө жолу менен аныктоо сунушталат.

Б.9 Трансформаторлор/автотрансформаторлор, чыңалуу жана ток трансформаторлору жайгашкан жерде ЖТ пункттары үчүн потенциалдуу бөлүштүрүүнү эсептөө сунушталат. Эсептөө башкаруу кабелинин экрандарын ЖТүнө кошууну эске алуу менен жүргүзүлүшү керек.

Б.10 Жааны басуучу реактор же резистор камтыган изоляцияланган нейтралы бар тармакта бир фазалуу жерге төшөө үчүн заряддагычты эсептөөдө жааны басуучу реакторлор жана/же резисторлор туташтырылган заряддагычтар эсепке алынат. Эсептелген ток бул приборлордун эң кубаттуу жердештирүүчү түзүлүшкө туташтырылган номиналдык токтун 125% барабар ток катары кабыл алынат. Жердештирүүчү түзүлүштөгү чыңалууну жана тийүү чыңалууларын эсептөөлөр аткарылышы керек.

Б.11 ЖТтүн эсептөө схемасында чагылгандын соккусун эсептөөдө чагылгандын импульстук тогунун чагылган кабыл алгычка кирүүсүн көрсөтүү керек.

Чагылган тогунун формасы - стандарттуу 10/350 мкс, амплитудасы 100 кА.

Токтун кирүү чекиттери катары экинчи чынжыр кабелдик трассаларына жана мындай кабелдер туташтырылган жабдууларды орнотуу участокторуна жакын жайгашкан чагылган кабыл алгычтары тандалат.

Тиркеме В

Жердештирүүчү түзүлүштүн каршылыгынын анын

конструкциялык аткарылышынан көз карандылыгы

ЭОЭ ылайык [1] электр потенциалын тегиздөө жана электр жабдууларын жерге туташтыргычка туташтырууну камсыз кылуу максатында, жабдуулар ээлеген аймакта узунунан жана туурасынан кеткен горизонталдуу жерге туташтыргычтарды төшөп, аларды бири-бири менен жерге туташтыруучу торго бириктирүү керек.

В.1. ЖТ аянты боюнча ЖТнүн каршылыгын аныктоонун болжолдуу ыкмасы.

Эсептөөнүн жыйынтыктарын текшерүү үчүн зунун оптималдуу конструкциясын аныктоо үчүн "Контур" программалык комплексинде УТДНЫН талаптарына ылайык

ЖТ 110 кВ эквиваленттүү модели түзүлгөн (РФ Мамреестринде катталган). Моделде төмөнкүлөр эске алынат: горизонталдык жана вертикалдык жерге туташтыргычтар;

КЧ аймагындагы имараттардын потенциалдарын теңдөө системасынын элементтери; порталдардын металл таянычтары жана чагылганды алып жүрүүчү мачталар.

Программа топурактагы агымдардын таралышын, топурактын салыштырма өткөрүмдүүлүгүн, "жер-аба" интерфейсинин таасирин, өткөргүчтөрдүн өз ара таасирин, жерге туташтыруучу түзүлүштүн мүнөздөмөлөрүн (жерге туташтыруу контурунун тереңдиги, жерге туташтыруучу түзүлүштүн элементтеринин кесилиши жана материалы) эске алууга мүмкүндүк берет. Жерге туташтыргычтардын өздүк каршылыгы да, жерге туташтыргычтын бетиндеги талаанын өткөрүүчү топурак менен өз ара аракеттенүүсү менен шартталган компоненти да эске алынат.

Моделдеги эсептөөлөрдүн натыйжалары топурактын ар кандай салыштырма каршылыктары үчүн эсептелген жерге туташтыруучу түзүлүштүн ЖТ аянтынан каршылыгынын көз карандылык графиктери менен берилген (сүрөт. В.1-1, В. 1-2).

Көз карандылык графиктеринен улам, жердин каршылыгы ЖТ каршылыгына олуттуу таасир этет. Жердин каршылыгы канчалык чоң болсо, жерге туташтыруучу шаймандын аянты ошончолук чоң болушу керек.

