Загрузка документа…
|
| Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Жарандык авиация мамлекеттик агенттигинин 2025-ж. “26” сентябры №03 буйругуна тиркеме |
Кыргыз Республикасынын Авиациялык Эрежелери
"КРАЭ-6. I бөлүм. Коммерциялык аба транспорту. Учактар. Аба кемелерин пайдалануу"
ӨЗГӨРТҮҮЛӨРДҮ ЖАНА ТОЛУКТООЛОРДУ КАТТООНУН ТИЗМЕСИ
№ | Кабыл алуу датасы | Күчүнө кирген датасы | Кабыл алуу, өзгөртүү жана/же толуктоо актысы | Бул көчүрмөгө өзгөртүү жана/же толуктоо киргизилген датасы | Бул көчүрмөгө өзгөртүүлөрдү жана/же толуктоолорду киргизген адамдын колу |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Эскертүү. Бул көчүрмөгө өзгөртүү жана толуктоо датасы жана бул көчүрмөгө өзгөртүүлөрдү киргизген адамдын кол тамгасы ушул Жобонун ээсине тиешелүү болот.
Беттердин тизмеси
§1. Кыскартуулар............................................................................................................................................................................11 § 2. Шарттуу белгилер...................................................................................................................................................................14 1-бөлүм. Аныктамалар...................................................................................................................................................................15 2-бөлүм. Колдонуу..........................................................................................................................................................................31 3-бөлүм. Жалпы жоболор..............................................................................................................................................................32 §1. Мыйзамдарды, ченемдик укуктук актыларды жана жол-жоболорду сактоо........................................................................32 §2 Чет өлкөлүк эксплуатанттардын Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын, эрежелерин жана жол-жоболорун аткарышы.............................................................................................................................33 § 3. Учуу коопсуздугун башкаруу..................................................................................................................................................33 § 4. Психоактивдүү заттарды колдонуу........................................................................................................................................35 § 5. Учуу каражаттарын көзөмөлдөө.............................................................................................................................................35 4-бөлүм. Учууларды аткаруу.........................................................................................................................................................36 § 1. Экплуатациалык жоболор жана каражаттар.........................................................................................................................36 § 2 Каттамдарды аткарууга сертификациалоо жана башкаруу (Аба эксплуатанттын күбөлүгү.............................................37 § 3. Чет өлкөлүк эксплуатанттар тарабынан аткарылган каттамдарга көзөмөл жүргүзүү.......................................................39 § 4. Учуу операциялары боюнча колдонмо..................................................................................................................................39 § 5. Эксплуатациялык нускамалар. Жалпы жоболор..................................................................................................................40 § 6. Учуу учурунда авариялык кырдаалды имитациялоо...........................................................................................................40 §7. Көзөмөл карталары..................................................................................................................................................................40 § 8. Минималдуу абсолюттук учуу бийиктиктери.........................................................................................................................40 § 9. Аэродромдун эксплуатациялык минимуму...........................................................................................................................41 § 10. Үч өлчөмдүү (3D) прибордук конуу учурунда учуу-конуу тилкесинин босогосунун үстүнөн өтүү бийиктиги...............................................................................................................................................................................................44 § 11. Күйүүчү май жана май менен камсыздоону эсепке алуу...................................................................................................44 § 12. Экипаж....................................................................................................................................................................................45 § 13. Жүргүнчүлөр..........................................................................................................................................................................45 § 14. Учууга даярдык......................................................................................................................................................................45 § 15. Иштик учуу планын түзүү......................................................................................................................................................46 § 16. Альтернативдик аэродромдор.............................................................................................................................................47 § 17. Метеорологиялык шарттар...................................................................................................................................................49 § 18. Талап кылынган күйүүчү май запастары.............................................................................................................................50 § 19. Учуу учурунда күйүүчү майдын чыгымын башкаруу...........................................................................................................54 § 20. Жүктөлгөн жүргүнчүлөр менен учакка күйүүчү май куюу...................................................................................................55 § 21. Кычкылтектин запасы............................................................................................................................................................55 § 22. Жүк бөлүгүндөгү өрт өчүрүү системасынын убакыттык чектөөлөрүн эске алуу..............................................................56 § 23. Учуу учурунда аткарылуучу эрежелер. Аэродромдун эксплуатациялык минимумдары.......................................................................................................................................................................................56 § 24. Метеорологиялык байкоолор...............................................................................................................................................59 § 25. Кооптуу учуу шарттары.........................................................................................................................................................59 § 26. Учуу экипажынын мүчөлөрү өз иш орундарында...............................................................................................................59 § 27. Кычкылтекти колдонуу..........................................................................................................................................................60 § 28. Герметизацияланган кабиналары бар учактарда разгерметизация болгон учурда борт коштоочуларды жана жүргүнчүлөрдү коргоо..........................................................................................................................................................................60 § 29. Учуу учурунда берилүүчү эксплуатациялык көрсөтмөлөр.................................................................................................60 § 30. Прибордук учуу схемалары..................................................................................................................................................60 § 31. Авиациялык ызы-чууну азайтуу боюнча эксплуатациялык ыкмалар................................................................................61 § 32. Бийиктикке чыгуу жана түшүү ылдамдыктарына байланыштуу, учактардын учуу эрежелери.............................................................................................................................................................................................61 § 33. Конуу мүнөздөмөлөрүн эске алуу менен учакты эксплуатациялоо эрежелери...............................................................61 § 34. Аба кемесинин командиринин милдеттери.........................................................................................................................62 § 35. Учуу иштерин камсыздоочу кызматкердин / учуу-диспетчеринин милдеттери ...............................................................62 § 36. Газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учактар үчүн маршруттагы альтернативдик аэродромго 60 мүнөттөн ашык убакыттык уча турган учууларды аткарууга кошумча талаптар, анын ичинде альтернативдик аэродромго жетүү убактысы узартылган учууларды (EDTO) аткаруу боюнча талаптар................................................................................................................................................................................................63 § 37. Учуу операцияларын альтернативдик аэродромго жетүү убактысы көбөйтүлгөн шартта (EDTO) аткарууга коюлган талаптар................................................................................................................................................................................................64 § 38. Кол багажы...................................................................................................................................................................................................66 §39. Приборлор боюнча учуу эрежелери (ППП) боюнча же түнкү убакта жалгыз учкуч башкарган учууларды аткарууга кошумча талаптар................................................................................................................................................................................66 § 40. Чарчоону көзөмөлдөө...........................................................................................................................................................67 5-бөлүм. Учактардын учууга байланыштуу эксплуатациялык чектөөлөрү...............................................................................69 § 1. Жалпы жоболор.......................................................................................................................................................................69 § 2. Эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын 8-кошумчасындагы IIIА жана IIIB бөлүктөрүндө камтылган талаптарга ылайык сертификатталган учактарга колдонулуучу учууга байланыштуу техникалык мүнөздөмөлөр боюнча эксплуатациялык чектөөлөр................................................................................................................................................................69 § 3. Салмак боюнча чектөөлөр......................................................................................................................................................70 § 4. Тоскоолдуктар тууралуу маалыматтар..................................................................................................................................72 § 5. Бир газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учактарда түнкү жана/же приборлор менен аба ырайы шарттарында учууну аткарууга кошумча талаптар...............................................................................................................................................................72 6-бөлүм. Борттук приборлор, жабдуулар жана учуу документациясы......................................................................................72 § 1. Жалпы жоболор.......................................................................................................................................................................72 § 2. 83 bis-беренесине ылайык келишим боюнча пайдаланылган учактар...............................................................................73 § 3. Бардык учактар: Бардык учуулар...........................................................................................................................................74 § 4. Фюзеляждын авариялык ачылуучу жерлерин белгилөө......................................................................................................76 § 5. Учуу жазгычтар........................................................................................................................................................................77 §6. Учуу маалыматтарын жазгычтар жана борттогу маалыматтарды жазуу системалары.........................................................................................................................................................................................78 § 7. Учуу үн жазгычтар жана учуу экипажынын кабинасындагы үндүк абалды каттоо системалары.........................................................................................................................................................................................81 § 8. Маалымат берүү линиясынын жазгычтары...........................................................................................................................83 § 9. «Учуу экипажы – машина» ортосундагы өз ара аракетти каттоо........................................................................................84 § 10. Учуу жазгычтар. Жалпы жоболор........................................................................................................................................84 § 11. Борттук учуу жазгычтарындагы маалыматтарды калыбына келтирүү.............................................................................86 § 12. Бардык учактар, ПВП (визуалдык учуу эрежелери) боюнча учууларды аткарган...........................................................86 § 13. Бардык учактар: суу үстүндө учуу. Гидроучактар...............................................................................................................87 § 14. Кургактык учак.......................................................................................................................................................................87 § 15. Бардык учактар: мейкиндигинин үстүндө узак аралыкка учуулар.....................................................................................88 § 16. Бардык учактар: Айтайын белгиленген жер аймактарынын үстүнөн учуу........................................................................88 § 17. Бардык учактар: бийиктик учуулар......................................................................................................................................89 § 18. Бардык учактар: муз каптаган шарттарда учуу...................................................................................................................90 § 19. Бардык учактар: Прибордук учуу эрежелери боюнча аткарылуучу учуулар....................................................................90 § 20. 5700 кгдан ашкан салмактагы бардык учактар үчүн: учактын мейкиндиктеги абалын көрсөткөн электр приборлору үчүн авариялык кубат булагы..............................................................................................................................................................91 § 21. Бардык учактар: Түнкү учуулар............................................................................................................................................91 § 22. Герметизацияланган учактар, жүргүнчү ташуучу каттамдарды аткарууда: Метеорологиялык радиолокатор........................................................................................................................................................................................92 § 23. 15 000 метрден (49 000 футтан) жогору бийиктикте учууларды аткарган бардык учактар: радиация деңгээлин көрсөтүүчү көрсөткүч............................................................................................................................................................................92 § 24. Камтылган ызы-чуу сертификаттоо стандарттарына туура келген бардык учактар.......................................................92 § 25. Мах санын көрсөткүчү...........................................................................................................................................................93 § 26. Жерге жакындык жөнүндө эскертүү берүүчү системалар (GPWS) менен жабдылышы керек болгон учактар..................................................................................................................................................................................................93 § 27. Жүргүнчүлөрдү ташыган учактарда кабиналык экипаж мүчөлөрүнүн орундары.............................................................94 § 28. Авариялык жайгашуу берүүчү түзмөк (ELT)........................................................................................................................95 § 29. Кырсыкка учураган учактын жайгашкан жерин аныктоо....................................................................................................96 § 30. Борттук кагылышуудан эскертүүчү системасы (БСПС II) менен жабдылышы керек болгон учактар..................................................................................................................................................................................................96 § 31. Барометрдик бийиктик жөнүндө маалыматтарды жиберген кабыл алуучу-жиберүүчү түзмөктөргө коюлган талаптар................................................................................................................................................................................................96 § 32. Микрофондор.........................................................................................................................................................................97 § 33. Турбореактивдүү учактар. Шамал багытынын өзгөрүшү тууралуу алдын ала эскертүү системасы.............................................................................................................................................................................................97 § 34. Бардык учактар, Эреже боюнча прибордук учуулар (ППП) боюнча же түнкүсүн жалгыз учкуч тарабынан пайдаланылган учурда........................................................................................................................................................................98 § 35. Автоматтык кондуруу системалары, коллиматордук көрсөткүчтөр (HUD) же ага барабар көрсөткүчтөр, кеңейтилген көрүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон техникалык көрүү системалары (EVS), синтезделген көрүү системалары (SVS) жана/же айкалышкан көрүү системалары (CVS) менен жабдылган учактар..................................................................................................................................................................................................98 § 36. Электрондук учуу планшеттери (EFB). EFB жабдуулары..................................................................................................98 § 37. EFB функциялары.................................................................................................................................................................98 § 38. EFB функцияларын колдонууга атайын уруксат.................................................................................................................99 § 39. Газ турбиналуу кыймылдаткычтары бар учактар үчүн учуу тилкесинен чыгып кетүү жөнүндө маалымат берүү жана эскертүү системасы (ROAAS)..............................................................................................................................................................99 7-бөлүм. Борттук байланыш, навигация жана байкоо жабдуулары........................................................................................100 § 1. Байланыш жабдуулары........................................................................................................................................................100 § 2. Навигациялык жабдуулар.....................................................................................................................................................101 § 3. Байкоо жабдуулары..............................................................................................................................................................104 § 4. Жабдууларды орнотуу..........................................................................................................................................................105 § 5. Электрондук навигациялык маалыматтарды башкаруу.....................................................................................................105 8-бөлүм. Учактардын учууга жарамдуулугун камсыз кылуу.....................................................................................................105 § 1. Учууга жарамдуулугун камсыз кылуу боюнча эксплуатанттын милдеттери....................................................................106 § 2. Эксплуатанттын техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча колдонмосу........................................................................106 § 3. Техникалык тейлөө программасы........................................................................................................................................107 § 4. Учууга жарамдуулукту сактоо боюнча каттала турган маалыматтар...............................................................................107 § 5. Учууга жарамдуулукту сактоо боюнча маалымат...............................................................................................................108 § 6. Модификациялар жана оңдоо..............................................................................................................................................109 § 7. Бекитилген тейлөө уюму.......................................................................................................................................................109 § 8. Техникалык тейлөө жөнүндө күбөлүк..................................................................................................................................109 9-бөлүм. Учактын учуу экипажы.................................................................................................................................................109 §1. Учуу экипажынын курамы......................................................................................................................................................109 § 2. Борттук радиобайланыш оператору....................................................................................................................................110 § 3. Бортинженер..........................................................................................................................................................................110 § 4. Штурман.................................................................................................................................................................................110 § 5. Авариялык кырдаалда учуу экипаж мүчөлөрүнүн милдеттери.........................................................................................111 § 6. Учуу экипаж мүчөлөрүн даярдоо программасы..................................................................................................................111 § 7. Квалификация........................................................................................................................................................................116 § 8. Аба кемесинин экипаж мүчөлөрүнүн мурдагы иш тажрыйбасы........................................................................................117 § 9. Крейсердик этапта алмаштыруучу учкучтун мурдагы иш тажрыйбасы............................................................................117 § 10. Командалык учкучтун белгилүү аймактарды, маршруттарды жана аэродромдорду колдонууга уруксат берүүсү................................................................................................................................................................................................118 § 11. Учкучтардын квалификациялык текшерүүлөрү................................................................................................................120 § 12. Приборлор боюнча уча турган эрежелерге (ППП) ылайык же түнкүсүн бир учкуч менен башкарылган учууларды аткаруу................................................................................................................................................................................................120 § 13. Учуу экипажынын жабдылышы..........................................................................................................................................121 10-бөлүм. Учуу операцияларын камсыз кылуу боюнча кызматкер / Учуу диспечтери………………………………….....…..122 11-бөлүм. Колдонмолор, борттук журналдар жана эсепке алуу документтери………………………………………………....123 § 1. Учуу боюнча колдонмо..........................................................................................................................................................124 § 2. Эксплуатанттын техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча колдонмосу........................................................................124 § 3. Техникалык тейлөө программасы...........................................................................................................................………..125 § 4. Борттук журналы...................................................................................................................................................................125 § 5. Борттук авариялык-куткаруу жабдууларынын эсебин жүргүзүү........................................................................................126 § 6. Учуу жазгычтардагы жазуулар.............................................................................................................................................126 12-бөлүм. Кабиналык экипаж мүчөлөрү.....................................................................................................................................126 § 1. Авариялык кырдаалдардагы милдеттерди бөлүштүрүү....................................................................................................126 § 2. Жүргүнчүлөрдү эвакуациялоо учурунда кабиналык экипаж мүчөлөрүнүн орундуктары.................................................127 § 3. Кабиналык экипаж мүчөлөрүнүн учуу маалындагы коопсуздугу.......................................................................................127 § 4. Даярдоо..................................................................................................................................................................................127 13-бөлүм. Коопсуздук..................................................................................................................................................................128 §1. Ички коммерциялык учуулар.................................................................................................................................................128 § 2. Учуу экипажынын кабинасынын коопсуздугу......................................................................................................................128 § 3. Учакты тинтүү боюнча эрежелердин көзөмөлдөөчү тизмеси............................................................................................129 § 4. Даярдоо программалары......................................................................................................................................................130 § 5. Мыйзамсыз кийлигишүү актылары жөнүндө отчет.............................................................................................................130 § 6. Башка жоболор......................................................................................................................................................................131 14-бөлүм. Кооптуу жүктөр...........................................................................................................................................................131 §1. Жоопкерчилик.........................................................................................................................................................................131 §2. Жүк катары кооптуу жүктөрдү ташууга атайын уруксаты жок эксплуатанттар………………………………………………131 § 3. Жүк катары кооптуу жүктөрдү ташууга атайын уруксаты бар эксплуатанттар……………………………………………...132 § 4. Маалымат берүү....................................................................................................................................................................133 §5. Ички коммерциялык аба ташуулары....................................................................................................................................133 15-бөлүм. Жүк бөлүгүнүн коопсуздугу........................................................................................................................................133 §1. Жүк бөлүгүндө буюмдарды ташуу........................................................................................................................................133 §2. Өрттөн коргоо.........................................................................................................................................................................134 16-бөлүм. Эксплуатанттын базалык аэродрому.......................................................................................................................134 Тиркеме 1.....................................................................................................................................................................................135 Учактардын борттук чырактары.................................................................................................................................................135 Тиркеме 2.....................................................................................................................................................................................140 Учуу операциялары боюнча колдонмонун түзүлүшү жана мазмуну.......................................................................................140 Тиркеме 3.....................................................................................................................................................................................146 RVSM аба мейкиндигинин бийиктигин өлчөө системасынын өндүрүмдүүлүгүнө талаптар..................................................146 Тиркеме 4.....................................................................................................................................................................................147 Эксплуатанттар тарабынан учуу коопсуздугунун камсыздалышын көзөмөлдөө...................................................................147 Тиркеме 5.....................................................................................................................................................................................150 Аба эксплуатанттын күбөлүгү (АОС)..........................................................................................................................................150 Тиркеме 6.....................................................................................................................................................................................157 Чарчоо тобокелдигин башкаруу системасынын талаптары.....................................................................................................157 Тиркеме 7.....................................................................................................................................................................................162 Учуу жазгычтар............................................................................................................................................................................162 Тиркеме 8.....................................................................................................................................................................................192 Кырсыкка учураган учактын ордун аныктоо..............................................................................................................................192 Тиркеме 9.....................................................................................................................................................................................196 Медициналык каражаттардын запастары..................................................................................................................................196 Тиркеме 10...................................................................................................................................................................................200 83 bis-беренесине ылайык келишимдин кыскача сүрөттөлүшү...............................................................................................200 Тиркеме 11...................................................................................................................................................................................202 Эксплуатанттын ишмердүүлүгүн сертификаттоо жана текшерүү............................................................................................202 Тиркеме 12...................................................................................................................................................................................215 Минималдуу жабдуулардын тизмеси (MEL)..............................................................................................................................215 Тиркеме 13...................................................................................................................................................................................217 Учуу коопсуздугу боюнча документация системасы.................................................................................................................217 Тиркеме 14...................................................................................................................................................................................221 Авариялык-куткаруу жана өрт өчүрүү кызматынын деңгээлдери (RFFS)...............................................................................221 Тиркеме 15...................................................................................................................................................................................228 Кооптуу жүктөр.............................................................................................................................................................................228 Тиркеме 16...................................................................................................................................................................................237 Кыргыз Республикасынын жарандык авиациясындагы аба кемелеринин экипаж мүчөлөрүнүн иш убактысынын жана эс алуу убактысынын нормалары тууралуу жобо………………………………………………………….....………………………..……..237 Тиркеме 17...................................................................................................................................................................................262 Учуу жазгычтарга тийиштүү колдонуудагы жоболор боюнча маалымдама...........................................................................262 Тиркеме 18...................................................................................................................................................................................268 Учууларды аткарууда берилүүчү тыныгуу мезгилдери............................................................................................................268 |
1. Кыскартуулар жана шарттуу белгилер
КРАЭ – Кыргыз Республикасынын авиациялык эрежелери
АСУП – Автоматтык учууну башкаруу системасы
БСПС – Борттогу кагылышууну алдын алуу системасы
ВВП – Вертикалдык учуу жана конуу
ВМУ – Визуалдык метеорологиялык шарттар
ВСУ – Жардамчы энергия агрегаты
гПа – гектопаскаль
д. рт. Ст. – Сымап мамычасынын дюйму
ИВС – Чыныгы аба ылдамдыгы
ИЗС – Жердин ылдамдыгы индикатору
ИНС – Инерциялык навигациялык система
КАТ. I – I категория
КАТ. II – II категория
КАТ. III – III категория
КВС – Аба кемесинин командири
кг – килограмм
кг/м2 – чарчы метрге килограмм
км – километр
км/ч – саатына километр
м – метр
mbar – миллибар
м/с – секундасына метр
м/с2 – секундасына метр2
МГц – мегагерц
М. Миля – Деңиз миле
Н – Ньютон
ОВД – Аба кыймылын тейлөө
ПВП – Визуалдык учуу эрежелери
ПМУ – Прибордук метеорологиялык шарттар
ППП – Прибордук учуу эрежелери
РДПВ –Үзгүлтүккө учуратылган учууга жеткиликтүү аралык
РПД – Конууга жеткиликтүү аралык
см – сантиметр
УВД – Аба кыймылын башкаруу
уз – түйүн (деңиз миль/саат)
уз/с – секунддагы түйүн
фут/мин– мүнөттөгү фут
ЧМ – жыштыктык модуляция
ЭП – учуу эшелону
AC – Альтернатордук ток
ADRS – Борттук маалымат каттоо системасы
ADS – Автоматтык көз каранды байкоо
ADS-C – Келишимдик автоматтык көз каранды байкоо
AEO – Бардык иштеп жаткан кыймылдаткычтар
AGA – Аэродромдор, аба жолдору жана жердеги каражаттар
AIG – Авиациялык кырсыктарды иликтөө жана алдын алуу
AIR – Борттук визуалдык байкоо каттагыч
AIRS – Борттук визуалдык маалымат каттоо системасы
AOC – Аба эксплуатанттын күбөлүгү
APCH – Конууга ыкма
АР – санкцияланган
ARINC – "Aeronotic Radio Incorporated" – Авиациялык байланыш компаниясы
ASE – Бийиктик өлчөө системасынын катачылыгы
ASIA/PAC – Азия-Тынч океан аймагы
ATN – Авиациялык телекоммуникация тармагы
CARS – Кабинадагы үн кырдаалын каттоо системасы
CDL – Конфигурациялык четтөөлөрдүн тизмеси
CFIT – Жарактуу аба кемесинин жер менен кагылышуусу
COMAT - Аба операторлорунун материалдары
CPDLC – Маалымат берүү линиясы боюнча диспетчер-учкуч байланыш
CRM – Экипаж ресурстарын башкаруу
CVR – Борттук үн жазгыч
CVS – Айкалыштырылган сүрөттөө системасы
DA – Абсолюттук чечим кабыл алуу бийиктиги
DA/H – Абсолюттук/салыштырмалуу чечим кабыл алуу бийиктиги
DC – Түз ток
D-FIS – Маалымат шилтемеси аркылуу учуу маалымат кызматы
DH - Салыштырма чечим кабыл алуу бийиктиги
DLR – Маалымат берүү линиясын каттагыч
DLRS – Маалымат берүү линиясын каттоо системасы
DME – Дальномердик жабдуулар
DSTRK – Багыт сызыгы
EDTO – Камдык аэродромго чейин учуунун узартылган мөөнөтү менен каттамдарды аткаруу
EFB – Электрондук учуу планшети
EFIS – Учуу приборлорунун электрондук индикациялоо системасы
EGT - Чыгаруучу газдардын температурасы
ELT – Өзгөчө кырдаал берүүчү радиомаяк
ELT(AD) – автоматтык түрдө жайгаштырыла турган ELT
ELT(AF) – Автоматтык стационардык ELT
ELT(AP) – Автоматтык көчмө ELT
ELT(S) – Өзгөчө кырдаал куткаруу ELT
EPR - Кыймылдаткычтагы басымдын жогорулоо даражасы
EUROCAE – Европалык жарандык авиациялык жабдуулар уюму
EVS – Өнүктүрүлгөн визуализация менен көрүү системасы
FANS – Келечектеги аэронавигациялык системалар
FDAP – Учуу маалыматтарын талдоо программасы
FDR – Учуу маалыматтарын каттагыч
FFS – Толук кыймылдуу учуу симулятору
FSTD – Учуу шарттарын моделдеген түзмөк
g – нормалдуу ылдамдануу
GCAS – Жерге кагылышуудан алдын алуу системасы
GNSS – Глобалдык навигациялык спутник системасы
GPWS – Жерге жакындап калуу тууралуу эскертүү системасы
HUD – Коллиматор индикатору
ILS – Приборлор конуу системасы
ISA – Эл аралык стандарттык атмосфера
lb – фунт
lbf – Фунт-күч
LED – Жарык чыгуучу диод
LPC – Учуу линиясы боюнча кесипкөйлүк деңгээлин текшерүү
MDA – Минималдуу абсолюттук түшүү бийиктиги
MDA/H - Минималдуу абсолюттук/салыштырмалуу түшүү бийиктиги
МDH – Минималдуу салыштырма түшүү бийиктиги
MEL – Минималдуу жабдуулар тизмеси
MLS – Микротолкундуу конуу системасы
MMEL – Типтүү минималдуу жабдуулар тизмеси
MNPS – Минималдуу навигациялык өндүрүмдүүлүктүн талаптары
MOPS – Минималдуу өндүрүштүк стандарттар
N1 – Төмөнкү басымдагы компрессордун роторунун айлануу саны *(эки баскычтуу компрессор); вентилятордун айлануу саны (үч баскычтуу компрессор)
N2 – Жогорку басымдагы компрессордун роторунун айлануу саны *(эки баскычтуу компрессор); орто басымдагы компрессордун роторунун айлануу саны (үч баскычтуу компрессор)
N3 – Жогорку басымдагы компрессордун роторунун айлануу саны (үч баскычтуу компрессор)
NAV – Навигация
NVIS – Түнкү көрүү системасы
ОСА – Тоскоолдуктардан өтүүчү абсолюттук бийиктик
ОСА/Н – Тоскоолдуктардан өтүүчү абсолюттук /салыштырмалуу бийиктиги
OCH – Минималдуу көрүнүш бийиктиги
OEI – Бир иштебеген кыймылдаткыч
OPC – Оператор тарабынан жүргүзүлгөн квалификациялык текшерүү
PANS – Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүлөрдүн эрежелери
PBC – Өндүрүмдүүлүккө негизделген коммуникация
PBN – Өндүрүмдүүлүккө негизделген навигация
PBS – Өндүрүмдүүлүккө негизделген байкоо
RCP - Байланыштын талап кылынган мүнөздөмөлөрүнүн спецификациясы
RNAV – Аянттык навигация
RNP – Талап кылынган навигациялык өндүрүмдүүлүгү
RSP – Байкоонун талап кылынган мүнөздөмөлөрүнүн спецификациясы
RTCA – Авиациялык радиотехникалык комиссия
RVR – Учуу-конуу тилкесинин көрүнүш аралыгы
RVSM – Азайтылган вертикалдык эшелондоштуруу минимуму
SOP – Стандарттык эксплуатациялык эрежелер
SST – Үндөн тез аба транспорту
STOL – Кыска тилкеден учуу жана конуу
SVS – Синтезделген көрүү системасы
ТАS – Чыныгы аба ылдамдыгы
TAWS - Жер менен кагылышуудан сактоочу эскертүү системасы
TCAS – Аба кыймылы жөнүндө маалымат жана кагылышууларды алдын алуу системасы
TLA – Кыймылдаткычты башкаруу рычагынын бурчу
TLS – Учуу коопсуздугунун максаттуу деңгээли
TVE – Жалпы ылдамдыктын катасы
UTC – Координацияланган бүткүл дүйнөлүк убакыт
VD - Долбоорлонгон максималдуу уруксат берилген ылдамдык
VMC – Минималдуу башкарылуучу ылдамдык (бир кыймылдаткыч иштебей калган учурда)
VOR – Уруксатталган багыт берүүчү радио станциясы
VS0 - Учууга даяр абалдагы минималдуу турукташкан ылдамдык
VS1 – Туруктуу ылдамдык (жүктөлгөн канат конфигурациясында)
VTOL – Вертикалдык учуу жана конуу
WXR – Аба ырайы радары
°C – градус Цельсий
% – пайыз
1. Төмөнкү терминдер колдонулган учурда, алар төмөнкүдөй мааниге ээ:
Абсолюттук чечим кабыл алуу бийиктиги (DA) же cалыштырма чечим кабыл алуу бийиктиги (DH) – бул үч өлчөмдүү (3D) конуу ыкмасында белгиленген абсолюттук же салыштырма бийиктик болуп саналат. Эгерде конууну улантуу үчүн талап кылынган визуалдык байланыш багыттоочу белгилер менен камсыздалбаса, ушул бийиктикте учак экинчи айлампага кетүүгө тийиш.
Абсолюттук чечим кабыл алуу бийиктиги (DA) – деңиз деңгээлинен эсептелет, ал эми салыштырма чечим кабыл алуу бийиктиги (DH) учуу-конуу тилкесинин (ВПП) чегинин бийиктигинен эсептелет.
"Талап кылынган визуалдык байланыш багыттоочу белгилер менен" бул учкуч тарабынан аба кемесинин абалын жана анын учуу траекториясына карата өзгөрүү ылдамдыгын баалоого жетиштүү болгон убакыт аралыгында визуалдык каражаттардын бөлүгүн же конуу тилкесинин зонасын көрүү мүмкүнчүлүгү. Категория III (КАТ III) боюнча учууларда жана чечим кабыл алуу бийиктиги катары салыштырма бийиктик колдонулганда, визуалдык байланыш тиешелүү эрежелерде жана учуу шарттарында көрсөтүлгөн тартиптерге ылайык жүзөгө ашырылат. Айланма конуу учурунда визуалдык байланыш конуу тилкесинин району менен камсыз болушу керек.
Эгерде бул эки түшүнүк бир учурда колдонулса, ыңгайлуулук үчүн "абсолюттук/салыштырма чечим кабыл алуу бийиктиги" түрүндөгү форманы жана "DA/H" кыскартуусун колдонсо болот.
Тоскоолдуктардан өтүүчү абсолюттук бийиктик (ОСА) же тоскоолдуктар өтүүчү салыштырмалуу бийиктиги (ОСН). Тиешелүү учуу-учуу тилкесинин чегинен же мүмкүн болгон учурларда, аэродромдун ашыкча чегинен жогору минималдуу абсолюттук бийиктик же минималдуу салыштырмалуу бийиктик.
Тоскоолдуктардын өтүүчү абсолюттук бийиктиги деңиз деңгээлинен эсептелет, ал эми тоскоолдуктардын өтүүчү салыштырмалуу бийиктиги учуу-конуу тилкесинин чегинин бийиктигинен же так эмес конуу схемаларында аэродромдун бийиктигинен эсептелет. Эгерде учуу-конуу тилкесинин чегинин бийиктиги аэродромдун бийиктигинен 2 метрден (7 фут) ашык эмес айырмаланса, анда аэродромдун бийиктиги колдонулат. Айланма конуу схемасы үчүн кедергини өтүүчү салыштырма бийиктик аэродромдун бийиктигинен эсептелет.
Эгерде бул эки түшүнүк бир учурда колдонулса, ыңгайлуулугу үчүн "абсолюттук/салыштырмалуу тоскоолдук бийиктиги" формасы жана "ОСА/Н" кыскартылышы колдонулушу мүмкүн.
Өзгөчө кырдаал берүүчү радиомаяк (ELT) – белгиленген жыштыктарда өзгөчө сигналдарды берүүчү жана колдонууга жараша, кагылышуу менен автоматтык түрдө иштетилиши же кол менен иштетилиши мүмкүн болгон жабдууларга карата колдонулган жалпы термин. ELT төмөнкү түрлөрдүн бири болушу мүмкүн:
Автоматтык стационардык ELT (ELT(AF)) – аба кемесинин бортуна стационардык орнотулган жана автоматтык түрдө иштей баштаган ELT.
Автоматтык көчмө ELT (ELT (AP)) – автоматтык түрдө иштей баштаган ELT, аба кемесине бекем орнотулат, бирок оңой эле алынат.
Автоматтык түрдө жайгаштырылган ELT (ELT(AD)) – аба кемесине орнотулган, автоматтык түрдө жайгашып, соккудан кийин иштей турган ELT. Кээ бир учурларда гидростатикалык сенсорлордун таасири менен да иштетилиши мүмкүн. Кол менен да иштетүү мүмкүнчүлүгү каралган.
Авариялык-куткаруучу ELT (ELT(S)) – ELT, ал аба кемесинен алынат, авариялык кырдаалда колдонууга ыңгайлуу түрдө жайгаштырылат жана аман калгандар тарабынан кол менен иштетилет.
Авиациянын атайын иштери – айыл чарба, курулуш, фотография, топографиялык съемка, абадан жарнама берүү, байкоо жүргүзүү жана патрулдоо, издөө жана куткаруу, аба репортажы, парашюттан секирүү, сырткы салмоор менен жүк ташуу сыяктуу тармактарда адистештирилген тейлөөлөрдү көрсөтүү үчүн колдонулуучу учактардын, планерлердин, дельтапландардын, аэростаттардын жана башка аба кемесинин учуулары болуп саналат.
Автоматтык түрдө ажыроочу учуу жазгыч (ADFR) – аба кемесине орнотулган жана өз алдынча автоматтык түрдө бөлүнүп чыга турган учуу жазгыч.
Учуунун маалыматтарын талдоо - катталган учуу маалыматтарын анализдөө процесси, учуулардын коопсуздугун жогорулатуу максатында жүргүзүлөт.
Адам факторунун аспектилери – авиацияда долбоорлоо, сертификациялоо, кадрларды даярдоо, эксплуатациялык ишмердүүлүк жана техникалык тейлөө процесстерине колдонулуучу принциптер болуп саналат. Алар системанын башка компоненттери менен адамдын коопсуз өз ара аракеттенүүсүн камсыз кылуу үчүн адам мүмкүнчүлүктөрүн тийиштүү эске алууга багытталган.
Аэродром – бул аба кемелеринин келишине, жөнөшүнө жана кыймылына толук же жарым-жартылай арналган жер үстүндөгү же суу үстүндөгү аянт (анын ичинде бардык имараттар, курулмалар жана жабдуулар).
Базалык аэродром (базалоочу аэродром) — эксплуатант тарабынан аныкталган жана Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан аба кемелерин, учуу экипаждарын жана учууларды уюштуруу менен техникалык тейлөө үчүн зарыл болгон инфраструктураны жайгаштыруу боюнча негизги жай катары бекитилген аэродром.
Негизги аба кемеси – бул пландалган шарттарда учуп чыгууга, конууга жана конууга жетиштүү жабдуулардын минималдуу курамына ээ болгон аба кемеси.
Барометриялык бийиктик – бул стандарттык атмосферадагы бул басымга туура келген абсолюттук бийиктик маанилери менен туюнтулган атмосфералык басым.
Коопсуз авариялык конуу – бул сөзсүз конуу же авариялык конуу, анын жүрүшүндө же жер үстүндөгү адамдарга эч кандай денелик жаракат келтирилбейт деп божомолдоого болот. бул сөзсүз түрдө аткарыла турган конуу же авариялык конуу, анын жүрүшүндө аба кемесинде же жерде жайгашкан адамдар жаракат алат деген негиздүү божомол болбогон жагдайда жүргүзүлөт.
Учуу жазгыч - авиациялык кырсыкты/инцидентти иликтөө үчүн кошумча маалымат булагы катары аба кемесинин бортунда орнотулган ар кандай жаздыруучу түзүлүш.
Визуалдык метеорологиялык шарттар (ВМУ) - бул көрүнүү аралыгынын, булуттарга чейинки аралыктын жана булуттардын төмөнкү чегинин бийиктигинин белгиленген минимумга туура келген же андан ашык маанилери менен көрсөтүлгөн метеорологиялык шарттар. Белгиленген минимумдар КРАЭ-2 3-бөлүмүндө камтылган.
Аба учагы - атмосферадагы аба менен өз ара аракеттешүү аркылуу асманда сакталып турган учуучу аппарат (жер же суу бетинен чагылдырылган аба менен аракеттенүүнү эске албаганда).
Кеңейтилген мүмкүнчүлүктөрү бар аба кемеси – белгилүү бир учуп чыгуу, конууга жакындоо же конууну аткаруу үчүн негизги аба кемесине талап кылынган жабдууларды толуктаган жабдуулар менен жабдылган аба кемеси.
Адамдын мүмкүнчүлүктөрү – авиациялык ишмердүүлүктүн коопсуздугуна жана натыйжалуулугуна таасир этүүчү адамдын жөндөмдүүлүктөрү жана анын мүмкүнчүлүктөрүнүн чектери.
Эс алуу убактысы - кызматтык милдеттерди аткаруу мезгилинен жана/же ага чейинки үзгүлтүксүз жана аныкталган убакыт аралыгы, анын ичинде учкучтардын же кабинанын экипажынын мүчөлөрү бардык кызматтык милдеттерден бошотулат.
Аэродром мамлекети - аэродром жайгашкан мамлекет.
Каттоо мамлекети – аба кемеси катталган жана реестрге киргизилген мамлекет.
Эксплуатанттын мамлекети - эксплуатанттын негизги иш жүргүзүү жери жайгашкан мамлекет же, эгер эксплуатанттын мындай иш жүргүзүү жери жок болсо, эксплуатанттын туруктуу жашаган жери.
Учуу-конуу тилкесинин көрүнүш аралыгы (RVR) - учуу-конуу тилкесинин борбордук сызыгында турган аба кемесинин учкучу тилкенин үстүндөгү белгилөө белгилерин же учуу-конуу тилкесинин четтерин жана борбордук сызыгын белгилеген жарыктарды көрө алат.
Кыймылдаткыч – аба кемесин кыймылга келтирүү үчүн колдонулган же колдонулууга арналган түзүлүш. Ал, жок эле дегенде, иштөөсүнө жана башкарылышына зарыл болгон компоненттерди жана жабдууларды камтыйт, бирок аба винттерин/канат винттерин (эгер колдонулса) камтыбайт.
Булганган учуу-конуу тилкеси – учуу-конуу тилкеси булганган деп эсептелет, эгерде колдонулуучу узундук жана туурасы боюнча тилкенин аянтынын кыйла бөлүгү бир же бир нече материалдар менен жабылган болсо. Бул материалдар учуу-конуу тилкесинин абалын сүрөттөгөн дескрипторлор тизмесинде көрсөтүлгөн.
Эскертүү. Учуу-конуу тилкесинин абалынын дескрипторлери жөнүндө кошумча маалымат алуу үчүн, КРАЭ-14 1-бөлүмдү караңыз. Аэродромдор үчүн жалпы талаптар §1. Терминдер жана аныктамалар.
Альтернативдик аэродром - бул аба кемелеринин техникалык мүнөздөмөлөрүнө ылайык керектүү типтери жана тейлөө каражаттары менен камсыз болгон, жана күтүлгөн учурда иштеп жаткан аэродром. Альтернативдик аэродромго төмөнкү аэродромдор кирет:
Учуу учурундагы кезектеги аэродром - бул учуп кеткенден кийин көп өтпөй зарыл болсо, жана учуп кеткен аэродромду колдонууга мүмкүн болбосо, учак конушу мүмкүн болгон альтернативдик аэродром.
Маршрут боюнча альтернативдик аэродром - бул маршрут боюнча учуу учурунда альтернативдик аэродромго баруу зарылдыгы аныкталган учурда, учак конушу мүмкүн болгон альтернативдик аэродром.
Көздөгөн жердин альтернативдик аэродромы - бул пландаштырылган конуу аэродромуна конуу мүмкүн эмес же максатсыз болсо, учак конушу мүмкүн болгон альтернативдик аэродром.
Эскертүү. Учак учуп кеткен аэродром, ошондой эле, маршрут боюнча альтернативдик аэродром же бул учак үчүн көздөгөн жердин альтернативдик аэродромы болушу мүмкүн.
Прибордук конууга түшүү ыкмалары – Навигациялык жабдууларды колдонуу менен прибордук конууга арналган схеманын негизинде конуу же конуу үчүн жакындашуу. Прибордук конууга эки ыкма бар:
а) эки өлчөмдүү (2D) прибордук конуу: болгону каптал багыт боюнча навигациялык багыт көрсөтүү колдонулат;
б) үч өлчөмдүү (3D) прибордук конуу: каптал жана тик багыт боюнча навигациялык багыт көрсөтүү колдонулат..
Каптал жана тик багыт боюнча навигациялык багыт көрсөтүү төмөнкүдөй ыкмалар менен камсыз кылынат:
а) жер үстүндөгү радионавигациялык жабдуулар аркылуу, же
б) жердеги, спутниктик, автономдук навигациялык каражаттардын же алардын айкалышынын негизинде компьютер аркылуу берилген навигациялык маалыматтар аркылуу.
Конууга акыркы бөлүктөгү үзгүлтүксүз төмөндөө менен жакындашуу (CDFA) – прибордук конуунун так эмес схемасы (NPA) боюнча конууга акыркы участокто (FAS) турукташкан режимде аткарылуучу пилоттук техника, анда үзгүлтүксүз төмөндөө жүргүзүлөт, учуу учурунда горизонтальдуу түздөлүүсүз, акыркы башкаруу чекитиндеги абсолюттук/салыштырмалуу бийиктикке барабар же андан жогору абсолюттук/салыштырмалуу бийиктиктен баштап, учуу-конуу тилкесинин (ВПП) конуу босогосунун үстүнөн болжол менен 15 метр (50 фут) бийиктиктеги чекитке чейин же ушул типтеги аба кемеси үчүн конууга чейинки түздөлүү маневри башталган чекитке чейин жүргүзүлөт. FAS боюнча NPA схемасы менен жана андан кийин айланып учуу менен конууга жакындашууда, CDFA техникасы колдонулат, бул учурда ал конууга айланып учуу минимуму (OCA/H) же визуалдык маневрдын абсолюттук/салыштырмалуу бийиктигине жеткенге чейин жүргүзүлөт.
Зоналык навигация (RNAV) навигация ыкмасы, ал аба кемелерине каалаган траектория боюнча учууга мүмкүндүк берет, бул траектория жер үстүндөгү же спутниктик навигациялык каражаттардын аракет аймагында, же автономдук каражаттардын мүмкүнчүлүктөрү менен камсыздалган зонада же булардын айкалышы аркылуу аныкталат. Зоналык навигация өзүнө өндүрүмдүүлүккө негизделген навигацияны (PBN) камтыйт, ошондой эле өндүрүмдүүлүккө негизделген навигациянын аныктамасына кирбеген башка операциялар түрлөрүн да камтыйт.
Изоляцияланган аэродром – белгиленген конуу аэродрому, анын үчүнчү жактан тастыкталган кошумча конуу аэродрому жок болгон шартта, тагыраак айтканда, ошол типтеги учак үчүн ылайыктуу болгон кошумча аэродром каралган эмес.
Коллиматордук индикатор (HUD) - учкучтун учуу багыты боюнча көрүү талаасында кабинадан тышкаркы мейкиндиктин фонунда учуу маалыматтарын көрсөтүү системасы.
Аба кемесинин командири - эксплуатант тарабынан дайындалган же жалпы авиация үчүн аба кемесинин ээси тарабынан дайындалган учкуч, ал командирдин милдеттерин аткарат жана учуунун коопсуз аткарылышы үчүн жооп берет.
Айкалыштырылган визуализация системасы (CVS) – кеңейтилген визуализация мүмкүнчүлүктөрүнө ээ болгон техникалык көрүү системасынан (EVS) жана синтезделген визуализация системасынан (SVS) алынган сүрөттөрдү көрсөтүүчү индикация системасы.
Коммерциялык аба ташуусу – жүргүнчүлөрдү, жүктөрдү же почтаны акы төлөп же ижарага алып ташуу үчүн аткарылган аба каттамы.
Конууга акыркы участок (FAS) – прибордук конуу схемасында учуу-конуу тилкесинин борбордук сызыгына чыгууну жана конууга төмөндөөнү жүзөгө ашыруучу участок.
Макулдашуунун кыскача жыйынтыгы – ИКАО Кеңешинде катталган, Конвенциянын 83-bis-беренесине ылайык түзүлгөн макулдашууга тиркелген документ, анда каттоо мамлекети тарабынан башка мамлекетке өткөрүлүп берилген функциялар жана милдеттер кыскача жана так сүрөттөлөт.
Эскертүү: Бул жерде "башка мамлекет" деп коммерциялык аба ташууларды аткаруучу эксплуатанттын мамлекети түшүндүрүлөт.
Крейсердик деңгээл эшелон – учуунун бир кыйла узак бөлүгүндө кармалып турган эшелон.
EDTO үчүн критикалык мааниге ээ система – бул аба кемесинин системасы, анын иштебей калышы же иштөөсүнүн начарлашы EDTO учууларынын коопсуздугуна олуттуу таасир этүү мүмкүнчүлүгүнө ээ же анын үзгүлтүксүз иштеши EDTO учуу учурунда учуунун жана конуунун коопсуздугун камсыз кылуу үчүн өзгөчө критикалык мааниге ээ болгон система.
Эскертүү. "ETOPS" термини ИКАО тарабынан "EDTO" термини кабыл алынганга чейин колдонулган. Ошондуктан, "ETOPS" жана "EDTO" терминдери "ETOPS" термини жокко чыгарылганга чейин бирдей мааниде колдонулат.
EDTO учуулары үчүн критикалык күйүүчү май запасы – маршруттагы эң критикалык чекитте убакыт боюнча иштөө чектелген системанын иштебей калышын эске алуу менен, аба кемесин маршруттагы запас аэродромго чейин жеткирүүгө жетиштүү болгон күйүүчү майдын көлөмү.
Чоң өлчөмдөгү учак - максималдуу күбөлөндүрүлгөн учуу салмагы 5700 кгдан ашык болгон учак.
Учуу боюнча колдонмо – учууга жарамдуулугун тастыктаган сертификатына байланышкан жана аба кемеси учууга жарактуу деп эсептелген чектөөлөрдү, ошондой эле учкучтар менен учуу экипажынын мүчөлөрүнө аба кемесинин коопсуз эксплуатациясын камсыз кылуу үчүн талап кылынган көрсөтмөлөрдү жана маалыматтарды камтыган колдонмо.
Альтернативдик аэродромго багыт алуу үчүн максималдуу убакыт – маршруттагы каалаган чекиттен маршруттагы альтернативдик аэродромго чейин учуу убактысы менен көрсөтүлгөн эң чоң жол берилген аралык.
Максималдуу салмагы – максималдуу сертификацияланган учуу үчүн уруксат берилген салмагы.
Минималдуу абсолюттук түшүү бийиктиги (MDA) же минималдуу салыштырмалуу түшүү бийиктиги (MDH) – эки өлчөмдүү (2D) прибордук конуу схемасында же айланып конуу схемасында көрсөтүлгөн абсолюттук же салыштырма түшүү бийиктиги, анын төмөнүнө түшүү учкуч талап кылынган визуалдык ориентирлер менен байланышсыз жүргүзүлбөйт.
Минималдуу абсолюттук түшүү бийиктиги (MDA) деңиз деңгээлинин орточо бийиктигинен эсептелет, ал эми минималдуу салыштырма түшүү бийиктиги (MDH) аэродромдун деңгээлинен же учуу-конуу тилкесинин (ВПП) босогосунун деңгээлинен эсептелет, эгерде бул босого деңгээли аэродромдун деңгээлинен 2 метрге (7 футка) же андан көп айырмаланбаса. Айланып конуу схемасы үчүн минималдуу салыштырма түшүү бийиктиги аэродромдун деңгээлинен эсептелет.
Эскертүү. "Талап кылынган визуалдык ориентирлер менен байланыш" деген түшүнүк — учкуч учуу-конуу тилкесине жакындашуу учурунда аба кемесинин абалын жана анын номиналдуу траекториясы боюнча өзгөрүү ылдамдыгын баалоого жетиштүү убакыт ичинде көрө турган визуалдык белгилердин бөлүгүн же жакындашуу зонасын көрүү мүмкүнчүлүгүн билдирет. Айланып конуу учурда учуу-конуу тилкесинин (ВПП) райондорунда талап кылынган визуалдык ориентирлер менен байланыш болушу керек.
Эгерде эки түшүнүк бир убакта колдонулса, ыңгайлуулук үчүн "Минималдуу абсолюттук/салыштырмалуу түшүү бийиктиги" деген түрдө көрсөтсө болот жана MDA/H кыскартуусу колдонулат.
Минималдуу жабдуулар тизмеси (MEL) – белгилүү бир шарттарда аба кемесинин эксплуатациясын камсыз кылуу үчүн түзүлгөн жабдуулардын тизмеси, анда белгилүү бир жабдуулардын компоненти иштебей калганда да учууга уруксат берилет. Бул тизмени эксплуатант тиешелүү типтеги аба кемелери үчүн Типтүү минималдуу жабдуулар тизмесине (MMEL) ылайык же андан катуу талаптардын негизинде түзөт.
Модификация - аба кемесинин, кыймылдаткычтын же аба винтинин типтик конструкциясына өзгөртүү киргизүү.
Модификация ошондой эле техникалык тейлөө күбөлүгүндө көрсөтүлгөн техникалык тейлөө тапшырмасына байланыштуу модификацияны аткарууну камтышы мүмкүн.