Сүрөт. Б.1-1. Жердин каршылыгына (25≤ρ≤1000) жана ЖТ аянтына жараша ЖТнүн каршылыгы

Сүрөт. Б.1-2. Жердин каршылыгына (1500≤ρ≤3000) жана ЖТ (S) аянтына жараша ЖТ каршылыгы

В.2. Горизонталдык электроддордун жалпы узундугунан жердештирүүчү түзүлүштүн каршылыгын аныктоонун болжолдуу ыкмасы.

Жерге туташтыруучу тор түрүндөгү горизонталдуу жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдүн каршылыгын эсептөө үчүн эквиваленттүү өздүк каршылыгы ρ=50, 100, 250, 500, 1000, 1500, 2000, 2500 жана 3000 Ом.м болгон топурак конструкциясы колдонулган. В.2-1 жана В.2-2-сүрөттөрүндө горизонталдык электроддордун тор түрүндөгү ЖТтүн каршылыгынын алардын жалпы узундугуна жогоруда айтылган топурак каршылыктары үчүн көз карандылыгы көрсөтүлгөн.

Сүрөт. В.2-1. Кыртыштын салыштырма элекрдик каршылыгы ρ=50, 100, 250,

500,

750 Ом·м болгондо ЖТ каршылыгынын ЖТ конструкциясына көз

карандылыгынын графиги.

Сүрөт. В.2-2. Кыртыштын салыштырма элекрдик каршылыгы ρ=1000, 1500,

2000, 2500, 3000 Ом·м. маанилериндеги, ЖТүнүн каршылыгынын анын

конструкциялык аткарылышынан болгон көз карандылыгы

Тиркеме Г

Жердештирүүчү түзүлүштүн каршылыгынын жердештирүүчү

тордун конфигурациясына көз карандылыгы

Жердештирүүчү түзүлүштүн каршылыгын эсептөөнүн негизги алгоритми эске алынбайт:

- жердештирүүчү тордун өткөргүчтөрүнүн жерге тийген аянты,

- жердештирүүчү тордун тереңдиги,

- жердештирүүчү тордун узундугу жана туурасы.

Алгачкы эки чара олуттуу таасир этпейт, бирок жердештирүүчү тордун узундугу менен туурасынын геометриялык айырмасы эсептөөнүн натыйжаларына олуттуу таасир этиши мүмкүн. Ушуга байланыштуу, биз эсептөө жана моделдөө ишке ашырдык жер торунун конфигурациясынын жерге туташтыруучу түзүлүштүн каршылыгына тийгизген таасири.

Төмөндө "Г" графиктеринде Болжолдуу оллендроф – Лоран эмпирикалык формуласы боюнча эсептөөнүн натыйжалары көрсөтүлгөн (1-ийри, сүрөттө. "Г-1-Г-3) жана компьютердик моделдөө (ийри 2, сүрөттө. Г-1-Г3) тордун узундугу 100м, 200м, 300м үчүн, тордун туурасынын ар кандай маанилери 20 мден 100, 200 жана 300 мге чейин, жерге туташтыруучу стектин уячасы 10х10 м.

Сүрөт. Г-1. Жердештирүүчү тордун узундугу 100м болгондо жердештирүүчү

тордун туурасынан жерге туташтыруучу түзүлүштүн каршылыгынын көз

карандылыгы.

Сүрөт. Г-2. Жердештирүүчү тордун узундугу 200м болгондо жердештирүүчү

түзүлүштүн каршылыгынын жердештирүүчү тордун туурасына көз

карандылыгы.

Сүрөт. Г-3. Жердештирүүчү тордун узундугу 300м болгондо жердештирүүчү

түзүлүштүн каршылыгынын жердештирүүчү тордун туурасына көз

карандылыгы.

Сүрөт. Г-4. Жердештирүүчү шаймандын каршылыгынын квадраттык

жердештирүүчү торго көз карандылыгы.

ЖТнүн каршылыгын эсептөөдөгү ката 100 м узундуктагы жердештирүүчү тор үчүн 3% дан 20% га чейин, 200 м узундуктагы тор үчүн 4% дан 25% га чейин жана 11ден 28%ке чейин диапазондо болот. тордун узундугу 300 м.