Нымдуу учуу-конуу тилкеси (ВПП) – пайдаланууга арналган зонада учуу-конуу тилкесинин (ВПП) бети 3 ммге чейинки (кошо эсептелет) көрүнүп турган ным же суу катмары менен капталган абал.
Өндүрүмдүүлүккө негизделген байкоо (PBS) – аба кыймылын тейлөө кызматын көрсөтүүдө колдонулган талаптарга жана мүнөздөмөлөргө негизделген байкоо. Байкоого коюлган талап кылынган мүнөздөмөлөр (RSP) байкоо системасынын компоненттерине тиешелүү жана алар байкоону камсыз кылуу, маалыматтарды берүүнүн тиешелүү убактысы, үзгүлтүксүздүк, даярдык, бүтүндүк, байкоо маалыматтарынын тактыгы, коопсуздук жана функционалдык мүмкүнчүлүктөр сыяктуу талаптарды камтыйт. Бул талаптар белгилүү бир аба мейкиндигинин концепциясынын алкагында сунушталган операцияларды аткаруу үчүн зарыл.
Өндүрүмдүүлүккө негизделген навигация (PBN) – аба кыймылын тейлөө (АКТ) маршруттары боюнча, прибордук конуу схемалары боюнча же белгиленген аба мейкиндигинде учууларды аткарган аба кемелеринин мүнөздөмөлөрүнө коюлган талаптарга негизделген зоналык навигация. Навигациялык мүнөздөмөлөргө коюлган талаптар навигациялык спецификацияларда (RNAV спецификациясы, RNP спецификациясы) көрсөтүлөт жана алар тактык, бүтүндүк, үзгүлтүксүздүк, даярдык жана функционалдык мүмкүнчүлүктөр түрүндө белгиленет. Бул талаптар белгилүү бир аба мейкиндигинин концепциясынын контекстинде пландалган учууну аткаруу үчүн зарыл.
Навигациялык спецификациясы – белгиленген аба мейкиндигинин чегинде өндүрүмдүүлүккө негизделген навигациялык шарттарда учууларды камсыз кылуу үчүн зарыл болгон аба кемеси жана учуучу экипаж үчүн талаптардын жыйындысы. Навигациялык мүнөздөмөлөрдүн эки түрү бар:
Талап кылынган аэронавигациялык мүнөздөмөлөрдүн спецификациясы (RNP) - зоналык навигацияга негизделген навигациялык спецификация болуп саналат жана ал RNP префикси менен белгиленген мүнөздөмөлөрдү сактоону көзөмөлдөө жана аларды сактабаган учурда эскертүү берүү талаптарын камтыйт (мисалы, RNP 4, RNP ARСН);
Зоналык навигациянын спецификациясы (RNAV) зоналык навигацияга негизделген навигациялык спецификация болуп саналат, бирок ал префикси RNAV менен белгиленген мүнөздөмөлөрдү сактоону көзөмөлдөө жана эскертүү берүү талаптарын камтыбайт (мисалы, RNAV 5, RNAV 1);
Эскертүү. Мурда "белгиленген аба мейкиндигинде учууну камсыз кылуу үчүн талап кылынган навигациялык мүнөздөмөлөрдүн тизмеси" катары аныкталган RNP термини Эл аралык жарандык авиация конвенциясынын 6-кошумчасынан алынган, анткени RNP концепциясынын ордуна азыр PBN концепциясы негизги болуп калды. Учурда RNP термини навигациялык спецификациялардын контекстинде гана колдонулат, анда мүнөздөмөлөрдү сактоону көзөмөлдөө жана сактабаган учурда эскертүү берүү талаптары камтылат. Мисалы, RNP 4 – бул аба кемеси жана анын эксплуатациялык талаптары үчүн колдонулган спецификация, анда аба кемесинде багытты сактоо жана мүнөздөмөлөрдү сактабаганда эскертүү берүү мүмкүнчүлүгү болушу керек, жана каптал траектория боюнча тактык 4 деңиз миля деңгээлинде камсыз кылынат.
Жер үстүндөгү тейлөө – аба кемесинин аэропортко келүүсүн жана андан учуп чыгышын камсыз кылуу үчүн талап кылынган тейлөө, аба кыймылын тейлөөгө байланышпаган кызмат көрсөтүүлөрдү камтыйт.
Чакан учак – максималдуу сертификатталган учуп чыгуу салмагы 5700 килограмм же андан аз болгон аба кемеси.
Түн – кечки жарандык караңгы киргенден кийин жана эртең мененки жарандык караңгы бүтөөр алдында болгон убакыт аралыгы же тийиштүү ыйгарым укуктуу орган тарабынан белгиленген башка ушундай убакыт аралыгы, күндүн батышы менен чыгышынын ортосундагы мезгил.
Жарандык күүгүм кечинде күндүн дискинин борбору горизонттон 6° төмөн түшкөндө аяктайт жана эртең менен күндүн дискинин борбору горизонттон 6° көтөрүлгөндө башталат.
Аба кыймылын тейлөө (ОВД) – иешелүү учурларда төмөнкүлөрдү камтыган жалпы термин: учуу жөнүндө маалыматтык тейлөө, авариялык билдирүү берүү, аба кыймылын консультациялык тейлөө жана аба кыймылын диспетчердик тейлөө (райондук диспетчердик тейлөө, жакындашуу диспетчердик тейлөө же аэродромдук диспетчердик тейлөө).
Жарандык авиация башкармалыгы – Кыргыз Республикасынын жарандык тармагында мамлекеттик жөнгө салууну жана көзөмөл жүргүзүүнү ишке ашырган ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган.
Кооптуу жүктөр – адамдардын ден соолугуна, коопсуздугуна, мүлккө же айлана-чөйрөгө коркунуч жаратуучу буюмдар же заттар болуп саналат жана алар Техникалык көрсөтмөлөрдө берилген Кооптуу жүктөр тизмесинде көрсөтүлгөн же ушул Көрсөтмөлөргө ылайык классификацияланган. Кооптуу жүктөрдүн классификациясы КРАЭ-18 3-бөлүмүндө берилген.
Конфигурациялык четтөөлөрдүн тизмеси (CDL) – аба кемесинин типтик конструкциясы үчүн жооптуу уюм тарабынан түзүлүп, долбоорчу мамлекет тарабынан бекитилген тизме, ал типтүү аба кемесинин учуу башталганда жок болушу мүмкүн болгон бардык сырткы бөлүктөрүн жана зарыл болсо, тиешелүү эксплуатациялык чектөөлөрдү жана учуу-техникалык мүнөздөмөлөрдүн өзгөрүүлөрүн камтыйт.
Өтүүчү даярдоо (Conversion Course) – учкучтарды, борт коштоочуларды жана техникалык кызматкерлерди жаңы типтеги аба кемесин эксплуатациялоого, жаңы авиакомпанияга өтүүгө же жаңы эксплуатациялык талаптарга ыңгайлашууга даярдоо үчүн арналган окуу программасы.
Учуу планы – аба кемеси тарабынан аткарыла турган учуунун же анын бөлүгүнүн белгилүү маалыматтары.
Эскертүү. "Учуу планы" термининин алдында "алдын ала", "берилген", "азыркы", же "иштик" деген сөздөр колдонулушу мүмкүн, бул учуунун шарттарына жана ар кандай этаптарына жараша колдонулат.
Бул терминдин алдында "билдирүү" деген сөз колдонулганда, ал учуу планынын берилген маалыматтарынын мазмунун жана форматын билдирет.
Алдын ала учуу планы (PFP) – учуу планы расмий түрдө берилгенге чейин, эксплуатант же анын дайындалган өкүлү тарабынан биргелешкен учуу пландоону жүргүзүү үчүн берилген учууга байланыштуу маалымат.
Берилген учуу планы (FPL же eFPL) – учкуч, эксплуатант же анын ыйгарым укуктуу өкүлү тарабынан ОВД башкармалыгы колдонушу үчүн берилген акыркы учуу планы.
Эскертүү. FPL – авиациялык туруктуу байланыш кызматын колдонуу менен алмашылган берилген учуу планын билдирет, ал эми eFPL – учуулардын жана кыймыл агымдарынын тейлөөсүн колдонуп алмашылган берилген учуу планын билдирет: бул биргелешип аба мейкиндигин пайдалануу боюнча маалымат (FF-ICE). eFPL аркылуу FPL планына киргизилбеген кошумча маалыматтарды алмашууга мүмкүндүк берилет.
Бийиктикти өлчөө системасы катасы (ASE) – бийиктикти өлчөөчү аспаптагы (высотомердеги) абсолюттук бийиктиктин жана туура орнотулган барометрдик басым шартында өлчөнгөн, өзгөрүүгө дуушар болбогон айлана-чөйрөнүн басымына ылайык келген барометрдик бийиктиктин ортосундагы айырма.
Учууга жарамдуулугун камсыз кылуу – аба кемесинин, кыймылдаткычтын, аба винтинин же алардын бөлүктөрүнүн колдонулуп жаткан учууга жарактуулук талаптарына шайкештигин жана алардын эксплуатациялык мөөнөтү ичинде коопсуз эксплуатацияны камсыз кылуучу абалда болуусун камсыз кылуучу чаралардын комплекси.
Жалпы колдонуудагы авиациянын аба кемесинин учуу операциясы – коммерциялык аба ташууларды же авиациялык атайын иштерди аткарууга байланышпаган аба кемесинин учуу операциясы.
Учуу убактысы, учкан убакыт: учактар – учак кыймылын учууга багыттап баштаган учурдан тартып, учуунун соңунда толук токтогонго чейинки жалпы убакыт.
Эскертүү. Жогоруда көрсөтүлгөн "учуу убактысы; учкан убакыт" термини жалпы кабыл алынган "толук учуу убактысы" же "тормоздордон бошотулган учурдан тормоздор орнотулган учурга чейинки убакыт" деген түшүнүктөргө барабар. Бул убакыт учак учууга багытталган кыймылды баштаган учурдан тартып, учуунун соңунда толук токтогон учурга чейин өлчөнөт.
Төмөн көрүнүш шарттарындагы учуулар (LVO) – конуу учурунда учуу-конуу тилкесинин көрүнүш аралыгы (RVR) 550 метрден аз жана/же чечим кабыл алуу салыштырма бийиктиги (DH) 60 метрден (200 футтан) аз болгон учурларда же учуп чыгуу учурунда RVR 400 метрден аз болгон шарттардагы учуулар.
Босого убакыт – Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген аралык, ал учуу убактысы менен өлчөнүп, маршруттагы камдык аэродромго чейин жетет жана анын ашып кетиши учурда EDTO учуусу үчүн Жарандык авиация башкармалыгынын атайын уруксат талап кылынышын шарттайт.
Прибордук метеорологиялык шарттар (ПМУ) - көрүү аралыгынын, булуттарга чейинки аралык жана булуттун ылдыйкы чекитинин бийиктиги боюнча көрсөтүлгөн метеорологиялык шарттар. Бул көрсөткүчтөр визуалдык метеорологиялык шарттар үчүн белгиленген минимумдардан төмөн болот.
Визуалдык метеорологиялык шарттар үчүн белгиленген минималдуу көрсөткүчтөр КРАЭ-2нин 3.9.1-пунктунда көрсөтүлгөн.
Учууга жарактуу абал – аба кемеси, кыймылдаткычы, аба винти же алардын бөлүктөрү бекитилген конструкциясына шайкеш келген жана коопсуз эксплуатацияны камсыз кыла алган абал.
Техникалык тейлөө программасы – тиешелүү аба кемелеринин коопсуз эксплуатациясын камсыз кылуу үчүн талап кылынган техникалык тейлөөнүн так пландалган иштерин, алардын аткаруу мөөнөттөрүн жана байланыштуу процедураларды (мисалы, ишенимдүүлүк программасын) камтыган документ.
Альтернативдик аэродромго жетүү убактысы узартылган учууларды аткаруу (EDTO) – эки же андан көп газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учактардын маршруттагы камдык аэродромго чейин учуу убактысы Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген босого убакыттан ашкан учурларда аткарылган бардык учуулар..
Психоактивдүү заттар – алкоголь, опиоиддер, каннабиноиддер, тынчтандыруучу жана уйку келтирүүчү каражаттар, кокаин, башка психостимуляторлор, галлюциногендер жана учуучу эриткичтер; тамеки жана кофеин бул тизмеден чыгарылган.
Иштик учуу планы – эксплуатант тарабынан түзүлгөн, учактын учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүн, эксплуатациялык чектөөлөрдү жана белгиленген маршрут боюнча жана тиешелүү аэродромдордогу күтүлгөн шарттарды эске алуу менен учууну коопсуз аткарууну камсыз кылган план.
Үзгүлтүккө учуратылган учууга жеткиликтүү аралык (РДПВ) – учуп чыгуу үчүн жеткиликтүү учуу-конуу тилкесинин узундугуна, эгер каралган болсо, тормоз берүүчү тилкенин узундугу кошулган аралык.
Конууга жеткиликтүү аралык (РПД) - конуудан кийин учактын тормоз берүү үчүн колдонууга ылайыктуу деп жарыяланган учуу-конуу тилкесинин узундугу.
Кеңейтилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөр – жакшыртылган аба кемесинин бар болгон тышкы инфраструктураны колдонуу менен техникалык өзгөчөлүктөрүнө негизделген, жана негизги аба кемесине карата көбүнчө колдонулган аэродромдун эксплуатациялык минимумдарынан төмөн болгон эксплуатациялык минимумдарды пайдаланууга мүмкүндүк берген кошумча бекитилген мүмкүнчүлүктөр.
Учууга жарамдуулукту камсыз кылуу боюнча катталган маалыматтар – аба кемесинин, кыймылдаткычтын, аба винтинин же тиешелүү бөлүгүнүн учууга жарамдуулукту камсыз кылуу боюнча жүргүзүлгөн иштердин абалы тууралуу катталган маалыматтар.
Оңдоо – аба кемесинин, кыймылдаткычтын, аба винтинин же тиешелүү бөлүгүнүн бузулушунан же эскиришинен кийин учууга жарамдуулук боюнча талаптарга ылайык алардын учууга жарамдуулугун калыбына келтирүү.
Учуп кетүүчү сызык – аба кемеси маршрут боюнча конуу аэродромуна жана ушул рейс үчүн каралган альтернативдик аэродромго чейин учууну коопсуз уланта ала турган эң акыркы географиялык чекит.
Учуу иштерин башкаруу – аба кемесинин коопсуздугун, каттамдын үзгүлтүксүздүгүн жана натыйжалуулугун камсыз кылуу максатында учууну баштоо, улантуу же аяктоо, ошондой эле маршрутту өзгөртүү боюнча ыйгарым укуктарды жүзөгө ашыруу.
Учуу операциялары боюнча колдонмо (РПП) – эксплуатациялык персонал өзүнүн кызматтык милдеттерин аткарууда колдонушу үчүн эрежелерди, көрсөтмөлөрдү жана сунуштарды камтыган колдонмо.
Аба кемесинин учуу эксплуатациясы боюнча колдонмо – Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан кабыл алынган, кадимки, өзгөчө жана авариялык шарттардагы аракеттердин тартибин, көзөмөл карталарын, чектөөлөрдү, учактын учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүн жана системалары боюнча маалыматтарды, ошондой эле эксплуатацияга байланыштуу башка материалдарды камтыган колдонмо.
Эскертүү. Аба кемесинин учуу эксплуатациясы боюнча колдонмо Учуу операциялары боюнча колдонмонун бир бөлүгү болуп саналат.
Учак – абадан оорураак болгон, кыймылдаткыч күчү менен кыймылга келтирилген жана учуу маалында көтөрүүчү күч негизинен белгилүү шарттарда кыймылдабаган беттердин аэродинамикалык реакциялары аркылуу жаралган аба кемеси.
Техникалык тейлөө күбөлүгү – анда көрсөтүлгөн техникалык тейлөө иштеринин тиешелүү учууга жарамдуулук талаптарына ылайык канааттандырарлык түрдө аткарылганын тастыктаган маалыматтарды камтыган документ.
Өндүрүмдүүлүккө негизделген байланыш (PBC) – аба кыймылын тейлөө кызматын көрсөтүүгө карата колдонулган талаптарга жана мүнөздөмөлөргө негизделген байланыш.
Эскертүү. Байланыштын талап кылынган мүнөздөмөлөрү (RCP) системанын компоненттерине карата байланыштын камсыздалышын жана маалыматтарды берүү убактысынын талаптарын, үзгүлтүксүздүктү, даярдыкты, бүтүндүктү, коопсуздукту жана функционалдуулукту камтыйт жана сунушталган операцияны белгилүү аба мейкиндиги концепциясынын алкагында аткаруу үчүн талап кылынат.
Аба эксплуатанттын күбөлүгү (AOC) – эксплуатантка белгилүү бир коммерциялык аба ташууларды аткарууга уруксат берүүчү күбөлүк.
Учуу коопсуздугу боюнча документация системасы – эксплуатант тарабынан түзүлгөн жана өз ара байланышкан документтердин топтому, анда учуу жана жер үстүндөгү операцияларга зарыл болгон маалыматтар системалаштырылган түрдө берилет жана, жок дегенде, Учуу операциялары боюнча колдонмо менен техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча эксплуатанттын колдонмосун камтыйт.
Синтезделген көрүү системасы (SVS) – учкучтун кабинасынан көрүнгөн тышкы чөйрөнүн синтезделген маалыматтарына негизделген перспективалуу сүрөттөрдү көрсөтүүчү индикация системасы.
Өнүктүрүлгөн визуализация менен көрүү системасы (EVS) – тышкы чөйрөнүн реалдуу убакыттагы электрондук сүрөттөрүн көрсөтүүчү жана сүрөт датчиктеринин негизинде иштеген индикация системасы.
Эскертүү. EVS системасы түнкү көрүү системаларын (NVIS) камтыбайт.
Учуу коопсуздугун башкаруу системасы (СУБП) – учуу коопсуздугун башкарууга системалуу ыкма, анын ичинде зарыл болгон уюштуруу түзүмүн, жоопкерчиликтердин деңгээлдерин, милдеттерди, жетекчилик принциптерди жана процедураларды камтыйт.
Чарчоо тобокелдигин башкаруу системасы (FRMS) – чарчоого байланыштуу учуу коопсуздугуна болгон тобокелдиктерди үзгүлтүксүз көзөмөлдөөгө жана башкарууга багытталган, илимий принциптерге, билимдерге жана эксплуатациялык тажрыйбага негизделген маалыматка негизделген система, жана тиешелүү персоналдын жетиштүү активдүүлүк деңгээлинде өз милдеттерин аткаруусун камсыз кылат.
Аба кемелерин көзөмөлдөө – эксплуатант тарабынан белгиленген процесс, анда аба кемелеринин абадагы төрт өлчөмдөгү (позиция, бийиктик, убакыт жана багыт) жайгашуусу тууралуу маалыматтарды белгилүү стандартташтырылган аралыкта каттоо жана жаңыртуу иштери жерде жүргүзүлөт.
Кызматтык убакыт – учкучтардын же кабиналык экипаждын мүчөсү эксплуатанттын көрсөтмөсү боюнча кызматтык милдеттерди аткаруу үчүн келген учурдан тартып, бардык кызматтык милдеттерди аткаруудан бошотулган учурга чейинки убакыт.
Кызматтык милдеттер – эксплуатанттын көрсөтмөсүнө ылайык учкучтар же кабиналык экипаж мүчөлөрү аткарган бардык тапшырмалар, анын ичинде кызматтык учуу милдеттери, административдик иштер, даярдануу, кызмат өтөө жайына жетүү үчүн жылуу жана резервде болуу, эгерде бул резерв чарчоого алып келиши мүмкүн болсо.
Кызматтык учуу убактысы – учкучтун же кабиналык экипаждын мүчөсү кызматтык милдеттерди аткаруу үчүн учууга же бир нече учууга катышуу максатында келүүгө милдеттүү болгон учурдан тартып, акыркы учуунун аяктап, аба кемеси толук токтогон жана кыймылдаткычтар өчүрүлгөн учурга чейинки убакыт.
Крейсердик этаптагы алмаштыруучу учкуч – аба кемесинин командиринин же экинчи учкучтун алдын ала пландалган эс алуу убагында крейсердик этапта учкучтун функцияларын аткаруу үчүн дайындалган учкуч.
Учууга жарамдуулук боюнча тиешелүү ченемдер – Жарандык авиациянын башкармалыгы тарабынан белгиленген, кабыл алынган же таанылган, каралып жаткан аба кемелердин, кыймылдаткычтардын же аба винттеринин классы үчүн колдонулуучу ар тараптуу жана кеңири учууга жарамдуулук ченемдери.
Аба кыймылын тейлөөгө жооптуу компетенттүү органы – белгилүү бир аба мейкиндигинде аба кыймылын тейлөөнү камсыз кылуу үчүн мамлекет тарабынан дайындалган компетенттүү орган.
Учууларды камсыздоо кызматкери/учуу диспетчери – эксплуатант тарабынан каттамдарды аткарууну көзөмөлдөө жана байкоо жүргүзүү үчүн дайындалган адам, анын КРАЭ-1 талаптарына жооп берген квалификациялык күбөлүгүнүн бар же жок экендигине карабастан, аба кемесинин командирине учууну коопсуз жүргүзүүдө колдоо көрсөтөт, нускама берет жана/же жардам берет.
Байкоонун талап кылынган мүнөздөмөлөрүнүн спецификациясы (RSP) – аба кыймылын тейлөө кызматын көрсөтүү, тиешелүү жердеги жабдуулар, аба кемесинин мүмкүнчүлүктөрү жана өндүрүмдүүлүккө негизделген байкоону жүзөгө ашыруу үчүн талап кылынган операцияларга карата талаптар топтому.
Байланыштын талап кылынган мүнөздөмөлөрүнүн спецификациясы (RCP) – аба кыймылын тейлөө кызматын көрсөтүү, тиешелүү жердеги жабдуулар, аба кемесинин мүмкүнчүлүктөрү жана өндүрүмдүүлүккө негизделген байланышты жүзөгө ашыруу үчүн талап кылынган операцияларга карата талаптар топтому.
Атайын бекитүү – коммерциялык аба ташууларды аткаруу үчүн эксплуатациялык спецификацияларда документ түрүндө ырасталган, же атайын бекитүүлөрдүн тизмесинде коммерциялык эмес ташууларды аткаруу үчүн берилген бекитүү.
Бийиктик боюнча жалпы каталык (TVE) – вертикалдык жазыктыктын ичинде аба кемесинин чыныгы барометриялык бийиктиги менен белгиленген барометриялык бийиктиктин (учуу эшелонунун) ортосундагы геометриялык айырма.
Кургак учуу-конуу тилкеси (ВПП) – учуу-конуу тилкесинин пайдаланууга арналган аймагында көзгө көрүнгөн нымдуулук болбогондо жана анын бети нымдуу же булганган болбосо, ал кургак деп эсептелет.
Прибордук конуу схемасы (IAP) – пилоттук приборлор боюнча аткарылган, белгиленген талаптарды сактоо менен алдын ала белгиленген маневрлердин сериясы; бул маневрлер конуу үчүн баштапкы көзөмөлдөө чекитинен же белгиленген келген маршруттун башталышынан конууга мүмкүн болгон чекитке чейин, ал эми конуу ишке ашпай калса – тоскоолдуктарды өтүү критерийлери колдонулуучу чекитке чейин аткарылат. рибордук конуу схемалары төмөнкүдөй түрдө классификацияланат:
Так эмес прибордук конуу схемасы (NPA) – прибордук конуу үчүн арналган схема, эки өлчөмдүү (2D) прибордук конуу ыкмасы менен аткарылат (A тип);
Эскертүү: Так эмес конуу схемалары боюнча учуулар акыркы участокто үзгүлтүксүз төмөндөө техникасы (CDFA) менен аткарылышы мүмкүн. Эгерде CDFA борттук жабдуулар тарабынан эсептелген вертикалдык навигациялык багыттоо (VNAV) менен колдонулса, бул учуу үч өлчөмдүү (3D) прибордук конуу деп эсептелет. Эгерде CDFA колдонулганда вертикалдык ылдамдык кол менен эсептелсе, анда ал эки өлчөмдүү (2D) прибордук конуу деп эсептелет.
Вертикалдык багыттоо менен прибордук конуу схемасы (APV) – өндүрүмдүүлүккө негизделген навигация (PBN) колдонулган жана үч өлчөмдүү (3D) прибордук конуу (тип A) үчүн арналган прибордук конуу схемасы;
Так прибордук конуу схемасы (PA) – навигациялык системаларды (ILS, MLS, GLS жана SBAS КАТ I) колдонуу менен үч өлчөмдүү (3D) прибордук конуу (тип A же B) үчүн арналган прибордук конуу схемасы.
Эскертүү: Прибордук конуунун түрлөрү ушул Эрежелердин 69-пунктунда көрсөтүлгөн.
Учуу боюнча учурдагы план (CPL) – аба кыймылын башкаруу кызматынан (ATC) кийинки алынган уруксаттардын негизинде мурда берилген учуу планына киргизилген мүмкүн болгон өзгөрүүлөрдү камтыган учуу планы.
Техникалык тейлөө – аба кемесинде, кыймылдаткычта, аба винтинде же тиешелүү бөлүктөрүндө учууга жарамдуулукту камсыз кылуу үчүн зарыл болгон иштерди жүргүзүү. Бул иштерге контролдоо жана калыбына келтирүү иштерин жүргүзүү, текшерүүлөр, алмаштыруулар, кемчиликтерди жоюу, ошондой эле модификациялоону же оңдоону иш жүзүндө аткаруу кирет.
Стандарттык минималдуу жабдуулар тизмеси (ММЕL) – аба кемесинин белгилүү бир түрү үчүн типтик конструкция үчүн жооптуу уюм тарабынан түзүлгөн жана өндүрүүчү мамлекет тарабынан бекитилген тизме. Бул тизмеде белгилүү бир жабдуулардын биринин же бир нечесинин иштебей калышы учууну баштоого тоскоолдук кылбай турган шарттар көрсөтүлөт. ММELде ошондой эле атайын эксплуатациялык шарттар, чектөөлөр же эрежелер да белгилениши мүмкүн.
Учуу шарттарын моделдеген түзмөк (FSTD) – жерде учуунун шарттарын моделдөө үчүн колдонулган төмөнкү үч түрдөгү түзмөктөрдүн ар бири:
Аба кемесинин белгилүү бир тибиндеги экипаж кабинасын так кайталап көрсөткөн жана механикалык, электрдик, электрондук жана башка борттук системалардын иштешин, экипаж мүчөлөрүнө кадимки шарттарды жана ошол типтеги аба кемесинин учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүн чагылдырган учуу шарттарын моделдеген тренажер.
Учкучтун учуу техникасын иштетүүгө арналган тренажер, ал экипаж кабинасындагы шарттарды реалдуу көрсөтөт жана приборлордун көрсөткүчтөрүн, механикалык, электрдик жана электрондук системалардын жөнөкөй функцияларын жана аба кемесинин учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүн туурайт.
Прибордук учууларга негизги даярдоо үчүн колдонулуучу тренажер, тийиштүү приборлор менен жабдылган жана учуу учурундагы прибордук шарттарды имитациялайт.
Өнүктүрүлгөн аба кемеси – белгилүү шарттарда базалык аба кемесинин учуу, конуу жана конуу операцияларын аткаруу үчүн зарыл болгон жабдууларга кошумча түрдө жабдылган аба кемеси.
Чарчоо – уйкусуздуктун, узак убакытка чейин сергек болуунун, суткалык ритм фазасынын жана/же жумуштук жүктөмдүн (акыл-эс жана/же физикалык аракеттердин) натыйжасында келип чыккан психофизиологиялык абал, ал активдүүлүктү жана коопсуздукка байланыштуу милдеттерди аткаруу жөндөмдүүлүгүн төмөндөтүшү мүмкүн.
Учуу коопсуздугунун максаттуу деңгээли (TLS) – белгилүү шарттарда кабыл алынуучу тобокелдик деңгээлин билдирген жалпы түшүнүк.
Кабиналык экипаждын мүчөсү – эксплуатант же аба кемесинин командири тарабынан тапшырылган милдеттерди, жүргүнчүлөрдүн/жүктөрдүн коопсуздугун камсыздоо максатында аткарган, бирок учуу экипажынын мүчөсү болуп эсептелбеген адам.
Учуу экипажынын мүчөсү – күбөлүккө ээ болгон жана кызматтык учуу убактысында аба кемесин башкарууга байланышкан милдеттерди аткарган экипаж мүчөсү.
Экипаждын мүчөсү – эксплуатант тарабынан кызматтык учуу убактысында аба кемесинде белгилүү бир милдеттерди аткаруу үчүн дайындалган адам.
Эксплуатант – аба кемелерин иштетүү менен алектенген же бул тармакта кызмат көрсөтүүчү адам, уюм же ишкана.
Аэродромдун эксплуатациялык минимумдары – аэродромду пайдаланууга коюлган чектөөлөр:
а) учууга – учуу-конуу тилкесиндеги (ВПП) көрүнүш аралыгынын жана/же көрүнүштүн жана, зарыл болсо, булуттуулук параметрлеринин маанилери менен аныкталат;
б) эки өлчөмдүү (2D) прибордук конуу схемасы боюнча конууга – көрүнүш жана/же ВППдагы көрүнүш аралыгынын маанилери, минималдуу абсолюттук/салыштырмалуу түшүү бийиктиги (MDA/H) жана зарыл болсо булут параметрлери менен аныкталат;
в) үч өлчөмдүү (3D) прибордук конуу схемасы боюнча конууга – ВППдагы көрүнүш аралыгы жана/же көрүнүш жана абсолюттук/салыштырмалуу чечим кабыл алуу бийиктиги (DA/H) маанилери менен аныкталат, алар учуунун түрүнө жана/же категориясына шайкеш келет.
Аэродромдун өндүрүмдүүлүккө негизделген эксплуатациялык минимумы (PBAOM) – базалык аба кемеси үчүн каралган минимумдарга салыштырмалуу белгилүү шарттарда учууга, конууга же конууга мүмкүндүк берүүчү төмөнүрөөк эксплуатациялык минимум.
Эскертүү: PBAOM минималдуу деңгээли аба кемесинин мүмкүнчүлүктөрүнүн жана жердеги каражаттардын жалпы мүмкүнчүлүктөрүнүн негизинде аныкталат. PBAOM кеңейтилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөргө негизделиши мүмкүн. PBAOM өндүрүмдүүлүккө негизделген навигациялык учуулар (PBN) менен гана чектелбейт.
Эксплуатациялык мүнөздөмөлөр – эксплуатациялык уруксаттар, анын ичинде атайын бекитүүлөр, шарттар жана чектөөлөр, алар эксплуатанттын күбөлүгүнө байланыштуу болуп, учуу операциялары боюнча колдонмодо көрсөтүлгөн шарттарга ылайык аныкталат.
Электрондук учуу планшети (EFB) - учуу экипажы үчүн арналган электрондук маалыматтык система, ал жабдуудан жана колдонмо программаларынан турат жана учууну же учууга байланыштуу милдеттерди аткарууда маалыматтарды сактоо, жаңылоо, көрсөтүү жана иштетүү функцияларын аткарууга мүмкүндүк берет.
CОМАТ – эксплуатанттын өзүнүн муктаждыктары үчүн өзүнүн аба кемеси менен ташылган материалдар.
2. Ушул Эрежелер Эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын 6-тиркемесинин, "Учуу каражаттарын пайдалануу. I бөлүм. Эл аралык коммерциялык аба транспорту. Учактар" деген аталыштагы 12-басылышынын (өзгөртүү №49 кошулган) негизинде иштелип чыккан.
3. Ушул Эрежелерге тиркелген бардык Тиркемелер бул Эрежелердин ажырагыс бөлүгү болуп эсептелет.
4. Ушул Эрежелерге тиркелген Тиркемелер ушул Эрежелерди толуктап турган материалдарды камтыйт жана төмөнкүдөй мааниге ээ, алар түздөн-түз колдонуу үчүн милдеттүү талап катары кызмат кылат же ушул Эрежелер менен жөнгө салынган жарандык авиация субъекттери тарабынан тиешелүү нормаларды, колдонмолорду, көрсөтмөлөрдү же башка документтерди иштеп чыгууда пайдаланылышы мүмкүн.
5. Бул Эрежелерге киргизилген эскертүүлөр фактологиялык маалымат же ушул Эрежелердин тиешелүү пункттарына, башка нормативдик укуктук актыларга же документтерге же башка колдонууга жарактуу булактарга шилтеме болуп саналат жана ушул Эрежелердин бөлүгү болуп эсептелбейт.
6. Бул Эрежелерде талаптар учурдагы чакта жана көсөмсүз (изъявительное наклонение) түрүндө берилет. "Тийиш" деген сөз колдонулганда, ал эрежени, жол-жобону же жобону аткаруу милдеттүү экенин билдирет.
7. Бул Эрежелерде сунушталган практикаларды көрсөткөн жоболор "керек" деген көмөкчү этиш менен берилет. "Мүмкүн" деген сөз колдонулганда, ал жол-жобонун же жобонун колдонулушу милдеттүү эмес экенин билдирет.
8. Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелеринде белгиленген талаптарды аткаруудан коммерциялык аба транспорту менен алектенген эксплуатанттарга, учуу коопсуздугун камсыз кылууга таасир этпеген учурларда бошотуу берүү тартиби, Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелеринин талаптарын аткаруудан бошотууларды/четке кагууларды берүү тартибин жөнгө салуучу инструкция менен аныкталат.
9. Эксплуатант чет өлкөдө жүргөн бардык кызматкерлер аба каттамдары жүзөгө ашырылган мамлекеттердин аймагында колдонулуучу мыйзамдарды, эрежелерди жана жол-жоболорду сактоого милдеттүү экенин билүүсүн камсыз кылуу үчүн чараларды көрөт.
10. Эксплуатант бардык учкучтардын алардын милдеттерине тиешелүү жана учуп жүргөн аймактарга, колдонулган аэродромдорго жана аэронавигациялык каражаттарга тиешелүү мыйзамдар, ченемдик укуктук актылар жана жол-жоболор менен тааныш болушун камсыз кылуу үчүн чараларды көрөт. Эксплуатант учуучу экипаждын башка мүчөлөрү учактагы милдеттерине тиешелүү мыйзамдар, ченемдик укуктук актылар жана жол-жоболор жөнүндө кабардар болушун камсыз кылууга милдеттүү.
11. Эксплуатант же анын дайындалган өкүлү каттамдардын багыты үчүн жоопкерчилик тартат.
12. Учуу иштерин жетектөө үчүн жоопкерчилик аба кемесинин командирине жана учууларды камсыздоо кызматкерине / учуу диспетчерине гана жүктөлөт, эгерде эксплуатант тарабынан бекитилген учууларды башкаруу жана көзөмөлдөө методикасы мындай кызматкерлерди колдонуу каралган болсо.
13. Эгерде учууларды камсыздоо кызматкери / учуу диспетчери биринчи болуп учактын же адамдардын коопсуздугуна коркунуч туудурган авариялык кырдаал жөнүндө кабардар болсо, анда бул кызматкердин ушул Эрежелердин 158-пунктуна ылайык аракеттери, зарыл болгон учурда, кырдаалдын мүнөзү тууралуу тиешелүү ыйгарым укуктуу органдарга дароо билдирүү берүүнү жана зарыл болсо, жардам көрсөтүү өтүнүчүн берүүнү камтыйт.
14. Эгерде учактын же адамдардын коопсуздугуна коркунуч жаратып жаткан авариялык кырдаал жергиликтүү жоболорду же эрежелерди бузууга алып келүүчү аракеттерди талап кылса, анда аба кемесинин командири бул тууралуу тиешелүү жергиликтүү ыйгарым укуктуу органга дароо билдирүүгө милдеттүү. Эгерде окуя болгон мамлекеттин талабы боюнча, командир мындай эреже бузуу боюнча тиешелүү ыйгарым укуктуу органга отчет берүүгө милдеттүү болсо, анда аба кемесинин командири мындай отчеттун көчүрмөсүн Жарандык авиация органына да берет. Мындай отчеттор мүмкүн болушунча эртерээк, адатта он күндүн ичинде берилет.
15. Эксплуатанттар аба кемесинин командирлери өздөрүнүн учактары учуп өткөн аймактардагы издөө-куткаруу кызматтарына байланыштуу бардык керектүү маалыматтар бортто болушун камсыз кылуу үчүн чараларды көрүшөт.
Эскертүү. Бул маалымат учуу иштерин жүргүзүү боюнча колдонмодо же башка кабыл алынган формада берилсе болот.
16. Эксплуатанттар учуу экипажынын мүчөлөрү радиотелефондук байланышта колдонулган тилде сүйлөө жана түшүнүү жөндөмүн көрсөтө алышын, КРАЭ-1де көрсөтүлгөндөй деңгээлде камсыз кылуу үчүн чараларды көрүшөт.
17. Чет өлкөлүк эксплуатант Кыргыз Республикасынын мыйзамдары, эрежелери жана жол-жоболору менен белгиленген талаптарды аткарууга жана сактоого милдеттүү. Эгерде Жарандык авиациянын башкармалыгы чет өлкөлүк эксплуатант тарабынан мыйзамдардын, эрежелердин же жол-жоболордун, же учуу коопсуздугуна байланышкан талаптардын бузулушун же бузулушу мүмкүн болгон жагдайларды аныктаса, анда мындай маалымат тууралуу эксплуатантка жана, зарыл болгон учурда, эксплуатанттын мамлекетине дароо билдирет. Эгерде эксплуатанттын мамлекети менен каттоо мамлекети эки башка мамлекет болсо, анда бул билдирүү ошондой эле каттоо мамлекети үчүн жоопкерчилик жаралган учурларда же бул билдирүү зарыл деп табылган шарттарда каттоо мамлекети тарапка да жөнөтүлөт.
18. Чет өлкөлүк эксплуатанттын мамлекетине мындай эксплуатант Кыргыз Республикасынын талаптарын аткарбагандыгы жөнүндө билдирген учурда, Жарандык авиациянын башкармалыгы ошол мамлекет менен биргеликте мындай эксплуатанттын учуулардын коопсуздугун камсыз кылуу үчүн тийиштүү чараларды көрөт.
Эскертүү. КРАЭ-19 эксплуатанттар үчүн учуу коопсуздугун башкаруу жөнүндө жоболорду камтыйт. Кошумча жетекчилик материалдар ушул Эрежелердин 13-тиркемесинде берилген.
19. Сертификацияланган максималдуу учуу салмагы 15 000 кгдан жогору болгон учактардын эксплуатанты учуу коопсуздугун башкаруу системасынын бир бөлүгү катары учуу маалыматтарын талдоо программасын иштеп чыгып, ишке ашырууга тийиш.
20. Сертификацияланган максималдуу учуу салмагы төмөндөгүдөй жогору болгон бардык учактар:
а) 27 000 кг; же
б) 15 000 кг жүргүнчүлөрдүн сыйымдуулугу 19 адамдан ашык жана биринчи жолу 2027-жылдын 1-январында же андан кийин берилген учууга жарамдуулугу күбөлүгү бар, учуу маалыматтарын талдоо программасын колдоо каражаттары менен жабдылышы керек.
21. 20-пунктта көрсөтүлгөндөй жабдылган учактардын эксплуатанты учуу коопсуздугун башкаруу системасынын бир бөлүгү катары учуу маалыматтарын талдоо программасын иштеп чыгууга жана колдоого милдеттүү.
22. Максималдуу сертификацияланган учуу салмагы 27,000 кгдан жогору болгон учактардын эксплуатанты учуу коопсуздугун башкаруу системасынын бир бөлүгү катары учуу маалыматтарын талдоо программасын кабыл алат жана аткарат.
23. Эксплуатант учуу маалыматтарын талдоо программасын контракттык негизде башка тарапка өткөрүп берүүгө укуктуу, бирок мындай учурда программаны ишке ашырууга жалпы жоопкерчилик эксплуатантта калат.
Контракттык уюм Жарандык авиация органы тарабынан бекитилүүгө керек.
24. Учуу маалыматтарын талдоо программасы жазалоо чаралары катары колдонулбашы керек жана маалымат булагы(лары)н коргоо боюнча КРАЭ-19га ылайык тийиштүү сактык чараларын камтышы зарыл.
25. Жарандык авиация башкармалыгы КРАЭ-13 боюнча кырсыкты же окуяны иликтөөдөн башка максаттарда CVR, CARS, AIR классындагы А жана AIRS классындагы жазуулары же алардын чечмеленген материалдары колдонулушуна уруксат бербейт, эгерде мындай жазуулар же чечмеленүүлөр:
а) учуу коопсуздугуна байланыштуу окуяга тиешелүү болсо жана коопсуздук башкаруу системасынын алкагында аныкталган болсо; маалыматтардын идентификациясы жок берилсе жана КРАЭ-19да каралган коргоо чаралары колдонулса;
б) кырсыкты же окуяны иликтөө менен байланышкан окуяга тиешеси жок кылмыш иштеринде колдонуу үчүн талап кылынган жана КРАЭ-19 каралган коргоо чаралары колдонулса; же
в) учуу маалыматтарын жазуу системаларын текшерүү максатында пайдаланылса.
Эскертүү. Учуу коопсуздугу тууралуу маалыматтарды жана алардын булактарын коргоого байланыштуу жоболор КРАЭ-19да көрсөтүлгөн. КРАЭ -13кө ылайык иликтөө жүргүзүлүп жаткан учурда, тиешелүү жазуулар бул жобого ылайык корголууга тийиш.
26. Жарандык авиация башкармалыгы учуу маалыматтарын жазуучу FDR, ADRS, ошондой эле AIR классы B жана классы C жана AIRS жазуулары же алардын чечмеленген материалдары авиациялык кырсыкты же окуяны иликтөөгө байланыштуу болбогон максаттарда колдонулушуна уруксат бербейт, эгерде мындай жазуулар же чечмеленүүлөр КРАЭ-19да каралган коргоо чараларына ылайык төмөнкү шарттарда колдонулса:
а) эксплуатант тарабынан учууга жарактуулук же техникалык тейлөө максаттарында колдонулат;
б) ушул Эрежелерге ылайык талап кылынган учуу маалыматтарын талдоо программасын жүзөгө ашырууда колдонулат;
в) кырсыкты же окуяны иликтөө менен байланышкан окуяга тиешеси жок сот иштеринде колдонуу үчүн талап кылынат;
г) идентификациясы жок берилсе; же
д) аларга жеткиликти коргоо эрежелерине ылайык берилет.
Эскертүү. Учуу коопсуздугуна байланыштуу маалыматтарды жана алардын булагын коргоого тиешелүү жоболор КРАЭ-19да камтылган.
27. Коопсуздукту башкаруу системасынын бир бөлүгү катары, эксплуатант операциялык персоналды башкаруу жана пайдалануу үчүн коопсуздук документациялык системасын түзүүгө тийиш.
Эскертүү. Учуу коопсуздугу боюнча документтер иштеп чыгуу жана түзүү боюнча жетекчилик материалдар ушул Эрежелердин 13-тиркемесинде берилген.
28. Психоактивдүү заттарды колдонууга тиешелүү жоболор КРАЭ-1 жана КРАЭ-2 камтылган.
29. Эксплуатант өзү иштеп жаткан бардык аба мейкиндигинин ичинде аба катмарларын коштоп жүрүү үчүн аба кемелерине байкоо жүргүзүүнүн техникалык мүмкүнчүлүгүн камсыз кылууга милдеттүү.
30. Эксплуатант билдирүүлөрдү автоматтык берүү менен, жок дегенде ар бир 15 мүнөттө, учуу аймагында (аларда) учуучу аймактагы абалын төмөнкү шарттарда көзөмөлдөп турушу керек:
- учактын максималдуу сертификацияланган учуу салмагы 27 000 килограммдан жогору, жүргүнчүлөрдүн сыйымдуулугу 19 адамдан ашык болсо;
- ОВД органы учактын жайгашкан орду тууралуу маалыматты 15 мүнөттөн ашкан интервалда алып жатса.
31. Эксплуатант төмөнкү шарттарда океандык аймактарда пландаштырылган учууларда учактын жайгашкан ордун автоматтык билдирүүлөр менен жок дегенде ар 15 мүнөт сайын көзөмөлдөп турат:
- учактын максималдуу сертификацияланган учуу салмагы 45 500 килограммдан жогору жана жүргүнчүлөрдүн сыйымдуулугу 19 адамдан ашык болсо;
- ОВД органы учактын жайгашкан орду тууралуу маалыматты 15 мүнөттөн ашкан интервалда алып жатса.
Эскертүү. Учактарды көзөмөлдөө максатында "океандык аймак" дегенде ар кандай мамлекеттин аймагынан тышкаркы суу мейкиндиги үстүндөгү аба мейкиндигин билдирет.
Учактын жайгашкан орду тууралуу билдирүүлөрдү берүүдө эксплуатант менен аба кыймылын тейлөө кызмат көрсөтүүчүлөрүнүн ортосундагы аракеттердин координациясына байланыштуу жоболор КРАЭ-11де камтылган.
32. 30 жана 31-пункттардагы жоболорго карабастан, Жарандык авиация органы эксплуатант тарабынан ишке ашырылган жана бекитилген тобокелдикти баалоо процессинин жыйынтыктарынын негизинде билдирүүлөрдүн интервалын өзгөртүүгө уруксат бере алат. Бул процесс интервалдардын өзгөрүшүнөн келип чыккан эксплуатациялык тобокелдиктерди башкаруу жол-жобосун көрсөтүүгө жана төмөнкүдөй элементтерди камтууга тийиш:
а) эксплуатанттын учууну башкаруу системаларынын жана процесстеринин мүмкүнчүлүктөрү, анын ичинде ОВД органдары менен байланыш түзүү каражаттары;
б) учак жана анын системаларынын техникалык мүмкүнчүлүктөрү;
в) учактын жайгашкан жерин аныктоо жана байланышта болуу үчүн жеткиликтүү каражаттар;
г) билдирүүлөрдүн автоматтык жөнөтүлүшүндөгү интервалдардын узактыгы жана алардын кайталануу жыштыгы;
д) учкучтардын аракет тартибиндеги өзгөрүүлөргө байланыштуу адам факторлорунун таасири;
е) тобокелдиктерди төмөндөтүү боюнча атайын чаралар жана өзгөчө кырдаалдардын жол-жоболору.
33. Эксплуатант учуу каражатынын акыркы белгилүү жайгашкан жерин аныктоо үчүн издөө-куткаруу кызматтарына жардам берүү максатында учактарды көзөмөлдөө маалыматтарын сактоо эрежелерин иштеп чыгып, аларды Жарандык авиация башкармалыгы бекитет.
Эскертүү. 43-пунктта ушул бөлүмдүн §5ине ылайык учуу каражаттарын көзөмөлдөөнү үчүнчү тараптарга берүүдө эксплуатанттын милдеттери жөнүндө маалымат берилет.
§ 1. Экплуатациалык жоболор жана каражаттар
34. Эксплуатант учууну баштоого чейин, учуунун коопсуздугун камсыз кылуу жана жүргүнчүлөрдү коргоо үчүн зарыл болгон жерде же сууда жайгашкан каражаттар эксплуатациялык шарттарга жооп берерин жана бул максатта туура колдонулуп жатканын негиздүү маалыматтардын негизинде тактаганга чейин, учууну баштабоого чара көрөт.
Эскертүү. “Негиздүү маалыматтар” деген сөз айкашы, эксплуатант тарабынан учуу пунктунда берилген расмий аба навигациялык маалыматтар же башка жеткиликтүү булактар аркылуу алынган маалыматтарды пайдаланууну түшүндүрөт.
35. Эксплуатант, пландаштырылган учуу, учуу маршруту өтө турган аба мейкиндиги — учуп чыккан, багытталган жана резервдик аэродромдор — коопсуз пайдаланууга жарамдуу экенине негиздүү маалыматтардын негизинде ишенич пайда болгонго чейин башталбашын же улантылбашын камсыз кылат. Эгерде учуу жаңжал аймактарынын үстүнөн же алардын жанында жүргүзүлсө, эксплуатант тобокелдиктерди баалап, учуу коопсуздугун төмөндөтүүчү чараларды көрөт.
36. Эксплуатант, учуш учурунда байкалган каражаттардагы бузулуулар тууралуу жооптуу ыйгарым укуктуу органга негизсиз кечиктирбестен билдирүүнү камсыз кылат.
37. Аэродромдор жана алардын курулуштары, аларды пайдалануунун жарыяланган шарттарына ылайык, аба ырайына карабастан, жарыяланган иш сааттарынын ичинде учууларды камсыз кылууга ылайыктуу абалда кармалат.
38. Эксплуатант, өзүнүн коопсуздукту башкаруу системасынын бир бөлүгү катары, пайдаланыла турган аба кемеси үчүн коргоонун кабыл алынуучу деңгээлин камсыз кылуу үчүн, аэродромдо Авариялык куткаруу жана өрткө каршы кызматы (RFFS) тарабынан камсыз кылынган коргоонун деңгээлин баалайт.
39. Эксплуатант тарабынан кабыл алынган жеткиликтүү RFFS деңгээли боюнча маалымат учуу иштерин жүзөгө ашыруу боюнча колдонмодо көрсөтүлөт.
Аэродромдордогу жеткиликтүү RFFS деңгээлин баалоо боюнча нускама материал ушул Эрежелердин 14-тиркемесинде берилген.
Бул жетекчилик материал аэродромдун эксплуатациясын чектөө же жөнгө салуу максатын көздөбөйт жана эксплуатант тарабынан жүргүзүлгөн баалоо КРАЭ-14 аэродромдор үчүн белгиленген талаптарга таасир тийгизбейт.