Оң катанын мааниси жердештирүүчү тордун узундугу менен туурасынын катышы 100м тор үчүн 1,6га, 200м тор үчүн 3,3гө жана 300м тор үчүн 3,7ге барабар экендигин көрсөтөт. чыңалуусу 110 кВ жана андан жогору болгон көмөкчордондордун ЖТнүн каршылыгын аныктоо ыкмаларынын жол берилген эсептелген каталарынан тышкары [3].

Ошентип, стандарттуу эмес (узартылган) жердештирүүчү торлорун долбоорлоодо болжолдуу Оллендрофф-Лоран формуласын колдонуу атайылап ашыкча бааланган мааниге алып келет.

Төмөндө, Г-4-сүрөтүндө ЖТтүн каршылыгынын квадраттык (тең жактуу) жердештирүүчү торлорго көз карандылыгы көрсөтүлгөн, мында 1 жана 2 ийри сызыктары дээрлик бирдей мааниге ээ, ошондуктан квадрат торчо үчүн Оллендрофф-Лоран формуласын колдонуу абдан алгылыктуу.

Тиркеме Д

Жердештирүүчү түзүлүштөрдүн каршылыгына кыртыштын

каршылыгынын таасирин эсептөө.

ЖТтүн каршылыгын эсептөө үчүн негизги параметр топурактын электр каршылыгы болуп саналат. Ал эми ал өз кезегинде топурактын курамына (чопо, чопо, кумдуу чопо, кум, майдаланган таш, акиташ ж. б.), анын бөлүкчөлөрүнүн бири-бирине жабышкан өлчөмүнө жана тыгыздыгына, нымдуулук менен температурага, концентрацияга көз каранды. андагы эрүүчү химиялык заттардын (туздар, кислота жана щелоч калдыктары), ошондой эле жер астындагы суулардын таасири. Кыртыштын үстүнкү катмарынын каршылыгы атмосфералык-климаттык шарттарга жараша өзгөрөт: кышында ал тоңуп, кыртыштын туруктуулугун жогорулатат, ал эми жылуулуктун башталышы менен ал эрип, кыртышты нымдап турат, бул заряд алуу үчүн ыңгайлуу шарт, жана жайында ал кургап калышы мүмкүн, бул эсине жагымсыз таасирин тийгизген каршылык топурактын өсүшүнө алып келет.

ЖТнүн конфигурациясында негизги элементтердин бири вертикалдуу жерге туташтыруучу өткөргүчтөр болуп саналат, анткени алардын төмөнкү бөлүгү климаттык өзгөрүүлөргө азыраак кабылат. Горизонталдуу жердештирүүчү өткөргүчтөр жана вертикалдык электроддордун үстүнкү бөлүгү кышында топурак тоңгондо, алардын каршылыгы жогорулайт. Бул учурда, жерге бургуланган тешикке жайгаштырылган терең вертикалдуу жердештирүүчү өткөргүч кызыктырат. Вертикалдуу электрод канчалык узун болсо, жер менен байланыш аянты ошончолук чоң болот, бул токтун жерге өтүшү үчүн жагымдуу шарттарды түзөт.

Эсептөө үчүн бир жер электродунун каршылыгы жөнөкөйлөштүрүлгөн жана татаал ыкма менен каралып, вертикалдуу жер электродунун эки варианты: тегерек кесилиши d=20мм жана фланецтин туурасы b=50 мм болгон болот бурч колдонулган.

Эквиваленттүү кыртыштын каршылыгы теңдик менен аныкталды

Жалгыз вертикалдуу электроддун каршылыгын эсептөө үчүн көбүнчө шагылдар, таштар, шагылдар, кумдуктар, кумдуктар, чополор, саздактар, конгломераттар, алевролиттер, мергелдер менен берилген кыртыштын структурасы колдонулган.

Д-1 сүрөтүндө "Кочкор", "Чолпон", "Нарын", "Муз-Тор"ПС 110 кВ үчүн эсептелген тик электроддун каршылыгынын анын узундугунан көз карандылыгы көрсөтүлгөн. Чиймелердин сол жагында диаметри 20 мм болгон тегерек электрод үчүн графиктер, ал эми оң жагында текченин туурасы 50 мм болот тилкеси үчүн графиктер бар.

Сүрөт. Д-1. Каралып жаткан 110 кВ көмөкчордон үчүн вертикалдык электроддун каршылыгынын анын узундугуна көз карандылыгы.

Графиктерден көрүнүп тургандай, эсептөө катасы 10дон 70%ке чейин болушу мүмкүн. «Нарын» жана «Муз-Төр» көмөкчордондору үчүн эсептөөлөрдөгү ката электроддун бардык узундугу үчүн болушу мүмкүн, ал эми «Кочкор» көмөкчордонунда ката 7 метр электроддон, «Чолпон» көмөкчордондору үчүн 1 метрден башталат. узундугу 4 метр.

В-2-сүрөттө кыртыштын үстүнкү катмарларына климаттык таасирди эске алуу менен жогоруда аталган 110 кВ көмөкчордондор үчүн эсептелген вертикалдык электроддун каршылыгынын анын узундугуна көз карандылыгы көрсөтүлгөн.

Эсептөө үчүн бул аймактар ​​үчүн климаттык коэффициенттер аныкталган. 110 кВ Муз-Төр көмөкчордону деңиз деңгээлинен 3200 м бийиктикте жайгашкан, январдын орточо көп жылдык төмөнкү температурасы -34°С, июлдун орточо көп жылдык жогорку температурасы 16°С. Мындай орточо температурада ал биринчи климаттык зонага кирет. Кыртыштын тоңуу тереңдиги 2,2 м болгон жерде 3-4 метр узундуктагы вертикалдык электроддор үчүн климаттык коэффициенттер ψ = 1,65, 5 м узундуктагы электроддор үчүн 1,35. Ал эми 110 кВ «Нарын 1», «Кочкор», «Чолпон» көмөкчордондору үчүн орточо көп жылдык температуралар: январь айында эң төмөнкүсү -19°Сден -25°Сге чейин, эң жогоркусу 24°С июлдуку. экинчи климаттык зонага таандык кылынышы мүмкүн. Кыртыштын тоңуу тереңдиги 2,0 м болгон жерде 3-4 метр узундуктагы вертикалдык электроддор үчүн климаттык коэффициенттер ψ = 1,45, 5 м узундуктагы электроддор үчүн 1,25.

Тиркеме Е

Көз карандысыз чагылган кабылдагычка таралган импульстук

токту эсептөө.

ЖТтү долбоорлоодо негизги жерге туташтыргычка туташтырылбаган жеке жерге туташтыруучу өткөргүчтөр колдонулат, бул чагылгандын агымынын көмөкчордондун жерге туташтыргычына тийгизген таасири көйгөйүн болтурбоо үчүн жасалат;

Ушуга байланыштуу жерге туташтыруу өткөргүчтөрүнүн ортосундагы аралыкка жараша пассивдүү жерге туташтыруу контуруна токтун бир бөлүгүнүн агымын эсептөө жана моделдөө жүргүзүлдү (сүрөт Е-1).

Эсептөө 10x10 м уячасы бар жерге туташтыруучу тор үчүн жүргүзүлдү, ток 10 м узундуктагы 3 вертикалдуу электроддор менен горизонталдык шинага киргизилет (чагылганөткөргүч үчүн типтүү жер электрод).

Сүрөт. Е-1. Пассивдүү контурда пайда болгон токтун аралыктан болгон көз карандылыгы

Жеке жерге туташтыргычтарды аткарууда бир катар кыйынчылыктар болот. Жердин каршылыгы жерге туташтыруучу электроддордун каршылыгынан болжол менен 100 эсе көп, ошондуктан чагылган таякчасынын жерге туташтыргычынан чагылган тогунун олуттуу үлүшү ачык бөлүштүргүчтүн (ОРУ) жакын жайгашкан жерге туташтыруучу электроддоруна багыт алат, алар боюнча мүмкүн болушунча жайылып, андан кийин гана жерге биротоло кетет.