40. Эксплуатант Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан берилген жарактуу Аба эксплуатанттын күбөлүгүнө ээ болбосо, коммерциялык аба ташууларды жүзөгө ашырбайт.
41. Аба эксплуатанттын күбөлүгү эксплуатантка эксплуатациялык мүнөздөмөлөргө ылайык коммерциялык аба ташууларды аткарууга укук берет.
42. Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатантка Аба эксплуатанттын күбөлүгүн берүүдө төмөнкү талаптардын аткарылышын текшерет: талаптарга жооп берген уюштуруу түзүмү, башкаруу жана көзөмөл процессинин ыкмалары, учкучтарды жана техникалык персоналды даярдоо программасы, жердеги жана техникалык тейлөөнүн тутуму. Бул талаптар эксплуатанттын каттамдарынын мүнөзүнө жана көлөмүнө ылайык болушу керек.
Ушул Эрежелерге 11-тиркемеси аба эксплуатанттын күбөлүгүн берүү боюнча көрсөтмө материалдарды камтыйт.
43. Эксплуатант анын атынан ишти аткарган үчүнчү жактар үчүн эрежелерди жана жол-жоболорду иштеп чыгууга милдеттүү.
44. Аба эксплуатанттын күбөлүгүнүн жарактуу мөөнөтү Жарандык авиация органынын көзөмөлү астында ушул эрежелердин 42-пунктунун талаптарын аткаруусуна жараша болот.
45. Аба эксплуатанттын күбөлүгү эң аз дегенде төмөнкү маалыматтарды камтыйт жана ушул Эрежелердин 5-тиркемесинде берилген форматка туура келиши керек:
- Эксплуатанттын мамлекети жана күбөлүктү берген ыйгарым укуктуу орган;
- Аба эксплуатанттын күбөлүгүнүн номери жана анын жарактуу мөөнөтү;
- Эксплуатанттын аталышы, коммерциялык аталышы (эгерде башка болсо) жана юридикалык дареги;
- Күбөлүктү берүү күнү, Жарандык авиация башкармалыгынын жетекчисинин аты-жөнү, колу жана кызмат орду;
- Борттогу көзөмөл документиндеги оперативдик жетекчилик тууралуу байланыш маалыматынын жайгашкан жери.
46. Эксплуатациялык мүнөздөмөлөр ушул Эрежелердин 5-тиркемесинде көрсөтүлгөн талаптарга ылайык маалыматтарды камтыйт жана ошол тиркемеде берилген форматка туура келиши керек.
Кошумча талаптар жана маалыматтар ушул Эрежелердин 11-тиркемесинде көрсөтүлгөн.
47. Аба эксплуатанттын күбөлүгүнө аба кемеси боюнча эксплуатациялык мүнөздөмөлөрүн бекитүүдө, Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатациялык мүнөздөмөлөрүн кайра карап чыгат, жаңы эксплуатанттар үчүн да, учурдагы эксплуатанттар үчүн да кайрадан карап чыгат жана аба кемесинин мурунку ээси же ижарага алуучунун Аба эксплуатанттын күбөлүгүнө берилген мурда күчүнө кирген эксплуатациялык мүнөздөмөлөрүн жокко чыгарат.
Жарандык авиациянын башкармалыгы эксплуатантка Аба эксплуатанттын күбөлүгүнүн түп нускасын жана Эксплуатациялык мүнөздөмөлөрүн бир нускасын "Кыргыз Республикасынын берилген аба жүргүнчүлөрүнүн эксплуатанттардын күбөлүктөрүнүн реестрине" жана "Берилген эксплуатациялык мүнөздөмөлөрдүн реестрине" жазуу менен берет. Аба эксплуатанттын күбөлүгүнүн көчүрмөсү жана Эксплуатациялык мүнөздөмөлөрүн экинчи түп нускасы Жарандык авиация башкармалыгында сакталат.
48. Жарандык авиация башкармалыгы ушул Эрежелердин 4-тиркемесине жана КРАЭ-19 ылайык, эксплуатантты сертификаттоо жана анын ишмердүүлүгүнө туруктуу көзөмөл жүргүзүү максатында атайын системаны уюштурат, бул өз кезегинде ушул параграфта көрсөтүлгөн учуу оперециясынын милдеттүү талаптардын аткарылышын камсыз кылууга багытталган.
49. Кыргыз Республикасынын Жарандык авиация башкармалыгы башка мамлекет тарабынан берилген эксплуатанттын күбөлүгүн жарактуу деп тааныйт, эгерде мындай күбөлүк берилген талаптар ушул Эрежелерде жана КРАЭ-19 көрсөтүлгөн талаптарга жок дегенде барабар болсо.
50. Кыргыз Республикасынын Жарандык авиация башкармалыгы чет элдик эксплуатант тарабынан Кыргыз Республикасынын аймагында аткарылган каттамдарды көзөмөлдөө жана зарыл учурда каттамдардын коопсуздугун камсыз кылуу үчүн тиешелүү чараларды көрүү көрүүнүн жол-жоболорун аныктоочу программаны түзөт.
51. Эксплутант Кыргыз Республикасынын Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген талаптарды сактоого жана аткарууга милдеттүү.
52. Экплуатант Учуу операциялары боюнча колдонмо учуу операцияларына катышкан тиешелүү персонал тарабынан колдонуу жана жетекчилик үчүн жеткиликтүү болушун камсыз кылууга милдеттүү. Учуу операциялары боюнча колдонмо анда камтылган маалыматтарды жаңылоо үчүн зарыл болгон учурда өзгөртүлөт же кайра каралат. Өзгөртүүлөр киргизилген же кайра каралган ар бир учурда, бул колдонмону колдонууга тийиш болгон бардык кызматкерлерге билдирилет.
Эскертүү. Учуу операциялары боюнча колдонмонун түзүмүнө жана мазмунуна талаптар ушул Эрежелердин 2-тиркемесинде камтылган.
53. Эксплуатант Учуу операциялары боюнча колдонмонун бардык өзгөртүүлөрүн жана/же кайра каралган бөлүктөрүн Жарандык авиация башкармалыгынын кароосуна жана бекитүүсүнө берет. Ошондой эле эксплуатант колдонмого Жарандык авиация башкармалыгы талап кылган милдеттүү материалдарды киргизет.
Эскертүү. Учуу операциялары боюнча колдонмонун айрым конкреттүү жоболору Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн §9 жана 204, 380, 435-пункттарына ылайык бекитилет.
54. Эксплуатант каттамдарды аткарууга тартылган бардык кызматкерлер өздөрүнүн конкреттүү милдеттери жана жоопкерчиликтери жөнүндө, ошондой эле бул милдеттердин жалпы каттамдарды аткаруу менен байланышы жөнүндө тийиштүү түрдө көрсөтүлүшүн камсыз кылууга милдеттүү.
55. Аэродромдун маневр аянтында аба кемесин рулдоо төмөнкү шарттар сакталган учурда гана жүргүзүлөт:
- башкаруучу адам эксплуатант же анын дайындалган агенти тарабынан тиешелүү түрдө ыйгарым укук алган болсо;
- рулдоо операцияларын аткарууга толук даяр болсо;
- радиотелефон колдонууга уруксат берилген болсо;
- аэродромдун планы, кыймыл маршруттары, белгилери, жарыктары, аба кыймылын башкаруу органдарынын сигналдары жана көрсөтмөлөрү, радиосүйлөшүү фразеологиясы жана эрежелери боюнча компетенттүү адам тарабынан инструкторлук маалымат алган жана аэродромдогу коопсуз кыймыл стандарттарын сактоого жөндөмдүү болсо.
56. Эксплуатант Учуу операциялары боюнча колдонмого эксплуатациялык нускамаларды киргизүүгө тийиш жана бардык кыймылдаткычтар иштеп жаткан учурда бийиктик топтоо көрсөткүчтөрү боюнча маалымат берет. Бул маалымат аба кемесинин командирине учуу шарттарын жана болжолдонгон учуу ыкмасын эске алуу менен жетишиле турган бийиктик топтоо градиентин аныктоого мүмкүнчүлүк берет.
57. Жүргүнчүлөрдү же жүктөрдү ташыган учурда авариялык кырдаалдарды же өзгөчө кырдаалдарды атайылап имитациялоого жол берилбейт.
58. Ушул Эрежелердин 206-беренесине ылайык киргизилген көзөмөл карталары учкучтардын экипажы тарабынан учуунун бардык этаптарынын алдында, учурунда жана андан кийин, ошондой эле өзгөчө кырдаалдарда, учактардын учуу боюнча көрсөтмөсүндө жана учууга жарамдуулугу тууралуу күбөлүк менен байланышкан башка документтерде камтылган иштөө эрежелеринин аткарылышын камсыз кылуу максатында колдонулат. Башкаруу карталарын иштеп чыгууда жана колдонууда адам факторунун аспектилери эске алынат.
59. Эксплуатант мамлекет тарабынан же каттамдарды камсыз кылган мамлекет тарабынан белгиленген минималдуу абсолюттук учуу бийиктиктеринен төмөн болбогон бийиктиктерди колдонууга укуктуу. Бул бийиктиктер мамлекет тарабынан белгиленген бийиктиктерден төмөн болбошу керек, өзгөчө уруксат берилген учурлардан тышкары.
60. Эксплуатант учуулардын багыттары боюнча мамлекет же учуу операциялары үчүн жооптуу мамлекет тарабынан минималдуу абсолюттук бийиктиктер белгиленбеген учурларда белгиленбеген учурларда өз алдынча мындай бийиктиктерди аныктоо ыкмасын иштеп чыгат жана бул ыкманы Учуу операциялары боюнча колдонмого киргизет. Жогоруда көрсөтүлгөн ыкмага ылайык аныкталган минималдуу абсолюттук учуу бийиктиги КРАЭ-2 талаптарына ылайык болушу керек.
61. Минималдуу абсолюттук учуу бийиктиктерин аныктоо ыкмасы Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилет.
62. Жарандык авиация башкармалыгы төмөнкү факторлордун учуунун коопсуздугуна мүмкүн болгон таасирин кылдат карап чыккандан кийин мындай ыкманы бекитилет:
- аба кемесинин абалын аныктоого мүмкүн болгон тактыгы жана ишенимдүүлүгү;
- бийиктик өлчөгүчтөрдүн так эместиги;
- жер бедеринин өзгөчөлүктөрү (мисалы, бийиктиктердин тез өзгөрүшү);
- жагымсыз аба ырайы шарттарына туш келүү мүмкүнчүлүгү (мисалы, катуу турбуленттүүлүк жана төмөн агымдар);
- аэронавигациялык карталардагы так эместиктер;
- аба мейкиндигин пайдаланууга чектөөлөр.
63. Эксплуатант ар бир каттамдарда колдонулган аэродром үчүн эксплуатациялык минимумдарды аныктайт, ал эми Жарандык авиация башкармалыгы мындай минимумдарды аныктоо ыкмаларын бекитет. Бул минимумдар, аэродромдун мамлекетинде белгиленген минимумдардан төмөн болбоого тийиш, эгерде мындай төмөндөтүүгө бул мамлекеттин атайын макулдугу алынбаса.
64. Жарандык авиация башкармалыгы өркүндөтүлгөн аба кемелери үчүн учуудагы кеңейтилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөрдү колдонууга уруксат берет. Эгер бул мүмкүнчүлүктөр төмөн көрүнүш шарттарында учууга тиешелүү болсо, анда Жарандык авиация башкармалыгы атайын бекитүү берет. Мындай бекитүүлөр прибордук конуу түрлөрүнүн классификациясына таасир этпейт.
65. Кеңейтилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөр төмөнкүлөрдү камтыйт:
- конууга тыюу салынган учурларда (бул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 128-пункту) же диспетчердик чечимдерге ылайык аэродромдун эксплуатациялык минимумдарынан төмөн минимумдардын колдонулушу;
- көрүнүш талаптарын төмөндөтүү же сактоо; же
- борттогу жабдуулардын мүмкүнчүлүктөрү аркылуу толтурула турган, жердеги каражаттардын аз санда болушуна болгон муктаждык.
66. Кеңейтилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөргө байланыштуу атайын бекитүү берилген учурда Жарандык авиация башкармалыгы төмөнкү шарттардын аткарылышын камсыз кылат:
- аба кемеси жарамдуулулук тастыктаган сертификатын алуу үчүн тиешелүү талаптарга жооп бериши керек;
- учуу экипажы тапшырмаларды натыйжалуу аткарышы үчүн зарыл болгон маалымат эки пилотко да жеткиликтүү берилет (эгер каттамды аткаруу үчүн бирден ашык учкуч талап кылынса);
- эксплуатант жабдуулар колдонулган шарттарда учуунун коопсуздугуна тобокелдиктерди баалаган;
- эксплуатант штаттык жана өзгөчө кырдаал процедураларын жана MEL (минималдуу жабдуу тизмесин) иштеп чыгып, документ түрүндө бекиткен;
- эксплуатант учкучтар жана учууга даярдыкка катышкан тиешелүү кызматкерлер үчүн даярдык программасын иштеп чыккан;
- эксплуатант төмөн көрүнүш шарттарында учуулар боюнча маалымат чогултуу, баалоо жана тенденцияларды мониторинг жүргүзүү системасын түзгөн;
- эксплуатант техникалык тейлөө жана оңдоо боюнча учактын аба жарактуулугун сактоо практикаларын жана программаларын иштеп чыккан.
67. Жарандык авиация башкармалыгы төмөн көрүнүш шарттарында жүргүзүлгөн учууларда, кеңейтилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөр колдонулганда, учуунун коопсуздугун камсыз кылуу үчүн критерийлерди белгилейт.
68. Жарандык авиация башкармалыгы талап кылат, аэродром үчүн белгиленген эксплуатациялык минимумдарды аныктоодо эксплуатант төмөнкүлөрдү толук эске алышы керек:
- аба кемесинин тиби, учуу-техникалык жана башкаруу мүнөздөмөлөрү, учуу колдонмосунда белгиленген шарттар жана чектөөлөр;
- учуучу экипаждын курамы, анын мүчөлөрүнүн квалификациясы жана тажрыйбасы;
- колдонулуучу учуу-конуу тилкесинин (ВПП) өлчөмдөрү жана өзгөчөлүктөрү;
- аэродромдогу визуалдык жана визуалдык эмес каражаттардын шайкештиги жана мүнөздөмөлөрү;
- навигация, визуалдык ориентирлерди таануу жана конуу жана экинчи айлампа учуу траекториясын көзөмөлдөө үчүн аба кемесинде бар жабдуулар;
- жакындап келүү жана айланып өтүү аймактарындагы тоскоолдуктар жана приборлор жакындап келүү учурунда тоскоолдуктардын учуусунун абсолюттук/салыштырмалуу бийиктигинин чектүү маанилери;
- метеорологиялык шарттарды аныктоо жана билдирүү үчүн колдонулган каражаттар;
- учуу маалында бийиктикти топтоо зонасындагы тоскоолдуктар жана тоскоолдуктардан үстүндөгү талап кылынган бийиктик запасы;
- Эксплуатациялык мүнөздөмөлөрдө көрсөтүлгөн шарттар;
- аэродромдун мамлекети тарабынан жарыяланган бардык мүмкүн болгон минимумдар.
69. Прибордук конуу түрлөрү, эң төмөнкү эксплуатациялык минимумдардын негизинде классификацияланат. Конуу минималдуу визуалдык контактта гана улантылат жана төмөнкүчө бөлүнөт:
- А түрү: минималдуу салыштырма түшүү бийиктиги же чечим кабыл алуу бийиктиги 75 метр (250 фут) же андан жогору;
- B түрү: чечим кабыл алуу салыштырма бийиктиги 75 метрден (250 фут) төмөн. B түрү прибордук конуу төмөнкү категорияларга бөлүнөт:
1) Категория I (КАТ I): салыштырмалуу чечим кабыл алуу бийиктиги 60 метрден (200 фут) кем эмес жана көрүнүш кеминде 800 метр же учуу-конуу тилкесиндеги (ВПП) көрүнүш аралыгы кеминде 550 метр;
2) Категория II (КАТ II): салыштырмалуу чечим кабыл алуу бийиктиги 60 метрден (200 фут) төмөн, бирок 30 метрден (100 фут) кем эмес жана ВППдагы көрүнүш аралыгы кеминде 300 метр;
3) Категория III (КАТ III): салыштырмалуу чечим кабыл алуу бийиктиги 30 метрден (100 фут) төмөн же салыштырмалуу чечим кабыл алуу бийиктиги боюнча чектөөсүз жана ВППдагы көрүнүш аралыгы 300 метрден төмөн же көрүнүш аралыгы боюнча чектөөсүз.
70. Эгер салыштырмалуу чечим кабыл алуу бийиктиги (DH) жана учуу-конуу тилкесиндеги көрүнүш аралыгы (RVR) ар кандай учуу категорияларына туура келсе, анда прибордук конуу эң катуу талаптар коюлган категориянын эрежелерине ылайык жүргүзүлөт (мисалы, эгер DH КАТ III диапазонунда болуп, бирок RVR КАТ II диапазонунда болсо же DH КАТ II диапазонунда болуп, бирок RVR КАТ I диапазонунда болсо, мындай учур КАТ II катары каралат). Бул эрежелер RVR жана/же DH кеңейтилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөр катары өзүнчө бекитилген учурларда колдонулбайт.
71. " Зарыл болгон визуалдык байланыш" бул учкучтун аба кемесинин жайгашкан жерин жана анын номиналдуу учуу траекториясына карата өзгөрүүсүн баалоосу үчүн жетиштүү убакыт ичинде визуалдык каражаттардын бир бөлүгүн же конуу зонасынын көрүнүшүн камсыз кылган шарт. Эгер конуу кыйыр маневр аркылуу (айлампа конуу) аткарылса, анда визуалдык контакт учуу-конуу тилкесинин (ВПП) районунда камсыздалышы керек.
72. Жарандык авиация башкармалыгы учуу-конуу тилкесиндеги көрүнүш аралыгы (RVR) боюнча маалымат берилген шартта гана аткарылуучу төмөнкү көрүнүш шарттарындагы прибордук конуу үчүн атайын бекитүү берет.
73. Төмөнкү көрүнүш шарттарында учууга уруксат берүү үчүн Жарандык авиация башкармалыгы учууга карата минималдуу учуу-конуу тилкесиндеги көрүнүш аралыгынын (RVR) көрсөткүчү боюнча атайын бекитүү берет. Жалпысынан учууга карата көрүнүш RVR көрсөткүчтөрү менен аныкталат. Ошондой эле эквиваленттик горизонталдык көрүнүш колдонулушу мүмкүн.
74. Эгер учуу-конуу тилкесиндеги (ВПП) көрүнүш аралыгы (RVR) боюнча маалымат берилбесе, анда прибордук конуу үчүн аэродромдун эксплуатациялык минимумдарын 800 метрден төмөн белгилөөгө жол берилбейт.
75. Прибордук конуунун схемаларын колдонуу менен эки өлчөмдүү (2D) прибордук конуу үчүн эксплуатациялык минимумдар төмөнкүлөр аркылуу аныкталат: минималдуу абсолюттук түшүү бийиктигин (MDA) же минималдуу салыштырмалуу түшүү бийиктигин (MDH) белгилөө, минималдуу көрүнүш жана зарыл болсо булуттуулук параметрлери.
76. Үч өлчөмдүү (3D) прибордук конуу үчүн эксплуатациялык минимумдар төмөнкүлөр аркылуу аныкталат: абсолюттук чечим кабыл алуу бийиктигин (DA) же салыштырмалуу чечим кабыл алуу бийиктигин (DH), жана минималдуу көрүнүштү же учуу-конуу тилкесиндеги көрүнүш аралыгын (RVR) белгилөө менен.
77. Эксплуатант, үч өлчөмдүү (3D) прибордук конууну аткарууда, аба кемеси конуу конфигурациясында жана конуу абалында турган учурда, учуу-конуу тилкесинин (ВПП) босогосунун үстүнөн коопсуздукту камсыз кылган бийиктик запасы менен кесип өтүшүн камсыз кылуучу эксплуатациялык эрежелерди белгилейт.
78. Эксплуатант күйүүчү май менен камсыздоо боюнча эсепти жүргүзөт, ал ар бир каттам аткарылганда ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн §18-пунктунун жана 4-бөлүмүнүн 112-пунктунун талаптары сакталганын тастыктайт.
79. Эксплуатант май менен камсыздоо боюнча эсепти жүргүзөт, ал майдын сарпталышы ар бир каттамды аткарууну бүтүрүү үчүн жетиштүү запасты камсыз кылганын тастыктайт.
80. Күйүүчү май жана май менен камсыздоону эсепке алуу боюнча документтер эксплуатант тарабынан 12 ай бою сакталышы керек.
81. Аба кемесинин командири. Ар бир каттам үчүн эксплуатант бир учкучту аба кемесинин командири катары дайындоого милдеттүү.
82. Эксплуатант, ар бир учууну 15 000 метрден (49 000 фут) жогору бийиктикте аткарган учурда, ар бир экипаж мүчөсүнө 12 ай бою тийген космостук радиациянын жалпы дозасын аныктоо үчүн учуштар боюнча эсептик документтерди сактайт.
83. Эксплуатант жүргүнчүлөрдү төмөнкүлөрдүн жайгашкан жерлери жана колдонуу эрежелери менен тааныштыруу боюнча чараларды көрөт:
- бекитүү куруларынын;
- авариялык чыгуучу жолдордун;
- куткаруучу жилеттер (эгерде алар бортто каралган болсо);
- жүргүнчүлөр колдонушу үчүн каралган кычкылтек жабдуусунун;
- жеке колдонууга арналган башка авариялык-куткаруучу жабдуулардын, анын ичинде жүргүнчүлөрдүн авариялык кырдаалдагы аракет схемаларынын.
84. Эксплуатант жүргүнчүлөрдү жалпы колдонууга арналган негизги борттук авариялык-куткаруучу жабдуулардын жайгашкан жерлери жана жалпы колдонуу тартиби жөнүндө маалымдайт.
85. Эксплуатант учуш учурунда авариялык кырдаал жаралган учурда, жүргүнчүлөрдү ошол кырдаалга ылайык аткарыла турган шашылыш аракеттер боюнча нускамалоо үчүн чараларды көрөт.
86. Эксплуатант учуп көтөрүлүү жана конуу учурунда, ошондой эле учуу учурунда пайда болгон турбуленттүүлүк же башка авариялык кырдаалдарга байланыштуу зарыл болгон учурда, бардык жүргүнчүлөр өздөрүнүн орундуктарына бекитүү курулары же башка атайын каралган бекитүү системасынын түзүлүштөрү аркылуу бекитилген болушун камсыз кылуу боюнча чараларды көрөт.
87. Аба кемесинин командири алдын ала даярдык жыйынтыктарына канааттанганын жана төмөнкү шарттар аткарылганын документ түрүндө ырастамайынча учуу башталбайт:
- аба кемеси учууга жарактуу экендиги жана бортто тиешелүү сертификаттар жана күбөлүктөр (учууга жарамдуулук, каттоо күбөлүгү) бар экени;
- алдыда турган учуу үчүн 6-бөлүмдө каралган түзүлүштөр жана жабдуулар белгиленген типке ылайык жетиштүү санда орнотулганы;
- аба кемесине ушул Эрежелердин 8-бөлүмүнүн §14 каралган техникалык тейлөөнү өткөндүгүн тастыктаган күбөлүк берилгени;
- аба кемесинин салмагы жана оордук борборунун жайгашуусу күтүлгөн учуу шарттарын эске алуу менен каттамды коопсуз аткарууга мүмкүндүк берээри;
- борттогу бардык жүктөр туура бөлүштүрүлгөн жана бекем бекитилгени;
- текшерүү жүргүзүлүп, анын жыйынтыктары каттамдын жүрүшүндө ушул Эрежелердин 5-бөлүмүндө белгиленген эксплуатациялык чектөөлөрдүн сакталуусун камсыз кыла ала тургандыгын көрсөткөн;
- учууга иштелип чыккан иштик пландын түзүлүшүнө байланышкан ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн §15 пунктундагы стандарттар сакталган;
- бардык аба кемелик документтер, Учуу эксплуатация колдонмосу жана Учуу операциялары боюнча колдонмо (РПП) өз убагында жаңыртылган өзгөртүүлөр менен, ошондой эле тиешелүү уруксат берүүчү документтер жана каттамды аткарууга уруксаттар бортто бар экени;
- бортто уруксатсыз орнотулган жана пайдаланууга уруксаты жок жабдуулар жок экендиги текшерилген.
88. Каттамга даярдык боюнча толтурулган документтер эксплуатант тарабынан 12 ай бою сакталат.
89. Иштик учуу планы ар бир пландалган каттам үчүн түзүлөт жана анын формасы Учуу операциялары боюнча колдонмодо (РПП) көрсөтүлөт. Иштик учуу планы аба кемесинин командири тарабынан бекитилет жана кол коюлат, ошондой эле зарыл болгон учурда учуу ишин камсыз кылган кызматкер/учуу диспечтери тарабынан да бекитилет, жана бир нускасы эксплуатантка же анын ыйгарым укуктуу өкүлүнө берилет, ал эми мүмкүн болбогон учурда ыйгарым укуктуу аэродром органынын карамагына өткөрүлөт же учуп чыгуу пунктунда тиешелүү жерде катталат.
Иштик учуу планында төмөнкү маалыматтар камтылышы керек:
- аба кемесинин каттоо номери;
- аба кемесинин түрү жана модели;
- каттам аткарылган датасы;
- каттамдын номери;
- экипаж мүчөлөрүнүн аты-жөнү;
- экипаж мүчөлөрүнүн кызмат орду;
- учуп чыгуу аэродрому;
- учуп чыгуу убактысы (реалдуу убакытта блокторду алуу жана көтөрүлүү убактысы);
- конуу аэродрому (пландалган жана реалдуу);
- жетүү убактысы (конуу жана блокторду коюу убактысы);
- учуу түрү (EDTO, ВПП, ППП ж.б.);
- учуу маршруту, анын ичинде бурулуш пункттары жана милдеттүү маалымат берүү пункттары, аралык, алардын ортосундагы учуу убактысы жана пландалган маршрут боюнча багыт бурчтары, анын ичинде альтернативдик аэродромдорго учуу;
- пландалган крейсердик ылдамдык жана жалпы учуу убактысы, белгиленген пункттардын эсептелген жана реалдуу учуу убактысы;
- минималдуу коопсуз учуу бийиктиктери (эшелондор), пландалган учуу бийиктиктери (эшелондор);
- пландалган учуу бийиктиктери жана эшелондору;
- күйүүчү майдын эсеби жана учуу маалындагы күйүүчү майдын сарпалышын контролдоо;
- кыймылдаткычтар иштетилгенге чейинки борттогу күйүүчү майдын көлөмү;
- багыттык, учуп чыгуу жана жолдогу альтернативдик аэродромдор;
- УВД органынан баштапкы уруксаттар жана учуу учурундагы мүмкүн болгон өзгөртүүлөр;
- учуу маалында өзгөртүлгөн учуу планын эсептөө;
- зарыл болгон метеорологиялык маалыматтар;
- эксплуатант тарабынан белгиленген башка маалыматтар.
90. Учуу операциялары боюнча колдонмо учуу иш планын колдонуунун мазмуну жана жол-жобосун баяндайт.
Абага көтөрүлүү учурундагы альтернативдик аэродром
91. Эгерде учуп чыгуу аэродромундагы метеорологиялык шарттар эксплуатант тарабынан белгиленген ошол каттам үчүн аэродромдун конуу минимумунан төмөн болсо же башка себептерден улам учуп чыгуу аэродромуна кайтып келүү мүмкүн болбой калса, альтернативдик аэродром тандалып, иштик учуу планында көрсөтүлүшү керек.
92. Альтернативдик аэродром учуп чыгуу аэродромунан төмөнкү учуу убактысынын чегинде жайгашышы керек:
а) Эки кыймылдаткычтуу учактар үчүн: Учактын иш жүзүндөгү учуп чыгуу салмагын колдонуу менен, эл аралык стандарттык атмосфера шартында жана штилде, учактын учуу эксплуатациялык колдонмосуна (MCA) ылайык, бир кыймылдаткычы иштебей калган учурда белгиленген крейсердик ылдамдыкта 1 сааттык учуу убактысы ичинде;
б) Үч же андан көп кыймылдаткычтуу учактар үчүн: Учактын иш жүзүндөгү учуп чыгуу массасын колдонуу менен, эл аралык стандарттык атмосфера шартында жана штилде, бардык кыймылдаткычтар иштеп турган шартта белгиленген круиздик ылдамдыкта 2 сааттык учуу убактысы ичинде;
в) Эгерде жогоруда көрсөтүлгөн пункттар а) жана б) боюнча талаптарга жооп берген аэродром жок болсо жана каттам EDTO талаптарына ылайык аткарылып жатса, анда учуп чыгуу аэродромуна карата ошол эксплуатант үчүн уруксат берилген максималдуу альтернативдик аэродромго чейин жетүү убактысынын чегинде биринчи жеткиликтүү альтернативдик аэродром тандалат.
93. Учуп чыгуу аэродрому үчүн альтернативдик аэродром катары тандалган аэродром боюнча жеткиликтүү маалыматтар анын болжолдуу колдонуу убактысында эксплуатант тарабынан белгиленген эксплуатациялык минимумдарга жооп берерин же алардан жогору экендигин көрсөтүшү керек.
Маршрут боюнча альтернативдик аэродромдор
94. Эки газотурбиналуу кыймылдаткычтуу учактар үчүн EDTO шарттарында маршруттагы альтернативдик аэродромдор тандалып, тапшырылган иштик учуу планында жана, эгер колдонулса, алдын ала учуу планында көрсөтүлөт.
Багыт пункту үчүн альтернативдик аэродромдор
95. Прибордук учуу эрежелери боюнча аткарылган каттам үчүн, тапшырылган иштик учуу планында жана, эгер колдонулса, алдын ала учуу планында жок дегенде бир альтернативдик багыт пунктунун аэродрому тандалат жана көрсөтүлөт, төмөнкү учурларды эске албаганда:
- Аэродромго жетүү үчүн учуп чыгуу аэродромунан же маршруттагы план өзгөргөн жерден багыт пунктунун аэродромуна чейинки учуу убактысы, метеорологиялык шарттар жана учуу боюнча оперативдик маалыматтар эске алынган учурда, аэродромду болжолдуу колдонуу убактысында:
а) конууга жана конууну визуалдык метеорологиялык шарттарда аткарууга мүмкүндүк берилет; жана
б) багыт пунктунун аэродромунда болжолдуу колдонуу убактысында көз карандысыз иштеп жаткан учуу-конуу тилкелери (ВПП) болот жана алардын ичинен жок дегенде бирөө прибордук конуу үчүн жабдылган болот; же
- Аэродром изоляцияланган аэродром болуп эсептелет. Изоляцияланган аэродромго учууларда багыт пунктунун альтернативдик аэродромун тандоо талап кылынбайт жана алар 4-бөлүмдүн 18-параграфындагы 107-пункттун г) абзацына ылайык пландаштырылат:
а) Изоляцияланган аэродромго ар бир каттам үчүн рубеж ухода аныкталат;
б) Изоляцияланган аэродромго аткарылып жаткан каттам рубеж ухода өтүлгөндөн кийин гана улантылат, эгер ошол учурдагы метеорологиялык шарттар, аба кыймылы жана башка оперативдик шарттар аэродромго коопсуз конууга мүмкүндүк берерин көрсөтсө.
96. Өз алдынча учуу-конуу тилкелери (ВПП) – бул бир эле аэродромдо жайгашкан эки же андан көп учуу-конуу тилкелери, алар мындай тартипте жайгашкан болушу керек: эгерде бир учуу-конуу тилкеси жабылса, анда башка учуу-конуу тилкесинин (тилкелеринин) жардамы менен каттамдарды аткарууну камсыз кылууга болот.
97. Багыт пунктунун эки альтернативдик аэродрому тандалып, тапшырылган иштик учуу планында жана, эгер колдонулса, алдын ала учуу планында көрсөтүлөт, эгерде багыт пунктунун аэродрому үчүн төмөнкү учурлар орун алса:
- Болжолдуу колдонуу убактысында метеорологиялык шарттар эксплуатант тарабынан мындай каттамдарды аткаруу үчүн белгиленген аэродромдун эксплуатациялык минимумдарынан төмөн болсо; же
- Метеорологиялык шарттар боюнча маалымат жок болсо.
98. Ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 16-параграфында көрсөтүлгөн жоболорго карабастан, Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатант тарабынан жүргүзүлгөн конкреттүү учуу коопсуздугу тобокелдигин баалоонун негизинде, учуу коопсуздугунун эквиваленттик деңгээлин камсыз кылууну далилдеген учурда, альтернативдик аэродромду тандоо критерийлеринин эксплуатациялык варианттарын бекитүүгө укуктуу. Конкреттүү учуу коопсуздугу тобокелдигин баалоого жок дегенде төмөнкүлөр киргизилиши керек:
- эксплуатанттын мүнөздөмөлөрү;
- учактын жана анын системаларынын жалпы техникалык мүнөздөмөлөрү;
- аэродромдо жеткиликтүү болгон техника, техникалык мүнөздөмөлөр жана инфраструктура;
- метеорологиялык маалыматтын сапаты жана ишенимдүүлүгү;
- ар бир альтернативдик аэродромду колдонуу менен байланышкан кооптуу факторлор жана учуу коопсуздугуна коркунучтар;
- натыйжаларды минималдаштыруу боюнча конкреттүү чаралар.
99. Визуалдык учуу эрежелери (ПВП) боюнча каттам учуу учурдагы метеорологиялык маалыматтар же учурдагы маалыматтар менен божомолдордун топтому маршрутта же маршруттун бөлүгүндө учак ПВП боюнча уча турган учурда бул эрежелерди сактоо мүмкүнчүлүгүн камсыз кыла турганын көрсөтмөйүнчө башталбайт.
100. Прибордук учуу эрежелери (ППП) боюнча каттам төмөнкү учурларда аткарылбайт:
- Учуу аэродромунан учуп чыгуу метеорологиялык шарттар эксплуатант тарабынан бул түрдөгү каттамдарды аткаруу үчүн белгиленген эксплуатациялык минимумдарга дал келмейинче же алардан ашмайынча башталбайт;
- Учуу аэродромунан учуп чыгуу же план боюнча өзгөртүү чекитине жеткенден кийин учууну улантуу, аэродромдун болжолдонгон колдонуу учурундагы метеорологиялык шарттар эксплуатант тарабынан мындай каттамдарды аткаруу үчүн белгиленген аэродромдун эксплуатациялык минимумдарына туура келгенин же алардан ашканын көрсөтүүчү аба ырайынын фактылык маалыматтары же фактылык маалыматтар менен божомолдордун айкалышы алынмайынча жүргүзүлбөйт. Бул талап аэродром пункту багытында жана ушул Эрележелердин §16, 4-бөлүмүнүн жоболоруна ылайык тандалган ар бир альтернативдик аэродром үчүн колдонулат.
- Эгерде каттамдын узактыгы эки сааттын ичинде пландалса, анда багыттагы аэродромдун фактылык аба ырайы боюнча маалыматтары жана аба ырайынын өзгөрүү тенденциясы (TREND) эксплуатант белгилеген эксплуатациялык минимумдарга туура келиши керек. Мында конууга тандалган учуу-конуу тилкесиндеги (ВПП) шамалдын багыты жана ылдамдыгы (шамалдын порывдары кошулуп) жана тормоз берүү шарттары эске алынат. Узак мөөнөттүү аба ырайы божомолу (долгосрочный прогноз) эске алынбайт.
101. Эксплуатант Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан кабыл алынуучу, альтернативдик аэродромдору үчүн белгиленген эксплуатациялык минимумдарга кошумча катары колдонулуучу булуттун төмөнкү чегинин бийиктиги жана көрүнүү аралыгы боюнча тиешелүү маанилерди аныктайт.
102. Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатант тарабынан белгиленген аэродромду эсептелген пайдалануу убактысына карата белгиленген убакыттык запасты бекитет.
103. Учкуч белгилүү же күтүлгөн муз тоңуу шарттарында каттамды баштоого укуктуу болот, эгерде аба кемеси мындай шарттарда учууга сертификатталган жана жабдылган болсо.
104. Эгерде каттам белгилүү же күтүлгөн жерде муз тоңуу шарттарында аткарыла турган болсо, каттамды баштоо үчүн учуучу кемеде муздун пайда болушун аныктоо боюнча текшерүү жүргүзүлүп, зарыл болгон учурда муздан арылтуу же алдын алуу иштери жүргүзүлүшү керек. Муздун, кардын же башка табигый булгануучу заттардын катмарлары тазаланышы шарт, аба кемеси учууга жарактуу абалда болушу зарыл.
105. Учак пландалган учууну коопсуз аяктоо жана пландалган учуу багытынан мүмкүн болгон четтөөлөрдү эске алуу менен жетиштүү көлөмдөгү колдонулуучу күйүүчү май менен камсыздалат.
106. Учактын бортундагы колдонулуучу күйүүчү майдын запасы, эң аз дегенде, төмөнкүгө негизделет:
- төмөнкү маалыматтарга:
а) эгер бар болсо, күйүүчү майдын сарпталышын көзөмөлдөө системаларынан алынган белгилүү бир аба кемеси боюнча актуалдуу маалыматтар; же
б) эгер белгилүү бир аба кемеси боюнча актуалдуу маалыматтар жок болсо, анда аба кемесинин өндүрүүчүсү берген маалыматтар;
- пландаштырылган учуу каттамын аткарууга байланыштуу эксплуатациялык шарттарды эске алуу менен, анын ичинде:
а) аба кемесинин күтүлүп жаткан салмагы;
б) НОТАМ;
в) учурдагы метеорологиялык маалыматтарды же учурдагы маалыматтар менен божомолдордун айкалышы;
г) аба кыймылын тейлөө процедураларын, чектөөлөрдү жана күтүлгөн кармалуулары;
д) айрым техникалык тейлөөлөрдү кечиктирүү жана/же конфигурациядан четтөөлөрдүн кесепеттери.
107. Учууга чейинки күйүүчү майдын эсебине төмөнкүлөр кирет:
- рулдоо үчүн күйүүчү май, учууга чейинки аэродромдун жергиликтүү шарттарын жана көмөкчү кубаттуулук блогу (ВСУ) тарабынан сарпталуучу күйүүчү майдын көлөмүн эске алуу менен;
- маршрут боюнча учуу үчүн күйүүчү май, учуу башталгандан же план өзгөртүү чекитинен кийин пунктуна конуу үчүн керек болгон күйүүчү май, 106-пункттун б-беренесинде көрсөтүлгөн эксплуатациялык шарттарды эске алуу менен;
- күтүлбөгөн жагдайлар учураганда колдонулуучу күйүүчү майдын запасы, бул маршрут боюнча учууга пландалган күйүүчү майдын көлөмүнүн 5% түзөт же план өзгөртүү чекитинен баштап учуу үчүн керектелген күйүүчү майдын көлөмү, маршрут боюнча учуу үчүн колдонулган күйүүчү майдын сарпталышынын нормасынын негизинде эсептелет, бирок ар бир учурда жок дегенде аэродромдун үстүнөн 450 метр (1500 фут) бийиктикте стандарттык шарттарда кармоо зонасында 5 мүнөт учууга жетиштүү күйүүчү май көлөмүнөн кем болбошу керек;
Күтүлбөгөн жагдайлар — бул аэродромго чейин учуу учурунда күйүүчү майдын сарпталышына таасир эте турган факторлор болуп саналат, мисалы, белгилүү бир аба кемеси үчүн күтүлгөн күйүүчү май сарптоонун көрсөткүчтөрүнөн четтөөлөр, болжолдонгон аба ырайы шарттарынан четтөөлөр, кармоо убактысынын көбөйүшү жана пландалган маршруттардан жана/же крейсердик эшелондордон четтөөлөр.
- багыттын альтернативдик аэродромуна чейин учууга керектелүүчү күйүүчү май, ал камсыз кылат:
а) эгерде багыттын альтернативдик аэродрому талап кылынса, төмөнкүлөр үчүн күйүүчү май:
- багыттын аэродромунда экинчи айлампаны аткаруу үчүн;
- күтүлгөн крейсердик абсолюттук бийиктикке көтөрүлүү үчүн;
- күтүлгөн маршрут боюнча учуу үчүн;
- конууга күтүлгөн жакындашуу баштала турган чекитке чейин төмөндөө үчүн;
- альтернативдик багыт аэродромунда конууга жана конуу иш-чараларын аткаруу үчүн.
б) эгерде эки альтернативдик багыт аэродрому талап кылынса, учакка ушул пункттун а) бөлүгүндөгү бешинчи абзацка ылайык эсептелген күйүүчү майдын запасы талап кылынат, ал багыт аэродромдорунун ичинен көбүрөөк күйүүчү май талап кылган альтернативдик багыт аэродромуна чейин учууну камсыз кылууга мүмкүндүк берет; же
в) эгерде учуу альтернативдик багыт аэродромусуз аткарылса, анда бортто учактын стандарттык шарттарда багыт аэродромунун баскычынан 450 м (1500 фут) бийиктикте кармоо зонасында учуу ылдамдыгы менен 15 мүнөт учууга жетиштүү күйүүчү майдын запасы болушу талап кылынат; же
г) эгерде багыт аэродрому обочолонгон аэродром болсо, анда:
- поршендүү кыймылдаткычы бар учактар үчүн – маршруттагы крейсердик эшелондо учууга пландалган убакыттын 15% кошуп эсептелген 45 мүнөт учууга жетиштүү күйүүчү май запасы, же 2 саат учууга жетиштүү запасы болушу керек, алардын кайсынысы кыскараак болсо; же
- газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учактар үчүн – багыт аэродромунун үстүнөн нормалдуу крейсердик ылдамдыкта 2 сааттык учууга жана финалдык күйүүчү май запасына жетиштүү күйүүчү майдын запасы болушу керек;
д) багыттык акыркы күйүүчү майдын кору – бул багыттык альтернаттик аэродромго же багыт аэродромуна (эгер багыттык альтернаттик аэродром талап кылынбаса) келген учурда конуу үчүн эсептелген конуу массасы боюнча эсептелген күйүүчү майдын кору, жана ал төмөнкүлөрдү камтыйт:
- поршендүү кыймылдаткычтуу учактар үчүн Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан аныкталган ылдамдыкта жана абсолюттук бийиктикте 45 мүнөт учууга жетиштүү күйүүчү май кору талап кылынат; же
- газ турбиналуу кыймылдаткычтуу учактар үчүн аэродромдун ашуусунан 450 метрге (1500 футка) жогору күтүү зонасындагы учуу ылдамдыгында стандарттык шарттарда 30 мүнөт учууга жетиштүү күйүүчү май кору талап кылынат;
е) кошумча күйүүчү майдын запасы минималдуу күйүүчү майдын запасы төмөнкү учурларда жетишсиз болгон учурда талап кылынуучу кошумча күйүүчү майдын көлөмүн билдирет:
- учакка зарыл болгон учурда төмөндөө жана кыймылдаткычтын иштен чыгышы же кабинанын басымынын төмөндөшү (разгерметизация) шартында учууну улантуу мүмкүнчүлүгүн камсыз кылуу үчүн, операциянын мүнөзүнө жараша көбүрөөк күйүүчү май талап кылынган учур үчүн, мындай бузулуу маршруттун эң критикалык чекитинде болот деген божомолго негизделип кошумча күйүүчү май запасын камсыз кылуу;
- стандарттык шарттарда аэродромдун ашуусунан 450 метр (1500 фут) бийиктикте күтүп туруу зонасындагы ылдамдыкта 15 мүнөт учууну аткаруу үчүн;
- конуу ыкмасын аткаруу жана конуу;
ж) учакка EDTO учушун аткарууда Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген критикалык күйүүчү майдын запасы менен учууга мүмкүндүк берүү;
з) жогоруда көрсөтүлбөгөн кошумча талаптарды аткаруу.
и) дискрециялык күйүүчү май запасы — аба кемесинин командиринин чечими боюнча учакка кошумча алынган күйүүчү майдын көлөмү.
Эскертүү. Маршруттун эң критикалык чекитинде болушу мүмкүн болгон кыймылдаткычтын бузулушун эске алуу менен күйүүчү майдын запасын пландаштыруу (§ 107 е) 1)) учактын күйүүчү май запасы боюнча авариялык кырдаалга алып келиши мүмкүн, бул учурда ушул Эрежелеринин 113-пунктунда көрсөтүлгөн талаптар эске алынышы керек..
108. Эксплуатант ар бир учак түрү жана анын модификациясы үчүн финалдык күйүүчү майдын резервинин маанисин (күйүүчү майдын салмагын) аныкташы керек жана аны эстеп калууга оңой болгон санга чейин тегеректеши керек.
109. Полет колдонулган күйүүчү май 4-бөлүмүнүн §18 көрсөтүлгөн талаптарга жооп бербесе жана учуу планынын өзгөрүү чекитинен кийин талаптар аткарылбаса, учуу башталбайт.
110. Жарандык авиация башкармалыгы, эксплуатант тарабынан жүргүзүлгөн учуу коопсуздугу үчүн тобокелдикти баалоонун натыйжаларынын негизинде, учуу коопсуздугунун деңгээлин эквиваленттүү түрдө сактоо ыкмаларын көрсөткөн учурда, рулдоого, маршрут боюнча учууга, күтүлбөгөн кырдаалга, дайындалган пункттун альтернативдик аэродромуна чейин учууга жана кошумча күйүүчү май коруна карата алдын ала эсептөөнүн варианттарын бекитет. Конкреттүү тобокелдикти баалоо, жок эле дегенде, төмөнкүлөрдү камтууга тийиш:
- маршрут боюнча учууга күйүүчү май корунун эсептөөлөрү;
- эксплуатациялоочунун мүмкүнчүлүктөрү, мүмкүндүк берген:
а) күйүүчү майдын сарпталышына мониторинг программасын камтыган автоматташтырылган ыкманы аныктоо; жана/же
б) альтернативдик аэродромдорду колдонуу боюнча заманбап каражаттарды колдонуу;
- кесепеттерин минималдаштыруу үчүн конкреттүү чараларды колдонуу.
111. Учуу башталгандан кийин күйүүчү майды алгач пландаштырылган учуу максаттарынан айырмаланган максаттар үчүн пайдалануу учуу операциясынын пландалган багытын кайрадан талдоону жана, эгер керек болсо, тууралоону талап кылат.
112. Эксплуатант Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген саясатты жана процедураларды түзөт, күйүүчү майдын көлөмүн көзөмөлдөөнү жана учуу учурунда күйүүчү майдын чыгымын башкарууну камсыз кылуу максатында.
113. Аба кемесинин командири учакта болгон күйүүчү майдын запасы, коопсуз конуу үчүн ылайыктуу болгон аэродромго учууну улантууга жетиштүү жана конгондон кийин пландаштырылган финалдык күйүүчү майдын запасын сактап калууга жетиштүү экендигин дайыма көзөмөлдөйт.
Эскертүү. Финалдык күйүүчү майдын запасын сактоо — бул учуунун алгачкы пландоосуна ылайык коопсуз түрдө аткаруу мүмкүн болбой калган учурда, каалаган аэродромдо коопсуз конууну камсыз кылуу үчүн каралган чара болуп эсептелет.
114. Аба кемесинин командири, эгер күтүлбөгөн жагдайлар натыйжасында белгиленген аэродромго конууда финалдык күйүүчү май запасы менен кошо альтернативдик аэродромго же изоляцияланган аэродромго учууга талап кылынган күйүүчү май запасынын жыйынтыгы аз күйүүчү май калат деп күтүлсө, аба кыймылын башкаруу кызматына кечигүү боюнча маалымат берүүсүн сурайт.
115. Аба кемесинин командири белгилүү бир аэродромго конуу чечимин кабыл алганда жана бул аэродромго учуу үчүн берилген уруксатка кандай гана болбосун өзгөртүү финалдык күйүүчү май запасынын пландалган көлөмүнөн аз күйүүчү май менен конууга алып келиши мүмкүн экенин эсептеген учурда, аба кыймылын башкаруу кызматына MINIMUM FUEL билдирүүсүн берет.
Эскертүү. MINIMUM FUEL билдирүүсү кызмат көрсөтүп жаткан аба кыймылын башкаруу (УВД) кызматына бардык пландалган аэродромдорду колдонуу мүмкүнчүлүгү белгиленген конуу аэродрому менен чектелгендиги жөнүндө маалымдайт жана берилген уруксаттагы ар кандай өзгөртүү учактын финалдык күйүүчү май корунун пландалган көлөмүнөн аз калган шартта конууга алып келиши мүмкүн экендигин билдирет. Бул кырсыктык абалдын болушун билдирбейт, бирок күтүлбөгөн кечигүүлөр болсо, кырсыктык кырдаалдын жаралышына алып келиши мүмкүн экендигин көрсөтөт.
116. Аба кемесинин командири, эгерде борттогу күйүүчү майдын болжолдуу кору жакын арадагы коопсуз конууга ылайыктуу аэродромго конгондон кийин пландалган финалдык күйүүчү май корунун деңгээлинен төмөн болуп каларын көрсөтсө, MAYDAY MAYDAY MAYDAY FUEL билдирүүсү менен борттогу күйүүчү май коруна байланышкан авариялык кырдаалды жарыялайт.
Эскертүү. Пландалган финалдык күйүүчү май запасы белгиленген мааниге барабар болуп саналат жана кайсы болбосун аэродромго конууда талап кылынуучу минималдуу күйүүчү май көлөмүн түзөт.
MAYDAY FUEL деген фраза КРАЭ-10 5.10.3-пунктунун талаптарына ылайык кырдаалдын кооптуу абалын билдирет.
117. Жүргүнчүлөрдү учакка отургузуу, алардын учакта болушу же учактан түшүрүү учурунда учакка күйүүчү май куюу, жүргүнчүлөрдү эвакуациялоо үчүн эң ылайыктуу жеткиликтүү каражаттарды колдонуу менен мүмкүн болушунча тез арада эвакуациялоону уюштуруп жана башкарууга даяр болгон тийиштүү даярдыктан өткөн персонал жетиштүү санда учакта болгондо гана жүргүзүлөт.
118. Жүргүнчүлөрдү учакка отургузуу, алардын учакта болушу же учактан түшүрүү учурунда күйүүчү май куюу учурунда, күйүүчү май куюуну көзөмөлдөп жаткан жерде иштеген персонал менен учактагы даярдалган персоналдын ортосунда учактын ички байланыш түзмөгү же башка ылайыктуу каражаттар аркылуу эки тараптуу байланыш камсыз кылынат.
Эскертүү. Ушул Эрежелердин 117-пунктунун жоболору күйүүчү май куюуну баштоо үчүн учактын орнотулган траптарын милдеттүү түрдө колдонуу же авариялык чыгуучу эшиктерди ачуу талаптарын алдын ала шарт катары караштырбайт.
119. Төмөнкү абсолюттук басымга жакындаган стандарттык атмосферадагы абсолюттук бийиктик маанилери:
Абсолюттук басым | Метр | Фут |
700 гПа | 3 000 | 10 000 |
620 гПа | 4 000 | 13 000 |
376 гПа | 7 600 | 25 000 |
120. Жүргүнчүлөрдүн жана учуучу экипаждын кабинасындагы атмосфералык басым 700 гПа-дан төмөн болгон абсолюттук бийиктикте аткарыла турган учуу, бортто дем алуу үчүн жетиштүү кычкылтек болгон учурда гана башталат:
- бардык экипаж мүчөлөрү жана жүргүнчүлөрдүн 10% үчүн, 30 мүнөттөн ашкан каалаган убакыттын ичинде, эгерде алар ээлеген кабиналардагы басым 700 гПа менен 620 гПа диапазонунда болсо, жана
- экипаж жана жүргүнчүлөр үчүн, алардын ээлеген кабиналарындагы атмосфералык басым 620 гПа дан төмөн болгон каалаган убакыттын ичинде.
121. Герметизацияланган кабиналары бар учак тарабынан аткарыла турган учуш, бортуна учкучтардын жана жүргүнчүлөрдүн – аткарыла турган учуштун шарттарына жараша – дем алуусу үчүн жетиштүү кычкылтек запасы болгон учурда гана башталат. Бул запас учкучтар жана жүргүнчүлөр ээлеген кабиналардагы атмосфералык басым 700 гПа дан төмөн болгон каалаган убакыт аралыгына жетиштүү болушу керек. Мындан тышкары, эгерде учак 376 гПа дан төмөн атмосфералык басымдагы абсолюттук бийиктиктерде учса же 376 гПа дан жогору атмосфералык басымдагы абсолюттук бийиктиктерде учуп, 4 мүнөттүн ичинде атмосфералык басымы 620 гПа болгон абсолюттук бийиктикке коопсуз төмөндөй албаса, жүргүнчүлөр кабинасындагы адамдар үчүн жок дегенде 10 мүнөттүк кычкылтек запасы камсыз кылынат.
122. Эксплуатант учууларды ошондой жол менен пландаштырат, бул учурда коопсуз конууга мүмкүн болгон альтернативдик аэродромго жетүү убактысы, эгер учактын документациясында көрсөтүлгөн болсо, жүк бөлүгүндөгү өрт өчүрүү системасы үчүн белгиленген убакыт чектөөсүнөн ашпашы керек, мында Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген эксплуатациялык коопсуздук запасы эске алынат.
123. Жүк бөлүгүндөгү өрт өчүрүү системасы үчүн убакыт чектөөлөрү учууну аткарууда эске алынат жана тиешелүү учак документациясында көрсөтүлөт. Адатта, бул максаттар үчүн 15 мүнөттүк эксплуатациялык коопсуздук запасы каралат.
124. Катуу жааган нөшөр жана 600 метрден төмөн метеорологиялык көрүнүш шарттарында борттук радиолокациялык станциясы жана шамалдын кескин өзгөрүүсү жөнүндө алдын ала эскертүүчү система колдонулбастан учуп көтөрүлүүгө жол берилбейт.
125. Учуу-конуу тилкесинин (ВПП) үч бөлүгүндө учуу-конуу тилкесинде көрүнүш аралыгынын (RVR) маалыматы болгон учурда, учуу-конуу тилкесинде көрүнүш аралыгынын (RVR) эксплуатациялык минимумга шайкештиги камсыз кылынууга тийиш:
- учуу башталгыч чекитинде - КВС (аба кемесинин командири) тарабынан визуалдык бааланат;
- учуу-конуу тилкесинин ортоңку чекитинде жана аягында - Аба кыймылын тейлөө органы (ОВД) же автоматтык терминалдык маалымат системасы (АТИС) тарабынан берилген маалыматтын негизинде аныкталат.
126. Учуу багытын аэродромго чейин улантуу, акыркы алынган маалыматтар болжолдонгон конуу убактысында ошол аэродромдо же, жок дегенде, бир альтернативдик аэродромдо конууну ушул Эрежелердин 4-бөлүмдүн §9 ылайык белгиленген эксплуатациялык минимумдарга ылайык ишке ашырууга мүмкүнчүлүк бар экендигин көрсөтсө гана уруксат берилет.
127. Күчтүү жамгыр жаап жаткан шартта жана метеорологиялык көрүнүштүүлүк 600 метрден аз болгондо, борттогу радиолокатор менен шамал өзгөрүүсү тууралуу алдын ала эскертүү системасын колдонбостон конууга жол берилбейт.
128. Прибордук конууга ыкма жүргүзүү, аэродромдун ашуусунан 300 метрге (1000 фут) жеткенден кийин, эгерде FAF (ТВГ) аркылуу аныкталган көзөмөл пункту жок болсо же FAF же FAP (ТВГ) аркылуу аныкталган акыркы участоктун башталышынан өтүп кетсе, аэродромдун эксплуатациялык минимумуна караганда маалымдалган көрүнүштүүлүк же көзөмөлдөнгөн RVR төмөн болгон шартта улантылбайт.
129. Эгерде конууга акыркы участокко чыккандан кийин, FAP же FAF (ТВГ) аркылуу аныкталган көзөмөл пунктунан өтүп кеткенден кийин же, эгерде FAF (ТВГ) аркылуу аныкталган көзөмөл пункту жок болсо, аэродромдун ашуусунан 300 метрден (1000 фут) төмөн түшкөндөн кийин метеорологиялык көрүнүштүүлүк же көзөмөлдөнгөн RVR мааниси белгиленген эксплуатациялык минимумдан төмөн болгону маалымдалса, конууга ыкма DA/H же MDA/H чекитине чейин улантылышы мүмкүн.
130. КВС же аба кемесин (АК) активдүү башкарган учкуч (PF) DA/H же MDA/H деңгээлинен төмөн түшүп, конууну улантууга жана конууга укуктуу, эгерде экипаж тарабынан конуу курсу боюнча жердеги багыттоочу белгилер менен визуалдык байланыш орнотулса жана учкуч аба кемесинин абалын жана анын белгиленген учуу траекториясына салыштырмалуу өзгөрүү багытын баалоого жетиштүү убакыт бою бул байланыш сакталса.
131. Учкуч белгиленген учуу траекториясына карата аба кемесинин абалын жана анын өзгөрүү багытын баалоого жетиштүү убакыттын ичинде белгилүү бир конуу системасы үчүн көрсөтүлгөн минималдуу жердеги багыттоочу белгилерди көрбөсө, DA/H же MDA/H деңгээлинен төмөн түшүп конууну улантуу конуу минималын бузуу болуп эсептелет.
132. Конуу ыкмасына жараша:
- Учкуч (PF) визуалдык маневр менен конууга ("circle-to-land" маневри) киришпейт, визуалдык байланыш аба кемесинин ВППга карата абалын аныктоого мүмкүнчүлүк берген ориентирлер менен орнотулуп, сакталмайынча. Визуалдык маневр ("circle-to-land") үчүн белгиленген MDA/H деңгээлинен төмөн түшүүгө, учкуч ВППнын босогосун же ВПП менен байланышкан конуу жарык белгилерин визуалдык байланыш аркылуу көрүп турган учурда гана уруксат берилет;
- Учкуч (PF) MDA/H деңгээлинен төмөн так эмес конуу (неточный заход на посадку) процессин улантпайт, визуалдык байланыш төмөнкүдө көрсөтүлгөн конуу багытындагы визуалдык ориентирлердин жок дегенде бирөөсү менен орнотулуп, сакталмайынча:
а) жакындашуу жарык системасы же анын бир бөлүгү;
б) учуу тилкесинин босогосу жана анын белгилери же жарыктары;
в) учуу тилкесинин кирүүчү жарыктары;
г) глиссаданы визуалдык көрсөтүү системасы;
д) конуу зонасы, анын белгилери же жарыктары;
е) учуу тилкесинин каптал чектөөчү жарыктары (конуу үчүн учуу тилкесинин жарыктары).
- Учкуч (PF) КАТ I категориясындагы так конууга жакындашууда DA/H деңгээлинен төмөн түшүүнү улантпайт, эгерде төмөнкү конуу багыты боюнча визуалдык ориентирлердин жок дегенде бирөөсү менен визуалдык байланыш орнотулуп жана сакталбаса:
а) жакындашуу жарык системасы же анын бир бөлүгү;
б) учуу-конуу тилкесинин босогосу жана анын белгилери же жарыктары;
в) учуу-конуу тилкесинин кирүүчү чырактары;
г) глиссаданы визуалдык көрсөтүүчү система;
д) конуу зонасы, анын белгилениши же конуу зонасынын чырактары;
е) учуу-конуу тилкесин каптал чектөөчү чырактары (учуу-конуу тилкесинин конуу жарыктары).
- Учкуч (PF) автоматтык башкаруу системасынын мүмкүнчүлүгү «FAIL-PASSIVE» деңгээлинде болгон учурда КАТ II боюнча DH деңгээлинен төмөн конууга жакындашуу процессин улантпайт, эгерде төмөнкүдөй ориентиирлердин жок дегенде үч ырааттуу чырагы менен визуалдык байланыш орнотулуп жана сакталбаса:
а) жакындашуу системасынын борбордук (осевой) чырактары; же
б) конуу зонасынын чырактары; же
в) учуу-конуу тилкесинин борбордук чырактары же учуу-конуу тилкесинин каптал чектөөчү чырактары (ВППнин конуу чырактары); же алардын айкалышы.
- Учкуч (PF) автоматтык башкаруу системасынын мүмкүнчүлүгү «FAIL-OPERATIONAL» деңгээлинде болгон учурда КАТ III боюнча DH деңгээлинен төмөн конууга жакындашуу процессин улантпайт, эгерде төмөнкүдөй шарт сакталбаса: ВППнин борбордук (осевой) чырак сызыгындагы жок дегенде бир чырак менен визуалдык байланыш орнотулуп жана сакталууга тийиш. КАТ III боюнча DH белгиленбеген конууга жакындашууда учкуч ВПП менен визуалдык байланыш түзүүнү конууга чейин талап кылынбайт.
133. Ар кандай учурда да, конууга жакындашуу токтотулат, эгерде бул аэродром үчүн көрсөтүлгөн эксплуатациялык минимумдар сакталбай калса же учкучтун (аба кемесинин командиринин) пикиринде конуунун коопсуздугу камсыздалбай калса.
134. Контролдук RVR — бул белгиленген эксплуатациялык минимумдардын сакталышын аныктоо максатында колдонулган RVR байкоо пункттарындагы (конуу чекити, орто чекит жана ВППнын алыскы учу) берилген RVR маанилери. Эгерде RVR маалыматтары колдонулса, контролдук RVR, эгерде мамлекет тарабынан башка критерийлер белгиленбесе, конуу чекитиндеги RVR болуп эсептелет.
135. Аба кемесинен учуу учурунда жүргүзүлүүчү метеорологиялык байкоолордун жүргүзүү эрежелери, ошондой эле аларды каттоо жана кабар берүү тартиби КРАЭ-3 берилген.
136. Аба кемесинин командири, эгерде ВППдагы фактический тормоздоонун натыйжалуулугу алдын ала берилген маалыматка караганда начар болсо, аба кемесинен атайын кабар (AIREP) берет.
137. Метеорологиялык шарттарга байланыштуу эмес кездешкен кооптуу учуу шарттары тууралуу дароо Аба кыймылын башкаруу кызматынын (УВД) диспетчерине жана тиешелүү авиациялык уюмга кабар берилет. Бул аркылуу берилген билдирүүлөр башка аба кемелеринин коопсуздугун камсыздоого пайдалуу болушу мүмкүн болгон маалыматтарды камтууга тийиш.
138. Учуу жана конуу. Учуу экипажынын учкуч кабинасында өз милдеттерин аткарууга тийиш болгон бардык мүчөлөрү өзүнүн иш орундарында болушат.
139. Маршрут боюнча учуу. Учуу экипажынын учкуч кабинасында өз милдеттерин аткарууга тийиш болгон бардык мүчөлөрү өзүнүн иш орундарында болушат, бирок, учакты колдонууга байланыштуу милдеттерин аткаруу же табигый муктаждыктарын канааттандыруу үчүн алар иштен чыгып кетүүгө мажбур болгон учурлардан башка.
140. Бел боо курлары. Бардык учуу экипажынын мүчөлөрү өз иш орундарында болгондо, бел боо курларын тагынууга милдеттүү.
141. Привязка системасы. Ар бир учуу экипажынын мүчөсү, учкучтук ордуна жайгашкан, учуу жана конуу учурунда привязуу системасын колдонот; калган учуу экипажынын мүчөлөрү, эгерде ийин ремендери алардын милдеттерин аткаруусуна тоскоол болбосо, учуу жана конуу учурунда өз привязуу системаларын колдоно алышат, эгер тоскоол болбосо, ийин ремендери ажыратылышы мүмкүн, бирок белдик ремендери бүттөөдө кала берет. Привязуу системасы ийин жана белдик ремендеринен турат, аларды бөлөк колдонууга болот.
142. Учактын коопсуз иштешин камсыз кылуу үчүн маанилүү болгон милдеттерди аткарып жаткан бардык учуу экипажынын мүчөлөрү, ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 120- жана 121-пункттарына ылайык кычкылтек запасы талап кылынган шарттар пайда болгон учурда, учуу учурунда тыныгуусуз түрдө дем алуу үчүн кычкылтекти колдонууга милдеттүү.
143. Бүткүл кабинасы герметизацияланган учактарда учкан учуу экипажынын бардык мүчөлөрү, эгерде учуу бийиктигинде атмосфералык басым 376 гПа деңгээлинен төмөн болсо, өз жумуш ордунда тез кийиле турган кычкылтек маскасына ээ болушу керек. Бул маска биринчи зарылчылык пайда болгон учурда дароо кычкылтек менен камсыздоону камсыз кылууга тийиш.
144. Эксплуатант борт коштоочулардын аң-сезимин жоготушунун алдын алуу үчүн, разгерметизация учурунда авариялык түшүү керек болгондо, аларды коргоо чараларын кабыл алышы керек. Мындан тышкары, борт коштоочуларга авариялык түшүүдөн кийин калыбына келген учуу учурунда жүргүнчүлөргө биринчи жардам көрсөтүүгө мүмкүнчүлүк берген коргоо каражаттары болушу керек. Жүргүнчүлөрдү коргоо үчүн разгерметизация учурунда гипоксиянын адамдын өмүрүнө коркунуч туудурган таасиринен сактай турган каражаттар же эксплуатациялык эрежелер камсыздалууга тийиш. Бортпроводниктер авариялык түшүү учурунда жүргүнчүлөргө жардам көрсөтүүгө дайыма мүмкүнчүлүккө ээ болбошу ыктымал.
145. Оперативдик көрсөтмөлөр, аба кыймылын тейлөө органдарына (ОВД) берилген же учурдагы учуу планына өзгөртүү киргизүү менен байланыштуу, мүмкүн болгон учурда, учактын экипажына берилгенге чейин тиешелүү ОВД органынан макулдашылышы керек.
Эскертүү. Жогоруда көрсөтүлгөн макулдашуу мүмкүн болбогон учурларында, операциялык көрсөтмөлөр учкучту учуу планына өзгөртүү киргизилгенге чейин ОВД бөлүмүнөн тиешелүү уруксат алуу жоопкерчилигинен бошобойт.
146. Ар бир жабдылган учуу-конуу тилкеси же аэродром үчүн, аэродром жайгашкан мамлекет тарабынан, учуу операцияларын жүргүзүү үчүн, бир нече прибордук тийиштүү схемалар бирөө же бир нечеси бекитилет жана жарыяланат.
147. Бардык учактар, прибордук учуу эрежелери менен учуп жатканда, аэродромдун жайгашкан мамлекети тарабынан бекитилген прибордук схемаларды сактайт.
148. Авиациялык ызы-чууну азайтуу боюнча эксплуатациялык ыкмалар PANS-OPS, (Doc 8168) I томуна ылайык келиши керек.
149. Ар кандай үлгүдөгү учак үчүн эксплуатант тарабынан белгиленген авиациялык ызы-чууну азайтуу боюнча эксплуатациялык ыкмалар бардык аэродромдор үчүн бирдей болушу талап кылынат. Ошол эле учурда, бирдиктүү ыкма айрым аэродромдордун талаптарына жооп бербеши мүмкүн.
150. Эгерде аба кыймылын башкаруу органынын көрсөтмөлөрүндө башкача көрсөтүлбөсө, кошуна абсолюттук бийиктиктерде же учуу эшелондорунда же ошолорго жакындашып жаткан аба кемелеринде борттогу кагылышуудан сактоо системасынын (БСПС II) керексиз эскертүүлөрүн алдын алуу максатында, эксплуатациялоочу төмөнкүдөй эрежелерди белгилеши керек: учак белгиленген абсолюттук бийиктикке же белгиленген эшелонго бийиктикке чыгуу же түшүү учурунда, айрыкча автопилот иштеп жатканда, акыркы 300 метрде (1000 фут) бийиктикке чыгуу же түшүү ылдамдыгын прибор жабдуусунун мүмкүнчүлүгүнө жараша 8 м/с же 1500 фут/минден аз ылдамдыкта аткарышы керек, эгерде учкуч башка аба кемесинин кошуна абсолюттук бийиктикте же эшелондо жайгашканын же жакындап жатканын билсе.
151. Аба кемесинин командири конуу тилкесинин (ВПП) бетинин абалы тууралуу жеткиликтүү маалыматтарга ылайык, учактын учууга жарамдуулук мүнөздөмөлөрү коопсуз конууга мүмкүндүк берерин ырастамайынча, аэродромдун бийиктигинен 300 м (1000 фут) төмөн түшүп конууга улантпай турган болот.
Эскертүү. ВППнын бетинин абалын баалоо жана бул боюнча маалымат берүү эрежелери КРАЭ-14 камтылган.
152. Аба кемесинин командири эшиктер жабылган учурдан тартып бортто болгон бардык учуу курамасынын мүчөлөрүнүн, жүргүнчүлөрдүн жана жүктүн коопсуздугу үчүн жооптуу болот. Ошондой эле, аба кемесинин командири учактын башкарылышы жана анын коопсуздугу үчүн жооп берет, бул жоопкерчилик учактын учууга даяр абалга келтирилген учурдан тартып, учуунун аякташы жана негизги кыймылдаткыч(тар) өчүрүлгөн учурга чейин уланат.
153. Аба кемесинин командири ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 7-параграфында каралган контрольдук карталар системаларынын сакталышын камсыз кылуу боюнча чараларды көрөт.
154. Аба кемесинин командири учак менен болгон кандай гана болбосун окуя тууралуу, анын натыйжасында кандайдыр бир адамдын оор жаракат алышына же өлүмүнө, же учакка же башка мүлккө олуттуу зыян келтирилишине алып келген учурда, эң ылдам жеткиликтүү каражаттарды колдонуу менен жакынкы ыйгарым укуктуу органга кабар берүү үчүн жооптуу болуп саналат.
Эскертүү. "Оор жаракат" термининин аныктамасы КРАЭ-13 берилген.
155. Аба кемесинин командири учуу аяктагандан кийин учактагы бардык белгилүү же шектелген мүчүлүштүктөр жөнүндө, ошондой эле эксплуатациялоочу тарабынан белгиленген учуу аткаруу тартибин сактабаган учурлар жөнүндө эксплуатациялоочу тарапка маалымат берүүгө жооптуу болуп саналат.
156. Аба кемесинин командири борт журналынын жана/же жалпы декларациянын жүргүзүлүшү үчүн жооптуу болуп саналат. Бул документтерде ушул Эрежелердин 11-бөлүмүнүн 4-параграфында көрсөтүлгөн маалыматтар камтылышы керек.
157. Учуу иштерин камсыздоочу кызматкер / учуу-диспетчери ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 42-пунктуна ылайык учуу иштерин көзөмөлдөө жана байкоо ыкмасына ылайык иштөөдө төмөнкү милдеттерди аткарат:
- аба кемесинин командирине учууга даярдык көрүүдө жардам берет жана тиешелүү маалымат менен камсыздайт;
- аба кемесинин командирине жумушчу учуу планы менен берилүүчү учуу планын даярдоодо жардам көрсөтөт;
- тиешелүү учурда, аба кемесинин командирине алдын ала учуу планын даярдоодо жардам көрсөтөт жана аны аба кыймылын тейлөө боюнча ыйгарым укуктуу орган дайындаган органга тапшырат;
- тиешелүү учурда учуу планын кол коюп, аба кыймылын тейлөө боюнча ыйгарым укуктуу орган дайындаган органга тапшырат;
- ылайыктуу каражаттардын жардамы менен аба кемесинин командирин учууну коопсуз аткаруу үчүн зарыл болгон маалыматтар менен камсыздайт;
- аба кемесинин жайгашкан жерин аба кемелерин көзөмөлдөө каражаттары аркылуу аныктоо мүмкүн болбой калган учурда жана байланыш түзүү аракеттери майнапсыз болгон учурда, тиешелүү аба кыймылын тейлөө органын билдирет.
Эскертүү. скертүү. Учуу пландары боюнча талаптар КРАЭ-2, ал эми учуу пландары жана тиешелүү кызматтар боюнча жоболор КРАЭ-11 камтылган.
158. Өзгөчө кырдаал болгондо, учууну камсыз кылуу боюнча кызматкер / учуу диспетчери төмөнкүлөрдү аткарат:
- учуу операциялары боюнча колдонмодо жана өзгөчө кырдаалдар боюнча иш-аракеттер планында (ERP) каралган тартиптерди ишке киргизет, ошол эле учурда Аба кыймылын башкаруу (УВД) эрежелерине карама-каршы келген аракеттерден карманат;
- аба кемесинин командирине учуунун коопсуздугуна байланыштуу жана учууну коопсуз аткаруу үчүн зарыл болушу мүмкүн болгон маалыматтарды, анын ичинде учуу учурунда зарыл болгон учуу планына өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу маалыматтарды берет.
Эскертүү. Бул учуунун жүрүшүндө аба кемесинин командири да ошондой эле маалыматты учууларды камсыздоо кызматкери/учуу диспетчери менен бөлүшүүсү абдан маанилүү, айрыкча кырдаал өзгөчө абалга байланыштуу болгондо.
Маршруттагы альтернативдик аэродромго жетүү 60 мүнөттөн ашкан учууларды аткарууга карата талаптар
159. Маршруттагы кандайдыр бир чекиттен маршруттагы альтернативдик аэродромго чейин уча турган убактысы 60 мүнөттөн ашкан уча турчу каттамдарды аткарган эксплуатанттар төмөнкүлөрдү камсыздайт:
- Бардык учактар үчүн:
а) маршруттагы альтернативдик аэродромдор аныкталган болууга тийиш;
б) учуу экипажына маршруттагы белгиленген альтернативдик аэродромдорго байланыштуу акыркы маалыматтар, анын ичинде учуу-коюу статусу жана аба ырайы шарттары берилүүгө тийиш;
- Учуучу экипажтарына эки газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учактар боюнча маршруттагы альтернативдик аэродромдордогу шарттар эксплуатациялык мүнөздөмөлөргө ылайык же андан жогору болору тууралуу эксплуатант тарабынан белгиленген күтүлгөн колдонуу убактысы үчүн акыркы маалыматтар берилет.
160. Ушул Эрежелердин 159-пунктунда көрсөтүлгөн талаптардан тышкары, бардык эксплуатанттар төмөнкү жоболор эске алынышын жана ушул Эрежелерде каралган жалпы учуу коопсуздугунун деңгээли сакталышын камсыз кылышат:
- учактарга эксплуатациялык көзөмөл жана учууну диспетчердик коштоо процедуралары;
- эксплуатациялык процедуралар;
- даярдоо программалары.
161. Эгерде Жарандык авиация башкармалыгы EDTO боюнча атайын уруксат бербесе, анда эки же андан көп газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учак EDTO учуу убактысы маршруттагы кандайдыр бир чекиттен маршруттагы альтернативдик аэродромго чейин бир кыймылдаткыч иштебеген шартта, эки кыймылдаткычтуу учактар үчүн, же бардык кыймылдаткычтар иштеп турган шартта, экиден ашык кыймылдаткычтуу учактар үчүн, стандарттуу атмосфера шартында (МСА) жана шамалсыз шартта эсептелген крейсердик ылдамдыкта учуу убактысы Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген босого убакыттан ашып кеткен маршруттарда колдонууга болбойт. Атайын уруксатта ар бир учак менен кыймылдаткычтын айкалышы үчүн белгиленген тиешелүү босого убакыт көрсөтүлөт.
Эскертүү. Альтернативдик аэродромго чейин учуу убактысы босого убакыттан ашкан ар кандай учуу EDTO учуу катары эсептелет.
162. EDTO учуулары үчүн учуп чыгуучу аэродром жана/же багыттагы аэродром маршруттагы альтернативдик аэродромдор катары каралышы мүмкүн.
163. EDTO учуулары үчүн атайын уруксатты берүүдө Жарандык авиация башкармалыгы ар бир өзүнчө учак менен кыймылдаткычтын айкалышы үчүн альтернативдик аэродромго эң жогорку кетүү убактысын аныктайт.
164. EDTO учуулары үчүн атайын уруксат жана эксплуатанттын белгилүү бир учак түрү үчүн альтернативдик аэродромго эң жогорку кетүү убактысы төмөнкү талаптар аткарылганда берилет:
- бардык учактар үчүн: эксплуатант, учактын учуу боюнча колдонмосунда түз же кыйыр түрдө көрсөтүлгөн эң маанилүү системанын иштен чыгышында белгиленген убакыттык чектөөлөрдөн ашып кеткен учурда учууну EDTO катары аткарууга учакты чыгарууга жол бербеген тартиптерди колдонушу керек;
- эки газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учактар үчүн: учак EDTO учуулары үчүн тастыктамадан (сертификациядан) өткөн болушу керек.
Эскертүү. Кээ бир документтерде EDTO ордуна ETORS колдонулушу мүмкүн.
165. Бул Эрежелердин башка талаптарына карабастан, Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатант жүргүзгөн, учуулардын коопсуздугу үчүн тобокелдиктерди баалоо боюнча атайын баалоонун негизинде, коопсуздуктун эквиваленттик деңгээлин камсыздоочу чаралар көрсөтүлгөн учурларда, эң кыска мөөнөткө чектелген системанын иштөө убактысынан ашкан учуулардын узактыгы үчүн атайын уруксат бере алат. Бул баалоо, жок дегенде, төмөнкү компоненттерди камтышы керек:
- эксплуатанттын мүмкүнчүлүктөрү;
- учактын жалпы ишенимдүүлүгү;
- убакыттык чектөөлөргө ээ болгон ар бир системанын ишенимдүүлүгү;
- учак өндүрүүчү тарабынан берилген тиешелүү маалыматтары;
- кооптуу кесепеттерди минималдаштыруу үчүн конкреттүү чаралар.
166. EDTO учууларын аткарган бардык учактар үчүн, 4-бөлүмдүн 107-пунктунун ж) пунктунда талап кылынган кошумча күйүүчү май, Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген жоболорго ылайык EDTO учуусунун критикалык күйүүчү май кору менен учуу сценарийин ишке ашыруу үчүн зарыл болгон күйүүчү майды да камтыйт.
167. Босого убакыттан ашкандан кийин учуу төмөнкү шарттар аткарылган учурда гана улантылат: маршрут боюнча белгиленген альтернативдик аэродромдордун ылайыктуулугу кайрадан бааланат жана акыркы жеткиликтүү маалыматтар бул аэродромдордо аларды пайдалануу күтүлгөн убакта эксплуатант тарабынан белгиленген эксплуатациялык минимумдарга жооп бере турган же алардан жогору шарттар сакталарын көрсөтөт. Эгерде белгиленген убакта кайсы бир аэродромго коопсуз конууга тоскоолдук жараткан кандайдыр бир шарттар аныкталса, анда альтернативдик аракеттер планы түзүлөт.
168. Эки газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учактар үчүн альтернативдик аэродромго кетүү боюнча максималдуу убакыт төмөнкү факторлорду эске алуу менен белгиленет:
- кыймылдаткыч системасынын ишенимдүүлүгү;
- учактын EDTO учуулары үчүн учууга жарамдуулук нормаларына ылайык сертификатка ээ болушу;
- EDTO боюнча техникалык тейлөө программасы.
169. Эки газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учак түрү 1986-жылдын 25-мартына чейин берилген, бир кыймылдаткыч иштебей калган учурда крейсердик ылдамдыкта маршруттагы альтернативдик аэродромго учуу убактысы босого убакыттан ашкан маршруттар боюнча учууга уруксат, Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан кошумча кайра кароонун негизинде жана бул датадан кийин киргизилген жана күчүндө болгон талаптардын негизинде узартылат үчүн берилген чектүү мөөнөттөн ашып кеткен учурда, бир кыймылдаткычтуу рейс аэродромуна бир кыймылдаткычтуу жүрүү убактысы.
170. Эксплуатант учакта жана жүргүнчүлөр салонунда ташылып жаткан бардык багаждын туура жана ишенимдүү жайгаштырылышын камсыз кылат.
171. Учак ППП эрежелерине ылайык же түнкү убакта бир учкуч тарабынан башкарылып учурулушу, мындай учууларды жүзөгө ашырууга Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан уруксат берилген учурда гана жүргүзүлөт.
172. Учак ППП эрежелерине ылайык же түнкү убакта бир учкуч тарабынан башкарылып учурулушу төмөнкү шарттар аткарылган учурда гана жүргүзүлөт:
- учуу боюнча колдонмодо учуу экипажынын курамында бирден ашык учкуч болууга талап жок болсо;
- учак винттүү болсо;
- бекитилген максималдуу жүргүнчү орундардын саны тогуздан ашпаса;
- максималдуу сертификациаланган учуу салмагы 5700 килограммдан ашпаса;
- учак ушул Эрежелердин 6-бөлүмүнүн §34 көрсөтүлгөн жабдуулар менен жабдылган болсо;
- аба кемесинин командири ушул Эрежелердин 9-бөлүмүнүн §12 белгиленген тажрыйбага, даярдыкка, текшерүүгө жана иштөөдө болгон үзгүлтүктөрдүн узактыгына карата талаптарга жооп берсе.
173. Жарандык авиация башкармалыгы чарчоону көзөмөлдөө максатында эрежелерди белгилейт. Бул эрежелер илимий принциптерге, билимге жана эксплуатациялык тажрыйбага негизделип, учуу жана кабиналык экипаждын мүчөлөрү өздөрүнүн кызматтык милдеттерин жетиштүү активдүү абалда аткаруусун камсыз кылууга багытталат. Ошого ылайык, Жарандык авиация башкармалыгы төмөнкүлөрдү белгилейт:
- учуу убактысынын нормаларына, кызматтык учуу убактысына, кызмат убактысына жана эс алуу убактысына болгон талаптарга байланыштуу нормативдик эрежелерди;
- чарчоо тобокелдигин башкаруу системасы (FRMS) колдонулушуна уруксат берилген учурда, чарчоону көзөмөлдөө максатында эксплуатант тарабынан FRMS системасын колдонууга байланыштуу эрежелерди.
174. Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатант чарчоо менен байланышкан учуу коопсуздугуна коркунуч жараткан тобокелдиктерди башкаруу максатында, ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 173-пунктуна ылайык төмөнкүлөрдү иштеп чыгуусун талап кылат:
- учуу убактысынын чектөөлөрүн, кызматтык учуу убактысын, кызматтык убакытты жана эс алуу убактысына коюлган талаптарды, Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген чарчоону көзөмөлдөө боюнча нормативдик эрежелерге ылайык; же
- чарчоо тобокелдигин башкаруу системасын (FRMS), ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 179-пунктунда белгиленген бардык түрдөгү учууларга карата талаптарга жооп бергендей иштеп чыгуу; же
- аткарылган каттамдардын айрым түрлөрүнө карата ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 179-пунктунун талаптарына жооп берген FRMS системасын, ал эми калган каттамдарга карата ушул пункттун экинчи абзацынын талаптарына жооп берген системаны иштеп чыгуу.
175. Чарчоону көзөмөлдөө боюнча жоболоштурулган нормативдик эрежелерди сактоо, эксплуатациялоочуну учуу коопсуздугун башкаруу системасынын (СУБП) алкагында, КРАЭ-19 жоболоруна ылайык, чарчоо менен байланышкан тобокелдик факторлорун кошо алганда, тобокелдик факторлорун башкаруу милдетинен бошотпойт.
176. Эгерде эксплуатациялоочу өзүнүн айрым же бардык аткарыла турган учуулары боюнча чарчоону көзөмөлдөө боюнча нормативдик эрежелерди колдонуп жаткан болсо, анда Жарандык авиация башкармалыгы өзгөчө учурларда эксплуатациялоочунун сунуштаган тобокелдиктин баалоосу негизинде бул эрежелерден четтөөлөрдү бекитиши мүмкүн. Ар кандай бекитилген четтөөлөр учуу коопсуздугунун нормативдик эрежелер менен камсыздалган деңгээлине барабар же андан жогору деңгээлде коопсуздукту камсыздоого тийиш.
177. Жарандык авиация башкармалыгы чарчоо тобокелдигин башкаруу системасын (FRMS) эксплуатациялоого чейин, аны эксплуатациялык чарчоо көзөмөлүнүн нормативдик эрежелеринин ордуна толук же жарым-жартылай колдонууга уруксат берүүдөн мурун бекитет. Бекитилген FRMS системасы чарчоо көзөмөлүнүн нормативдик эрежелерине салыштырмалуу учуулардын коопсуздугунун барабар же андан жогору деңгээлин камсыз кылат.
178. Жарандык авиация башкармалыгы, эксплуатанттын чарчоо тобокелдигин башкаруу системасын (FRMS) бекитүүдө, FRMS чарчоо көзөмөлүнүн нормативдик эрежелерине салыштырмалуу учуулардын коопсуздугунун барабар же андан жогору деңгээлин камсыз кыла турганын кепилдеген тартипти иштеп чыгат. Бул тартиптин алкагында Жарандык авиация башкармалыгы:
- Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатанттан төмөнкүлөрдү талап кылат: ал максималдуу учуу убактысынын жана/же кызматтык учуу убактысынын жана кызматтык убакыттын чектерин, ошондой эле эс алуу убактысынын минималдуу узактыгын аныкташы керек. Бул маанилер илимий принциптерге жана билимдерге негизделип, учуунун коопсуздугун камсыз кылуу процесстерин эске алат жана Жарандык авиация башкармалыгы үчүн кабыл алына тургандай болушу зарыл;
- эксплуатанттын маалыматтары көрсөтүп турган болсо, бул маанилер тиешелүүлүгүнө жараша өтө жогору же өтө төмөн экенин далилдеген шартта, Жарандык авиация башкармалыгы максималдуу маанилерди кыскартууну жана минималдуу маанилерди жогорулатууну талап кылат;
- FRMS колдонуу тажрыйбасынын жана чарчоо боюнча топтолгон маалыматтардын негизинде, Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатант тарабынан берилген негиздемени баалоонун жыйынтыгында гана максималдуу маанилерди жогорулатууга же минималдуу маанилерди төмөндөтүүгө уруксат берет.
Эскертүү. Учуу коопсуздугун камсыздоо процесстери ушул Эрежелердин 6-тиркемесинде сүрөттөлгөн.
179. Эксплуатант чарчоо менен байланышкан учуу коопсуздугуна тобокелдиктерди башкаруу максатында FRMS (Чарчоо тобокелдигин башкаруу системасын) ишке ашырганда, бул эксплуатант төмөнкүлөрдү камсыздайт:
- FRMS илимий принциптерге жана билимдерге негизделип түзүлүшү керек;
- чарчоо менен байланышкан кооптуу факторлор жана алардан келип чыккан тобокелдиктер дайыма аныкталат;
- бул тобокелдиктерди натыйжалуу азайтуу үчүн зарыл болгон оңдоочу чаралар дароо кабыл алынат;
- чарчоо менен байланышкан тобокелдиктердин төмөндөтүлүшү үзгүлтүксүз көзөмөлдөнүп, үзгүлтүксүз бааланып турат;
- FRMS системасынын жалпы иштеши үзгүлтүксүз жакшыртылып турат.
Эскертүү. Учуу коопсуздугуна байланыштуу маалыматтар менен булактарды коргоо маселелери КРАЭ–19 каралган.
180. Эксплуатант Чарчоо тобокелдигин башкаруу системасын (FRMS) колдонгондо, ал эксплуатанттын Учуу коопсуздугун башкаруу системасына (СУБП) интеграцияланышы керек.
181. Эксплуатант өзүнүн бардык учуу жана кабиналык экипаж мүчөлөрү боюнча учуу убактысын, кызматтык учуу убактысын, кызматтык убакытты жана эс алуу убактысын Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген мезгил ичинде эсепке алат.
182. Кыргыз Республикасында катталган учактар Кыргыз Республикасы тарабынан белгиленген же кабыл алынган толук жана так учууга байланыштуу техникалык мүнөздөмөлөрдүн ченемдерине ылайык, ошондой эле ушул бөлүмдүн жана Эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын 6-кошумчасына (1-бөлүк, 5-бөлүм) ылайык эксплуатацияланат, эгерде бул талаптар Кыргыз Республикасы тарабынан белгиленген (кабыл алынган) ченемдерге же ушул бөлүмдүн талаптарына каршы келбесе.
183. Кыргыз Республикасында катталган учактарга, Эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын 8-кошумчасына (IIIА жана IIIВ бөлүктөрүнө) ылайык, 41-берене боюнча өзгөчө учур катары каралбай турган болсо, ушул бөлүмдүн талаптары колдонулат жана мындай учактардын учууга байланыштуу техникалык мүнөздөмөлөрүнүн деңгээли бул талаптарды мүмкүн болушунча толук канааттандырышы керек.
184. Ушул бөлүмдүн 2 жана 3-параграфтарында камтылган талаптар Эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын 8-кошумчасындагы IIIА жана IIIB бөлүктөрүнүн жоболору колдонулуучу оор учактарга тийиштүү түрдө колдонулат.
185. Ушул бөлүмдүн 182-пунктунда көрсөтүлгөн, учактарга карата колдонулуучу жана 184-пунктунда айтылган бардык камтылган жана кеңири улуттук нормалардын тиешелүү бөлүктөрүндө аныкталган учуу-техникалык мүнөздөмөлөрдүн деңгээли, жок дегенде, негизги маңызы боюнча ушул главанын жоболорунда каралган жалпы деңгээлге барабар болушу керек..
186. Учак учууга жарамдуулук сертификатынын жоболоруна ылайык жана ушул учакка тиешелүү учуу боюнча колдонмодо көрсөтүлгөн бекитилген эксплуатациялык чектөөлөрдүн алкагында эксплуатацияланат.
187. Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатациялоонун бардык күтүлгөн шарттарында ушул эрежелер менен талап кылынган коопсуздуктун жалпы деңгээлин камсыз кылуу үчүн мүмкүн болгон чараларды көрөт.
188. Учуу төмөнкү шарттарда гана башталат: эгерде учууга жарамдуулук боюнча колдонмодо камтылган учуунун техникалык мүнөздөмөлөрүнө байланыштуу маалыматтар жана зарыл болгон учурда Жарандык авиация башкармалыгы үчүн кабыл алууга жарактуу башка маалыматтар, алдыдагы учууда бөлүмдүн 189–198-пункттарында келтирилген талаптар аткарыла турганын көрсөтүп турса.
189. Ушул бөлүмдүн талаптарын колдонууда, учактын учууга байланыштуу техникалык мүнөздөмөлөрүнө олуттуу таасир тийгизе турган бардык факторлор эске алынат (мисалы: учактын массасы, эксплуатациялык процедуралар, аэродромдун бийиктигине ылайык келген барометриялык бийиктик, айлана-чөйрөнүн аба температурасы, шамалдын багыты менен ылдамдыгы, учуп-конуу тилкесинин (ВПП) жантайма бурчу жана абалы – кургактык учактары үчүн кар, ылай, суу жана/же муздун болушу, гидроучактар үчүн суу бети кандай абалда экени ж.б. менен чектелбестен). Мындай факторлор тикелей эксплуатациялык параметрлер катары же кыйыр түрдө – учууга байланыштуу техникалык мүнөздөмөлөрдү аныктоодо колдонулуучу жол берилүүчү четтөөлөр же коопсуздук корлору аркылуу эске алынат. Бул параметрлер же мүнөздөмөлөр учак эксплуатацияланып жаткан учурда колдонулуучу толук жана деталдуу техникалык нормалардын курамына кириши мүмкүн.
190. Учактын учуп чыгуу башындагы салмагы төмөнкү чектөөлөрдүн биринен ашпашы керек ушул Эрежелердин 194-пунктунда көрсөтүлгөн салмак, же болбосо 196, 197 жана 198-пункттарда белгиленген салмак, учуунун жүрүшүндө күтүлгөн салмактын азайышын жана күйүүчү майды агызуу зарылдыгын (196 жана 197-пункттарда баяндалган себептер боюнча) эске алуу менен. Запас (альтернативдик) аэродромдорго карата 193 жана 198-пункттардагы жоболор колдонулат.
191. Учактын учуп чыгуу башындагы салмагы эч бир учурда учактын учууга жарамдуулук боюнча колдонмосунда көрсөтүлгөн максималдуу учуп чыгуу салмагынан ашпоого тийиш. Бул салмак аэродромдун бийиктигине туура келген барометриялык бийиктик жана максималдуу учуп чыгуу салмагын аныктоо үчүн параметр катары колдонулган башка жергиликтүү атмосфералык шарттар эске алынып аныкталат.
192. Белгиленген конуу убактысында учактын эсептелген салмагы, дайындалган аэродромдо же дайындалган пункттун ар кандай альтернативдик аэродромунда, эч качан учууга жарамдуулук боюнча колдонмодо көрсөтүлгөн максималдуу конуу салмагынан ашпоого тийиш. Бул салмак аэродромдун бийиктигине туура келген барометриялык бийиктикке жана, эгер колдонулса, максималдуу конуу салмагын аныктоодо параметр катары каралган башка жергиликтүү атмосфералык шарттарга негизделип аныкталат.
193. Учууга чыгууда же дайындалган аэродромго жана анын ар бир альтернативдик аэродромуна конууга карата эсептелген учуу учурундагы учактын салмагы КРАЭ-16да каралган ызы-чуунун сертификация талаптарына жооп берери далилденген максималдуу салмактан ашпоого тийиш; эгерде белгилүү бир аэродромдор же учуп-конуу тилкелери үчүн ызы-чуунун терс таасири жок деп табылып, бул чектөөнү чыгаруу боюнча тиешелүү мамлекеттин ыйгарым укуктуу органы өзгөчө уруксат бербесе.
194. Учуу. Учуу учурунда эң маанилүү кыймылдаткыч иштен чыкса же башка себептерден улам учак учууну токтотуп, учууну токтотуу үчүн жеткиликтүү аралык ичинде токтой алышы же учууну улантып, учуу траекториясы боюнча бардык тоскоолдуктарды вертикалдык же горизонталдык түрдө жетиштүү аралыкта айланып өтүшү керек. Бул талаптар учак 196-пунктунда көрсөтүлгөн шарттарга жооп бергенге чейин аткарылышы зарыл. Учуу учурунда тоскоолдуктарды эске алуу зонасын аныктоодо, операциялык шарттар – мисалы, шамалдын каптал курамы жана навигациялык тактык – эске алынышы керек.
195. Учууга чейин учакты чийин сызыгына (осевая линия) чыгаруу зарылдыгына байланыштуу учуу тилкесинин (ВПП) кандайдыр бир бөлүгүн жоготуу ыктымалдыгы эске алынып, пайдаланууга мүмкүн болгон узундугу аныкталат.
196. Бир кыймылдаткыч иштебей калганда маршрут боюнча учуу. Эң маанилүү кыймылдаткыч учуу маршруту боюнча же андан четтөөгө арналган запастык маршруттарда каалаган чекитте иштен чыккан учурда, учак 198-пунктунда көрсөтүлгөн талаптар аткарыла турган аэродромго чейин учууну уланта алышы керек жана эч бир чекитте минималдуу абсолюттук учуу бийиктигинен төмөндөбөшү зарыл.
197. Эки кыймылдаткыч иштебей калганда маршрут боюнча учуу. Үч же андан көп кыймылдаткычы бар учактар учуп жаткан маршруттун кайсы болбосун бөлүгүндө, эгерде запастык аэродромдордун жайгашуусу жана учуунун жалпы узактыгы ушул Бөлүмдүн талаптарында каралган жалпы коопсуздук деңгээлин камсыз кылуу максатында экинчи кыймылдаткычтын иштен чыгуу ыктымалдыгын эске алууну талап кылса, анда каалаган эки кыймылдаткыч иштен чыккан учурда да учак маршруттагы альтернативдик аэродромго чейин учууну улантып, конууга жөндөмдүү болушу керек.
198. Конуу. Учак белгиленген конуу аэродромуна же каалаган запастык аэродромго конууга жөндөмдүү болушу керек. Бул учурда учуу конуу траекториясы боюнча бардык тоскоолдуктардан коопсуздук талап кылган минималдуу бийиктик менен өтүп, токтоого (же, эгерде кеп гидроучак жөнүндө болсо, жетишээрлик түрдө ылдамдыгын азайтууга) мүмкүнчүлүк берүүчү конууга жеткиликтүү аралык ичинде аякташы зарыл. Мында, эгерде алар учуунун техникалык мүнөздөмөлөрүн аныктоодо эске алынбаса, конууга түшүү жана конуу учурунда учкучтуктун ыкмаларынын айырмачылыктары да эске алынат.
199. Бир кыймылдаткыч иштебей калган учурда маршрут боюнча учуу процедураларын иштеп чыгууда эксплуатациялоочулар үчүн тиешелүү тоскоолдуктар тууралуу маалыматтардын берилиши камсыздалат. Тоскоолдуктар тууралуу маалыматтарды берүү ыкмалары КРАЭ-4 көрсөтүлгөн.
200. Эксплуатант ушул Эрежелердин 196-пунктунун жоболоруна ылайыктуулукту баалоодо карталардын тактыгын эске алат.
201. Кыргыз Республикасында бир газ турбиналуу кыймылдаткычы бар учактар мамлекеттик каттоого алынбайт.
Учакты борттук байланыш жана навигациялык жабдуулар менен камсыз кылууга байланыштуу талаптар ушул Эрежелердин 7-бөлүмүндө көрсөтүлгөн.
202. Учууга жарамдуулук сертификатын берүү үчүн талап кылынган минималдуу жабдуулардан тышкары, учактын түрүнө жана аткарылуучу учуу шарттарына жараша төмөнкү пункттарда көрсөтүлгөн приборлор, жабдуулар жана учуу документтери учактын бортуна орнотулат же жайгаштырылат. Талап кылынган приборлор жана жабдуулар, анын ичинде алардын орнотулушу Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилет.
203. Учактын бортунда эксплуатациялоочунун сертификатынын расмий күбөлөндүрүлгөн көчүрмөсү жана ушул сертификатка карата белгиленген, учактын ушул түрүнө тиешелүү эксплуатациялык мүнөздөмөлөрдүн түп нускасы жайгаштырылат.
204. Эксплуатант Учуу операциялары боюнча колдонмого Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген жабдуулардын минималдуу тизмегин (MEL) камтыйт, бул аба кемесинин командирине кандайдыр бир прибор, жабдуу же тутум иштен чыккан учурда, каттамды баштоо же каттамдын арадагы пункттан улантуу мүмкүнчүлүгүн аныктоого жол берет. Жарандык авиация башкармалыгы бекиткен MEL учактын катталган мамлекетинде колдонулуучу учууга жарамдуулук нормаларына шайкештигине таасирин тийгизбеши үчүн тиешелүү чараларды көрөт.
Эскертүү. Ушул Эрежелердин 12-тиркемесинде минималдуу жабдуулар тизмесине (MEL) байланыштуу нускама материалдар камтылган.
205. Эгерде эксплуатант тарабынан жабдуулардын минималдуу тизмегин (MEL) иштеп чыгуу жана аны Жарандык авиация башкармалыгынын бекитүүсү үчүн зарыл болгон типтүү жабдуулардын минималдуу тизмеги (MMEL) жок болсо, анда конкреттүү типтеги аба кемесинин учуу эксплуатациясы боюнча колдонмосунда камтылган уруксат берилген бузулуулар тизмегин пайдаланууга жол берилет.