Чагылгандын жеке жерге туташтыруусун аткаруунун башка варианты - терең жерге туташтыргычты уюштуруу, башкача айтканда ток өткөргүч жерден 30-40 м тереңдикке чейин изоляцияланат, ал эми тереңдикте гана жер менен байланышта боло баштайт, мында чагылган тогунун жерге туташтыруу контуруна тийгизген таасиринин көйгөйүнөн качууга болот.

Өз кезегинде, ЭОЭ 1.7.55 сунуштарына ылайык, адамдардын жана курулмалардын коопсуздук шарттарынан коргоочу жана чагылгандан коргоочу жерге туташтыруу үчүн бириктирилген жерге туташтыруу түзүлүштөрүн жерге туташтыруунун өзүнчө аткарылган контурларынын ортосунда потенциалдар айырмасынын пайда болуу мүмкүнчүлүгүнө байланыштуу жасоо зарыл.

Жеке жерге туташтыргычы бар көз карандысыз чагылган өз милдетин аткарбай, стандартташтырылган аралыктарды сактоо менен чагылгандын агымынын олуттуу бөлүгүн сырткы бөлүштүрүүчү түзүлүшкө өткөрүүгө мүмкүндүк берет.

Тиркеме Ж

(маалымдама)

Жердештирүүчү түзүлүштөрдүн эң жогорку жол берилген каршылык маанилери

Ж. 1 [2] жана [3] ылайык ар кандай электр орнотмолорунун жердештирүүчү түзүлүштөрүнүн эң жогорку жол берилген каршылыктарынын маанилери Ж.1-таблицасында келтирилген.

Ж. 1-Таблица-ЖТнүн жол берилген эң чоң каршылыктары

Тиркеме З

(сунушталуучу)

Жердештирүүчү түзүлүштүн паспорту

3.1 ЖТтүн паспорту төмөнкүлөрдү камтышы керек:

- жасалма жерге туташтыруу линияларын, жерге туташтырылган жабдууларды, жерге туташтыруу өткөргүчтөрүн жерге туташтыруу түзүлүштөрүнө туташтыруу жерлерин көрсөтүү менен масштабда жасалган жерге туташтыруучу түзүлүштөрдүн курулган схемасы (конструкцияланган схемада жерге туташтыруучу түзүлүштөрдүн бардык жер астындагы жана жер үстүндөгү байланыштары көрсөтүлүшү керек. );

- жерге туташтыруучу түзүлүштөрдү эксплуатацияга киргизүү датасы (жерге туташтыргыч түзүлүштөрдү реконструкциялоо же оңдоо датасы);

- жер электродунун негизги параметрлери (материал, профиль, өткөргүчтөрдүн кесилиши);

- жерге туташтыруучу түзүлүштөрдүн каршылыгы жөнүндө маалыматтар;

- топурактын каршылыгы;

- тийүү чыңалуу маалыматтары;

- жабдуулардын жана жерге туташтыруучу түзүлүштөрдүн ортосундагы байланыштын каршылыгы жөнүндө маалыматтар;

- жасалма жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдүн коррозиясынын даражасы;

- электромагниттик шайкештик жөнүндө маалымат;

- жүргүзүлүп жаткан текшерүүлөрдүн жүрүшүндө табылган кемчиликтердин тизмеси;

- жерге туташтыруучу түзүлүштөрдөгү эскертүүлөрдү жана кемчиликтерди четтетүү жөнүндө маалымат;

- жерге туташтыруучу түзүлүштөрдүн иштөөгө жарактуулугу жөнүндө корутунду.

3.2 ЖТ паспортун толтуруу мисалы

20___г.

3.3 КЧ ЖТнүн паспортунун тиркемесин толтуруунун мисалы

КЕМЧИЛИКТЕРДИН ТИЗМЕСИ

Көмөк чордондун ЖТ текшерүү жыйынтыктары

Көмөк чордондун жерге туташтыруучу өткөргүч менен жабдуулардын

металл байланышын сыноонун жыйынтыгы

Тийүү чыңалуунун контролдук өлчөөлөрдүн натыйжалары

Көмөк чордондогу электромагниттик чөйрөнү текшерүүнүн жыйынтыгы

Оңдоо же реконструкциялоодон кийин өзгөрүүлөр жөнүндө маалымат

Библиография