206. Эксплуатант ар бир типтеги пайдаланылып жаткан аба кемесинин техникалык кызматкерлерин жана учуу экипажын аба кемесинин учуу эксплуатациясы боюнча колдонмосу менен камсыз кылат, анда аба кемесин штаттык, штаттык эмес жана авариялык кырдаалдарда пайдалануу процедуралары камтылат. Колдонмодо аба кемесинин системалары боюнча толук маалыматтар жана колдонууга тийиштүү текшерүү баракчалары берилет. Колдонмону иштеп чыгууда адам факторунун аспектилери эске алынат.
207. Кыргыз Республикасы каттоо мамлекети катары өз милдеттерин тиешелүү түрдө аткара албаса, эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын 83 bis-беренесине ылайык, эксплуатант мамлекеттин макулдугу менен өзүнүн каттоо мамлекети функцияларын компетенттүү түрдө аткара ала турган эксплуатант мамлекетине өткөрүп берет. Эл аралык ташуулар Кыргыз Республикасында жана башка мамлекетте катталган учактар менен биргеликте аткарылган учурларда, Кыргыз Республикасы мындай мамлекет менен ушул Эрежелерде же эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын тиешелүү Тиркемелеринде каттоо мамлекетине жүктөлгөн милдеттерди биргелешип аткаруу тууралуу келишим түзө алат. 83 bis-беренесине ылайык түзүлгөн келишимдин негизинде пайдаланылган учактын бортунда келишимдин расмий түрдө күбөлөндүрүлгөн кыскача баяндамасынын электрондук же басылып чыгарылган көчүрмөсү болот. Кыскача баяндама англис тилинде жазылбаса, анда англис тилине котормосу кошо тиркелет.
208. Көзөмөл жүргүзүү учурунда (анын ичинде перрондук текшерүүлөрдү өткөрүүдө), каттоо мамлекети тарабынан эксплуатант мамлекетине өткөрүлгөн функциялар менен милдеттерди аныктоо үчүн, жарандык авиациянын учуу коопсуздугу боюнча инспекторуна 83 bis-беренесине ылайык түзүлгөн келишимдин кыскача баяндамаcы менен таанышуу мүмкүнчүлүгү берилет.
209. Келишимдин кыскача баяндамасы каттоо мамлекети же эксплуатант мамлекети тарабынан 83 bis-беренесине ылайык түзүлгөн келишим менен бирге ИКАО Кеңешинде каттоо үчүн ИКАОго жөнөтүлөт.
Эскертүү. ИКАО Кеңешинде катталган 83 bis беренесине ылайык келишим менен бирге жөнөтүлгөн келишимдин кыскача баянында ушул келишимге тиешелүү бардык аба кемелеринин тизмеси камтылат. 207-пунктка ылайык бортто сакталуучу расмий күбөлөндүрүлгөн көчүрмөдө, ошол көчүрмө турган аба кемесинин гана маалыматтары көрсөтүлүшү керек.
210. Келишимдин кыскача баяндамасында конкреттүү аба кемеси жөнүндө маалымат камтылууга тийиш жана ушул Эрежелердин 10-тиркемесинде каралган форматта берилет.
211. Учак учуу экипажына учактын учуу траекториясын көзөмөлдөөгө, эрежелер менен талап кылынган маневрлерди аткарууга жана ушул учакка тиешелүү эксплуатациялык чектөөлөрдү күтүлгөн эксплуатациялык шарттарда сактоого мүмкүнчүлүк берген приборлор менен жабдылууга тийиш.
212. Учак төмөнкүлөр менен жабдылууга тийиш:
а) оңой жетүүгө боло турган жана белгиленген жерлерге жайгаштырылган зарыл болгон медициналык каражаттардын запасы менен.
Медициналык каражаттардын запасы төмөнкүлөрдү камтууга тийиш:
- ден соолугу начарлаганда жардам көрсөтүү максатында кабиналык экипаж тарабынан колдонууга арналган, мөөр басылган жана курамын текшерүүнүн акыркы жана кийинки датасы көрсөтүлгөн бир же бир нече биринчи жардам топтому;
- учактарда кабиналык экипаж мүчөлөрүн учуу экипажынын курамында ташуу талап кылынган учурда, ден соолугу начарлашы жугуштуу оорунун белгилери же адамдын денесиндеги суюктуктар менен контакттан улам болгон оорулардын белгилери менен байланышкан учурда жардам көрсөтүү үчүн кабиналык экипаж мүчөлөрү колдонууга тийиш болгон бир универсалдуу алдын алуу комплектинен (250 жүргүнчүдөн ашык ташууга уруксат берилген учактар үчүн эки комплект) кем болбоого тийиш;
- 100 жүргүнчүдөн ашык ташууга уруксат берилген жана учуу убактысы 2 сааттан ашкан каттамдарда пайдаланылуучу учактар үчүн, учуу учурунда шашылыш медициналык жардам көрсөтүүдө дарыгерлер же тийиштүү квалификациясы бар башка адамдар колдонуу үчүн арналган медициналык комплект болушу зарыл.
Эскертүү. Запас медициналык каражаттардын түрлөрү, саны, жайгашуучу жерлери жана курамы боюнча инструктивдик материалдар ушул Эрежелердин 9-тиркемесинде келтирилет;
б) учактын ичинде колдонууда уулуу газдардын кооптуу концентрациясын жаратпаган типтеги көтөрүп жүрүүчү өрт өчүргүчтөр менен жабдылат. Ар бир төмөнкү орунда жок дегенде бирден өрт өчүргүч орнотулат:
- учуу экипажынын кабинасында;
- учуу экипажынын кабинасынан бөлүнүп турган жана ага түз жеткиликтүү мүмкүнчүлүк жок болгон ар бир жүргүнчү салонунда.
Эскертүү. Учактын учууга жарамдуулук сертификатына ылайык орнотулган каалаган көтөрүп жүрүүчү өрт өчүргүч ушул талапка жооп берет деп эсептелет.
в) Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан аныкталган жаш курагына жеткен ар бир адам үчүн кресло же уктоочу орун;
- ар бир отургучта бел куру жана жана ар бир уктоочу орунда кармагыч курлар менен камсыздалышы керек, ал эми бул курларда техникалык стандарттын номерин ачык окуй тургандай ярлык болушу шарт;
- ар бир учуучу экипаждын орундугунда байланган системалар. ар бир Учкучтун креслосундагы привяздуу система күтүүсүз тормоз берүү учурунда учкучтун денесинин кыймылын автоматтык түрдө чектеген жабдууну камтышы керек. Бул привяздуу система ийин курларын жана бел курун камтыйт, аларды өз-өзүнчө колдонууга болот;
Ар бир учкучтун отургучундагы привяздуу система, учкуч күтүүсүз түрдө ишке жөндөмдүүлүгүн жоготкондо учакты башкарууга тоскоолдук кылуучу жабдууну камтышы керек. Привяздуу система ийин курларын жана бел курун камтыйт, аларды өз-өзүнчө колдонууга болот;
г) жүргүнчүлөргө төмөнкү маалыматтарды жана көрсөтмөлөрдү ерүүчү каражаттар менен камсыз кылынат:
- коопсуздук курун тагынуу зарыл болгондо;
- эгер учакта кычкылтек каражаттары каралса, аларды качан жана кандайча колдонуу керектиги жөнүндө;
- качан тамеки тартуудан кармануу керектиги жөнүндө;
- эгерде мындай каражаттар учакта каралса, куткаруучу жилеттер же башка жеке сүзүү каражаттары кайда жайгашкандыгы жана аларды кантип колдонуу керектиги жөнүндө;
- авариялык чыгуу эшиктери кайда жайгашкандыгы жана аларды кантип ачуу керектиги жөнүндө;
д) учуу маалында жеткиликтүү жайгашкан жарылгычтарды алмаштыруу үчүн ылайыктуу өлчөмдөгү электр коргоочу предохранителдердин запасы болушу керек.
213. 2011-жылдын 31-декабрына же андан кийинки датада учактын жекече учууга жарамдуулук сертификаты биринчи жолу берилген болсо, анда ар бир ажатканада сүлгү, кагаз жана таштандылар үчүн арналган таштанды челектеги орнотулган өрт өчүрүү тутумунда колдонулган ар кандай курам жана 2018-жылдын 31-декабрына же андан кийинки датада учактын жекече учууга жарамдуулук сертификаты биринчи жолу берилген болсо, учактагы кол өрт өчүргүчтөрдө колдонулган ар кандай өрт өчүрүүчү курам төмөнкү талаптарга жооп бериши керек:
- каттоо мамлекетинде колдонулуучу минималдуу талап кылынуучу мүнөздөмөгө жооп берет;
- озон катмарын бузган заттардын түрүнө кирбейт.
Эскертүү: Өрт өчүрүүчү курамдар боюнча маалымат ЮНЕПтин Галлонду алмаштыруучу техникалык варианттар боюнча комитетинин №1 Техникалык эскертүүсүндө «Галлонго жаңы техникалык альтернативалуу заттар» жана ФАУнун DOT/FAA/AR-99-63 № отчетунда «Аба кемелеринде өрт өчүрүү системаларында галлонду колдонууга альтернатива» деген документинде берилген.
214. Учактын бортунда төмөнкүлөр болушу керек:
- ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн §4 бөлүгүндө белгиленген Учуу операциялары боюнча колдонмо же анын учууну аткарууга тиешелүү бөлүктөрү;
- Учактын эксплуатациялык колдонмосу же башка документтер (ишенимдүү өзгөртүүлөрү менен), анда ушул Эрежелердин 5-бөлүмүндө көрсөтүлгөн жоболорду колдонууга талап кылынган учуу-техникалык мүнөздөмөлөр боюнча маалымат же учуунун жарамдуулук сертификатына ылайык учакты эксплуатациялоо үчүн керектүү башка маалыматтар, эгерде бул маалыматтар Учуу операциялары боюнча колдонмодо көрсөтүлбөсө;
- такталган жана колдонууга ыңгайлуу карталар же электрондук учкуч планшети (EFB), алар пландаштырылган учуу багытын жана, зарыл болсо, негизги багыттан четтөөдө колдонулушу мүмкүн болгон маршрутту камтыйт.
215. Эгерде фюзеляжда куткаруучу топтор үчүн учактын корпусун өзгөчө кырдаал учурунда ачууга ыңгайлуу болгон жерлер белгиленген болсо, анда бул жерлер төмөндө көрсөтүлгөндөй белгиленет (сүрөттү караңыз). Белгилөө белгилери кызыл же сары боек менен чийилип, зарыл болсо, айлана-чөйрөдөгү фон менен айырмаланышы үчүн ак сызык менен курчалат.
216. Эгерде бурчтук белгилөө белгилеринин ортосундагы аралык 2 метрден ашса, алардын арасына кошумча аралык белгилөө сызыктары түшүрүлөт. Бул белгилердин өлчөмү 9 × 3 сантиметр болуп, коңшу белгилөө белгилеринин ортосундагы аралык 2 метрден ашпашы керек.
Эскертүү. Бул Эрежелердин жоболору бардык учактарда фюзеляжды авариялык ачуу үчүн атайын белгиленген жерлер болушу керек дегенди билдирбейт.
217. Соккуга туруктуу учуу жазгычтар төмөнкү элементтердин бирин же бир нечесин камтыйт:
– учуу маалымат жазгычы (FDR),
– учуу үн жазгыч (CVR),
– учуу визуалдык маалымат жазгычы (AIR),
– маалымат берүү линиясынын жазгычы (DLR)
Бул Эрежелерге тиркелген 7-тиркемеге ылайык, визуалдык абал жана маалымат берүү линиясынын маалыматы CARS же ADRS аркылуу катталышы мүмкүн.
218. Жеңилдетилген учуу жазгычтар төмөнкү системалардын бирин же бир нечесин камтыйт: маалыматтарды каттоо борттук системасы (ADRS), учуу экипажынын кабинасындыгы үндүк абалды каттоо системасы (CARS), визуалдык абалды каттоо борттук системасы (AIRS) жана/же маалымат берүү линияларын каттоо системасы (DLRS). Визуалдык абал жана маалымат берүү линиясынын маалыматы CARS же ADRS аркылуу катталышы мүмкүн.
Учуу жазгычтарга карата так талаптар ушул Эрежелердин 7-тиркемесинде камтылган.
Эскертүү: Учактар үчүн соккуга туруштук бере турган учуу жазгычтарга колдонулуучу техникалык талаптар менен, эгерде типке сертификат алуу өтүнүчү 2016-жылдын 1-январына чейин келишимге келген мамлекетке берилсе, EUROCAE ED-112, ED-56A, ED-55 документтеринде – "Минималдуу эксплуатациялык мүнөздөмөлөр боюнча стандарттар (MOPS)" – же башка ушул сыяктуу мурдагы документтерде таанышууга болот.
Эскертүү: 2016-жылдын 1-январынан тартып же андан кийин учактын типине сертификат алуу өтүнүчү берилген учурларда, соккуга туруштук бере турган учуу жазгычтарга карата техникалык талаптар EUROCAE ED-112A документинде – "Минималдуу эксплуатациялык мүнөздөмөлөр боюнча стандарттар (MOPS)" – же башка ушул сыяктуу документтерде камтылган.
Эскертүү: Жеңилдетилген учуу жазгычтарга карата техникалык талаптар EUROCAE ED-155 документинде – "Минималдуу эксплуатациялык мүнөздөмөлөр боюнча стандарттар (MOPS)" – же башка ушул сыяктуу документтерде камтылган..
ФЮЗЕЛЯЖДЫН АВАРИЯЛЫК АЧЫЛУУЧУ ЖЕРЛЕРИН БЕЛГИЛӨӨ
(Эрежелердин 6-бөлүмүнүн §4 карагыла)
Каттоого тийиш болгон параметрлер ушул Эрежелердин 7-тиркемесинин А7-1 жана А7-3 таблицаларында көрсөтүлгөн.
219. Түрлөрү. I жана IА түрүндөгү учуу маалымат жазгычтары (FDR) учуу траекториясын, ылдамдыкты, кеңдиктик абалды, кыймылдаткычтардын тартуу күчүн, конфигурацияны жана учуу режимин так аныктоого зарыл болгон параметрлерди каттайт.
220. II жана IIА түрүндөгү учуу маалымат жазгычтары (FDR) учуу траекториясын, ылдамдыкты, кеңдиктик абалды, кыймылдаткычтардын тартуу күчүн жана көтөрүүчү күч менен каршылык түзүүчү түзмөктөрдүн конфигурациясын так аныктоого зарыл болгон параметрлерди каттайт.
221. Колдонмо. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу массасы 5700 кг же андан аз болгон, 2016-жылдын 1-январынан же андан кийин типке сертификат алууга өтүнүч берилген бардык газотурбиндүү кыймылдаткычтуу учактар төмөнкү жабдуулар менен камсыздалышы керек:
- учуу маалымат жазгычтары (FDR), алар ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-1 таблицасында саналып өткөн биринчи 16 параметрди каттайт; же
- учкуч(тар)га көрсөтүлгөн учуу траекториясы менен ылдамдык параметрлерин (п. 22, 7-тиркеме) каттай алган C класстагы учуу абалды каттоо системасы (AIR же AIRS); же
- маалыматтарды биринчи 7 параметрге чейин каттай турган ADRS, бул параметрлер Reжелелердин 7-тиркемесиндеги A7-3 таблицасында көрсөтүлгөн.
"“Типке сертификат алууга өтүнүү датасы” – бул негизги модельге алгачкы “тип сертификатын” алууга өтүнүү датасы, жок эле дегенде версиялардын же модификациялардын сертификаттоо датасы эмес.
Эскертүү: AIR же AIRS классификациясы ушул Эрежелердин 7-тиркемесинде келтирилген.
222. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кг же андан аз болгон жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 2016-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык газотурбиндүү кыймылдаткычтуу учактарды төмөнкү жабдуулар менен жабдалышы керек:
- учуу маалымат жазгычтары (FDR), алар ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-1 таблицасында көрсөтүлгөн биринчи 16 параметрди каттайт; же
- C класстагы учуу абалды каттоо системасы (AIR же AIRS), алар учкучка көрсөтүлгөн учуу траекториясы менен ылдамдык параметрлерин (§11, 7-тиркеме) каттайт; же
- маалыматтарды каттоо борттук системасы (ADRS), ал ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-3 таблицасында көрсөтүлгөн биринчи 7 параметрди каттайт.
223. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 27000 кгдан ашык болгон жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 1989-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактар учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалышы керек, ал ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-1 таблицасында көрсөтүлгөн биринчи 32 параметрди каттайт.
224. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кгдан ашык жана 27000 кгга чейин (ичине) болгон, учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 1989-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактар учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалынышы керек, ал ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-1 таблицасына ылайык белгиленген биринчи 16 параметрди каттайт.
225. Бардык көп кыймылдаткычтуу газотурбиндүү кыймылдаткычтуу учактар, алардын максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кг же андан аз жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 1990-жылдын 1-январынан же андан кийин берилгендер, учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалышы керек, ал ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-1 таблицасында көрсөтүлгөн биринчи 16 параметрди каттайт.
226. Газ турбиналуу кыймылдаткычтуу, максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу массасы 5700 кгдан ашык, индивидуалдык учууга жарамдуулук сертификаты биринчи жолу 1989-жылдын 1‑январынан мурун берилген бардык учактар (6‑бөлүмдүн 228‑пунктунда көрсөтүлгөн учактарды эсепке албай) учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалышы керек, ал ушул Эрежелердин 7‑тиркемесиндеги A7‑1 таблицасында көрсөтүлгөн биринчи 5 параметрди каттайт.
227. Газ турбиналуу кыймылдаткычтуу, максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу массасы 5700 кгдан ашык, индивидуалдык учууга жарамдуулук сертификаты биринчи жолу 1987-жылдын 1-январынан же андан кийин, бирок 1989-жылдын 1-январына чейин берилген бардык учактар (6-бөлүмдүн 228-пунктунда көрсөтүлгөн учактарды эсепке албай) учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалынышы керек, ал ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-1 таблицасында көрсөтүлгөн биринчи 9 параметрди каттайт.
228. Газ турбиналуу кыймылдаткычтуу, максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу массасы 27000 кгдан ашык, индивидуалдык учууга жарамдуулук сертификаты 1987-жылдын 1‑январынан же андан кийин, бирок 1989‑жылдын 1‑январынан мурун берилген, жана прототипи 1969‑жылдын 30‑сентябрынан кийин тиешелүү улуттук компетенттүү органдар тарабынан сертификациядан өткөн учактар (6‑бөлүмдүн 228‑пунктунда киргизилбегендерден тышкары), учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалынышы керек, ал биринчи 1‑ден 16‑га чейинки параметрлерди каттайт (A7‑1 таблицасы).
229. Газо турбиналуу кыймылдаткычтуу, максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 27000 кгдан ашык, индивидуалдык учууга жарамдуулук сертификаты биринчи жолу 1987-жылдын 1-январынан мурун берилген жана прототипи 1969-жылдын 30-сентябрынан кийин тиешелүү улуттук компетенттүү органдар тарабынан сертификациядан өткөн бардык учактар — 6-бөлүмдүн 228-пунктунда кандайдыр бир өзгөчөлүктөр берилбегендер — учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалышы керек. Ал A7-1 таблицасында көрсөтүлгөн биринчи 1–5 параметрге кошумча түрдө, учуу траекториясын жана режимин так аныктоо максатында зарыл болгон кошумча параметрлерди да каттайт:
- учактын учуу траекториясындагы кеңдиктик абалын;
- учактын учуу траекториясын аныктоочу негизги күчтөрдү жана бул күчтөрдүн келип чыгышын.
230. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кгдан ашык жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 2005-жылдын 1-январынан кийин берилген бардык учактар учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалышы керек, ал ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-1 таблицасында көрсөтүлгөн 1-ден 78-ге чейинки параметрлерди каттайт.
231. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кгдан ашык жана тип сертификатына өтүнүү биринчи жолу 2023-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактарды учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалышы керек, ал ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-1 таблицасында көрсөтүлгөн 1-ден 82-ге чейинки параметрлерди каттай алууга тийиш.
232. Максымалдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кгдан ашык жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 2023-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактар учуу маалымат жазгычы (FDR) менен жабдалышы керек, ал ушул Эрежелердин 7-тиркемесиндеги A7-1 таблицасында көрсөтүлгөн 1-ден 82-ге чейинки параметрлерди каттай алууга тийиш.
233. Учуу маалымат жазгычтардын (FDR) жана маалыматтарды каттоо борттук системасынын (ADRS) каттоо технологиясы фольгага механикалык жазууну, частоталык модуляция (ЧМ) ыкмасы менен каттоону, фото тасмага же магниттик тасмага жазууну колдонбошу керек.
234. Жазуунун узактыгы. Бардык учуу маалымат жазгычтары (FDR) акыркы 25 саат бою жазылган маалыматтарды сакташат; 6-бөлүмдүн 225-пунктунда көрсөтүлгөн учактарга орнотулган FDR жазгычтарында болсо, алар акыркы 30 мүнөттүк жазууну жана калибрлөө максатында мурунку учуп чыгуу маалындагы жетиштүү маалыматты сакташат.
235. Колдонмо. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 2250 кгдан ашык жана 5700 кгга чейин (ичине) болгон, тип сертификатына өтүнүү биринчи жолу 2016-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген жана бирден көп учкуч тарабынан башкарылуучу бардык газотурбиндүү кыймылдаткычтуу учактар учуу үн жазгыч (CVR) же учуу абалды каттоо системасы (CARS) менен жабдалышы керек.
236. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кг же андан аз болгон, учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 2016-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген жана бирден көп учкуч тарабынан башкарылуучу бардык газотурбиндүү кыймылдаткычтуу учактар учуу үн жазгыч (CVR) же учуу абалды каттоо системасы (CARS) менен жабдалышы керек.
237. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кгдан ашык жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 2003-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактар — учуу экипажынын кабинесиндеги үндүк абалды каттоо системасы (CVR) менен жабдалышы керек, ал акыркы 2 сааттык иштөө учурунда катталган маалыматты сактай алууга тийиш.
238. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кгдан ашык жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 1987-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактар учуу үн жазгыч (CVR) менен жабдалышы керек.
239. Газ турбиналуу кыймылдаткычтуу, максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 27000 кгдан ашык, учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 1987-жылдын 1-январынан мурун берилген жана прототипи 1969-жылдын 30-сентябрынан кийин тиешелүү улуттук компетенттүү органдын күбөлөндүрүүсүн алган бардык учактар учуу үн жазгыч (CVR) менен жабдалышы керек..
240. Газ турбиналуу кыймылдаткычтуу, учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 1987-жылдын 1-январынан мурун берилген, максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кгдан ашык жана 27000 кгга чейинки (ичине) болуп, прототипи 1969-жылдын 30-сентябрынан кийин күбөлөндүрүлгөн бардык учактар учуу үн жазгыч (CVR) менен жабдалынышы керек..
241. Учуу үн жазгыч (CVR) жана учуу абалды каттоо системасы (CARS) каттоо технологиясы магниттик тасма же зым боюнча жазууну колдонбошу керек.
242. Жазуунун узактыгы. Бардык учуу үн жазгычтар (CVR) акыркы 2 саат бою катталган маалыматты сактап турушу шарт.
243. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 27000 кгдан ашык жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 2022-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактар учуу үн жазгыч (CVR) менен жабдалышы керек, ал акыркы 25 саат бою катталган маалыматты сактап турушу шарт.
244. CARS менен жабдалышы керек болгон жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 2025-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактар акыркы 2 саат бою катталган маалыматты сактай алган CARS менен жабдалышы шарт.
245. Учуу үн жазгычтын резервдүү электр булагы. Резервдүү электр булагы автоматтык түрдө иштөө режимине өтүп, учуу үн жазгычтын (CVR) электр энергиясы өчүрүлгөндө, же стандарттык өчүрүү же башка себептер менен энергия берүү үзүлгөндө, 10 мүнөт (± 1 мүнөт) бою CVRды жана учуу экипажынын кабинесиндеги микрофондорду азыктандырууну камсыз кылат. CVR резервдүү электр булагына мүмкүн болушунча жакын жайгаштырылат.
Эскертүү. «Резервдүү» деген сөз — CVRды азыктандыруучу негизги электр булагынан тышкары, өзүнчө жана көз карандысыз электр булагын билдирет. Учактын аккумуляторун же башка энергетикалык булактарды колдонууга болуусу шарт, эгер жогорудагы талаптар аткарылса жана бул жашоого зарыл жабдуулардын электр менен камсыздалышына коркунуч алып келбесе же электр тармагында ашыкча жүктөм жаратпаса.
Эскертүү. Эгер CVR функциясы башка жазуучу функциялар менен бир блокто бириктирилсе, анда ошондой эле ошол башка функцияларга да электр менен камсыз кылуу уруксат берилет.
246. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 27000 кгдан ашык жана тип сертификатына өтүнүү биринчи жолу 2018-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактар — 6-бөлүмдүн 245-пунктундагы аныктамага ылайык — резервдүү электр булагы менен жабдалышы керек, ал бириктирилген жазгычтар комплекси колдонулганда негизги CVRды электр энергиясы менен камсыздайт.
247. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 27000 кгдан ашык жана учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 2018-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактарды 6-бөлүмдүн 245-пунктундагы талаптарга ылайык кеминде бир учуу үн жазгычты (CVR) азыктандыра алган резервдүү электр булагы менен жабдалышы шарт.
248. Колдонмо. 2016-жылдын 1-январынан же андан кийин биринчи жолу учууга жарамдуулук боюнча сертификаты берилген баардык учактарда, Эрежелердин 7-тиркемесинде белгилүү болгон жана CVR менен бирге колдонулуучу маалымат берүү линиясы аркылуу байланыш жүргүзүлсө, ошол байланыш аркылуу жөнөтүлгөн билдирүүлөр каттыга чыдамдуу учуу жазгычта (FDR же ADRS) жазылып сакталат.
249. Учууга жарамдуулук боюнча индивидуалдык сертификаты биринчи жолу 2016-жылдын 1-январынан мурун же андан кийин берилген бардык учактарда, 7-тиркеменин 45-пунктунда көрсөтүлгөн маалымат берүү линиясы аркылуу байланыш орнотуу жана колдонуу максатында, ошол байланыш линиясы аркылуу жөнөтүлгөн билдирүүлөр каттыга чыдамдуу учуу жазгыч менен катталат. Бирок эгерде пайдаланылган байланыш линиясынын жабдуулары учактын тип сертификатына же модификациясына ылайык келсе жана ал сертификат биринчи жолу 2016-жылдын 1-январынан мурда берилген болсо, бул талап өзүнчө колдонулбайт.
Эскертүү. Байланыш линиясы аркылуу жөнөтүлүүчү билдирүүлөрдү каттоо талабына мисалдар — Бул Эрежелердин 17-тиркемесинин I-5 таблицасында келтирилген.
Эскертүү. Эгерде FDR же CVRде маалымат берүү линиясы аркылуу жөнөтүлгөн билдирүүлөрдү каттоо максаттуусуз же өтө кымбатка турса, B класстагы учуу абалды каттоо системасы (AIR) бул билдирүүлөрдү учакка жана учактан жөнөтүлгөн учурларда каттоо ыкмасы катары пайдаланылышы мүмкүн.
Эскертүү. «Учактын модификациялары» — бул учакка байланыш линиясы жабдууларын орнотуу максатында киргизилген конструкциялык өзгөртүүлөрдү (мисалы, орнотуу схемасы, кабелдик тармак) түшүндүрөт.
250. Учууга жарамдуулук боюнча жеке сертификаты биринчи жолу 2016-жылдын 1-январынан мурун берилген, CVR орнотуу каралган жана Эрежелердин 7-тиркемесинин 45-пунктунда көрсөтүлгөн байланыш линиясы аркылуу маалымат берүү функцияларын колдонуу максатында 2016-жылдын 1-январынан же андан кийин модификацияланган бардык учактарда ошол байланыш линиясы аркылуу жөнөтүлгөн билдирүүлөр каттыга чыдамдуу учуу жазгыч (FDR) менен катталууга тийиш.
251. Жазуунун узактыгы. Каттоо минималдуу узактыгы CVR жазгычынын сактоо мөөнөтүнө барабар.
252. Синхрондоо мүмкүнчүлүгү. Маалымат берүү линиясынын жазуулары учуу экипажынын кабинесиндеги үндүк абалды каттоо жазуулары менен туура синхрондолуп турушу камсыздалат.
253. Колдонмо
Максымалдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 27000 кгдан ашык жана тип сертификатына өтүнүү биринчи жолу 2023-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген бардык учактар каттыга чыдамдуу учуу жазгыч (FDR) менен жабдалышы шарт, ал учуу экипажына электрондук дисплейлерде көрсөтүлгөн маалыматты жана учуу экипажы башкарган которгучтар менен тумчаларды колдонгон аракеттерди (7 Тиркеме) каттайт.
254. Максималдуу учуу массасы 5700 кгдан ашкан жана 27 000 кгга чейин (кошо алганда) болгон бардык учактар, эгерде алардын типтик сертификат алуу боюнча өтүнмөсү 2023-жылдын 1-январында же андан кийин берилген болсо, учуу экипажына электрондук дисплейлерде көрсөтүлүүчү маалыматты, ошондой эле учуу экипажы тарабынан тетиктерди жана өчүргүчтөрдү башкарууну жазып алуучу соккуга туруктуу борттук жазгыч менен жабдылышы керек. Бул талаптар ушул Эрежелердин 7-тиркемесинде аныкталган.
255. Жазуунун узактыгы
«Учуу экипажы – машина» өз ара аракеттенүүсүн каттоонун минималдуу узактыгы – эң азынан акыркы 2 саатты камтыйт.
256. Синхрондоо мүмкүнчүлүгү.
"Учуу экипажы – учак" өз ара аракеттенүүсүнүн жазуулары менен экипаж кабинасындагы үндүк кырдаалдын жазууларынын ортосунда синхрондоо мүмкүнчүлүгү камсыздалат.
257. Конструкция жана орнотуу. Учуу жазгычтар максималдуу реалдуу шартта жазууларды сактоо, калыбына келтирүү жана дешифрөө үчүн максималдуу коргоону камсыз кылат. Учуу жазгычтар каттыга чыдамдуулук жана өрткө каршы коргоо боюнча техникалык талаптарга жооп берет.
258. Эксплуатация. Учуу жазгычтар учуу убактысы учурунда өчүрүлбөйт.
259. Маалыматтарды сактоо. Учуу жазгычтар учуучу экипаждын жазуусун кырсык же инциденттен кийин учуу убактысы аяктаганга чейин өчүрүлбөй сактайт. Учуу жазгычтар жазуу алуу процессин (КРАЭ-13 Эрежелериндеги талаптар боюнча) аткармайынча, кайра иштебейт.
260. Учуу жазгычта катталган жазууларды алуу зарылдыгы шектүү окуянын олуттуулугуна жана шарттарына, анын ичинде эксплуатацияга тийгизген кесепеттерине жараша иликтөөнү жүргүзүп жаткан мамлекеттин компетенттүү органы тарабынан аныкталат.
Эскертүү. Учуу жазгыч жазууларын сактоо боюнча эксплуатанттын жоопкерчилиги тууралуу жоболор бул Эрежелердин 11-бөлүмүнүн §6 камтылган.
261. Эксплуатацияга ылайыктуулукту сактоо. Эксплуатация учурунда учуу жазгычтардын системалары тарабынан жүргүзүлгөн жазууларды текшерүү жана баалоо иштери жүргүзүлүп, жазгычтардын эксплуатацияга жарамдуулугу камсыз кылынат. Учуу жазгычтар системаларын кароо процедуралары ушул Эрежелердин 7-тиркемесинде берилип жатат.
262. Учуу жазгычтын электрондук документациясы. FDR жана ADRS параметрлери тууралуу, авиациялык кырсыктарды иликтөө ыйгарым укуктуу органдарга эксплуатанттар тарабынан берилүүчү документация электрондук форматта болушу керек жана тармактык спецификациялар эске алынышы шарт.
Эскертүү. Учуу жазгычтын параметрлерине байланыштуу документациянын тармактык спецификациялары менен ARINC 647A «Учуу жазгычтын электрондук документациясы» же башка окшош документтен таанышса болот.
263. Комбинацияланган учуу жазгычтар. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 5700 кгдан ашык, тип сертификатына өтүнүү биринчи жолу 2016-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген жана CVR да, FDR да орнотуу талап кылынган бардык учактар эки комбинацияланган учуу жазгыч (FDR/CVR) менен жабдалышы керек.
264. Максималдуу сертификацияланган учуп чыгуу салмагы 15000 кгдан ашык, тип сертификатына өтүнүү биринчи жолу 2016-жылдын 1-январынан же андан кийин берилген жана CVR менен FDR орнотуу талап кылынган бардык учактар — эки комбинацияланган учуу жазгыч (FDR/CVR) менен жабдалышы керек. Бир жазгыч мүмкүн болушунча учуу экипажынын кабинасына жакын жайгаштырылат, экинчиси — учактын арткы учуна мүмкүн болушунча алыс жайгаштырылат.
265. Максималдуу сертификатталган учуу салмагы 5700 кгдан ашкан жана FDR менен CVR менен жабдылышы талап кылынган бардык учактар альтернатива катары эки бириктирилген (комбинированный) жазгычтар менен (FDR/CVR) жабдалышы мүмкүн.
Эскертүү. Ушул Эрежелердин 263-пунктундагы талапты эки бөлөк жазгыч жабдуусу менен же бирөө учактын алдыңкы бөлүгүнө, экинчиси куйрук бөлүгүнө орнотулган эки комбинацияланган учуу жазгыч (FDR/CVR) аркылуу аткарууга болот.
266. Максималдуу сертификатталган учуу салмагы 5700 кг же андан аз болгон, бир нече газ турбиналуу кыймылдаткычы бар бардык учактар, FDR жана/же CVR менен жабдылышы талап кылынса, альтернатива катары бир гана комбинацияланган учуу жазгыч менен (FDR/CVR) жабдылышы мүмкүн.
267. Максималдуу сертификацияланган учуу салмагы 27 000 кг ашкан, бортунда 19дан ашык жүргүнчүнү ташууга уруксат берилген, жана типтик сертификат алуу үчүн арыз 2021-жылдын 1-январында же андан кийин берилген бардык учактар Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген, борттук учуу жазгычтардагы маалыматтарды өз убагында калыбына келтирүү жана жеткирүүнү камсыздоочу каражаттар менен жабдылууга тийиш.
268. Борттук учуу жазгычтардагы маалыматтарды өз убагында жеткирүүнү камсыздоочу каражаттарды бекитүүдө Жарандык авиация башкармалыгы төмөнкү жагдайларды эске алат:
- эксплуатанттын мүмкүнчүлүктөрүн;
- учактын жана анын тутумдарынын, иштеп чыгуучу мамлекет тарабынан сертификатталган жалпы мүмкүнчүлүктөрүн;
- CVR тиешелүү каналдарын жана FDR тиешелүү маалыматтарын калыбына келтирүү каражаттарынын ишенимдүүлүгүн;
- белгилүү алдын алуу чараларын.
269. Бардык учактар, ПВП боюнча учууларды аткарып жаткан, төмөнкү менен жабдылат:
- магниттик компас;
- саат, мүнөт жана секунд көрсөткүчү менен так убакытты көрсөтүүчү так хронометр;
- так барометрдик бийиктик көрсөткүч;
- аба ылдамдыгын көрсөткүч;
- Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан талап кылынган башка кошумча приборлор же жабдуулар.
270. Башкарыла турган ПВП боюнча учууларды аткарган учактар, ушул бөлүмдүн §13 талаптарына ылайык жабдылат.
271. Бардык гидроучактар ар кандай учууларды аткарууда төмөнкүдөй жабдуулар менен камсыздалат:
- борттогу ар бир адам үчүн бирден куткаруучу желет же эквиваленттүү жекече сүзүү каражаты; бул каражаттар алар арналган адам отурган отургучтан же уктоочу орундан оңой жеткиликтүү болуучу жерге жайгаштырылат;
- учак деңиздеги кеме кагылышууларынын эл аралык эреже-тартибине ылайык үн сигналдарын берүүчү жабдуулар менен камсыздалат (эгер колдонууга тийиштүү болсо);
- бир даана деңиз (калкып жүрүүчү) якору.
Эскертүү. "Гидроучактар" категориясына гидроучак катары пайдаланылган амфибия-учактар кирет.
272. Кургактыктагы учактар төмөндө көрсөтүлгөн учурларда ушул Эрежелердин 273-пунктунда көрсөтүлгөн жабдуулар менен камсыздалууга тийиш:
- ушул Эрежелердин 203 жана 204-пунктарына ылайык пайдаланылган кургактыктагы учактар жээктен 93 км (50 деңиз миль) ашкан аралыкта деңиз үстүндө учканада;
- калган бардык кургактыктагы учактар жээктен пландаштырылган пландоочу учуу аралыгынан ашкан аралыкта деңиз үстүндө маршрут боюнча учканада;
- учуп чыгуу же конуу аэродромунда Жарандык авиация башкармалыгынын пикири боюнча учуу же конуу траекториясы деңиз үстүнөн өтүп, кандайдыр бир кырсык болгон учурда сууга аргасыз конуу мүмкүнчүлүгү бар болсо.
273. Ушул Эрежелердин 272-пунктунда көрсөтүлгөн жабдуулар төмөнкүдөй болушу керек: ар бир жүргүнчү жана экипаж мүчөсү үчүн бирден куткаруучу жилет же эквиваленттүү жеке калкып жүрүүчү каражат. Бул каражаттар адам аларды өзүнүн креслосунан же уктоочу ордунан оңой ала тургандай жайгаштырылууга тийиш.
Эскертүү. "Кургактагы учактар" категориясына кургактыкта пайдаланылган амфибия-учактар да кирет.
Экипаждын эс алуу бөлмөсүндөгү креслолордон же уктоочу орундардан жеткиликтүү болгон куткаруучу жилеттер, ошол креслолор же уктоочу орундар учуу жана конуу учурунда пайдаланууга сертификатталган учурда гана талап кылынат.
274. Бардык учактар, эгерде алардын учуу маршрутунда суу бети үстүнөн же авариялык конууга жарактуу жер үстүнөн алыс аймакта учуу ыктымалдыгы бар болсо, авариялык конууга жарактуу жер үстүнөн крейсердик ылдамдыкта 120 мүнөт же 740 км (400 деңиз миль) аралыкка чейин (кайсысы азыраак болсо), кайсысы азыраак болсо, эгер аба кемеси 196-же 197-пункттарга ылайык учуп жатса, жана учуу 30 мүнөттүк аралыкка же 185 кмге (100 деңиз мильге) барабар алыстыктагы аймактан өтсө, кайсысы азыраак болоруна жараша, башка бардык учактар үчүн, ушул бөлүмдүн §13 же §14-тө каралган жабдуудан тышкары, төмөнкү жабдуулар орнотулат:
- борттогу бардык адамга жетүүгө жетиштүү сандагы куткаруучу плоттор; алар авариялык абалда тез жана оңой чыгарып колдонууга ыңгайлуу жайгаштырылып, учуунун шарттарына ылайык тиричилик жабдуулары (отырумга ылайыктуу азык-түлүк, суу, жылуулук каражаттары ж. б.) менен жабдылышы керек;
- КРАЭ-2де сүрөттөлгөн сигнал жарыктарын колдонуу менен кырсык сигналдарын жөнөтүү үчүн жабдуулар;
- мүмкүн болушунча эртерээк, бирок 2018-жылдын 1-январынан кечиктирбестен, максималдуу сертификатталган учуп чыгуу салмагы 27 000 кг ашкан бардык учактарга коопсуздук эрежелерине ылайык, 8,8 кГц жыштыкта иштеген суу алдындагы берүүчү жабдуулар орнотулат. Мындай автоматтык түрдө ишке кирүүчү суу алдындагы берүүчү жабдуулардын минималдуу иштөө мөөнөтү 30 күндү түзөт жана аны канаттардын же куйрук бөлүгүнүн ичине орнотууга тыюу салынат.
Эскертүү: Суу алдындагы берүүчү маякка (ULB) карата техникалык талаптар төмөн жыштыктагы суу алдындагы берүүчү түзүлүштөрдүн (автономдуу кубаттуулук менен иштеген акустикалык түзүлүштөрдүн) минималдуу иштөө мүнөздөмөлөрүн аныктаган стандартта, тактап айтканда SAE AS6254 документинде же башка ушул сыяктуу документтерде келтирилет.
275. Учакта куткаруучу желет же ага теңдеш жеке сүзүүчү каражаттар §13 жана §14 ушул бөлүмдүн жоболоруна ылайык бар болгон учурда, ар бир куткаруучу желет жана сүзүүчү каражат адамдарды оңой табуу максатында жарык берүүчү электр жабдуусу менен жабдылат. Бул талап ушул бөлүмдүн §11 талаптарына ылайык, куткаруучу желеттердин ордуна башка жеке сүзүүчү каражаттар каралган учурларга тиешелүү эмес.
276. Учактар кургактыктын үстүнөн учуп өткөндө, эгерде бул аймактар тиешелүү мамлекет тарабынан издөө жана куткаруу иштерин жүргүзүү өзгөчө кыйын болгон райондор катары белгиленсе, анда мындай аймактарда учууну аткарган учактар учуп өткөн райондун шарттарына ылайыктуу болгон сигнал берүүчү түзүлүштөр жана авариялык-куткаруу жабдуулары (анын ичинде адамдардын жашоосун камсыздоочу каражаттар) менен жабдылышы керек.
Стандарттык атмосферадагы төмөнкүдөй абсолюттук басым маанилерине болжол менен туура келген абсолюттук бийиктиктин мааниси төмөнкүдөй:
Абсолюттук басым | Метр | Футтар |
700 гПа | 3 000 | 10 000 |
620 гПа | 4 000 | 13 000 |
376 гПа | 7 600 | 25 000 |
277. Учуу кемеси, учуу учурунда учуу жана жүргүнчүлөр кабинасындагы атмосфералык басым 700 гПа дан төмөн болгон абсолюттук бийиктиктерде иштөөгө арналган болсо, анда ал кычкылтек сактоого жана берүүчү жабдуулар менен жабдылышы керек, жана анын запасы 4-бөлүмдүн 120-пунктуна ылайык учакта болушу талап кылынат.
278. Учуу кемеси, эгерде ал учуу учурундагы абсолюттук бийиктиктерде атмосфералык басым 700 гПа дан төмөн болгон шарттарда иштөөгө арналган болсо, бирок ошол эле учурда учуу жана жүргүнчүлөр кабинасындагы басымды 700 гПа дан жогору деңгээлде кармап туруучу каражаттар менен жабдылган болсо, анда ал 4-бөлүмдүн 121-пунктуна ылайык кычкылтекти сактоо жана берүүчү аппараттар менен камсыздалышы керек, жана тиешелүү кычкылтек запасы учакта болушу зарыл.
279. 1962-жылдын 1-июлунда же андан кийин кызматка кирген жана атмосфералык басым 376 гПа төмөн болгон бийиктикте учуу үчүн арналган басымдуу учактар, басымдын төмөндөшүнүн ар кандай коркунучтуу даражасы жөнүндө учуучу экипажды эскертүүчү сигнализация менен жабдылган.
280. 376 гПа дан төмөн атмосфералык басымда учууга арналган жана 1962-жылдын 1-июлуна чейин пайдаланууга берилген герметизацияланган учактар учуу экипажын герметизациянын кандай гана болбосун кооптуу деңгээли жөнүндө эскерте турган сигнал берүүчү каражаттар менен жабдылышы керек.
281. 376 гПа дан төмөн атмосфералык басымда учууга арналган же 376 гПа дан жогору атмосфералык басымдагы абсолюттук бийиктиктерде учуп, 4 мүнөт ичинде 620 гПа атмосфералык басымдагы абсолюттук бийиктикке коопсуз төмөндөй албаган жана 1998-жылдын 9-ноябрында же андан кийин жеке учууга жарактуулук сертификаты берилген учактар 4-бөлүмдүн 121-пунктундагы талаптарга ылайык автоматтык түрдө жайылтылуучу кычкылтек менен камсыздоо жабдуусу менен жабдылат. Кычкылтек приборлорунун жалпы саны жүргүнчүлөр жана тейлөөчү экипаж мүчөлөрүнүн орундарынан кеминде 10% га ашык болушу керек.
282. 376 гПа дан төмөн атмосфералык басымда учууга арналган же 376 гПа дан жогору атмосфералык басымдагы абсолюттук бийиктиктерде учуп, 4 мүнөт ичинде 620 гПа атмосфералык басымдагы абсолюттук бийиктикке коопсуз төмөндөй албаган же 1998-жылдын 9-ноябрынан мурда жеке учууга жарактуулук сертификаты берилген учактар 4-бөлүмдүн 121-пунктундагы талаптарга ылайык автоматтык түрдө жайылтылуучу кычкылтек менен камсыздоо жабдуусу менен жабдылышы керек. Кычкылтек приборлорунун жалпы саны жүргүнчүлөр жана тейлөөчү экипаж мүчөлөрүнүн орундарынан кеминде 10% га ашык болушу зарыл.
283. Бардык учактар белгилүү же божомолдонгон муз каптоочу шарттарда учуу аткарылган учурда, тиешелүү түрдө туруктуу жана/же мезгил-мезгили менен иштей турган муз каптоого каршы шаймандар менен жабдылышы керек.
284. Бардык учактар прибордук учуу эрежелерине ылайык учууларды аткарганда же кааланган абалык абалды бир же бир нече учуу приборлорун колдонбостон сактоо мүмкүн болбогон шарттарда төмөндөгү жабдуулар менен жабдылат:
- магниттик компас;
- так убакытты саат, мүнөт жана секунд менен көрсөтүүчү так хронометр;
- экөө так эсептегичи жана барабан-сайгыч көрсөткүчү же эквиваленттүү маалымат көрсөтүүсү менен жабдылган так барометрдик бийиктик көрсөткүчтөрү;
Эскертүү. Үч ийнелүү альтиметр да, барабан-сайгыч саны бар альтиметр да жогоруда көрсөтүлгөн талапка жооп бербейт;
- конденсациядан же муздануудан улам иштен чыгуу коркунучун алдын алуучу түзмөк менен жабдылган аба ылдамдыгын көрсөтүүчү системасы;
- бурулуш жана тайгак индикатору;
- мейкиндик абалдын индикатору (аба горизонту);
- багыт көрсөткүчү (гирокомпас);
Эскертүү. Бул пункттун 7, 8 жана 9-абзацтарында келтирилген талаптарды ар биринин иштен чыгуу коркунучуна каршы кепилдигин сактоо шарты менен айкалыштырылган приборлор же комплекстүү башкаруучу пилотаждык системаларды колдонуу менен камсыз кылса болот;
- гироскопиялык приборлорго электр энергиясы жетиштүү берилип жатканын көрсөткөн түзмөк;
- учуу экипажынын кабинасына орнотулган тышкы аба температурасынын көрсөткүчү;
- бийиктикке көтөрүлүү жана түшүү ылдамдыгынын вертикалдуу көрсөткүчү.
285. 1975-жылдын 1-январынан кийин пайдаланууга берилген, максималдуу сертификацияланган учуу салмагы 5700 кгдан жогору болгон бардык учактар негизги электр жабдуулары системасынан көз каранды болбогон авариялык кубат булагы менен жабдылат. Бул булак, негизги электр системасы толугу менен иштен чыккан учурда, кеминде 30 мүнөткө чейин учактын мейкиндиктеги абалын көрсөткөн прибордун (авиагоризонттун) иштешин жана анын жарыктанышын камсыздайт. Аталган прибор аба кемесинин командири үчүн так көрүнүктүү болушу керек. Авариялык кубат булагы автоматтык түрдө негизги системанын иштен чыгышынан кийин кошулат жана прибор тактасында авиагоризонт(тор) авариялык кубат булагынан иштеп жаткандыгы так көрсөтүлөт.
286. Ар бир учкуч колдонгон приборлор, учкуч учуу траекториясынын багытына карап отурган кадимки абалынан дээрлик өзгөрбөстөн өзүнүн жумушчу ордунан алардын көрсөткүчтөрүн оңой көрө ала тургандай кылып жайгаштырылат.
287. Бардык учактар түнкү учууларды аткарууда төмөнкү жабдуулар менен камсыз кылынат:
- ушул бөлүмдүн §13 пунктунда көрсөтүлгөн бардык жабдуулар менен;
- абада же аэродромдун иш аймагында турган учактар үчүн КРАЭ-2 талап кылган чырактар менен;
Эскертүү. Навигациялык чырактар үчүн КРАЭ-2 талаптарына жооп берген чырактарга карата техникалык талаптар ушул Эрежелердин 1-тиркемесинде камтылган.
- эки конуу чырагы менен.
Эскертүү. КРАЭ-8 жоболоруна ылайык сертификатталбаган жана эки өз алдынча кубат булагы бар эки бөлөк чылбыры бар бир даана конуу чырагы менен жабдылган учактар ушул пункттун талаптарына жооп берет деп эсептелет.
- учуу экипажы колдонгон жана учактын коопсуз эксплуатациясы үчүн маанилүү болгон бардык аспаптар менен жабдууларга жарык берүүчү шаймандар;
- бардык жүргүнчү салондорундагы жарык берүүчү шаймандар;
- экипаждын ар бир мүчөсүнүн иш ордунда өз алдынча иштеген көтөрүп жүрүүчү фонарь.
288. Герметизацияланган учактар жүргүнчү ташуучу каттамдарды аткарууда, эгерде алар маршрут боюнча күтүлүшү мүмкүн болгон күн күркүрөшү же метеорологиялык радиолокатор аркылуу аныкталууга тийиш болгон башка кооптуу аба ырайы шарттары күтүлүп жатса — түн ичинде же прибордук метео-шарттарда — мындай учурларда метеорологиялык радиолокатор менен жабдылышы керек.
289. 15 000 м (49 000 фут) бийиктиктен жогору учууга арналган бардык учактардын бортунда галактикалык жана күндөн чыккан иондоштуруучу жана нейтрондук нурлануунун жалпы көлөмүн (жалпы доза) жана ар бир учуу үчүн топтолгон дозаны тынымсыз өлчөп жана көрсөтүп туруучу жабдуу болушу керек. Бул жабдуунун көрсөткүч блогу учуу экипажынын бир мүчөсүнө жакшы көрүнүп турушу зарыл.
Эскертүү. Бул жабдуу тиешелүү улуттук ыйгарым укуктуу органдар тарабынан кабыл алынган божомолдордун негизинде калибрленет.
290. Учактын бортунда аба кемесинин өндүрүүчүсү тарабынан берилген ызы-чууну чектөө сертификатына негизделип, Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан берилген ызы-чууну чектөө боюнча аба кемесинин сертификаты болушу керек.
291. Ылдамдыгы Мах саны менен чектелген бардык учактар Мах санынын көрсөткүчү менен жабдылат.
Эскертүү. Бул талап, аба кыймылын тейлөө максаттарында Мах санын эсептөө үчүн аба ылдамдыгынын көрсөткүчүн колдонууга тоскоол болбойт.
292. Газ турбиналуу кыймылдаткычтары бар, максималдуу сертификатталган учуу салмагы 5700 кг ашкан же бортунда 9дан ашык жүргүнчүнү ташууга уруксат берилген бардык учактар, учуу багытындагы жер рельефин баалоо функциясы бар жерге жакындык жөнүндө эскертүү берүүчү система (GPWS) менен жабдылышы керек.
293. Эксплуатант жерге жакындык жөнүндө эскертүү берүүчү система колдонгон жер рельефи жана тоскоолдуктар тууралуу маалыматтардын өз убагында таркатылышын жана жаңыртылышын камсыз кылган маалымат базаларын башкаруу процедураларын киргизет.
294. Газ турбиналуу кыймылдаткычтары бар, максималдуу сертификатталган учуу салмагы 5700 кг же андан аз болгон жана бортунда 5тен ашык, бирок 9дан көп эмес жүргүнчүнү ташууга уруксат берилген, ошондой эле жекече учууга жарактуулук сертификаттары 2026-жылдын 1-январына же андан кийин биринчи жолу берилген бардык учактар төмөнкү функцияларды камсыз кылган жерге жакындык жөнүндө эскертүү берүүчү системалар менен жабдылат, түшүүнүн ашыкча ылдамдыгы жана учуудан кийин же экинчи айлампада бийиктиктин ашыкча жоготуусу жөнүндө эскертүүлөрдү берүү, жерге карата жетишсиз бийиктик боюнча эскертүү берүү, багыт боюнча жер рельефине баа берүү функциясын ишке ашыруу.
295. Максималдуу сертификатталган учуу салмагы 5700 килограммдан жогору болгон же бортунда 9дан ашык жүргүнчүнү ташууга уруксат берилген поршендүү кыймылдаткычы бар бардык учактар төмөнкү функцияларды камсыз кылган жерге жакындык жөнүндө эскертүү берүүчү системалар менен жабдылат, түшүүнүн ашыкча ылдамдыгы жана учуудан кийин же экинчи айлампада бийиктиктин ашыкча жоготуусу жөнүндө эскертүүлөрдү берүү, жерге карата жетишсиз бийиктик боюнча эскертүү берүү, багыт боюнча жер рельефине баа берүү функциясын ишке ашыруу.
296. Жерге жакындык жөнүндө эскертүү берүүчү система учуу экипажына жер бетине кооптуу жакындоо мүмкүнчүлүгү тууралуу өз убагында жана так автоматтык эскертүүлөрдү берүү мүмкүнчүлүгүн камсыздайт.
297. Жерге жакындык жөнүндө эскертүү берүүчү система, эгерде башкача талаптар белгиленбесе, төмөнкү учурларда иштейт:
а) өтө жогору түшүү ылдамдыгы;
б) жер бетине өтө ылдам жакындашуу;
в) учуп көтөрүлгөндөн кийин же экинчи айланууга чыкканда бийиктиктин өтө көп жоготуусу;
г) конууга ылайык келбеген конфигурацияда учуп жатканда жерден бийиктиктин жетишсиздиги;
- шассиси чыгарылган абалда бекитилбесе;
- закрылкалардын абалы конуу конфигурациясына туура келбесе;
д) приборлор боюнча конууга жакындашууда глиссададан өтө төмөн түшүү.
298. 1981-жылдын 1-январынан тартып же андан кийин жекече учууга жарактуулук сертификаты биринчи жолу берилген бардык учактар төмөнкү талаптарга жооп берген орун менен жабдылышы керек: ар бир кабиндик экипаж мүчөсү үчүн (анын милдети ушул Эрежелердин 12-бөлүмүнүн 424-пунктуна ылайык авариялык эвакуация боюнча иш-аракеттерди аткарууну камтыйт) учактын узунунан багыты боюнча 15° бурчка чейин алга же артка карай жайгашкан орундуктар, алар тиешелүү түрдө привяздык системалар менен жабдылышы керек.
299. 1981-жылдын 1-январына чейин жекече учууга жарактуулук сертификаты биринчи жолу берилген бардык учактар төмөнкүдөй талапка ылайык жабдылышы керек: учактын узунунан багыты боюнча 15° бурчка чейин алга же артка карай жайгашкан, привяздык системасы бар орундуктар менен, алар ар бир кабиндик экипаж мүчөсү үчүн каралган болушу керек — эгер анын милдетине ушул Эрежелердин 12-бөлүмүнүн 424-пунктуна ылайык авариялык эвакуация боюнча иш-аракеттерди аткаруу кирсе.
Эскертүү. Жабдыктар системасы өз алдынча колдонула турган ийин курун жана бел курун камтыйт.
300. Ушул бөлүмдүн 298 жана 299-пункттарына ылайык орнотулуучу кабиналык экипаж мүчөлөрүнүн орундары авариялык эвакуация үчүн каралган пол деңгээлиндеги жана башка авариялык чыгуучу эшиктерге жакын жайгаштырылат.
301. Бардык учактардын бортунда автоматтык ELT (авариялык радиомаяк) болушу керек.
302. Ушул Эрежелердин 303-пунктунда көрсөтүлгөн учурларды эсепке албаганда, бортунда 19дан ашуун жүргүнчүнү ташууга уруксат берилген бардык учактар, жок дегенде бир автоматтык ELT же каалаган типтеги эки ELT менен жабдылышы керек.
303. 2008-жылдын 1-июлунан кийин жекече учууга жарактуулук сертификаты биринчи жолу берилген жана бортунда 19дан ашуун жүргүнчүнү ташууга уруксат берилген бардык учактар төмөнкүдөй жабдуу менен камсыздалат:
- жок дегенде эки ELT менен, алардын бирөө автоматтык болушу керек; же
- жок дегенде бир ELT менен жана ушул бөлүмдүн §29 талаптарына жооп берген функционалдык мүмкүнчүлүктөргө ээ болушу керек.
Эскертүү. Эгерде ушул бөлүмдүн §29 талаптарына башка система жооп берсе, автоматтык ELT орнотуу талап кылынбайт.
304. Ушул Эрежелердин 305-пунктунда көрсөтүлгөн учурларды кошпогондо, бортунда 19 же андан аз жүргүнчү ташууга уруксат берилген бардык учактар, жок дегенде бир ELTтин (кайсы түрү болбосун) бирдиги менен жабдылышы керек.
305. 2008-жылдын 1-июлунан кийин учууга жарактуулук боюнча индивидуалдык сертификат биринчи жолу берилген, бортунда 19 же андан аз жүргүнчү ташууга уруксат берилген бардык учактар, жок дегенде бир автоматтык ELT менен жабдылышы керек.
306. Бортко орнотулган ELT жабдуулары пунктчанын талаптарына ылайык орнотулган. Ушул Эрежелердин 301-305 АТКР-10 тиешелүү жоболоруна ылайык иш жүргүзөт.
ELT сандарынын, алардын түрлөрүнүн жана учакта, ошондой эле куткаруучу калкуучу каражаттарда жайгаштырылышынын туура тандалышы, учактын деңиз үстүндө же кургактык аймактарында, анын ичинде издөө жана куткаруу жүргүзүүгө өзгөчө кыйын болгон райондордо ишке ашырылып жаткан учуулары учурунда авиациялык кырсыктын болуп кетүү мүмкүнчүлүгүндө ELTтин ишке кирүүсүн камсыз кылуунун эң жогорку ыктымалдыгын берет. Берүүчү блоктордун жайгашуу жери алардын бузулуудан жана өрттөн корголушун камсыз кылуунун маанилүү фактору болуп саналат. Автоматтык туруктуу ELT жабдуусунун башкаруу жана ишке киргизүү түзүлүштөрүнүн (ишке киргизүүнү көзөмөлдөөчү түзүлүштөрдүн) жайгашуусу жана аларга байланыштуу эксплуатациялык процедуралар ELTтин кокус ишке кирүүсүн тез аныктоо жана учуу экипажы тарабынан аны кол менен оңой ишке киргизүү зарылдыгын эске алуу менен аныкталат.
307. 2025-жылдын 1-январынан тартып, максималдуу сертификатталган учуп көтөрүлүүчү салмагы 27 000 кг ашкан, жана жеке учууга жарактуулук сертификаты 2024-жылдын 1-январында же андан кийин биринчи жолу берилген бардык учактар, эгерде алар кырсыкка кабылса, ушул Эрежелердеги 8 тиркемеде көрсөтүлгөн жоболорго ылайык, эксплуатант алардын жайгашкан жерин аныктай ала турган маалыматты автономдуу режимде, жок дегенде ар бир мүнөт сайын берүү менен камсыз кылууга тийиш.
308. Максималдуу сертификатталган учуп көтөрүлүүчү салмагы 5 700 кг ашкан, жана жеке учууга жарактуулук сертификаты 2023-жылдын 1-январында же андан кийин биринчи жолу берилген бардык учактар, эгерде алар кырсыкка кабылса, ушул Эрежелердеги 8 тиркемеде көрсөтүлгөн жоболорго ылайык, алардын жайгашкан жерин аныктоого мүмкүндүк берүүчү маалыматты автономдуу режимде, жок дегенде ар бир мүнөт сайын берүү менен камсыз болушу керек.
309. Эксплуатант кырсыкка учураган учак тууралуу маалыматты Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан аныкталган тиешелүү уюмдарга берет.
310. Эксплуатант 5700 кг ашкан максималдуу сертификатталган учуп чыгуу салмагы бар же бортунда 19дан ашык жүргүнчүнү ташууга уруксат берилген турбиналуу кыймылдаткычтары бар учактарды Борттук кагылышуудан эскертүүчү системасы (БСПС II TCAS 7.1) менен жабдууну камсыз кылат.
311. Бардык учактар Борттук кагылышуудан эскертүүчү системасы (БСПС II TCAS 7.1) менен жабдылышы керек.
312. Борттук кагылышуудан эскертүүчү системасы Эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын 10-кошумчасына тиркелген IV-томдун тиешелүү жоболорунун талаптарына ылайык иштейт.
313. Бардык учактар барометрдик бийиктик жөнүндө маалыматтарды жиберген жана Эл аралык жарандык авиация жөнүндө конвенциянын 10-кошумчасындагы IV томунун тиешелүү жоболорунун талаптарына ылайык иштеген кабыл алуучу-жиберүүчү түзмөк менен жабдылышы керек.
314. 2009-жылдын 1-январынан кийин учуу жарамдуулугуна жекече күбөлүк биринчи жолу берилген бардык учактар 7,62 метрге (25 фут) же андан жогору тактыкта барометрдик бийиктик жөнүндө маалымат берчү маалымат булагы менен жабдылышы керек.
315. Бардык учактар 7,62 метрге (25 фут) же андан жогору тактыкта барометрдик бийиктик жөнүндө маалымат берчү маалымат булагы менен жабдылышы керек.
316. Эгерде учак абада/жерде абалын автоматтык түрдө аныктоочу каражаттар менен жабдылган болсо, анда режим S кабыл алуучу-жиберүүчү түзмөгүнө "абада/жерде" абалы тууралуу маалымат берилүүгө тийиш.
Эскертүү. Бул жоболор Борттук кагылышуудан эскертүүчү системалардын жана режим S радиолокатору аркылуу жүргүзүлгөн аба кыймылын тейлөөнүн натыйжалуулугун жогорулатат. Айрыкча, көзөмөл функциялары 7,62 м (25 фут) же андан жогору тактыктагы маалыматтарда кыйла жакшырат.
Режим S кабыл алуучу-жиберүүчү түзмөктөрүнүн жооптору ар дайым барометрдик бийиктик жөнүндө маалыматты 30,50 м (100 фут) кадам менен берет, баштапкы маалыматтардын тактыгына карабастан.
317. Кызматтык милдеттерин аткаруу үчүн учуу экипажынын кабинасында болушу керек болгон бардык учуу экипажынын мүчөлөрү, өтүүчү эшелондон/абсолюттук бийиктиктен төмөн бийиктикте учкан учурда, байланыш үчүн багытталган микрофондорду же ларингофондорду колдонушат.
318. Максималдуу сертификатталган учуп көтөрүлүүчү салмагы 5700 килограммдан ашкан же бортунда 9дан ашык жүргүнчүнү ташууга уруксат берилген бардык турбореактивдүү учактар алдын ала шамалдын өзгөрүүсү жөнүндө эскертүүчү система менен жабдылышы керек.
319. Шамалдын өзгөрүшү жөнүндө алдын ала эскертүүчү система учактын алдында шамалдын өзгөрүшү бар экендиги тууралуу учкучка өз убагында жарык жана үн сигналдарын берүү мүмкүнчүлүгүн, ошондой эле коопсуз түрдө конууга кайра аракет жасоону же экинчи айлампага кетүүнү баштоого жана улантууга, же коркунучту алдын алууга зарыл болгон чараларды көрүүгө мүмкүндүк берген башка маалыматтарды камсыздоого тийиш. Эгерде автоматтык конуу жабдуусу колдонулса, система ошондой эле жабдуунун сертификациялык чектөөлөрүнө жакындагандыгы тууралуу учкучту маалымдоого тийиш.
320. 4-бөлүмдүн 171-пунктуна ылайык уруксат берилиши үчүн, ППП боюнча же түндө бир учкуч тарабынан башкарылган бардык учактар төмөнкү жабдуулар менен камсыздалууга тийиш:
- бийиктикти турукташтыруу жана курсту тандоо режимдери бар иштеп турган автопилот;
- багыттуу микрофону бар кулакчын же ага окшош башка түзмөк;
- айлана-чөйрөнүн жарык шарттарында да карталарды окууга мүмкүнчүлүк берүүчү карта көрсөтүүчү каражат:
321. Учактар автоматтык кондуруу системалары, коллиматордук көрсөткүчтөр (HUD) же ага барабар көрсөткүчтөр, EVS, SVS же CVS системалары же бул системалардын айкалышкан гибриддик түрлөрү менен жабдылган учурда, бул системаларды учактардын учуу коопсуздугун камсыз кылуу максатында колдонуу критерийлерин Жарандык авиация башкармалыгы аныктайт.
322. Учактын бортунда көчмө EFB (электрондук учуу документтери түзмөктөрү) колдонулган учурларда, эксплуатант учактын системаларынын, жабдууларынын ишине тоскоолдук жаратпашы же учакты башкарууга мүмкүндүк бербеген жагдайга алып келбеши үчүн чараларды көрөт.
323. Учактын бортунда EFB колдонулган учурда эксплуатант төмөнкү чараларды көрүүгө тийиш:
- ар бир EFB функциясы боюнча учуулардын коопсуздугуна байланыштуу коркунуч факторлорун (коркунучтарды) баалайт;
- жабдууларды жана ар бир EFB функциясын колдонуу тартибин, ошондой эле алар менен иштөө боюнча окутуу талаптарын иштеп чыгып, документтештирет;
- EFB иштебей калган учурда, учуу учурунда коопсуздукту камсыздоо максатында учуу экипажына жетиштүү маалымат берилишин камсыз кылат.
324. Жарандык авиация башкармалыгы учактардын учуу коопсуздугун камсыздоо максатында EFB функцияларын колдонууга атайын уруксат берет.
325. EFB колдонууга атайын уруксат берген учурда, Жарандык авиация башкармалыгы төмөнкү шарттардын аткарылышын камсыздайт:
- EFB жабдуусу жана ага байланыштуу бекитүү түйүндөрү, учактын системалары менен интерфейси (эгер колдонулса), учууга жарактуулук нормаларына шайкештикти тастыктоонун тиешелүү талаптарына жооп бериши керек;
- эксплуатант EFB функция(лары)сы колдоого алган операцияларга байланышкан учуулардын коопсуздугу боюнча тобокелдик факторлорун баалоосу керек;
- эксплуатант, ылайык деп эсептесе, EFB функция(лары) аркылуу камсыз кылынуучу жана көрсөтүлүүчү маалыматтардын ашыкчалыгы боюнча талаптарды белгилеши керек;
- эксплуатант EFB функция(лары)сын башкаруу боюнча жол-жоболорду, анын ичинде колдонулушу мүмкүн болгон бардык маалымат базаларын белгилеп, документ түрүндө тариздеши керек;
- эксплуатант EFB жана анын функция(лары)н колдонуу боюнча жол-жоболорду жана алар менен иштөө боюнча окуу талаптарын белгилеп, документ түрүндө тариздеши керек.
326. Газ турбиналуу кыймылдаткычтары бар, максималдуу сертификацияланган учуу салмагы 5700 кгдан ашкан, жана жеке учууга жарактуулук сертификаты 2026-жылдын 1-январынан тартып же андан кийин берилген бардык учактар учуу тилкесинен чыгып кетүү жөнүндө маалымат берүү жана эскертүү системасы (ROAAS) менен жабдылышы керек.
Эскертүү. ROAAS системасынын түзүмүнө байланыштуу нускама материалдар EUROCAE ED-250 документинде — "Учуу тилкесинен чыгып кетүү жөнүндө маалымат берүү жана эскертүү системасы (ROAAS) үчүн минималдуу эксплуатациялык мүнөздөмөлөрдүн стандарттары (MOPS)" — же ага барабар документтерде камтылган.
327. Учак төмөнкү мүмкүнчүлүктөрдү камсыз кылган байланыш радиожабдуулары менен жабдылат:
- аэродромдук диспетчердик тейлөө максатында эки тараптуу байланышты жүргүзүү;
- учуу маалында каалаган убакта метеорологиялык маалыматтарды кабыл алуу;
- учуу маалында каалаган убакта, жок дегенде, бир авиациялык станция менен жана тиешелүү ыйгарым укуктуу орган тарабынан белгиленген башка авиациялык станциялар менен жана жыштыктарда эки тараптуу байланышты жүргүзүү.
Эскертүү. Ушул Эрежелердин 327-пункттагы талаптар аткарылды деп эсептелет, эгерде ушул жерде көрсөтүлгөн байланыш жүргүзүү мүмкүнчүлүгү конкреттүү маршрут үчүн мүнөздүү болгон радиотолкундардын таралуу шарттарында далилденсе.
328. 121,5 МГц авиациялык авариялык жыштыгында байланыш 327-пунктунун талаптарына ылайык талап кылынган радиожабдуулардын жардамы менен камсыз кылынат.
329. Учуу байланыш жабдуусу байланыштын мүнөздөмөлөрүнө негизделген байланыш (PBC) жүргүзүү үчүн байланыштын талап кылынган көрсөткүчтөр спецификациясына (RCP) шайкеш келиши керек болгон учууларды аткарууда, учак 327-пунктунда көрсөтүлгөн талаптардан тышкары төмөнкү шарттарга да жооп берүүгө тийиш:
- RСP спецификациясында белгиленген талаптарга ылайык учууларды аткарууга мүмкүнчүлүк берген байланыш жабдуусу менен жабдылат;
- учактын RCP спецификациясынын талаптарына жооп берүүгө жөндөмдүүлүгү жөнүндө маалыматты камтыйт, бул маалымат учакты иштеп чыгуучу мамлекет же каттоо мамлекети тарабынан бекитилген учак колдонмосунда же башка документтерде көрсөтүлөт;
- учактын MEL'ине киргизилген RCP спецификациясынын талаптарына жооп берүүгө болгон мүмкүнчүлүгү жөнүндө маалыматты камтыйт.
330. Учууда PBC үчүн RCP спецификациясы белгиленген учурларда, Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатант төмөнкүлөрдү киргизип, документ жүзүндө бекитүүсүн камсыздайт:
- кадимки жана өзгөчө процедуралар, анын ичинде күтүлбөгөн кырдаалдарда аракеттенүү тартиби;
- учуу экипажынын квалификация деңгээлине жана даярдыгына коюлган талаптар тиешелүү RCP мүнөздөмөлөрүнө ылайык;
- пландаштырылган иш-аракеттерге ылайык тиешелүү кызматкерлерди даярдоо программасы;
- учуу жарамдуулугун камсыз кылуу үчүн тиешелүү техникалык тейлөө процедуралары, тиешелүү RCP мүнөздөмөлөрүнө ылайык.
331. Жарандык авиация башкармалыгы, ушул Эрежелердин 329-пунктунда көрсөтүлгөн учактарга карата, төмөнкү маселелер боюнча тиешелүү жоболордун болушун камсыз кылат:
- КРАЭ-11 3-бөлүмүнүн 3.3.5.7-пунктуна ылайык орнотулган көзөмөл программалары аркылуу байланыш мүнөздөмөлөрүнүн көрсөткүчтөрү боюнча билдирүүлөрдү алуу.
- RCP спецификациясынын талаптарын сактабагандыгы көрсөтүлгөн мындай билдирүүлөрдө көрсөтүлгөн конкреттүү аба кемелерине, аба кемелеринин түрлөрүнө же эксплуатанттарга карата ыкчам түзөтүү чараларын көрүү.
332. Учак төмөнкү шарттарда учууну камсыз кыла турган навигациялык жабдуулар менен жабдалышы керек:
- учуунун жумушчу планына ылайык;
- аба кыймылын тейлөө талаптарына ылайык, жарандык авиация башкармалыгы тарабынан тыюу салынбаган шартта ПВП боюнча учуу визуалдык байланыш аркылуу жердеги ориентирлерге таянып жүзөгө ашырылса.
333. Навигациялык мүнөздөмөлөргө негизделген навигация (PBN) колдонулуучу учурларда, учак 332-пунктунда көрсөтүлгөн талаптарга кошумча төмөнкүлөрдү да аткарышы керек:
- белгиленген навигациялык спецификация(лар)га ылайык учууну камсыз кыла турган навигациялык жабдуулар менен жабдалышы керек;
- учактын навигациялык спецификацияларга шайкеш келүү мүмкүнчүлүктөрү жөнүндө маалыматка ээ болушу керек, бул маалымат учактын учуу колдонмосунда же учакты иштеп чыккан мамлекет же Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген башка документтерде көрсөтүлүүгө тийиш;
- MEL'ге киргизилген навигациялык спецификацияларга учактын шайкеш келүү мүмкүнчүлүктөрү жөнүндө маалыматка ээ болушу керек.
334. PBN үчүн навигациялык спецификация белгиленген учурларда, Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатант төмөнкүлөрдү ишке ашырып, документ жүзүндө бекитүүсүн камсыз кылат:
- штаттык жана штаттан тышкаркы жол-жоболорду, анын ичинде күтүлбөгөн жагдайларда көрүлө турган аракеттерди;
- тиешелүү навигациялык мүнөздөмөлөргө ылайык учуу экипажынын квалификация деңгээлине жана даярдыгына коюлган талаптарды;
- пландаштырылган ишмердүүлүккө жараша тиешелүү персоналды окутуу программасын;
- учууга жарамдуулугун камсыз кылуу үчүн техникалык тейлөө боюнча тийиштүү жол-жоболорду.
Эскертүү. Электрондук навигациялык маалыматтарды башкаруу — штаттык жана штаттан тышкаркы жол-жоболордун ажырагыс бөлүгү болуп саналат.
335. Жарандык авиация башкармалыгы ыйгарым укуктуу (AR) талап кылынган навигациялык мүнөздөмөлөрүнө (PBN) негизделген учууларды атайын бекитет.
336. Аймактык аэронавигациялык келишимге ылайык, белгилүү бир аба мейкиндигинде минималдуу навигациялык мүнөздөмөлөрдүн (MNPS) техникалык талаптары белгиленген учурларда, аба кемесинин бортунда төмөнкүдөй навигациялык жабдуулар орнотулат, алар:
- учуу экипажына жол сызыгынан четтөө же аны кармануу жөнүндө талап кылынган тактыктагы маалыматты сапардын каалаган чекитинде үзгүлтүксүз көрсөтүп туруучу индикацияны камсыз кылган жабдуулар; жана
- Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан тиешелүү MNPS менен учууларда колдонууга уруксат берилген жабдуулар.
337. 290-эшелондон 410-эшелонго чейинки аба мейкиндигинин белгилүү бир бөлүктөрүндө регионалдык аэронавигациялык макулдашуунун негизинде 300 метрге (1000 фут) кыскартылган тик эшелондоо минималдуу аралык (RVSM) колдонулган учурда, төмөнкү талаптар сакталууга тийиш:
- учак төмөнкүлөрдү камсыз кыла ала турган жабдуулар менен жабдылышы керек:
а) учуу жүргүзүлүп жаткан эшелондун кабинада көрсөтүлүшү;
б) тандалган учуу эшелонун автоматтык режимде кармоо;
в) тандалган эшелондон четтөөлөр болгондо учуу экипажын эскертүү. Эскертүүнүн чеги ±90 метрден (300 фут) ашпоого тийиш;
г) барометрдик абсолюттук бийиктик тууралуу маалыматты автоматтык түрдө берүү;
- аба кемеси RVSM шарттарында учууга уруксат берүү үчүн Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан атайын бекитүү алынууга тийиш;
- тик навигациянын мүнөздөмөлөрү ушул Эрежелердин 3-тиркемесине ылайык көрсөтүлүүгө тийиш;
338. RVSM боюнча атайын уруксат берилгиче, Жарандык авиация башкармалыгы төмөнкү шарттардын сакталышына ынанууга тийиш:
- учактын тик багытта учуу мүмкүнчүлүктөрү ушул Эрежелердин 3-тиркемесинде көрсөтүлгөн талаптарга жооп берет;
- эксплуатант учактын учууга жөндөмдүүлүгүн камсыз кылуу боюнча техникалык тейлөө жана оңдоо иштерин камтыган тиешелүү тажрыйбалар жана программалар боюнча процедураларды ишке киргизген;
- эксплуатант учуу экипаждары үчүн RVSM аба мейкиндигинде учууларды аткаруу боюнча тиешелүү процедураларды киргизген;
Эскертүү. RVSM боюнча атайын уруксат глобалдык деңгээлде жарактуу болуп саналат, эгерде белгилүү бир регионго тиешелүү бардык эксплуатациялык процедуралар Учуу операциялары боюнча колдонмого же учуу экипажы үчүн тиешелүү нускама материалдарына киргизилсе.
339. Жарандык авиация башкармалыгы, зарыл болгон учурда катталган мамлекет менен кеңешип, ушул Эрежелердин 7-бөлүмүнүн 343-пунктунда көрсөтүлгөн учактарга карата төмөнкүдөй жоболордун бар экенин камсыздайт:
- КРАЭ-11, 3.3.5.6-пунктуна ылайык түзүлгөн көзөмөл агенттиктеринен салыштырмалуу бийиктикти сактоо көрсөткүчтөрү боюнча отчетторду алуу;
- RVSM колдонулган аба мейкиндигинде учууларды аткаруу үчүн салыштырмалуу бийиктикти сактоо талаптарына жооп бербеген деп табылган айрым учактарга же учактардын типтик топторуна карата шашылыш оңдоочу чараларды көрүү.
340. Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатантка RVSM боюнча атайын уруксат берген учурда, төмөнкү талаптын сакталышын камсыз кылат: учактардын ар бир типтик тобундагы жок дегенде эки учактын салыштырмалуу бийиктикти сактоо көрсөткүчтөрү ар бир эки жылда бир жолу же ар бир учак үчүн 1000 саат учуу убактысы өткөн сайын (кайсысы узагыраак болсо) текшерилет. Эгерде эксплуатанттын типтик тобуна бир гана учак кирсе, анда бул учак боюнча контролдук текшерүү белгиленген мөөнөттө жүргүзүлөт.
Эскертүү. Бул талапты аткаруу үчүн КРАЭ-11 эрежелерине ылайык уюштурулган кандай гана болбосун регионалдык көзөмөлдөө программасынын алкагында алынган көзөмөлдөө маалыматтарын пайдаланууга болот.
341. Жарандык авиация башкармалыгы RVSM мейкиндигинде жарактуу RVSM уруксаты жок башка мамлекеттердин аба кемелери жана эксплуатанттары тарабынан аткарылган учуулар боюнча тиешелүү чараларды көрүүнү камсыз кылуучу жоболорду жана жол-жоболорду белгилейт.
Эскертүү. Бул жоболор жана жол-жоболор төмөнкү жагдайларды эске алууга тийиш: аба кемеси ушул мамлекеттин аба мейкиндигинде тиешелүү атайын уруксаты жок уча турган учур жана ошол эле учурда бул мамлекет эрежелерди сактоо боюнча көзөмөл жүргүзүүгө жооптуу болгон эксплуатант башка мамлекеттин аба мейкиндигинде талап кылынган атайын уруксаты жок учууларды аткара турган учур.
342. Учак учуунун каалаган этабында жабдуунун кайсы бир элементи иштен чыкса да, 332-пункттун жана зарыл болсо, 333, 336 жана 337-пункттардын талаптарына ылайык учууну улантууга мүмкүндүк берүүчү жетишээрлик деңгээлде навигациялык жабдуулар менен жабдылышы керек.
343. Прибордук метеорологиялык шарттарда конуу пландалган учууларда, учак визуалдык конууга мүмкүн болгон чекитке алып чыгуучу сигналдарды кабылдай ала турган радио жабдуулар менен жабдылышы керек. Бул жабдуу прибордук метеорологиялык шарттарда конуу пландалган ар бир аэродромдо жана белгиленген бардык запас аэродромдордо багыт берүү функциясын камсыздашы керек.
344. Учак аба кыймылын тейлөө талаптарына ылайык учууну камсыз кыла турган байкоо жабдуулары менен жабдылышы керек.
345. Абада жүргүзүлүүчү байкоо жабдуулары мүнөздөмөлөргө негизделген байкоо спецификациясынын (PBS үчүн RSP) талаптарына ылайык келиши керек болгон учурларда, учак 344-пунктунда көрсөтүлгөн талаптардан тышкары төмөнкүлөрдү да камсыз кылат:
- белгиленген RSP спецификация(лары)на ылайык учууларды аткарууга мүмкүндүк берген байкоо жабдуулары менен жабдылышы керек;
- учактын RSP спецификациясына шайкеш келүү мүмкүнчүлүктөрү жөнүндө маалымат учактын учуу колдонмосунда же учак боюнча башка тиешелүү документтерде, өнүктүрүүчү мамлекет же Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген түрдө көрсөтүлүшү керек;
- MEL'ге киргизилген RSP спецификациясына шайкештик мүмкүнчүлүктөрү тууралуу маалыматтарга ээ болушу керек.
346. PBS үчүн RSP спецификациясы талап кылынган учурларда, Жарандык авиация башкармалыгы төмөнкүлөрдү киргизүүсүн жана документ жүзүндө бекитүүсүн камсыз кылууга тийиш:
- кадимки жана өзгөчө кырдаалдардагы тартиптер, анын ичинде күтүлбөгөн жагдайлар учурунда аткарылуучу иш-аракеттердин тартиби;
- борттук кагылышуудан эскертүүчү системасы (RSP) боюнча тиешелүү мүнөздөмөлөргө ылайык учуу экипажынын даярдык деңгээлине жана квалификациясына коюлуучу талаптар;
- пландалган ишмердүүлүккө жараша тиешелүү персоналдын даярдык программасы;
- учактын учууга жарамдуулугун камсыз кылуу үчүн RSP мүнөздөмөлөрүнө ылайык техникалык тейлөөнүн тиешелүү тартиптери.
347. Жарандык авиация башкармалыгы ушул Эрежелердин 345-пунктунда көрсөтүлгөн учактарга карата төмөнкүдөй жоболордун болушун камсыз кылат:
- көзөмөл программалары тарабынан белгиленген байкоо өзгөчөлүктөрү боюнча билдирүүлөрдү алуу, алар КРАЭ-11, 3-бөлүмүнө ылайык уюштурулган;
- мындай билдирүүлөрдө RSP спецификациясынын талаптарына жооп бербейт деп көрсөтүлгөн конкреттүү аба кемелерине, алардын түрлөрүнө же эксплуатанттарына карата ыкчам оңдоочу чараларды көрүү.
348. Байланышка, навигацияга же байкоого же алардын кандай болбосун айкалышына талап кылынган ар бир өзүнчө элементтин иштен чыгуусу башка элементтин иштен чыгышына алып келбеши үчүн, жабдууну орнотуу тийиштүү ыкмада жүзөгө ашырылат.
349. Эксплуатант бортто жана жердеги колдонууга иштетилген электрондук навигациялык маалыматтардын продуктуларын, эгерде Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бул продуктуларды пайдаланууга байланыштуу процесстер жана жабдууларда колдонула турган функциялар менен шайкештик жана бүтүндүк стандарттарына ылайык келерин камсыз кылуучу эксплуатанттын жол-жоболору бекитилбесе, колдонууга алууга укугу жок. Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатанттын бул процесске жана продуктуларга үзгүлтүксүз көзөмөл жүргүзүшүн камсыз кылат.
Эскертүү. Маалыматтарды камсыздоочулар карманууга тийиш болгон процесстерге байланыштуу инструктивдик материал RTCA DO-200A/EUROCAE ED-76 жана RTCA DO-201A/EUROCAE ED-77 документтеринде камтылган.
350. Эксплуатант бардык учуучу кемелерге талап кылынган электрондук навигациялык маалыматтарды өз убагында таратуу жана алардын акыркы жана өзгөртүлбөгөн версияларын камсыз кылуу боюнча процедураларды киргизет.
Эскертүү. Ушул бөлүмдө колдонулган “учак” түшүнүгүнө кыймылдаткычтар, аба бурама (пропеллерлер), агрегаттар, көмөкчү түзүлүштөр, приборлор, жабдуулар жана түзмөктөр, анын ичинде өзгөчө кырдаалдарда куткаруу жабдуулары да кирет.
351. Эксплуатанттар Жарандык авиация башкармалыгы үчүн кабыл алууга жарактуу болгон процедураларга ылайык төмөнкү чараларды көрүшөт:
- алар пайдаланып жаткан ар бир учак учууга жарамдуу абалда кармалып турушу үчүн;
- пландалган учууга керектүү болгон эксплуатациялык жана авариялык жабдуулар ишке жарамдуу абалда болушу үчүн;
- алар пайдаланып жаткан ар бир учактын учууга жарамдуулук сертификаты жарактуу болушу үчүн.
352. Эксплуатант учакты, анын ичинде тиешелүү кыймылдаткычын, аба винтин же бөлүгүн техникалык тейлөө талапка ылайык жүргүзүлбөгөн болсо төмөнкү шарттар аткарылмайынча учакты пайдаланууга жол бербейт:
- техникалык тейлөө иштери Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан же башка Договорго кол койгон мамлекет тарабынан бекитилген жана Жарандык авиация башкармалыгы үчүн кабыл алынуучу деп таанылган КРАЭ-8 5-бөлүмүнүн талаптарына жооп берген уюм тарабынан аткарылган эмес;
- же Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген процедуралар боюнча ыйгарым укуктуу адам же уюм тарабынан аткарылган эмес;
- жана аткарылган техникалык тейлөөгө байланыштуу техникалык тейлөө боюнча күбөлүк берилген эмес.
353. Эксплуатант техникалык тейлөөнүн жөнгө салуу боюнча колдонмосуна ылайык бардык техникалык тейлөө иштеринин аткарылышын камсыз кылган адамды же адамдар тобун жумушка алат.
354. Эксплуатант учактарынын техникалык тейлөөлөрүн техникалык тейлөө программасына ылайык жүргүзүлүшүн камсыздайт.
355. Эксплуатант Жарандык авиация башкармалыгы үчүн ылайыктуу болгон техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча колдонмонун болушун камсыз кылат. Бул колдонмо техникалык тейлөө жана эксплуатация боюнча иш алып барган тиешелүү кызматкерлер тарабынан колдонулуучу нускама документи катары пайдаланылат жана ушул Эрежелердин 11-бөлүмүнүн 2-параграфындагы талаптарга жооп бериши керек. Бул колдонмону иштеп чыгууда адам фактору менен байланышкан принциптер эске алынат.
356. Эксплуатант техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча колдонмодо камтылган маалыматтардын учурдагы талаптарга шайкеш келишин камсыз кылуу үчүн зарыл болгон өзгөртүүлөрдү киргизүүнү камсыз кылат.
357. Эксплуатант техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча колдонмого киргизилген бардык түзөтмөлөрдүн нускаларын бул колдонмо берилген бардык уюмдарга же адамдарга дароо жөнөтүүнү камсыз кылат.
358. Эксплуатант учакты техникалык тейлөө боюнча колдонмонун бардык өзгөртүүлөрү, толуктоолору жана/же кайра карап чыгуулары менен кошо нускаларын, ошондой эле Жарандык авиация башкармалыгы талап кылышы мүмкүн болгон милдеттүү материалдарды Жарандык авиация башкармалыгына берет.
359. Эксплуатант техникалык тейлөө жана эксплуатациялоо менен алектенген тиешелүү персонал тарабынан колдонулуучу нускамалык документ катары кызмат кылуучу, Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген техникалык тейлөө программасынын болушун камсыздайт. Бул программа 11-бөлүмдүн 3-параграфында каралган маалыматты камтышы керек. Техникалык тейлөө программасын иштеп чыгууда жана колдонууда эксплуатант адам факторунун аспектилерин эске алат.
360. Техникалык тейлөө программасына киргизилген бардык өзгөртүүлөрдүн көчүрмөлөрү бул программаны алган бардык уюмдарга жана адамдарга дароо жөнөтүлөт.
361. Эксплуатант төмөндө көрсөтүлгөн каттала турган маалыматтардын төмөндөгү пункт 362-де белгиленген мөөнөттөр ичинде сакталышын камсыз кылат:
а) учактын жана пайдалануу мөөнөтү чектелген бардык агрегаттардын жалпы пайдалануу убактысы (саат, календардык убакыт жана циклдар боюнча);
б) учуунун жарактуулугун камсыз кылуу боюнча бардык милдеттүү маалыматтардын сакталышы тууралуу учурдагы маалыматтар;
в) жүргүзүлгөн өзгөртүүлөр жана оңдоолор боюнча тиешелүү толук маалыматтар;
г) учактын же анын агрегаттарынын акыркы капиталдык оңдоосунан кийинки пайдалануу убактысы (саат, календардык убакыт жана циклдар боюнча), милдеттүү капиталдык оңдоо мөөнөтүн сактоо менен;
д) учактын техникалык тейлөө программасынын сакталышы боюнча учурдагы маалыматтар;
е) техникалык тейлөө боюнча бардык талаптардын аткарылышын ырастаган техникалык тейлөө жөнүндө күбөлүктү толтуруу маалындагы толук маалыматтар.
362. Ушул Эрежелердин 361-пунктунун а)–д) абзацтарында көрсөтүлгөн катталган маалыматтар тиешелүү агрегаттын акыркы пайдаланууга берилбешинен кийин 90 күн ичинде сакталат, ал эми 361-пункттун е) абзацында көрсөтүлгөн катталган маалыматтар техникалык тейлөө тууралуу күбөлүккө кол коюлгандан кийин кеминде бир жыл сакталат.
363. Эксплуатант убактылуу алмаштырылган учурда катталган маалыматтар жаңы эксплуатантка берилет. Эксплуатант туруктуу алмаштырылган учурда катталган маалыматтар жаңы эксплуатантка өткөрүлүп берилет.
Эскертүү. 363-пункттун контекстинде эксплуатантты убактылуу алмаштыруу катары эмнени кароо керектиги боюнча чечимди Жарандык авиация башкармалыгы кабыл алат. Бул чечим катталган маалыматтарга жетүү жана аларды жаңыртуу мүмкүнчүлүгүнө жараша маалыматтардын көзөмөлүн камсыз кылуу зарылчылыгына негизделет.
364. Катталган жана ушул параграфтын талаптарына ылайык сакталган же өткөрүлүп берилген маалыматтар дайыма окууга ыңгайлуу, корголгон жана бүтүндүгү камсыздалган түрдө жана форматта жүргүзүлөт.
Эскертүү. Бул маалыматтардын түрү жана форматы боюнча алар кагазга түшүрүлгөн жазуулар, тасмадагы жазуулар, электрондук жазуулар же жогоруда көрсөтүлгөн түрлөрдүн айкалышы болушу мүмкүн.
365. Максималдуу сертификацияланган учуу салмагы 5700 кгдан ашкан учактын эксплуатанты, учактын техникалык тейлөөсү жана пайдаланылышы боюнча тажрыйбаларды көзөмөлдөп, жыйынтыктап жана баалап, леттик жарактуулукту сактоо жагынан анализ жүргүзөт жана Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген маалыматтарды КРАЭ-8 көрсөтүлгөн система аркылуу берет.
366. Максималдуу сертификацияланган учуу салмагы 5700 килограммдан ашкан учактын эксплуатанты, конструкциянын түрү үчүн жооптуу уюмдан алынган леттик жарактуулукту сактоого байланыштуу маалыматтарды жана сунуштарды алып, баалайт жана Жарандык авиация башкармалыгы үчүн кабыл алынуучу жол-жобого ылайык зарыл болгон иш-чараларды көрөт.
367. Бардык модификациялар жана оңдоолор Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан кабыл алынган леттик жарактуулук талаптарына ылайык келүүгө тийиш. Бул талаптарга шайкештикти тастыктаган маалыматтарды кароо, бекитүү жана сактоо тартибин камсыз кылган эрежелер белгиленет.
368. Техникалык тейлөө боюнча бекитилген уюм КРАЭ-8 колдонмосунун 6-бөлүмүндө “Техникалык тейлөө боюнча уюмду бекитүү” боюнча талаптарга жооп берүүгө тийиш.
369. Эгерде техникалык тейлөө бекитилген техникалык тейлөө уюму тарабынан аткарылса, техникалык тейлөө жөнүндө күбөлүк КРАЭ-8 жоболоруна ылайык ушул бекитилген техникалык тейлөө уюму тарабынан берилет.
370. Эгерде техникалык тейлөө бекитилген техникалык тейлөө уюму тарабынан аткарылбаса, техникалык тейлөө жөнүндө күбөлүк тийиштүү күбөлүккө ээ болгон адам тарабынан, КРАЭ-1 жоболоруна ылайык берилген күбөлүккө ылайык, жүргүзүлгөн техникалык тейлөө иштери бекитилген маалыматтарга жана Жарандык авиация башкармалыгы үчүн кабыл алына турган процедураларга ылайык канааттандырарлык түрдө аткарылгандыгын ырастоо үчүн таризделип, кол коюлат.
371. Эгерде техникалык тейлөө бекитилген техникалык тейлөө уюму тарабынан аткарылбаса, техникалык тейлөө жөнүндө күбөлүккө төмөнкү маалыматтар киргизилет:
- аткарылган техникалык тейлөө боюнча негизги маалыматтар, анын ичинде колдонулган бекитилген маалыматтар тууралуу кеңири маалымат;
- техникалык тейлөөнүн аяктаган күнү;
- күбөлүккө кол койгон адам же адамдар тууралуу маалымат.
372. Учуу экипажынын саны жана курамы, кеминде, Учуу операциялары боюнча колдонмодо көрсөтүлгөн талаптарга ылайык келиши керек. Учактын түрүнө, аткарыла турган учуунун мүнөзүнө жана экипаж алмашуусу жүргүзүлүүчү эки пункттун ортосундагы учуунун узактыгына жараша, учуу экипажынын саны учактын учууга жарактуулук сертификатына тиешелүү башка документтерде көрсөтүлгөн минималдуу талаптардан ашырылышы мүмкүн.
373. Ар бир учууга эксплуатант учакты башкаруу үчүн коммерциялык же линиялык пилоттун күбөлүгүнө ээ болгон пилотту аба кемесинин командири (КВС) катары дайындайт.
374. Эгерде аба кемесинин эксплуатациялык документтеринде экинчи учкучтун болушу талап кылынса, анда ар бир учууга эксплуатант учакты башкаруу үчүн линиялык учкучтун күбөлүгүнө, коммерциялык учкучтун күбөлүгүнө же көп мүчөлүү учуу экипажынын учкучунун күбөлүгүнө ээ болгон учкучту экинчи учкуч катары дайындайт.
375. Эксплуатант учакты башкаруу үчүн линиялык учкучтун же коммерциялык учкучтун күбөлүгүнө ээ жана кеминде 1000 сааттык учуу тажрыйбасы бар учкучту байкоо алдындагы аба кемесинин командири (КВС) катары дайындайт. Бул учкуч байкоо алдында КВС катары өз функцияларын ушул үлгүдөгү аба кемесинде КВС катары кеминде 500 саат учуу тажрыйбасы бар КВС кирген экипаждын курамында аткарат.
376. Учуу экипажынын курамында, пайдаланылышы керек болгон радиотаратуучу жабдууларды колдонууга укук берген жана КРАЭ-1 жоболоруна ылайык берилген же таанылган жарактуу күбөлүгү бар жок дегенде бир адам болушу керек.
377. Эгерде учактын конструкциясында борт инженерге өзүнчө иш орду каралган болсо, учуу экипажынын курамында, адатта, ошол иш ордунда болууга атайын милдеттендирилген жок дегенде бир борт инженер болушу керек. Бул талап, эгерде анын милдеттери учуу экипажынын башка мүчөсү тарабынан, түз милдеттерине зыян келтирбестен жана борт инженердин күбөлүгүнө ээ болуу шарты менен аткарылса, колдонулбайт.
378. Эгерде учуу коопсуздугун камсыз кылуу үчүн зарыл болгон навигацияны учуу учурунда өз милдеттерин аткарып жаткан учкучтар жетиштүү деңгээлде камсыз кыла албаса, анда учуу экипажынын курамында КРАЭ-1 жоболоруна ылайык штурмандын күбөлүгүнө ээ жок дегенде бир адам болушу керек..
379. Эксплуатант учактын түрүнө жараша (жана Учуу боюнча колдонмо/Flight Manual'га ылайык) авариялык кырдаалда же адамдарды шашылыш эвакуациялоону талап кылган жагдайда учуу экипажынын бардык мүчөлөрү аткарышы керек болгон функцияларды аныктайт. Эксплуатант тарабынан уюштурулган даярдоо программасында бул функцияларга байланыштуу жыл сайын окутуу каралган, анын ичинде бортто болушу керек болгон бардык авариялык-куткаруу жабдууларын колдонуу ыкмаларын жана эрежелерин үйрөтүү, ошондой эле адамдарды учактан эвакуациялоо боюнча машыгуулар жүргүзүлөт.
380. Эксплуатант бардык учуу экипаж мүчөлөрүнүн өздөрүнө жүктөлгөн милдеттерди аткарууга тийиштүү даярдыгын камсыз кылган, Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген жер үстүндөгү жана учуу боюнча даярдоо программасын түзөт жана ишке ашырат. Бул даярдоо программасы төмөнкүлөрдү камтыйт:
- баштапкы, мезгил-мезгили менен өткөрүлүүчү жана конверсиялык (conversion) даярдыкты, ошондой эле кайра аттестациялоо курстарын, квалификацияны жогорулатуу, тааныштыруу даярдыгын, айырмачылыктар боюнча даярдыкты жана башка атайын даярдык түрлөрүн камтыйт;
- жер үстүндөгү жана учуу даярдыгын камсыздоо каражаттарын, ошондой эле тиешелүү квалификациядагы окутуучуларды жана инструкторлорду камтыйт, бул Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелери менен каралган. Эксплуатант РППда экипаждардын даярдыктан/окутуудан өтүү мезгилдерин, түрүн жана мөөнөтүн көрсөтөт.;
- учуу экипажынын мүчөлөрү иштеген учактын түрүндө (типинде) жер үстүндөгү жана учуу даярдыгынан турат;
- учуу экипажынын мүчөлөрүнүн өз ара аракеттешүүсүн машыктырууну, ошондой эле кыймылдаткычтын, учак каркасы же системаларынын бузулушу, өрт же башка терс факторлордон келип чыккан бардык түрдөгү авариялык жана кыйын кырдаалдарда аракеттерди үйрөтүүнү камтыйт;
- татаал мейкиндиктик абалдардын алдын алуу жана алардан чыгуу боюнча даярдыкты камтыйт;
- көзгө көрүнгөн учуу схемалары жана прибордук учуу боюнча билимдерди жана көндүмдөрдү үйрөнүү, болжолдуу учуу аймагында карталарды түзүү, адамдын иштөө жөндөмдүүлүктөрүнүн мүнөздөмөсү, коркунучтуу факторлорду жана катачылыктарды көзөмөлдөө, ошондой эле коркунучтуу жүктөрдү ташуу боюнча даярдыкты камтыйт;
- бардык учуу экипажынын мүчөлөрү өздөрү жооптуу болгон функцияларды билиш үчүн, ошондой эле бул функциялар башка экипаж мүчөлөрүнүн функциялары менен кандай байланышта экенин түшүнүшү үчүн окутууну камсыз кылат, өзгөчө кыйын кырдаалдарда же авариялык процедураларда;
- Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген мезгилдер боюнча кайталанып, даярдыкты баалоону өткөрүүнү карайт.
381. Учуу даярдыгы, Жарандык авиация башкармалыгы үчүн ылайыктуу деп саналган учурда, ушул максат үчүн Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген учуу имитациялоо тренажерлорунда жүргүзүлүшү мүмкүн.
382. Кайра даярдоонун көлөмү ушул бөлүмдүн §5 жана §6 пункттарына ылайык талап кылынган учурда өзгөрүшү мүмкүн жана милдеттүү түрдө белгилүү бир учак тиби боюнча өткөрүлгөн баштапкы даярдоонун көлөмүнө барабар болбошу мүмкүн.
383. Мезгил-мезгили менен өткөрүлүүчү жер үстүндөгү даярдыкка коюлган талаптар, алыстан окутуу курстарын өтүү же жазуу түрүндө экзамен тапшыруу аркылуу, ошондой эле Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген башка ыкмаларды колдонуу менен аткарылышы мүмкүн.
384. Эксплуатант, учуу экипажынын мүчөсү өзүнө жүктөлгөн милдеттерди аткарууга тийиштүү даярдыкты камсыз кылган даярдоо программасынан өтмөйүнчө, ал мүчөнү учуу милдеттерин аткарууга жол бербейт жана мындай даярдоо программа төмөнкүлөрдү камсыз кылат жана:
- жер үстүндөгү жана учуу даярдыгы үчүн каражаттарды, ошондой эле тийиштүү квалификациясы бар окутуучуларды жана инструкторлорду камтыйт;
- учуу экипажынын мүчөлөрү иштеген учактын (учактардын) тиби боюнча жер үстүндөгү жана учуу даярдыгынан турат;
- учуу экипажынын мүчөлөрүнүн өз ара аракеттенүүсүн иштеп чыгууну, ошондой эле кыймылдаткычтардын, планердин же системалардын бузулуусунан, өрттөн же башка терс факторлордон келип чыккан бардык түрдөгү авариялык жана өзгөчө кырдаалдардагы аракеттерге үйрөтүүнү камтыйт;
- учуулар жүргүзүлө турган болжолдуу районунда визуалдык учуу схемалары жана аспаптар боюнча учуулар, адам мүмкүнчүлүктөрүнүн чектөөлөрү ("адам фактору"), анын ичинде алардын учуш учурунда пайда болуу коркунучу жөнүндө билимдер, адам мүмкүнчүлүктөрүнүн чегинен чыгуучу абалдарды алдын алуу, ката кетирбөөгө жана кетирилген каталарды оңдоого байланыштуу билимдер, ошондой эле аба кемелери менен коркунучтуу жүктөрдү ташуу боюнча билимдер жана көндүмдөрдү алуу үчүн даярдыкты камтыйт;
- машыгуу бардык учкучтук курам мүчөлөрү өздөрү аткарышы керек болгон функцияларды жана бул функциялар учактын башка экипаж мүчөлөрүнүн функциялары менен кандай байланышта экенин, анын ичинде өзгөчө же авариялык процедураларды аткарууда, түшүнүшү үчүн уюштурулат;
- төмөнкүлөрдү камтыйт:
а) учкучтук курамга жаңы алынган мүчөнү анын милдеттери жана функциялары менен тааныштырууну, ошондой эле эксплуатанттын учууларды аткаруу талаптарына (conversion training) ылайык даярдоону, төмөнкү учурларда:
1. Учак же тик учактарда учууларды аткарууда учкучтук курам мүчөсү өз алдынча учууларды баштоодон мурун эксплуатанттын тиешелүү даярдоо программасынан өтүүгө тийиш:
- учкучтар же экипаж башка типтеги же класстагы учактарды башкарууга өткөндө, кошумча окуу талап кылынганда;
- башка эксплуатантка өткөндө, анын стандарттарына, процедураларына жана талаптарына ылайык көнүү керек болгон учурда.
2. Эксплуатанттардын өтүүчү даярдоо программасы (conversion training) учкучтук курам мүчөлөрүнүн функцияларына ылайык, аба кемесине орнотулган жабдуулар менен машыгуу өткөрүүнү камтыйт;
б) Ар бир 12 айлык мезгил ичинде жок дегенде бир жолу учактагы авариялык-куткаруу жабдууларына байланыштуу даярдык жана кургакта авариялык эвакуациялоо процедуралары боюнча машыгуу өткөрүлөт. Авариялык-куткаруу жабдууларын колдонуу боюнча жыл сайын өткөрүлүүчү окуу программасы төмөнкүлөрдү камтышы керек:
- эгерде бар болсо, куткаруучу желетти чындыгында кийүү;
- эгерде бар болсо, коргоочу дем алуу жабдууларын (PBE, кычкылтек ж.б.) чындыгында кийүү;
- өрт өчүргүчтөрдү чындыгында колдонуу;
- учактагы бардык авариялык-куткаруу жабдууларынын жайгашкан жери жана колдонулушу боюнча нускама берүү;
- бардык түрдөгү чыгуучу жерлердин жайгашкан жери жана колдонулушу боюнча нускама берүү;
- (авиациялык) коопсуздук процедуралары.
в) кооптуу жүктөрдү ташууга даярдык, анын ичинде экзамен тапшыруу эгерде кооптуу жүктөрдү ташуу пландалган болсо, 24 ай ичинде жок дегенде бир жолу;
г) суу үстүндө эвакуациялоонун авариялык процедуралары боюнча машыгуу 36 ай ичинде жок дегенде бир жолу. Ар 3 жылда окутуу программасына төмөнкүлөр кириши керек:
- чыгуунун бардык түрлөрүн колдонуу боюнча практикалык машыгуу;
- эгерде учакта орнотулган болсо, үрмө трапты башкаруу ыкмасын көрсөтүү;
- учакта орнотулган жабдуулар менен реалдуу же моделделген өрттү өчүрүү боюнча реалдуу машыгуу (эгер өрт өчүргүчтөр колдонулган учурда альтернативдүү ыкма колдонулушу мүмкүн болбосо);
- кабинада жана жүргүнчүлөр салонунда түтүн басымы жана моделделген түтүндүү чөйрөдө тиешелүү жабдууларды колдонуу боюнча практикалык машыгуу;
- эгерде орнотулган болсо, пиротехникалык жабдуулар менен (реалдуу же моделделген) иш алып баруу боюнча практикалык машыгуу;
- эгерде орнотулган болсо, куткаруу кайыктарын (плото) колдонуу боюнча көрсөтмө машыгуу.
д) ар бир тизмектеги 12 ай ичинде кеминде бир жолу өзгөчө шарттарда учууларды аткарууга теориялык даярдык жана экзамен тапшыруу;
е) ар бир тизмектеги 36 ай ичинде кеминде бир жолу аба кемесин татаал мейкиндиктик абалдан, алдын ала күрөшүү режимдеринен жана чабуул режиминен чыгаруу боюнча теориялык даярдык жана машыгуу;
ж) жыл сайын RVSM жана RNP шарттарында учууга теориялык жана мезгил-мезгили менен даярдыктан өтүү, жана бул шарттарда учуулар пландаштырылып жаткан учурда, жаңы өздөштүрүлгөн аба кемеси түрүндө учууларды баштоонун алдында экзамен тапшыруу. RVSM жана RNP боюнча окутуу элементтери өз убагында өткөрүлөт:
- өтүүчү даярдык (conversion training);
- мезгил-мезгили менен жүргүзүлүүчү жер үстүндөгү даярдык;
- мезгил-мезгили менен жүргүзүлүүчү FSTD даярдыгы.
з) эл аралык каттамдарды, радиотелефондук байланыш жүргүзүүдө орус тили колдонулбаган мамлекеттердин аба мейкиндигинде аткарууда – англис тилин билүү боюнча даярдыкты жана текшерүүнү КРАЭ-1 талаптарына ылайык жүргүзүү, ошондой эле каттамдардын аткарылышы пландалган мамлекеттин аэронавигациялык маалымат жыйнактарында баяндалган эрежелерди өздөштүрүү процедураларын камсыз кылуу;
и) ар бир тизмектеги 24 ай ичинде кеминде бир жолу авиациялык коопсуздук чөйрөсүндөгү даярдыкты;
к) ар бир тизмектеги 12 ай ичинде кеминде бир жолу шамалдын өзгөрүшү шартында учууларды аткаруу боюнча теориялык даярдыкты (экзамен тапшырууну кошо алганда) жана учуу тренажёрунда машыгуу жана текшерүүдөн өтүүнү камсыз кылат;
л) ар бир тизмектеги 12 ай ичинде кеминде бир жолу жерге жакындоого эскертүүчү системалар (CFIT) ишке кирген учурларда маневр жасоо жана иш-аракеттерди аткарууга даярдыкты (экзамен тапшырууну кошо алганда), ошондой эле учуу тренажерунда машыгуу жана текшерүүдөн өтүүнү камсыз кылат. CFIT боюнча окутуу программасы баштапкы, жыл сайынкы жана мезгил-мезгили менен өткөрүлүүчү окутуу жана текшерүү программаларына интеграцияланышы керек;
Эксплуатант өзүнүн эксплуатациялык колдонмосуна CFIT кырсыктарынын алдын алуу боюнча көрсөтмөлөрдү жана окутуу талаптарын, ошондой эле GPWS (жерге жакындаганда эскертүү берүүчү система) колдонуу саясатын камтыйт.
м) GРWS/TAWS системалары орнотулган аба кемелеринде учууларды аткаруу пландалган учурда, жыл сайын, ар бир тизмектеги 12 айдын ичинде бир жолудан кем эмес: GРWS/TAWS системалары менен учууларды аткарууга теоретикалык даярдык, анын ичинде экзамен тапшыруу, жана учуу тренажерунда машыгуу, анын ичинде текшерүү жүргүзүлөт.
GРWS/TAWS системалары боюнча окуу элементтери өз убагында өткөрүлөт:
- өткөрүүчү даярдык (conversion training) учурунда;
- мезгилдүү жердеги окуу учурунда;
- FSTD аркылуу мезгилдүү машыгуу учурунда
н) Борттук кагылышуудан эскертүүчү системасы (БСПС/TCAS) ишке кирген учурларда маневр жасоо жана аракеттерди аткаруу боюнча теориялык даярдык, экзамен тапшыруу жана учуу тренажерунда машыгуу, анын ичинде текшерүү, кеминде ар 12 айда бир жолу өткөрүлөт, эгерде учуулар БСПС (TCAS) менен жабдылган аба кемелеринде жүргүзүлсө.
TCAS/ACAS боюнча окуунун элементтери төмөнкү учурларда өткөрүлөт:
- өткөрүүчү даярдык (conversion training) учурунда;
- мезгилдүү жердеги окуу учурунда;
- FSTD аркылуу мезгилдүү машыгуу учурунда.
Эксплуатант Учуу операциялары боюнча колдонмого кагылышууларды алдын алуу ыкмалары жана Борттук кагылышуудан эскертүүчү системасын (БСПС) колдонуу боюнча принциптерди, нускамаларды, жол-жоболорду жана окуу боюнча талаптарды камтыйт;
о) ар бир тизмектеги 12 айдын ичинде кеминде бир жолу аба кемесинде же учуу тренажёрунда (FSTD) квалификациялык текшерүү (LPC) өткөрүлөт. Ал учкучтун аба кемесин кадимки, өзгөчө жана кырсыктуу кырдаалдарда коопсуз башкаруу үчүн зарыл болгон көндүмдөргө, билимдерге жана компетенттүүлүккө ээ экенин ырастайт, стандарттык операциялык процедураларды (SOP) сактоосун, негиздүү чечимдерди кабыл алууга жөндөмдүүлүгүн жана экипаж ресурстарын натыйжалуу башкаруусун (CRM) тастыктайт.;
п) ар бир тизмектеги 12 ай ичинде кеминде бир жолу аба кемесинин системаларын билүү жана анын учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүн аныктоо боюнча теориялык даярдыктан өтүү, анын ичинде экзамен тапшыруу талап кылынат;
р) эгерде мындай учуулар РППда каралган болсо, КВСнин оң тараптагы учкуч ордунан учууларды аткаруусу пландаштырылган учурда, ар бир тизмектеги 12 ай ичинде кеминде бир жолу теориялык даярдык, анын ичинде экзамен тапшыруу, учуу тренажёрунда же аба кемесинде машыгуу жана КВСни текшерүү өткөрүлүшү керек;
с) эгерде көрсөтүлгөн шарттарда учуп-конуу пландаштырылса, ар бир тизмектеги 12 ай ичинде кеминде бир жолу КАТ II/III шарттарында конуу ыкмалары жана көрүү мүмкүнчүлүгү 400 метрден төмөн болгон учурларда учуп чыгуулар боюнча теориялык даярдык, анын ичинде экзамен тапшыруу, ошондой эле учуу тренажёрунда машыгуу жана текшерүү өткөрүлүшү керек;
т) ар бир тизмектеги 6 айдын ичинде (7 айдан ашпаган мөөнөттө) кеминде бир жолу билимдерди баалоо жана тренажёрдо (OPC) квалификациялык текшерүүлөр жүргүзүлөт. Бул текшерүүлөр кадимки, өзгөчө жана кырсыктуу шарттарда учуштарды аткарууга багытталат жана ага учуу тренажёрунда машыгуу, экзамен тапшыруу жана текшерүүдөн өтүү талап кылынат;
у) ар бир тизмектеги 36 ай ичинде бир жолудан кем эмес авариялык кырдаалдарга байланыштуу болбогон бардык системалардын иштен чыгуу сценарийлери боюнча учуу тренажёрунда машыгуу жана текшерүүдөн өтүү талап кылынат;
ф) ар бир тизмектеги 12 ай ичинде бир жолудан кем эмес аба кемесинде кадимки процедураларды аткаруу боюнча текшерүүдөн (LINE CHECK) өтүү талап кылынат;
х) ар бир тизмектеги 36 ай ичинде бир жолудан кем эмес учактагы экипаждын кабина ресурстарын башкаруу (CRM) боюнча теориялык даярдыктан жана машыгуудан өтүү талап кылынат;
ц) ар бир тизмектеги 12 ай ичинде бир жолудан кем эмес аба кемесинин экипажынын кабина ресурстарын башкаруусун баалоо учуу тренажерунда жана аба кемесинде жүргүзүлүүгө тийиш.
385. Белгилүү бир учак тиби боюнча кайталоо учуу даярдыгы боюнча талап төмөнкү учурларда аткарылган болуп эсептелет:
- Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан ушул максатта бекитилген учууну окшоштуруучу машыктыруучу түзмөктөр Жарандык авиация башкармалыгы ылайыктуу деп эсептеген деңгээлде колдонулган болсо; же
- ушул учак түрү боюнча ушул бөлүмдүн §11 каралган даярдык деңгээлин текшерүү белгиленген мөөнөттө жүргүзүлгөн болсо.
386. Жердеги мезгил-мезгили менен даярдоо талаптары сырттан окуу курстарынан, аралыктан окутуудан өтүү же жазуу түрүндөгү экзамендерди тапшыруу аркылуу аткарылышы мүмкүн.
387. Аба кемесин эксплуатациялоочу учактын учуу экипаж мүчөлөрү, кабиналык экипаж мүчөлөрү жана учууларды камсыздоо боюнча кызматкерлер/учуу диспетчерлери учуу ишине киришүүдөн мурда тиешелүү даярдыктан өтүүгө жана жетиштүү квалификацияга ээ болууга тийиш.
388. Экипаждардын кесилишкен даярдыгы, аба кемелеринин аралаш паркы менен учууларды жүзөгө ашыруу жана тажрыйбаны өз ара эсепке алуу боюнча жалпы талаптар Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген нускамаларда аныкталат.
389. Эксплуатант аба кемесинин командирине же экинчи учкучка белгилүү бир учак тибин жана/же анын модификациясын башкарууну учуп чыгуу жана конуу маалында тапшырбайт, эгерде ар бири акыркы 90 күндүн ичинде дал ошол эле типтеги учакта же бул максат үчүн бекитилген учуу тренажерунда жок дегенде үч жолу учуп чыгууну жана конууну аткарбаса.
390. Эгерде аба кемесинин командири же экинчи учкуч бир эле типтеги ар кандай модификациядагы учактарда же эксплуатациялык мүнөздөмөлөрү, процедуралары, системалары жана башкаруусу окшош болгон ар башка типтеги учактарда уча турган болсо, анда Кыргыз Республикасынын Жарандык авиация башкармалыгы учактын ар бир модификациясы же тиби боюнча 389-пунктта көрсөтүлгөн талаптарды кандай шарттарда бириктирүүгө мүмкүн экенин чечет.
391. Эксплуатант штурманга же борт инженерге (бортмеханикке) белгилүү бир учак тибинде же анын модификациясында милдеттерди аткарууну тапшырбайт, эгерде ал учуу экипажынын мүчөсү акыркы 90 күндүн ичинде:
- ошол учак тибинде же анын модификациясында өзүнүн милдеттерин аткарбаса же;
- ушул учак тибинде стандарттуу, штаттан тышкаркы жана өзгөчө кырдаалдардагы аракеттерди камтыган көндүмдөрдү калыбына келтирүү боюнча машыгуу курсун, тийиштүү максаттар үчүн бекитилген учакта инструктордун көзөмөлүндө же бекитилген учуу тренажорунда өтпөсө.
392. Эксплуатант белгилүү бир үлгүдөгү же түрү өзгөртүлгөн аба кемесинде круиздик этапта алмашуучу учкуч катары милдеттерди аткарууну учкучка тапшырбайт, эгерде ал учкуч акыркы 90 күндүн ичинде төмөнкүлөрдү аткарбаса:
- ошол үлгүдөгү аба кемесинде круиздик этапта аба кемесинин командири, экинчи учкуч же алмашуучу учкуч катары милдеттерди аткарбаса; же
- ошол үлгүдөгү аба кемесинде же ушул максатта бекитилген учуу тренажёрунда круиздик этапка мүнөздүү стандарттык, штаттан тышкаркы жана авариялык абалдардагы аракеттерди камтыган учуу көндүмдөрүн калыбына келтирүүчү машыгуудан өтпөсө, жана конууга даярдык процедураларын жана конууну аткарууда тажрыйба топтобосо; бул учурда конууга даярдык жана конуу процедураларын аткаруу учакты башкарбаган учкучтун ролунда жүргүзүлүшү мүмкүн.
393. Эгерде круиздик этапта учуу учурундагы смендик учкуч бир эле үлгүдөгү ар кандай модификациядагы учактарда же эксплуатациялык процедуралары, системалары жана башкаруу өзгөчөлүктөрү окшош болгон ар түрдүү үлгүдөгү учактарда учса, анда Жарандык авиация башкармалыгы 392-пунктунда белгиленген талаптардын ар бир модификацияга же учак үлгүсүнө карата бириктирилүү шарттарын аныктайт.
394. Эксплуатант учуу багыты же багыт бөлүгү боюнча учууну аткарууга ушул учурда даяр эмес болгон пилотту аба кемесинин командири катары дайындоого укугу жок, ал пилот ушул Эрежелердин 395 жана 396-пункттарында көрсөтүлгөн талаптарга жооп бергенге чейин.
395. Эксплуатант ар бир пилот жана штурман төмөнкүлөрдү жетиштүү деңгээлде билерин камсыз кылууга тийиш:
- белгиленген маршрут жана конуу үчүн белгиленген аэродромдор, анын ичинде:
а) рельеф жана минималдуу коопсуз абсолюттук бийиктиктер;
б) жыл мезгилине жараша өзгөрүп туруучу метеорологиялык шарттар;
в) техникалык каражаттар, тейлөө тартиби жана метеорология, байланыш жана аба кыймылын башкаруу тармагындагы эрежелер;
г) издөө жана куткаруу эрежелери;
д) навигациялык каражаттар жана эрежелер, анын ичинде учуу багыты боюнча колдонулуучу алыстык навигацияга байланышкан ар кандай эрежелер;
- калктуу аймактар жана аба кыймылынын жыштыгы жогору болгон аймактар үстүнөн учуу траекторияларын түзүү эрежелери, тоскоолдуктардын жайгашуусу, жердин топографиясы, жарыктык сигнал берүүчү каражаттар, конууга жардам берүүчү каражаттар, ошондой эле приборлор боюнча конуу, күтүү аймагындагы учуулар, учуп келүү жана учуп кетүү схемалары жана колдонулуучу эксплуатациялык минимумдар.
Эскертүү. Учуп келүү, учуп кетүү, күтүү аймагындагы учуулар жана приборлор боюнча конуу схемаларына байланыштуу билимин атайын ушул максат үчүн арналган тиешелүү тренажёрдо көрсөтүүгө болот.
396. Аба кемесинин командири маршрут боюнча ар бир конуу аэродромуна конууну учуу экипажынын мүчөсү же байкоочу катары кабинада болгон, бул аэродромго конууга даярдалган пилоттун катышуусунда аткарат, төмөнкү учурларды эске албаганда:
- конуу аэродромуна конуу пилот тааныш болгон схемаларга жана каражаттарга окшош болгон приборлор боюнча конуу схемалары жана бар болгон каражаттар менен, навигация үчүн татаал эмес аймак үстүнөн аткарылганда, жана Жарандык авиация башкармалыгынын макулдугу менен кадимки эксплуатациялык минимумдарга уруксат берилген учурда, же болбосо конууга жана конуп түшүүгө визуалдык метеорологиялык шарттарда ишенимдүү түрдө мүмкүнчүлүк бар экендигине жетиштүү ишеним болгондо; же
- конууга кирүүнүн баштапкы этабындагы бийиктиктен төмөндөөнү күндүз визуалдык метеорологиялык шарттарда аткарууга мүмкүн болсо; же
- эксплуатант аба кемесинин командиринин тийиштүү аэродромго конууга укугу бар экендигин көрсөтүүчү жер бетинин графикалык чагылдыруусу аркылуу аныктайт; же
- бул аэродром, аба кемесинин командири учурда конууга укугу бар болгон аэродромго жакын жайгашкан болсо.
397. Эксплуатант пилоттун квалификация деңгээлин жана бул деңгээлге кандайча жетишкендиги тууралуу эсепке алууну жүргүзөт. Бул эсепке алуу Жарандык авиация башкармалыгын канааттандырган деңгээлде жүргүзүлөт.
398. Эксплуатант, Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген маршрутта же эксплуатант тарабынан белгиленген райондо аба кемесинин командири катары пилотту дайындоого укугу жок, эгерде акыркы 12 ай ичинде бул пилот учуу экипажынын курамында пилот катары, инспектор-пилот катары же учуу экипажынын кабинасындагы байкоочу катары жок дегенде бир учуусун аткарбаса:
- ушул белгиленген аймакта жана
- тиешелүү учурларда, маршрутка же учуп-конуу үчүн пайдаланылышы күтүлүп жаткан аэродромдорго байланыштуу схемалар атайын көндүмдөрдү же билимди талап кылган учурда, ошондой эле бул маршрут боюнча.
399. Эгерде аба кемесинин командири белгиленген райондо, маршрутта же аэродромдо жайгашкан ушул сыяктуу жерлердин үстүнөн же жакын өтүүчү маршрут боюнча 12 айдан ашык убакыттын ичинде бир да учуу аткарбаса жана бул маршруттар боюнча тиешелүү схемаларды бул максатка ылайыктуу тренажёрдо машыктырбаса, анда аны кайрадан ушул райондо же маршрутта аба кемесинин командири катары дайындоодон мурда, учак командири 395 жана 396-пункттарында көрсөтүлгөн талаптарга ылайык кайра аттестациядан өтүүгө тийиш.
400. Эксплуатант ар бир учактын түрү же түрүнүн модификациясы боюнча учууларды аткаруу үчүн учкучтардын чыныгы даярдыгын аныктоого мүмкүндүк берүүчү учуу техникасын жана авариялык кырдаалдарда аракеттенүү жөндөмүн текшерүү жүргүзүлүшүн камсыздайт. Эгерде учуу прибордук эрежелер боюнча (ППП) жүргүзүлсө, эксплуатант пилоттордун мындай эрежелерди аткаруу жөндөмүн өзүнүн ыйгарым укуктуу пилоту-инспекторуна же Жарандык авиация башкармалыгынын өкүлүнө көрсөтүү менен тастыктоосун камсыздайт. Мындай текшерүүлөр ар бир он эки айлык мезгил ичинде эки жолу жүргүзүлөт. Мүнөзү боюнча окшош жана төрт ай ичинде өткөрүлгөн эки текшерүү мындай талапты толук аткарган болуп эсептелбейт.
401. Эксплуатант учуу экипажынын мүчөлөрү жылына эки жолу, ар 6 айда (жогорку чеги 7 ай) FFS тибиндеги тренажёрдо машыгуу (тренинг жана квалификациялык текшерүүлөр) өтүшүн камсыздайт. Бул машыгуулар эки сессиядан (жалпы 8 саат) турат (OPC). Бирдей мүнөздөгү эки тренажёрдук даярдыктын ортосундагы минималдуу аралык кеминде төрт ай болушу керек, бирок мындай учурда кийинки машыгуу акыркы тренажёрдук даярдыктан кийин алты айдан, эң көп дегенде жети айдан кеч эмес өткөрүлөт. Жылдык минималдуу жалпы тренажёрдук даярдык 4 сессияны (16 саат) түзөт. FFSтен айырмаланган тренажёрлордо даярдык жана текшерүүлөр ошол бөлүктөр үчүн гана жүргүзүлөт, алар боюнча мындай тренажёрлор Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген. Эгерде бул типтеги аба кемеси үчүн тренажёрлор жок болсо, анда даярдык Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген аэродромдук машыгуу программасына ылайык кабинада жүргүзүлөт.
Эскертүү. Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген учуу шарттарын окшоштуруучу тренажёрдук түзүлүштөр жогоруда көрсөтүлгөн текшерүүлөрдүн тиешелүү бөлүктөрү үчүн гана колдонулат, эгерде бул түзүлүштөр ошол бөлүктөр үчүн өзүнчө жактырылган болсо.
402. Эгерде эксплуатант бир эле типтеги учактардын ар кандай модификацияларында же эксплуатациялык процедуралары, башкаруу системалары жагынан окшош болгон ар кандай типтеги учактарда учуу экипажынын учуу графигин пландаштырып жаткан болсо, анда Жарандык авиация башкармалыгы, 400-пунктунда көрсөтүлгөн талаптар ар бир модификация же учактын түрү боюнча кандай шарттарда бириктирилип колдонулушу мүмкүн экендигин аныктайт.
403. Жарандык авиация башкармалыгы ППП боюнча же түнкү учурларда бир учкуч башкарган учактар менен учууларга карата тажрыйбага, даярдыкка жана иштеги үзгүлтүктөрдүн узактыгына болгон талаптарды белгилейт.
404. Аба кемесинин командири төмөнкү талаптарды аткарышы керек:
а) ППП боюнча же түнкү учурларда учууларды аткаруу үчүн, ушул класстагы учакта кеминде 50 сааттык учуу тажрыйбасына ээ болушу керек, анын ичинде жок дегенде 10 саат аба кемесинин командири катары учкан болушу зарыл;
б) ППП боюнча учууларды аткаруу үчүн, ушул класстагы учакта ППП шарттарында кеминде 25 саат учуу тажрыйбасы болушу керек; бул сааттар а) пунктунда көрсөтүлгөн 50 сааттык учуу тажрыйбасынын курамына кириши мүмкүн;
в) түнкү учууларды аткаруу үчүн түн ичинде кеминде 15 саат учуу тажрыйбасы болушу керек; бул сааттар а) пунктунда көрсөтүлгөн 50 сааттык учуу тажрыйбасынын курамына кириши мүмкүн;
г) ППП боюнча учууларды аткаруу үчүн бир пилот башкарган учактарда ППП боюнча учууларды аткаруунун алдын ала тажрыйбасы болушу керек, ал тажрыйба төмөнкүлөрдү камтышы зарыл:
- акыркы 90 күн ичинде ушул класстагы учакта бир пилот башкаруусундагы режимде кеминде 5 жолу ППП боюнча учуу, анын ичинде 3 жолу приборлор боюнча конуу; же
- акыркы 90 күн ичинде ушул класстагы учакта ППП боюнча приборлор менен конуу боюнча текшерүүдөн өтүү;
д) түндө аткарылуучу учуулар үчүн акыркы 90 күн ичинде ушул класстагы учакта бир учкуч менен башкарылуучу режимде кеминде 3 түнкү учуп көтөрүлүү жана 3 конуу аткарылууга тийиш;
е) ушул Эрежелердин 9-бөлүмдүн 6-параграфында көрсөтүлгөн талаптардан тышкары, жүргүнчүлөрдү авариялык эвакуациялоо боюнча нускама берүү, автопилотту колдонуу жана учуу документациясын колдонуу боюнча жөнөкөйлөтүлгөн ыкма камтылган даярдоо программаларын ийгиликтүү аяктоо.
405. Аба кемесинин командири учуунун конкреттүү шарттарына туура келген шарттарда белгилүү бир типтеги же класстагы учакта бир учкуч менен башкарылуучу режимде 380-пунктта жана 9-бөлүмдүн 11-параграфында көрсөтүлгөн баштапкы жана кайрадан учуу даярдыгынан, ошондой эле квалификациялык текшерүүлөрдөн өтөт.
406. Учуу экипажынын мүчөсү тийиштүү оңдоочу линзаларды (көз айнек же контакт линзалар) тагынуу шарты менен берилген күбөлүктүн алкагында өзүнүн ыйгарым укуктарын пайдаланган учурда, жеткиликтүү жерде сактала турган оңдоочу линзалардын кошумча комплектине ээ болууга тийиш.
407. Жарандык авиация башкармалыгы учуу операцияларын камсыз кылуу боюнча кызматкер / учуу диспечтери өзүнүн милдеттерин учууларды башкаруунун жана көзөмөлдөөнүн бекитилген ыкмасына ылайык аткарып жаткан учурда, "Учуу операцияларын камсыз кылуу боюнча кызматкерди / учуу диспечтерин даярдоо" программасы боюнча окуу борборун аяктагандыгын тастыктаган тиешелүү күбөлүккө ээ болушун талап кылат. Мындай кызматкер КРАЭ-1 жоболоруна ылайык күбөлүккө ээ болот.
408. Учуу операцияларын көзөмөлдөөнүн жана башкаруунун бекитилген ыкмасына ылайык, учуу операцияларын камсыз кылуу боюнча кызматкердин / учуу диспечтеринин күбөлүгүнө ээ болбосо да, тийиштүү квалификацияга ээ экендигин далилдеген учурларда, Жарандык авиация башкармалыгы мындай адамдар, жок дегенде, КРАЭ-1 талаптарына ылайык келүүсүн талап кылат. Бул талаптар учуу операцияларын камсыз кылуу боюнча кызматкерлерге / учуу диспечтерине күбөлүк берүүдө коюлат.
409. Учуу операцияларын камсыз кылуу боюнча кызматкер / учуу диспечтери төмөнкү учурларда ишке киришүүсүнө жол берилбейт, эгерде ал:
а) өзүнүн бекитилген учуу операцияларын башкаруу жана көзөмөлдөө методикасынын бардык тиешелүү элементтерин камтыган атайын окуу курсун ийгиликтүү аяктабаса;
б) өзүнүн ыйгарым укуктары чегинде учуу операцияларын көзөмөлдөө укугу бар болгон ар кандай райондун үстүнөн, учуу экипажынын кабинасында болуп, бир тарапка кеминде бир квалификациялык учууну ишке ашырбаса, ал учуу акыркы 12 ай ичинде жүргүзүлгөн болушу керек жана мүмкүн болушунча көп аэродромдорго конууну камтышы зарыл.
Квалификациялык учуу максатында, учууну камсыздоо боюнча кызматкер / учуу диспетчери учуу экипажынын ички байланыш системасы менен радиобайланыш каражаттарынын иштешин көзөмөлдөй билиши жана учуу экипажынын аракеттерин көзөмөлдөй алышы керек;
в) төмөнкү пункттар боюнча эксплуатантка өз билимин далилдей албаса:
- ушул Эрежелердин 2-Приложениясында сүрөттөлгөн Учуу операциялары боюнча колдонмонун мазмуну;
- колдонулуп жаткан борттук радио жабдуулары;
- колдонулуп жаткан борттук навигациялык жабдуулар;
г) бул кызматкер жоопкерчиликти алган учууларга жана учууларды көзөмөлдөөгө ыйгарым укуктуу болгон аймактарга тиешелүү төмөнкүдөй маалыматтарды билерин эксплуатантка көрсөтө албаса:
- мезгилдик метеорологиялык шарттарды жана метеомаалыматтардын булактарын;
- колдонулуп жаткан борттук жабдуулар аркылуу радиосигналдарды кабыл алууга метеоабалдардын тийгизген таасирин;
- эксплуатант колдонгон ар бир навигациялык системанын өзгөчөлүктөрүн жана чектөөлөрүн;
- учактарды жүктөө боюнча нускамаларды;
д) учууну камсыздоочу кызматкер катары милдеттерине тиешелүү адам мүмкүнчүлүктөрү жаатындагы билимдерин жана көндүмдөрүн эксплуатантка көрсөтө албаса;
е) Эксплуатантка ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн §35-параграфында көрсөтүлгөн милдеттерди аткара аларын көрсөтө албаса.
410. Учуу операцияларын камсыздоочу кызматкер / учууну жөнгө салуучу диспетчер ишке киришкенден кийин, өзүнүн ишмердүүлүгүнө байланыштуу болгон бардык эксплуатациялык өзгөчөлүктөр боюнча билим деңгээлин туруктуу сактоого тийиш, анын ичинде адамдын мүмкүнчүлүктөрү (DRM) жаатындагы билимдерди жана көндүмдөрдү. Ошондой эле, мындай кызматкер RVSM, TCAS, CFIT, PBN жана EGPWS боюнча кайра даярдоо машыгуусун мезгил-мезгили менен өтүп турушу зарыл.
Эскертүү. Жердеги мезгил-мезгили менен өтүлүүчү даярдыкка болгон талаптар заочно окуу курстарын өтүү, алыстан окутуу же жазуу түрүндөгү экзамен тапшыруу жолу менен аткарылышы мүмкүн.
411. Учуу операцияларын камсыз кылуу боюнча кызматкер / учуу диспетчери, эгерде ал акыркы 12 ай ичинде өзүнүн милдеттерин аткарбаса, ушул бөлүмдүн жоболору аткарылмайынча ишке киргизилүүгө жол берилбейт.
412. Ушул Эрежелерге дагы төмөндө көрсөтүлгөн, бирок бул бөлүмдө айтылбаган төмөнкү колдонмолор, учактагы журналдар жана эсепке алуу документтери тиешелүү:
- күйүүчү май жана май куюуну каттоочу документ;
- учуу жарамдуулугун сактоо боюнча катталуучу маалыматтар;
- учуу убактысын, кызматтык убакытты жана учкучтардын эс алуу убактысын каттоо документи;
- учууга даярдык боюнча документация;
- иштик учуу планы;
- аба кемесинин командиринин белгилүү маршруттарга жана аэродромдорго карата квалификация деңгээлин каттоочу документ.
413. Учуу боюнча колдонмосунда КРАЭ-8де келтирилген маалымат камтылат. Учуу колдонмосу Жарандык авиация башкармалыгы же каттоо мамлекетинин тийиштүү органы тарабынан бекитилген өзгөртүүлөрдү киргизүү жолу менен жаңыртылып турат.
414. Эксплуатанттын техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча колдонмосу, бул эрежелердин 8-бөлүмүнүн §2 пунктуна ылайык камсыздалып, өзүнчө бөлүктөр түрүндө да чыгарылышы мүмкүн, төмөнкү маалыматтарды камтыйт:
а) 8-бөлүмдүн 351-пунктунда көрсөтүлгөн процедуралардын сүрөттөмөсү, анын ичинде, эгер колдонууга ылайыктуу болсо:
- эксплуатант менен техникалык тейлөө боюнча бекитилген уюмдун ортосундагы административдик макулдашуулардын сүрөттөлүшү;
- техникалык тейлөөнүн жана техникалык тейлөө боюнча күбөлүктү толтуруу жана кол коюу процедураларынын сүрөттөлүшү, эгерде техникалык тейлөө бекитилген уюмдун системасынан айырмаланган система боюнча жүргүзүлсө;
б) техникалык тейлөө үчүн жооптуу адамдын же адамдардын аты-жөнү жана милдеттери;
в) техникалык тейлөө программасына шилтеме;
г) эксплуатант тарабынан техникалык тейлөөгө байланыштуу маалыматтарды каттоо жана сактоо үчүн колдонулуучу ыкмалардын сүрөттөмөсү;
д) техникалык тейлөө жана пайдалануу тажрыйбасына байланыштуу маалыматтарды башкаруу, баалоо жана берүү процедураларынын сүрөттөмөсү;
е) эксплуатациялык маалыматтарды берүү боюнча талаптарды аткаруу үчүн процедуралардын сүрөттөмөсү;
ж) учуу жарактуулугун сактоо боюнча маалыматтарды баалоо жана натыйжалуу чараларды көрүү боюнча процедуралардын сүрөттөмөсү;
з) учуу жарактуулугун сактоо боюнча милдеттүү маалыматтардан келип чыккан иш-аракеттерди жүзөгө ашыруу процедураларынын сүрөттөмөсү;
и) техникалык тейлөө программасын аткаруу жана анын натыйжалуулугун туруктуу көзөмөлдөө жана талдоо системасын ишке киргизүү жана иштетүү процедураларынын сүрөттөмөсү, бул программадагы кемчиликтерди жоюу максатында;
к) бул колдонмого тиешелүү учактардын түрлөрү жана моделдеринин сүрөттөмөсү;
л) учуу жарактуулугуна таасир эткен мүчүлүштүктөрдү каттоо жана жоюуну камсыз кылуу процедураларынын сүрөттөмөсү;
м) эксплуатация учурунда болгон олуттуу окуялар жөнүндө каттоо мамлекетин маалымдоо процедураларынын сүрөттөмөсү.
415. Ар бир учак үчүн § 3, 8-бөлүмдө каралган техникалык тейлөө программасы төмөнкү маалыматтарды камтыйт:
а) учакты пландаштырылган пайдаланууга жараша техникалык тейлөө иштеринин тизмеси жана алардын аткаруу мөөнөттөрү;
б) колдонууга жараша, конструкциянын бүтүндүгүн сактоо программасы;
в) жогорудагы а) жана б) пункттарында көрсөтүлгөн талаптарды өзгөртүү же алардан четтөөлөрдү колдонуу жол-жоболору;
г) колдонууга жараша, учактын системаларынын, агрегаттарынын жана кыймылдаткычтарынын абалын көзөмөлдөө жана ишенимдүүлүгүн камсыз кылуу программаларынын сүрөттөлүшү.
416. Типтик конструкцияны бекитүү учурунда милдеттүү түрдө аткарылышы талап кылынган техникалык тейлөө иштеринин тизмеси жана алардын мөөнөттөрү дал ошондой милдеттүү катары көрсөтүлөт.
417. Техникалык тейлөө программасы учактын типтик конструкциясы үчүн жооптуу уюм же аны иштеп чыккан мамлекет тарабынан берилген техникалык тейлөө программасы боюнча маалыматка жана мүнөздүү кошумча тажрыйбага таянып түзүлөт.
418. Борттук журналы төмөнкү бөлүмдөрдү камтууга тийиш, ар бири тиешелүү рим цифрасы менен белгиленет:
I) Учактын улуттук таандыктыгы жана каттоо номери;
II) Дата;
III) Экипаж мүчөлөрүнүн фамилиялары;
IV) Экипаж мүчөлөрүнүн милдеттери;
V) Учуп чыккан пункт;
VI) Бара турган пункт;
VII) Учуп чыккан убакыт;
VIII) Келген убакыт;
IX) Учуу сааттары;
X) Учуу мүнөзү (жеке, авиациялык атайын иштер, үзгүлтүксүз же үзгүлтүксүз эмес каттам);
XI) Инциденттер, байкоолор (эгер болсо);
XII) Жооптуу адамдын колу.
419. Борттук журналга жазуулар дароо, сыя менен же өчүрүлбөй турган карандаш менен жүргүзүлүүгө тийиш.
420. Толтурулган борттук журнал акыркы 12 айдын ичинде учуулардын аткарылышын үзгүлтүксүз каттоо камсыз кылынат деген максатта сакталышы керек. Борт журналына кошумча түрдө, ар бир учууга тиешелүү генералдык декларация да ошол эле 12 айлык мөөнөт ичинде сакталууга тийиш.
421. Борттук журналды электрондук түрдө жүргүзүүгө жол берилет, эгерде эксплуатант тарабынан иштелип чыккан электрондук борттук журналды жүргүзүү процедуралары Жарандык авиация башкармалыгын канааттандырса.
422. Эксплуатанттар аэронавигацияга тартылган ар бир учагынын бортундагы авариялык-куткаруу жабдуулары жөнүндө маалыматты камтыган тизмелерди издөө жана куткаруу боюнча координациялык борборлорго дароо берүү үчүн дайыма кол жеткис кылып камсыз кылышы керек. Бул маалымат, тиешелүү учурга жараша, куткаруу плоту жана сигнал берүүчү ракеталардын саны, түсү жана түрү, авариялык медициналык каражаттардын запасынын деталдаштырылган сүрөттөлүшү, суунун запасы, ошондой эле авариялык көчмө радио жабдуусунун түрү жана анын иштеген жыштыктары тууралуу маалыматты камтыйт.
423. Эксплуатант учак менен байланышкан авиациялык окуя же инцидент болгон учурда, мүмкүн болгончолук, ошол учууга тиешелүү болгон бардык учуу жазгычтардагы жазууларды жана зарыл болсо, учуу жазгычтарды өздөрүн да сактап калууну камсыздайт жана аларды КРАЭ-13 бөлүмүндө көрсөтүлгөн тартипте өткөрүп бергенге чейин ишенимдүү жерде сактайт.
424. Эксплуатант ар бир учактын тибине жараша жүргүнчүлөрдү эвакуациялоону коопсуз жана ыкчам камсыз кылуу, ошондой эле авариялык кырдаал же эвакуация талап кылынган жагдайларда зарыл болгон функцияларды аткаруу үчүн жетиштүү жана минималдуу кабиналык экипаж мүчөлөрүнүн санын белгилейт. Эгерде башкача белгиленбесе, эксплуатант ар 50 жүргүнчүнү камсыздоо үчүн кеминде бир кабиналык экипаж мүчөсүн учууга дайындайт. Эксплуатант бул функцияларды ар бир учак тибине жараша аныктайт.
425. Авариялык эвакуация боюнча иш-аракеттерди аткаруу милдети жүктөлгөн ар бир кабиналык экипаж мүчөсү учуунун учурунда — учуу жана конуу мезгилинде, ошондой эле аба кемесинин командиринин көрсөтмөсү боюнча, 6-бөлүмдүн §27 каралган орунду ээлөөгө тийиш.
426. Учуу жана конуу учурунда, ошондой эле аба кемесинин командиринин көрсөтмөсү боюнча башка учурларда да, ар бир кабиналык экипаж мүчөсү өзүнүн креслосунда орун алып, коопсуздук куру же, эгер каралган болсо, привяздоо системасы менен бекитилет. Аба кемесинин командири учуу жана конуу учурларынан тышкары да коопсуздук курун тагынуу боюнча көрсөтмө бере алат.
427. Эксплуатант Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилүүчү атайын программа түзөт жана ишке ашырат, ага ылайык бардык адамдар кабиналык экипаж мүчөсү болуп дайындалганга чейин даярдыктан өткөрүлөт. Кабиналык экипаждын ар бир мүчөсү жыл сайын кайра даярдоодон өтөт. Бул даярдоо программалары төмөнкүлөргө кепилдик берет: ар бир мындай адам:
а) авариялык абал же адамдарды эвакуациялоо зарыл болгон кырдаал жаралганда, кабиналык экипаж мүчөсү катары аткарууга тийиш болгон коопсуздукту камсыздоого байланыштуу милдеттерди жана функцияларды аткара алат;
б) учакта болгон авариялык-куткаруу жабдууларын, мисалы: куткаруучу жилеттерди, куткаруучу кайыктарды, авариялык тайгак жолдорду (желобдорду), авариялык чыгуучу эшиктерди, көчмө өрт өчүргүчтөрдү, кычкылтек жабдууларын, универсалдуу алдын алуу комплекттерин, биринчи жардам көрсөтүүчү комплекттерди жана автоматтык тышкы дефибрилляторлорду колдонууга жөндөмдүү жана жөндөмдүүлүгү жетиштүү болот;
в) учуулар 3000 метрден (10 000 фут) жогору бийиктикте аткарылган учактарда иштеген учурда, кычкылтектин жетишсиздигинин кесепеттери жөнүндө, ал эми герметизацияланган учактарда иштеген учурда, герметизациянын бузулушу жараткан физиологиялык көрүнүштөр жөнүндө маалыматка ээ болот;
г) авариялык абал учурунда башка экипаж мүчөлөрүнүн милдеттери жана функциялары жөнүндө, өзү аткарууга тийиш болгон кабиналык экипаждын милдеттерин натыйжалуу аткаруу үчүн жетиштүү деңгээлде маалыматка ээ болот;
д) жүргүнчүлөр/жүк салону аркылуу ташууга уруксат берилген жана тыюу салынган коркунучтуу жүктөрдүн түрлөрүн билүүгө тийиш;
е) учактын кабинасында коопсуздук милдеттерине байланыштуу адамдын мүмкүнчүлүктөрүн, анын ичинде учуу жана кабина экипажынын мүчөлөрүнүн ортосундагы координацияны билет.
Эскертүү. Кабиналык экипаж мүчөлөрүн кооптуу жүктөрдү ташуу боюнча даярдоо талаптары ИКАОнун «Кооптуу жүктөрдү аба аркылуу коопсуз ташуу боюнча техникалык нускамаларында» (Doc 9284) берилет.
Кооптуу жүктөрдү ташууга коюлган талаптар боюнча кошумча маалымат ушул Эрежелердин 14-бөлүмүндө келтирилген.
428. Эгерде бул Эрежелерде өзүнчө белгиленбесе, анда ушул бөлүмдүн талаптары ички коммерциялык учууларга (аба аркылуу жүргүнчү жана жүк ташууларга) да тиешелүү болуп саналат.
Бул бөлүмдүн алкагында "коопсуздук" деген сөз жарандык авиацияга карата мыйзамсыз аракеттердин алдын алууга байланыштуу мааниде колдонулат.
429. Учуу экипажынын кабинасы эшиги бар бардык учактарда эшикти бекитүү мүмкүнчүлүгү камсыздалышы керек жана жүргүнчүлөр кабинасында шектүү аракеттер же коопсуздук бузуулары пайда болгон учурда, кабинанын экипаж мүчөлөрү учуу экипажын жашыруун түрдө кабардар кыла турган каражаттар каралат.
430. Жүргүнчүлөрдү ташыган бардык учактарда:
- максималдуу сертификацияланган учууга көтөрүлүүчү салмагы 54 500 кг ашкан болсо; же
- максималдуу сертификацияланган учууга көтөрүлүүчү салмагы 45 500 кг ашып, жүргүнчүлөрдү жайгаштыруу сыйымдуулугу 19 адамдан көп болсо; же
- жүргүнчүлөрдү жайгаштыруу сыйымдуулугу 60 адамдан ашса, учуу экипажынын кабинасынын эшиги бекитилген конструкция боюнча орнотулат, ал атыш куралдарынын огунан жана граната жарылуусунан коргоо мүмкүнчүлүгүнө ээ болуп, тышкы күч менен кирүүгө туруштук бере тургандай түрдө долбоорлонгон болушу керек. Бул эшикти ар бир учкучтун жумушчу ордунан бекитүү жана ачуу мүмкүнчүлүгү камсыздалат.
431. Азыркы Эрежелердин 430-пунктуна ылайык учуу экипажынын кабинасынын эшиги орнотулган бардык учактарда:
а) бул эшик жүргүнчүлөр отургандан кийин сырткы эшиктер жабылган учурдан баштап, жүргүнчүлөрдү түшүрүү үчүн бул эшиктердин бири ачылганга чейин жабык жана кулпуланган абалда болот, бул талапка, эшикке кирүүгө же чыгууга укугу бар адамдар үчүн уруксат берүү зарыл болгон учурлардан башка учурлар кирбейт, жана;
б) учуу экипажынын кабинасынын эшигинин сырт жагын көзөмөлдөө үчүн ар бир учкучтун иш ордунан толук көзөмөл жүргүзүүгө мүмкүндүк берген каражаттар каралат. Бул каражаттар кабинага кирүүнү каалаган адамдарды таанып-билүүгө жана шектүү аракеттерди же мүмкүн болуучу коркунучтарды аныктоого шарт түзүшү керек.
432. Жүргүнчүлөрдү ташыган бардык учактарда, мүмкүн болгон учурда, тастыкталган конструкциядагы учуу экипажынын кабинасынын эшигин орнотуу сунушталат. Бул эшик ок атуучу куралдардын окторуна жана гранаталардын сыныктарына туруштук бере ала тургандай жана бөтөн адамдардын күч менен киришине бөгөт коё ала тургандай конструкцияда жасалууга тийиш. Ар бир учкучтун иш ордунан бул эшикти бекитүү жана ачуу мүмкүнчүлүгү камсыздалууга тийиш.
433. Учактарда, 432-пункттун талаптарына ылайык учуу экипажынын кабинасынын эшиги орнотулган болсо:
а) жүргүнчүлөр учакка отургандан кийин бардык сырткы эшиктер жабылгандан баштап, алардын түшүүсү үчүн кандайдыр бир эшик ачылганга чейин, бул эшик жабык жана бекитилген абалда болушу камсыздалышы керек, укугу бар адамдардын кирип-чыгуусун камсыз кылуу керек болгон учурларды эске албаганда;
б) учуу экипажынын кабинасынын эшигинин сырткы тарабындагы бүт аймакты көзөмөлдөө үчүн ар бир учкучтун иш ордунан башкарылуучу байкоо каражаттары каралууга тийиш — кирүүнү каалаган адамдарды таануу жана шектүү аракеттерди же мүмкүн болгон коркунучтарды аныктоо максатында.
434. Эксплуатант учакта жардыруучу түзмөктү издөө боюнча диверсия шектелген учурда, ошондой эле жашырылган куралдарды, жардыруучу заттарды же башка коркунучтуу түзмөктөрдү аныктоо үчүн учакты текшерүү зарыл болгон учурда колдонулуучу эрежелердин көзөмөл тизмесин камсыз кылат. Бул учурда учакка мыйзамсыз кийлигишүү коркунучу негиздүү деп эсептелет. Көзөмөл тизмеси жардыруучу түзмөк же шектүү нерсе табылган учурда көрүлө турган чаралар боюнча инструктивдик материалдар жана бул учакта бомба үчүн коопсузураак жайгаштыруу жери тууралуу маалымат менен толукталат.
435. Эксплуатант коопсуздук боюнча бекитилген даярдоо программасын түзөт жана ишке ашырат. Бул программа экипаж мүчөлөрү тарабынан мыйзамсыз кийлигишүү актыларынын кесепеттерин мүмкүн болушунча азайтууга багытталган туура аракеттерди көрүүнү камсыз кылат. Бул программа, эң аз дегенде, төмөнкү элементтерди камтыйт:
а) ар бир окуянын оордугун аныктоо;
б) экипаж мүчөлөрүнүн ортосундагы байланыш жана координация;
в) өзүн-өзү коргоо боюнча тиешелүү чаралар;
г) Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан колдонууга уруксат берилген, өлүмгө алып келбеген, экипаж мүчөлөрүнө арналган коргоочу каражаттарды колдонуу;
д) террористтердин жүрүм-туруму менен таанышуу, бул учак басып алуучулардын аракеттерин жана жүргүнчүлөрдүн реакциясын эске алуу мүмкүнчүлүгүн кеңейтүү үчүн зарыл;
е) ар кандай коркунуч шарттарын эске алуу менен чыныгы кырдаалда аракеттерди иш жүзүндө аткаруу боюнча машыгуулар;
ж) учакты коргоо максатында учуу экипажынын кабинасындагы аракеттер тартиби;
з) учакты тинтүү тартиби жана бомба коюу мүмкүн болгон эң коопсуз жерлер боюнча сунуштар (эгерде бул иш жүзүндө мүмкүн болсо).
436. Эксплуатант ошондой эле учакта ташуу үчүн арналган жүргүнчүлөр, жүк, почта, жабдуулар, запастар жана учактагы тамак-аш менен байланышкан диверсиялык аракеттерди же башка мыйзамсыз кийлигишүүлөрдү алдын алуу максатында тиешелүү кызматкерлерди алдын алуу чаралары жана ыкмалары менен тааныштыруу боюнча даярдоо программасын белгилейт жана ишке ашырат.
437. Мыйзамсыз кийлигишүү акт болгондон кийин, аба кемесинин командири мындай акт жөнүндө билдирүүнү дароо дайындалган жергиликтүү ыйгарым укуктуу органга жөнөтөт.
438. Бул бөлүмдө авиация коопсуздугун камсыз кылуу жана учактагы өзгөчө кырдаалдарда тобокелдиктерди азайтуу максатында кошумча талаптар жана чаралар каралат. Мисалы, жарылуу учурунда зыянды азайтуу үчүн атайын каражаттарды колдонуу, кооптуу жүктөрдү жайгаштыруу жана башка коопсуздукка байланыштуу жоболор.
439. Эгерде эксплуатант жүргүнчүлөрдөн алынган куралдарды ташууга уруксат берген болсо, анда учакта мындай куралдарды сактоо үчүн атайын жай камсыздалышы керек жана ал жайга учуу учурунда эч бир адам, анын ичинде экипаж мүчөлөрү да кире албай тургандай болушу зарыл.
440. Кыргыз Республикасынын "КРАЭ-18. Кооптуу жүктөрдү аба транспорту менен ташуу" аттуу авиациялык эрежелеринде кооптуу жүктөр менен операцияларды аткарган бардык юридикалык жактарга (анын ичинде таңгактоочуларга, жүк жөнөтүүчүлөргө, жүктү жерден иштетүүчү уюмдарга жана эксплуатанттарга) көзөмөл жүргүзүү тартибин орнотуу боюнча талаптар камтылган.
441. Жарандык авиация башкармалыгы кооптуу жүктөрдү ташууга атайын уруксаты жок операторлордон төмөнкүлөрдү талап кылат:
а) кооптуу жүктөр боюнча окуу программаларын түзүшү керек, алар КРАЭ-18 талаптарына, Техникалык көрсөтмөлөрдүн 1-бөлүгүнүн 4-бөлүмүндө тиешелүү талаптарга жана зарыл учурларда мамлекеттердин жөнгө салуучу жоболоруна жооп бериши зарыл. Кооптуу жүктөр боюнча баштапкы жана мезгил-мезгили менен өтүүчү даярдык программалары Кооптуу жүктөр боюнча даярдык берүү боюнча колдонмого ылайык иштелип чыгууга жана жаңыланып турууга тийиш;
б) өздөрүнүн Учуу операциялары боюнча колдонмосунда кооптуу жүктөр боюнча саясатты жана жол-жоболорду аныктап, алар, жок дегенде, КРАЭ-18, Техникалык көрсөтмөлөр жана тиешелүү мамлекеттердин нормативдик жоболорунун талаптарын аткарууга багытталган болушу керек, мунун максаты эксплуатанттын кызматкерлерине кооптуу жүктөрдү коопсуз жана мыйзамдуу түрдө иштетүүгө мүмкүнчүлүк берүү:
- кооптуу жүк катары классификацияланган, анын ичинде COMAT болуп эсептелген, алдын ала жарыяланбаган кооптуу жүктөрдү аныктоо жана аларды кабыл алуудан баш тартуу;
- бул окуя болгон мамлекеттин тиешелүү ыйгарым укуктуу органы жана Жарандык авиация башкармалыгына төмөнкү учурлар боюнча маалымат берүү:
1) жүктө же почтада алдын ала жарыяланбаган кооптуу жүктөр табылган учурларда;
2) кооптуу жүктөргө байланышкан окуялар жана инциденттер жөнүндө.
442. Жарандык авиация органы кооптуу жүктөрдү ташууга атайын уруксат берет жана эксплуатант төмөнкү талаптарды аткаруусун камсыздайт:
а) кооптуу жүктөр боюнча баштапкы жана мезгил-мезгили менен өткөрүлүүчү окуу программаларын түзүү; бул программалар Техникалык нускамалардын 1-бөлүгүнүн 4-бөлүмүнүн 1-4 таблицасындагы талаптарга, ошондой эле зарыл болгон учурда тиешелүү мамлекеттердин ченемдик жоболоруна ылайык келүүгө тийиш. Бул программалар кооптуу жүктөр боюнча даярдык боюнча колдонмого ылайык иштелип чыгат жана жаңыртылып турат;
б) кооптуу жүктөр жаатындагы саясатты жана тартиптерди өзүнүн учуу операциялары боюнча колдонмолорунда белгилөө; мунун максаты – эксплуатанттын персоналына төмөнкүлөрдү камсыз кылууга мүмкүндүк берүү, ал эми саясат жана тартиптер, жок дегенде, КРАЭ-18дин, Техникалык нускамалардын жана тиешелүү мамлекеттердин ченемдик жоболорунун талаптарына жооп берүүгө тийиш:
- кооптуу жүк катары классификацияланган, анын ичинде COMAT болуп эсептелген, алдын ала жарыяланбаган кооптуу жүктөрдү аныктоо жана аларды кабыл алуудан баш тартуу;
- бул окуя болгон мамлекеттин тиешелүү ыйгарым укуктуу органы жана Жарандык авиация башкармалыгына төмөнкү учурлар боюнча маалымат берүү:
1) жүктө же почтада алдын ала жарыяланбаган кооптуу жүктөр табылган учурларда;
2) кооптуу жүктөргө байланышкан окуялар жана инциденттер жөнүндө.
- Жарандык авиация башкармалыгына жана жүк жөнөтүлгөн мамлекеттин тиешелүү ыйгарым укуктуу органына төмөнкү учурларда кооптуу жүктөрдү ташууну аныктаган учурлар боюнча маалымат берүү талап кылынат:
1) жүк Техникалык көрсөтмөлөрдүн 7-бөлүгүнүн 2-бөлүмүндө көрсөтүлгөн жоболорго ылайык жүктөлбөсө, бөлүнбөсө, ажыратылбаса же бекитилбесе;
2) кооптуу жүктөр жөнүндө маалымат аба кемесинин командирине берилбесе;
- кооптуу жүктөр катары классификацияланган COMAT кошкондо, кооптуу жүктөрдү аба кемесинин бортунда жүк катары кабыл алуу, иштетүү, сактоо, ташуу, жүктөө жана түшүрүү иштерин жүргүзүү;
- жүк катары ташууга тийиш болгон кооптуу жүктөр боюнча так жана оңой окулуучу маалыматты жазуу же басма түрүндө аба кемесинин командирине берүү.
443. Эксплуатант кооптуу жүктөрдү ташууга байланыштуу атайын уруксаттары жана чектөөлөрү жөнүндө маалыматты жүктү кабыл алуу, иштетүү, жүктөө жана түшүрүү процесстерине катышкан бардык кызматкерлерге, анын ичинде үчүнчү тараптын кызматкерлерине да жеткиликтүү кылып берүүнү камсыз кылат.
444. Ушул бөлүмдүн талаптары бардык эксплуатанттар тарабынан ички коммерциялык аба ташуулары жүзөгө ашырылган учурда да колдонулат. КРАЭ-18 тиешелүү окшош жобону камтыйт.
445. Жарандык авиация башкармалыгы учактын жүк бөлүгүндө буюмдарды ташуу боюнча эксплуатанттын саясатын жана тартибин аныктоону камсыздайт, бул саясат жана тартип учуу коопсуздугуна тийгизе турган коркунучтарды атайын баалоону жүргүзүүнү камтууга тийиш. Коркунучтарды баалоо, жок дегенде, төмөнкүлөрдү эске алууга тийиш:
а) ташылууга тийиш болгон буюмдардын касиеттерине байланыштуу кооптуу факторлорду;
б) эксплуатанттын мүмкүнчүлүктөрүн;
в) эксплуатациялык жагдайларды (мисалы, учуу жүргүзүлө турган районду, запас аэродромго кетүү убактысын);
г) учактын жана анын системаларынын мүмкүнчүлүктөрүн (мисалы, жүк бөлүктөрүнүн өрттөн коргоо системасынын мүмкүнчүлүктөрүн);
д) жүктөрдү ороп-таңгактоочу каражаттардын мазмунун кармап туруу өзгөчөлүктөрүн;
е) таңгактоо жана таңгак комплекттери боюнча аспектилерди;
ж) ашылууга тийиш болгон буюмдардын жеткирүү чынжырынын коопсуздугун камсыз кылууга байланыштуу аспектилерди;
з) ташылууга тийиш болгон коркунучтуу жүктөрдүн көлөмүн жана жайгаштырылышын.
Кооптуу жүктөрдү ташууга карата кошумча эксплуатациялык талаптар ушул Жобонун 14-бөлүмүндө берилген.
446. Учактын учуу колдонмосунда же учакты эксплуатациялоо боюнча башка көмөкчү документацияда жүк бөлүгүндөгү (бөлүктөрүндөгү) өрттөн коргоо системасынын элементтери жөнүндө, ошондой эле жүк бөлүктөрүнүн өрттөн коргоо боюнча көрсөтүлгөн сертификаттык стандарттары тууралуу кыскача маалымат берилет. Бул маалыматтар учакты иштеп чыгуучу мамлекет же Жарандык авиация башкармалыгы, же болбосо (эгерде Жарандык авиация башкармалыгы каттоо мамлекети болбосо) каттоо мамлекети тарабынан бекитилген болушу керек.
447. Эксплуатант жүк бөлүгүндө ташылуучу буюмдарга байланыштуу саясатты жана тартиптерди иштеп чыгат. Алар жетиштүү деңгээлдеги ишеним менен камсыз кылууга тийиш: эгерде бул буюмдарга байланыштуу өрт чыгып кетсе, ал өрт жүк бөлүгүнүн өрттөн коргоо системасына байланыштуу учактын конструкциялык элементтери аркылуу аныкталып, жетиштүү деңгээлде басаңдатылат же токтотулат жана учак коопсуз конууга жетишет.
448. Кыргыз Республикасынын Реестрине катталган аба кемелеринин эксплуатанттары, 449-пунктта көрсөтүлгөн учурларды кошпогондо, Кыргыз Республикасынын аймагында жайгашкан аэродромдордо базаланышат.
449. Эксплуатанттардын аба кемелерин Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары базалоого Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан берилген атайын уруксаттын негизинде жол берилет.
450. 449-пунктта каралган уруксатты берүү критерийлери, шарттары жана тартиби Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилет.
451. Кыргыз Республикасында катталган аба кемелеринин эксплуатанттары, базалануучу аэродромуна карабастан, ар бир аткарылуучу учуу тууралу алдын ала Жарандык авиация башкармалыгын маалымдоого жана тиешелүү учуу планын жөнөтүүгө, учуу аяктагандан кийин Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген нускамаларда белгиленген мөөнөттөрдө генералдык декларацияны (GD) жана учуу тапшырмасын берүүгө милдеттүү.
(6-бөлүмдүн §21 караңыз.)
1. Терминология
1. Бул Тиркемеде төмөндө келтирилген терминдер колдонулганда, алар төмөнкү маанилерге ээ:
Вертикалдык тегиздиктер. Горизонталдык тегиздикке перпендикуляр тегиздиктер.
Көрүнүктүү. Ачык атмосфера менен караңгы түнү көрүнөт.
Горизонталдык тегиздик. Узунунан багытталган огун камтыган жана учактын жазыктыгына перпендикуляр болгон тегиздик.
Кыймылда. Суунун бетинде турган учак, эгерде ал тайыз жерге отуруп калбаса же жээкке же сууда же жээкте жайгашкан кыймылсыз объектке байланбаса, “кыймылда” деп эсептелет.
Козголууда. Суунун бетинде турган учак, эгер ал кыймылда болсо жана сууга салыштырмалуу кыймыл ылдамдыгына ээ болсо, “козголууда” деп эсептелет
Учактын узунунан багытындагы огу. Учактын оордук борборунан өтүп, кадимки крейсердик ылдамдыгындагы учуу багытына параллелдүү жайгашкан огу.
Жарыктардын кыймыл бурчтары.
(а) А бурчу – узунунан багытындагы огу боюнча артка карап, оңго жана солго 70° бурчтар менен өтүүчү тик тегиздик, узунунан багытындагы огунан өтүүчү тик тегиздик менен кесилишип пайда кылган бурч.
(б) F бурчу – узунунан багытындагы огу боюнча алдыга карап, оңго жана солго 110° бурчтар менен өтүүчү тик тегиздик, узунунан багытындагы огунан өтүүчү тик тегиздик менен кесилишип пайда кылган бурч.
в) L бурчу – эки тик тегиздиктин ортосундагы бурч: алардын бири учактын узунунан багытындагы огуна параллелдүү, ал эми экинчиси ошол тегиздике карата солго 110° бурч менен жайгашкан (алдыга карап).
г) R бурчу – эки тик тегиздиктин ортосундагы бурч: алардын бири учактын узунунан багытындагы огуна параллелдүү, ал эми экинчиси ошол тегиздике карата оңго 110° бурч менен жайгашкан (алдыга карап).
Башкарылуучу. Суунун бетинде турган учак, эгерде ал деңиздеги кемелердин кагылышуусунун алдын алуу боюнча Эл аралык эрежелерге ылайык башка кемелерди айланып өтүү үчүн маневр жасай алса, “башкарылуучу” деп эсептелет.
2. Абада колдонулуучу навигациялык чырактар
2. Төмөндө көрсөтүлгөн чырактар КРАЭ-2 талаптарына жооп берген абада колдонулуучу навигациялык чырактар болуп саналат.
Сүрөт 1-де колдонулуучу көмкө басылбаган навигациялык чырактар көрсөтүлгөн:
а) кызыл чырак, горизонталдык жазыктыктын жогору жана ылдый жагын жарык кылуучу, L бурчу менен;
б) жашыл чырак, горизонталдык жазыктыктын жогору жана ылдый жагын жарык кылуучу, R бурчу менен;
в) ак чырак, белгиленген багытта горизонталдык жазыктыктын жогору жана ылдый жагын жарык кылуучу, А бурчу менен.
3. Сууда колдонулуучу чырактар
§ 1. Жалпы жоболор
3. Төмөндө көрсөтүлгөн чырактар КРАЭ-2 талаптарына жооп берген, учактар сууда жүргөн учурда колдонулуучу чырактар болуп эсептелет.
4. Деңиздеги кемелердин кагылышуусунун алдын алуу боюнча Эл аралык эрежелер төмөндө көрсөтүлгөн ар бир кырдаал үчүн ар түрдүү чырактардын колдонулушун карайт:
а) “кыймылда” болгон учурда;
б) башка кеме же учакты сүйрөп бара жатканда;
в) өзү сүйрөтүлүп баратканда;
г) башкарууга жөндөмсүз жана кыймылда эмес учурда;
д) кыймылда болуп, бирок башкарууга жөндөмсүз учурда;
е) якордо турган учурда;
ж) тайыз жерге отуруп калган учурда.
Төмөндө ар бир учурда учактар үчүн талап кылынуучу чырактар сүрөттөлөт.
§ 2. “Кыймылда” болгон учурда
5. Сүрөт 2-де көмкө басылбаган жана туруктуу күйүп турган төмөнкү чырактар көрсөтүлгөн:
а) кызыл чырак, горизонталдан жогору жана ылдый жарык чачкан, L бурчу менен;
б) жашыл чырак, горизонталдан жогору жана ылдый жарык чачкан, R бурчу менен;
в) ак чырак, горизонталдан жогору жана ылдый жарык чачкан, А бурчу менен;
г) ак чырак, F бурчу менен жарык чачкан.
6. Ушул Тиркеменин 5-пунктунун а), б) жана в) кичипункттарында көрсөтүлгөн чырактар кеминде 3,7 км (2 деңиз милясы) аралыкта көрүнүктүү болушу керек. 5-пункттун г) кичипунктунда көрсөтүлгөн чырак, эгерде ал узундугу 20 метр же андан көп болгон учакка орнотулган болсо, 9,3 км (5 деңиз миль) аралыкта көрүнүшү керек, эгерде ал 20 метрден кыска учакка орнотулган болсо, анда ал 5,6 км (3 деңиз милясы) аралыкта көрүнүшү талап кылынат.
§ 3. Башка кеме же учакты сүйрөп бара жатканда
7. Сүрөт 3тө көмкө басылбаган жана туруктуу күйүп турган төмөнкү чырактар көрсөтүлгөн:
а) 5-пунктта жогоруда көрсөтүлгөн чырактар;
б) 5-пункттун г) кичипунктунда көрсөтүлгөн чыракка окшош өзгөчөлүктөргө ээ болгон экинчи чырак, ал ошол чырактан кеминде 2 метр жогору же ылдый жайгашууга тийиш;
в) 5-пункттун в) кичипунктунда көрсөтүлгөн чырактын өзгөчөлүктөрүнө окшош сары чырак, ал дагы кеминде 2 метр жогору орнотулууга тийиш.
§ 4. Өзү сүйрөтүлүп бараткан учурда
8. Ушул Тиркеменин §2, 5-пунктунун а), б) жана в) кичипункттарында сүрөттөлгөн чырактар — көмкө басылбаган жана туруктуу күйүп турган чырактар болуп эсептелет.
§ 5. Башкарууга жөндөмсүз жана кыймылда эмес учурда
9. Сүрөт 4тө көрсөтүлгөн эки кызыл туруктуу чырак көзгө жакшы көрүнгөн орунга орнотулат жана биринин үстүнө бири, кеминде 1 метр аралыкта, бардык тараптан горизонт боюнча кеминде 3,7 км (2 деңиз милясы) аралыкта көрүнө тургандай жайгаштырылууга тийиш.
§ 6. Кыймылда болуп, бирок башкарууга жөндөмсүз учурда
10. Сүрөт 5те ушул Тиркеменин §5 бөлүмүндө жана §2, 5-пунктунун а), б) жана в) кичипункттарында сүрөттөлгөн чырактар көрсөтүлгөн.
11. Ушул Тиркеменин §5 жана §6 бөлүмдөрүндө көрсөтүлгөн чырактар башка аба кемелери тарабынан учак башкарууга жөндөмсүз болуп, жол бере албастыгын билдирген сигнал катары кабыл алынышы керек. Бул чырактар кайра жардамга муктаж болгон, кырсыкка учураган учактардын сигналдарына тиешеси жок.
§ 7. Якордо турган учурда
а) Эгерде учактын узундугу 50 метрден аз болсо, анда Сүрөт 6да көрсөтүлгөн ак туруктуу чырак күйгүзүлөт. Ал чырак бардык тараптан горизонт боюнча кеминде 3,7 км (2 деңиз милясы) аралыкта жакшы көрүнө турган жерге орнотулууга тийиш.
б) Эгерде учактын узундугу 50 метр же андан көп болсо, анда Сүрөт 7де көрсөтүлгөн алдыңкы жана арткы ак туруктуу чырактар күйгүзүлөт. Бул чырактар бардык тараптан горизонт боюнча кеминде 5,6 км (3 деңиз милясы) аралыкта жакшы көрүнө турган жерлерге орнотулушу керек.
в) Эгерде канаттын размагы 50 метр же андан көп болсо, анда Сүрөт 8 жана 9да көрсөтүлгөн ар бир тараптагы ак туруктуу чырактар күйгүзүлөт. Бул чырактар канаттарга алардын максималдуу размагын белгилөө үчүн орнотулат жана мүмкүн болушунча бардык тараптан горизонт боюнча кеминде 1,9 км (1 деңиз милясы) аралыкта көрүнүүгө тийиш.
§ 8. Тайыз жерге отуруп калган учурда
Тиркеме 1, §7-де көрсөтүлгөн чырактарга кошумча катары, эки кызыл туруктуу чырак күйгүзүлөт, алар биринин үстүнө бири кеминде 1 метр аралыкта вертикалдуу түрдө орнотулат жана бардык тараптан горизонт боюнча жакшы көрүнө тургандай жайгаштырылууга тийиш.
(4-бөлүмдүн §4, 52- пункттун карагыла)
1. Структура
1. Учуу операциялары боюнча колдонмо, ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 52-пунктуна ылайык камсыздалуучу жана учуу операцияларынын белгилүү бир аспектилерине арналган өзүнчө бөлүктөр менен чыгарылышы мүмкүн болгон колдонмо төмөнкүдөй түзүлөт:
а) жалпы жоболор;
б) аба кемесин эксплуатациялоо боюнча маалымат;
в) райондор, маршруттар жана аэродромдор;
г) даярдоо.
2. Мазмуну
2. Ушул Учуу операциялары боюнча колдонмого жок дегенде төмөнкүлөр кирет:
§ 1. Жалпы жоболор
3. Учуу операцияларына байланыштуу персоналдын милдеттерин жалпылап көрсөткөн көрсөтмөлөр.
4. Чарчоону көзөмөлдөө боюнча маалымат жана саясат, анын ичинде:
а) учуу убактысын, кызматтык учуу убактысын жана кызматтык убакытты чектөөгө байланыштуу саясатты, ошондой эле учуу жана кабиналык экипаж мүчөлөрүнүн эс алуу убактысы боюнча талаптарды, ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 174-пунктунун экинчи абзацына ылайык;
б) колдонууга жараша, эксплуатанттын FRMS системасына байланыштуу саясатты жана документтерди, ушул Эрежелерге тиркелген 6-Тиркемеге ылайык.
5. Жүргүнчү ташуучу аба кемесинде болушу керек болгон навигациялык приборлордун тизмеси, анын ичинде мүнөздөмөлөргө негизделген навигацияны колдонуу талап кылынган аба мейкиндигинде учуу операцияларын жүргүзүүгө байланыштуу бардык талаптар.
6. Тиешелүү учуулар үчүн – алыстык навигациясынын колдонулуучу эрежелери, кыймылдаткыч иштен чыкса EDTO процедурасын аткаруу тартиби, ошондой эле альтернативдик аэродромдорду дайындоо жана пайдалануу тартиби.
7. Радиожыштыктарды угуп туруу талап кылынган шарттар.
8. Учуу үчүн минималдуу абсолюттук бийиктикти аныктоо ыкмасы.
9. Аэродромдордун эксплуатациялык минимумдарын аныктоо ыкмалары.
10. Жүргүнчүлөр учакта болгон учурда күйүүчү май куюуда көрүлүүчү коопсуздук чаралары.
11. Жердеги тейлөө иш-чараларын уюштуруу жана ага байланыштуу процедуралар.
12. КРАЭ-12де көрсөтүлгөн аба кемесинин командирлери күбө болгон окуялар боюнча аракеттер тартиби.
13. Ар бир учуу түрү үчүн учуу экипажынын курамы, анын ичинде буйрук берүү укугунун мурастык тартиби.
14. Бардык учуу шарттарын эске алуу менен, анын ичинде герметизациянын бузулушу же маршруттагы бир же бир нече кыймылдаткычтын иштен чыгуу ыктымалдыгы, бактарда болушу керек болгон күйүүчү май жана майдын көлөмүн эсептөө боюнча так көрсөтмөлөр.
15. Условия, в которых применяется кислород, и запас кислорода, определяемый в соответствии с п. 121 главы 4 настоящих Правил.
16. Кислород колдонулуучу шарттар жана ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 121-пунктуна ылайык аныкталуучу кычкылтектин запасы.
16. Салмак жана борборлоштурууну көзөмөлдөөгө байланыштуу көрсөтмөлөр.
17. Муз басууну алдын алуу/жоюу жана бул операциялардын аткарылышын көзөмөлдөө боюнча көрсөтмөлөр.
18. Иштик учуу планында каралуучу техникалык талаптар.
19. Учуу этаптарынын ар бирине арналган стандарттык эксплуатациялык процедуралар (SOP).
20. Кадимки текшерүү тизмелерин колдонуу жана аларды колдонуу убактысы боюнча көрсөтмөлөр.
21. Күтүлбөгөн жагдайларда учууну жүзөгө ашыруу эрежелери.
22. Абсолюттук бийиктик жөнүндө маалымат берүү жана бул маалыматты автоматтык каражаттар же учуу экипажынын мүчөлөрү аркылуу берүү боюнча көрсөтмөлөр.
23. Көрүү шарттары чектелген аба ырайында (ПМУ) автопилотторду жана тартуу автоматтарын колдонууга байланыштуу көрсөтмөлөр.
Эскертүү. Автопилотторду жана тартуу автоматтарын колдонууга байланыштуу көрсөтмөлөр ушул Тиркеменин 28- жана 32-пункттарындагы жоболор менен бирге, учууну токтотпогон аба кемелеринин конуу мамилелерин жана конууларын аткаруу учурунда, ошондой эле жер менен кагылышууну алдын алууда маанилүү элемент болуп саналат.
24. Аба кыймылын башкаруу (УВД) тарабынан берилген уруксаттарды, айрыкча белгилүү аймактар аркылуу учууга байланыштуу уруксаттарды тактоо жана кабыл алуу боюнча көрсөтмөлөр.
26. Райондор, маршруттар жана аэродромдор менен таанышуу процедуралары.
27. Туруктуу конуу мамилесинин процедурасы.
28. Жер бетине жакын аймактарда ылдам түшүү ылдамдыктарын чектөө.
29. Приборлор боюнча конуу мамилесин баштоого же улантууга зарыл болгон шарттар.
30. Приборлор боюнча так жана так эмес конуу мамилелерин аткарууга байланыштуу көрсөтмөлөр.
31. Түнкү убакта жана көрүү шарттары чектелген аба ырайында аспаптар боюнча конуу мамилесин аткарууда учуу экипажынын мүчөлөрүнүн ортосунда милдеттерди бөлүштүрүү жана иш жүгүн жөнгө салуу боюнча процедуралар.
32. Колдонууга жарактуу аба кемесинин жер менен кагылышуусун алдын алуу ыкмаларын үйрөтүүгө карата көрсөтмөлөр жана талаптар, ошондой эле жерге жакындыктан эскертүү берүү системасын (GPWS) колдонуу принциптери.
33. Кагылышууну алдын алуу ыкмаларын үйрөтүүгө байланыштуу принциптер, көрсөтмөлөр, эрежелер жана талаптар, ошондой эле Борттук кагылышуудан эскертүүчү системасын (БСПС) колдонуу тартиби.
34. Жарандык аба кемелерин тосуп алуу боюнча маалымат жана көрсөтмөлөр, анын ичинде:
а) КРАЭ-2де көрсөтүлгөн тосуп алынган аба кемелеринин командирлеринин аракеттеринин тартиби;
б) тосуп алуучу жана тосуп алынуучу аба кемелери тарабынан колдонулуучу КРАЭ -2ден алынган визуалдык белгилер.
35. 15 000 метрден (49 000 фут) жогору бийиктикте пайдаланылуучу учактар үчүн:
а) учкучка күндөн чыккан космостук радиациянын таасири болгон учурда оптималдуу аракеттерди аныктоого мүмкүнчүлүк берүүчү маалымат;
б) бийиктикти төмөндөтүү чечими кабыл алынган учурда аткарылуучу аракеттердин тартиби, анын ичинде:
– жаралган кырдаал жөнүндө тиешелүү аба кыймылын тейлөө (ОВД) органына билдирүү берүү жана убактылуу төмөндөөгө уруксат алуу зарылдыгы;
– ОВД органы менен байланышуу мүмкүн болбой калган же байланыш үзүлгөн учурларда көрүлүүчү чаралар.
36. Учуу коопсуздугун башкаруу системасы (СУБП) жөнүндө толук маалымат КРАЭ-19дун 3 жана 4-бөлүмдөрүнө ылайык берилет.
37. Кооптуу жүктөрдү ташууга байланыштуу маалымат жана көрсөтмөлөр ушул Эрежелердин 14-бөлүмүнө ылайык берилет, анын ичинде өзгөчө кырдаал пайда болгон учурда көрүлүүчү чаралар.
Аба кемесинин бортундагы кооптуу жүктөргө байланыштуу инциденттер боюнча принциптерди жана эрежелерди иштеп чыгууга арналган нускама материал “Аба кемелеринде кооптуу жүктөргө байланыштуу инциденттер учурунда өзгөчө кырдаал шарттарында аракеттердин тартиби боюнча нускама” (Doc 9481) документинде камтылган.
38. Коопсуздук боюнча көрсөтмөлөр жана нускамалар.
39. Учакты текшерүү (издөө) эрежелеринин текшерүү тизмеси, ушул Эрежелердин 13-бөлүмүнүн 434-пунктуна ылайык камсыз кылынат.
40. Автоматтык конуу системаларын, HUD же эквиваленттүү индикаторлорду жана зарыл болгон учурда EVS, SVS же CVS системаларын колдонууга даярдоо боюнча көрсөтмөлөр жана талаптар.
41. EFB колдонуу боюнча көрсөтмөлөр жана ага байланыштуу окутуу талаптары – кырдаалга жараша.
§ 2. Аба кемесин эксплуатациялоо боюнча маалымат
42. Сертификациялык жана эксплуатациялык чектөөлөр.
43. Учуу экипажынын кадимки, штаттан тышкаркы жана өзгөчө кырдаалдардагы аракеттер тартиби жана ага байланыштуу текшерүү карталары, ушул Эрежелердин 6-бөлүмүнүн 206-пунктунда көрсөтүлгөндөй.
44. Бардык кыймылдаткычтар иштеп жаткан учурда бийиктикке чыгуу мүнөздөмөлөрү жөнүндө эксплуатациялык нускоолор жана маалымат, эгерде ал ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 56-пунктуна ылайык берилсе.
45. Ар кандай белгиленген тартуу/кубат жана ылдамдык маанилери үчүн алдын ала жана учуу убагындагы пландоого арналган учуу пландоо маалыматтары.
46. Эксплуатацияда колдонулуучу ар бир учак түрү үчүн жантайыңкы жана куйрук шамалдын максималдуу маанилери, ошондой эле төмөнкү көрүнүмдүүлүк, шамалдын шамчыл күчү, учуу тилкесинин абалы, экипаждын тажрыйбасы, автопилотту колдонуу, штаттан тышкаркы же өзгөчө кырдаалдар же учуу операцияларына байланыштуу башка факторлор эске алынганда колдонулуучу азайтылган маанилер.
47. Салмак жана борборлоштурууну эсептөө боюнча көрсөтмөлөр жана маалыматтар.
48. Аба кемесин жүктөө жана жүктү бекитүү боюнча көрсөтмөлөр.
49. Аба кемесинин системалары, тиешелүү башкаруу органдары жана аларды колдонуу боюнча көрсөтмөлөр, ушул Эрежелердин 6-бөлүмүнүн 206-пунктуна ылайык.
50. Эксплуатацияда колдонулуучу учак түрлөрү жана уруксат берилген атайын учуулар үчүн минималдуу жабдуулар тизмеси жана конфигурациядан четтөөлөрдүн тизмеси, анын ичинде мүнөздөмөлөргө негизделген навигацияны колдонуу талап кылынган аба мейкиндигинде учууга байланыштуу талаптар.
51. Өзгөчө кырдаал жана куткаруу жабдууларынын текшерүү тизмеси, аларды колдонуу боюнча көрсөтмөлөр жана жүргүнчүлөрдүн өзгөчө кырдаал учурунда аткара турган аракеттеринин схемалары.
52. Өзгөчө кырдаал учурунда эвакуациялоо эрежелери, анын ичинде кырдаалдын түрлөрүнө жараша атайын процедуралар, экипаждын аракеттерин координациялоо, авариялык кырдаалда ар бир экипаж мүчөсүнө бекитилген жумушчу орундар жана ар бир мүчөгө тапшырылган өзгөчө кырдаал милдеттери.
53. Тейлөөчү экипаждын кадимки, өзгөчө жана авариялык кырдаалдардагы аракеттеринин тартиби, ага байланыштуу көзөмөл карталары, ошондой эле белгиленген талаптарга ылайык аба кемесинин системалары жөнүндө маалымат, анын ичинде учуу жана тейлөөчү экипаждардын аракеттерин координациялоо боюнча зарыл болгон процедуралардын сүрөттөлүшү.
54. Ар кандай маршруттар үчүн куткаруу жана өзгөчө кырдаал жабдуулары жана алардын учууга чейин ишке жөндөмдүүлүгүн текшерүүгө арналган зарыл процедуралар, анын ичинде керектелүүчү жана бар болгон кислород запасын аныктоо тартиби.
55. Аман калгандар тарабынан колдонуу үчүн “жер – аба” визуалдык белги коду, КРАЭ-12 алынган.
§ 3. Маршруттар жана аэродромдор
56. Ар бир учуу үчүн учуу экипажын байланыш каражаттары, навигациялык каражаттар, аэродромдор, аспаптар боюнча конуу мамилелери, аспаптар боюнча келүү жана учуу тартиптери, ошондой эле белгилүү бир учууну аткаруу үчүн талап кылынган башка маалыматтар менен камсыз кылуу үчүн маршрут боюнча маалымдама маалыматтар, жана учууларды туура аткаруу үчүн эксплуатант зарыл деп эсептеген башка маалыматтар.
57. Ар бир пландаштырылган маршрут боюнча минималдуу абсолюттук учуу бийиктиктери.
58. Пландалган конуу аэродрому же резервдик аэродром катары колдонулушу мүмкүн болгон ар бир аэродром үчүн эксплуатациялык минимумдар.
59. Конуу мамилесин камсыз кылуучу каражаттардын же аэродромдук каражаттардын ишинин начарлашы учурда аэродромдун эксплуатациялык минимумдарынын жогорулашы боюнча маалымат.
60. Мүнөздөмөлөрү кеңейтилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөрдүн критерийлерине жооп берген жабдууларды колдонуу менен аспаптар боюнча конуу мамилелери үчүн аэродромдордун эксплуатациялык минимумдарын аныктоого байланыштуу көрсөтмөлөр.
61. Эрежелерде каралган бардык учуу профилдеринин сакталышын камсыз кылуу үчүн талап кылынган маалыматтар, анын ичинде төмөнкүлөрдү аныктоо:
а) учуу тилкесинин кургак, нымдуу жана булганган абалында учууга талап кылынган узундугуна коюлган талаптар, анын ичинде учуу аралыктарына таасир этүүчү системалардын иштен чыгышына байланыштуу талаптар;
б) учуп чыккан учурда бийиктикке чыгууга байланыштуу чектөөлөр;
в) маршрут боюнча учууда бийиктикке чыгууга байланыштуу чектөөлөр;
г) конуу мамилеси жана конуу учурунда бийиктикке чыгууга байланыштуу чектөөлөр;
д) конуу тилкесинин кургак, нымдуу жана булганган абалында конуу үчүн талап кылынган узундугуна коюлган талаптар, анын ичинде конуу аралыктарына таасир этүүчү системалардын иштен чыгышы учурларындагы талаптар;
е) кошумча маалыматтар, мисалы, пневматиктердин ылдамдыкка байланыштуу чектөөлөрү.
§ 4. Даярдоо
62. Учуу экипажын даярдоо программасы жөнүндө толук маалымат, ушул Эрежелердин 9-бөлүмүнүн §6 ылайык.
63. Кабиналык экипаж мүчөлөрүн өз милдеттерин аткарууга даярдоо программасы жөнүндө толук маалымат, ушул Эрежелердин 12-бөлүмүнүн §4 ылайык.
64. Учуу операцияларын көзөмөлдөө ыкмасына ылайык милдеттерди аткаруучу учууларды камсыздоо боюнча кызматкерди/диспетчерди даярдоо программасы жөнүндө толук маалымат, ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн §2 ылайык. Учууларды камсыздоо боюнча кызматкерди/диспетчерди даярдоо программасы жөнүндө толук маалымат ушул Эрежелердин 10-бөлүмүнүн 409-пунктунда берилген.
.
(7-бөлүмдүн 2-параграфынын 338-пунктун карагыла)
1. Конструкциясы жана жасалышы бардык элементтер боюнча салыштырма бийиктикти сактоого таасир тийгизе тургандай түрдө номиналдуу бирдей болгон учактар тобуна карата салыштырма бийиктикти сактоо мүмкүнчүлүктөрү төмөнкүчө аныкталат мындай учактар тобу үчүн бийиктик боюнча жыйынтык катачылыктын орточо мааниси (TVE) 25 метрден (80 футтан) ашпоого тийиш, ал эми анын стандарттык четтөөсы төмөнкү формула боюнча аныкталат: 28 – 0,013z², мында 0 ≤ z ≤ 25, z – TVEнин орточо мааниси (метр менен), же 92 – 0,004z², мында 0 ≤ z ≤ 80, z фут менен эсептелет.
Мындан тышкары, TVEнин курамдык компоненттеринин төмөнкүдөй өзгөчөлүктөрү болушу керек:
а) бийиктикти өлчөө системасынын катачылыгынын орточо мааниси (ASE) учактар тобу үчүн 25 метрден (80 футтан) ашпоого тийиш;
б) ASEнин абсолюттук орточо мааниси менен анын үч стандарттык четтөөлөрүнүн жыйындысы 75 метрден (245 футтан) ашпоого тийиш;
в) учуу жүргүзүлүп жаткан иш жүзүндөгү барометрдик бийиктик менен уруксат берилген учуу эшелонунун ортосундагы айырма орточо мааниси 0 метрге симметриялуу жайгашуусу керек, стандарттык четтөөсү 13,3 метрден (43,7 футтан) ашпоого тийиш, мындан тышкары, бул айырманын чоңдугу жогорулаган сайын анын пайда болуу жыштыгы жок дегенде экспоненциалдык мыйзамга ылайык кыскарышы керек.
2. Планердин жана бийиктикти өлчөөчү системалардын мүнөздөмөлөрү өзгөчө болгон жана ушул Тиркемелердин 1-пунктунда көрсөтүлгөн кайсы бир учактар тобуна кирбеген учактарга карата, салыштырма бийиктикти сактоо мүмкүнчүлүктөрү төмөнкүчө аныкталат, мындай учактар үчүн TVEнин курамдык компоненттери төмөнкүдөй мүнөздөмөлөргө жооп бериши керек:
а) Учактын ASE мааниси учуунун каалаган шарттарында 60 метрден (200 футтан) ашпоого тийиш;
б) Учуу жүргүзүлүп жаткан иш жүзүндөгү барометрдик бийиктик менен уруксат берилген учуу эшелонунун ортосундагы айырма орточо мааниси 0 метрге симметриялуу болушу керек, стандарттык четтөөсү 13,3 метрден (43,7 футтан) ашпоого тийиш, мындан тышкары, бул айырманын чоңдугу жогорулаган сайын, анын пайда болуу жыштыгы жок дегенде экспоненциалдык мыйзамга ылайык кыскарышы керек.
1. КРАЭ-19 учуу коопсуздугун камсыздоо боюнча мамлекеттик көзөмөл системасына байланыштуу жалпы жоболор камтылган.
Ушул Тиркемеде эл аралык коммерциялык аба транспорту боюнча эксплуатанттар тарабынан учуу коопсуздугун камсыздоону көзөмөлдөө боюнча кошумча жоболор берилген.
1. Негизги авиациялык мыйзамдар
2. Кыргыз Республикасы эксплуатанттарды сертификаттоо иштерин жөнгө салууга жана алардын ишмердүүлүгүнө туруктуу көзөмөл жүргүзүүгө, Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан аныкталган учуу коопсуздугу боюнча маселелерди жоюуга, ошондой эле талаптардын сакталышынын натыйжасында учуулардын коопсуздугунун кабыл алынуучу деңгээлине жетишүүгө мүмкүндүк берген мыйзамдарды кабыл алат.
2. Эксплуатацияга байланыштуу конкреттүү жоболор
3. Кыргыз Республикасы Эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын Тиркемелерине ылайык, аба кемелеринин учуу операцияларын жана техникалык тейлөөнү сертификаттоону жана туруктуу көзөмөлдөөнү караган жоболорду кабыл алат.
3. Учуу коопсуздугун камсыздоону көзөмөлдөө боюнча мамлекеттик система жана анын функциялары
4. Кыргыз Республикасы Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатанттар тарабынан учуу коопсуздугунун камсыздалышын көзөмөлдөөгө жооптуу болушун камсыздайт.
5. Жарандык авиация башкармалыгы Кыргыз Республикасындагы жарандык эксплуатанттардын ишмердүүлүгүнүн көлөмүн жана татаалдыгын эске алуу менен инспектордук курамды комплектациялоо боюнча талаптарды аныктоо үчүн ылайыктуу методиканы колдонот.
6. Ушул Тиркеменин 5-пунктунда көрсөтүлгөн методика документ түрүндө расмий тариздештирилиши керек.
7. Жарандык авиация башкармалыгы ыйгарым укуктуу органдын инспекторлорун өздөрүнө жүктөлгөн сертификаттоо жана туруктуу көзөмөл милдеттерин көз карандысыз аткаруу үчүн тийиштүү колдоо, ыйгарым укуктар жана транспорт каражаттары менен камсыз кылат.
4. Квалификациялуу техникалык персонал
8. Кыргыз Республикасы Жарандык авиация башкармалыгынын инспекторлорун баштапкы даярдоого жана квалификациясын жогорулатууга аба кемелерине тиешелүү конкреттүү маселелердин киргизилишин талап кылат.
5. Техникалык нускама материалдары, каражаттар жана учуу коопсуздугу көз карашынан маанилүү маалыматтарды берүү
9. Кыргыз Республикасы Жарандык авиация башкармалыгынын инспекторлоруна эксплуатанттардын ишмердүүлүгүн сертификаттоодо жана туруктуу көзөмөл жүргүзүүдө пайдалануу үчүн саясат, процедуралар жана стандарттар жөнүндө маалыматты камтыган техникалык нускама колдонмолорду берүүнү камсыздайт.
10. Кыргыз Республикасы Жарандык авиация башкармалыгынын инспекторлоруна учуу коопсуздугу боюнча маселелерди жоюуда, анын ичинде талаптардын аткарылышын камсыз кылуу чараларын камтыган иштерде пайдалануу үчүн саясат, процедуралар жана стандарттар жөнүндө маалыматты камтыган техникалык нускама колдонмолорду берүүнү камсыздайт.
11. Кыргыз Республикасы Жарандык авиация башкармалыгынын инспекторлоруна кызматтык милдеттерин аткарууда этикага, жүрүм-турум маданиятына жана чыныгы же божомолдонгон кызыкчылыктардын кагылышуусун алдын алууга байланыштуу маселелер боюнча техникалык нускама колдонмолорду берүүнү камсыздайт.
6. Сертификаттарды берүү боюнча милдеттенмелер
12. Кыргыз Республикасынын Авиациялык жоболоруна ылайык, эксплуатанттар жаңы коммерциялык ташууларды ишке киргизүүдөн мурун сунушталган учууларды коопсуз аткаруу мүмкүнчүлүктөрүн көрсөтүүгө тийиш.
Бул маселе боюнча кошумча маалымат ушул Эрежелердин 11-Тиркемесинде берилген.
7. Туруктуу көзөмөл жүргүзүү боюнча милдеттенмелер
13. Жарандык авиация башкармалыгы ар бир эксплуатант өз ишмердүүлүгүн канааттандырарлык деңгээлде жүргүзүп жатканын жана сертификаттоонун баштапкы талаптарына ылайыктуулугу сакталып жатканын тастыктоо үчүн учурдагы көзөмөл жүргүзүү планын пайдаланат.
8. Учуу коопсуздугу боюнча маселелерди чечүү
Учуу коопсуздугу боюнча маселелерди чечүүгө байланыштуу жоболор АПКР-19да камтылган.
(4-бөлүм, §2, 45 жана 46-пункттарды карагыла)
1. Максаты жана колдонуу чөйрөсү
1. СЭ жана ага тиешелүү конкреттүү учак модели үчүн аныкталган эксплуатациялык мүнөздөмөлөр ушул Тиркеменин 2 жана 3-пункттарында каралган минималдуу маалыматты стандарттуу форматта камтыйт.
2. Аба эксплуатанттын күбөлүгү жана ага байланыштуу эксплуатациялык мүнөздөмөлөр эксплуатантка уруксат берилген учуу түрлөрүн, анын ичинде атайын макулдашууларды, шарттарды жана чектөөлөрдү аныктайт.
11 Тиркеме аба эксплуатанттын күбөлүгүнө байланыштуу эксплуатациялык мүнөздөмөлөргө киргизилиши мүмкүн болгон кошумча маалыматты камтыйт.
2. Аба эксплуатанттын күбөлүгүнүн форматы
3. Ушул эрежелердин 6-бөлүмүнүн 203-пунктунун талабына ылайык, аба кемелеринин бортунда аба эксплуатанттын күбөлүгүнүн расмий көчүрмөсү болушу керек.
Срок действия2: Expiration date:
| Название эксплуатанта3: Name of the Operator:
Коммерческое название4: The commercial name:
Адрес эксплуатанта5: Operator’s address:
Телефон/Tel6: Факс/Fax:
Электронная почта/Е-mail7: | Оперативная связь в эксплуатации: Контактная информация, позволяющая незамедлительно связаться с оперативным руководством, приведена в8 ______________
Contact details of the operational management which can be contacted without undue delay are listed in _____ | |||
Настоящий сертификат удостоверяет в том, что авиакомпании (указать название эксплуатанта)9 предоставлено право осуществлять коммерческие воздушные перевозки, как это определено в прилагаемых эксплуатационных спецификациях, в соответствии с РПП авиакомпании, Воздушным кодексом Кыргызской Республики и Авиационными правилами Кыргызской Республики. This certificate certifies that (name of the operator) is authorized to perform commercial air operations, as defined in the attached Operations Specifications, in accordance with the Operator’s Operations Manual, Air Code of the Kyrgyz Republic and Aviation Rules of the Kyrgyz Republic. | |||||
Дата выдачи10: Date of issue: | Фамилия и подпись11: Name and signature:
Должность12: Печать13 Title: Stamp | ||||
Аныктык2: Колдонуу мөөнөтү:
| Оператор3 операторунун аты: Оператордун аты:
Коммерциялык аталышы4: Коммерциялык аталышы:
Аба операторунун дареги5: Оператордун дареги:
Телефон / Тел6: Факс:
Электрондук почта/Электрондук почта7: | Иштеп жаткан операциялык байланыш: Операциялык жетекчилик менен тез байланышуу үчүн байланыш маалыматы8 ______________
Операциялык жетекчиликтин байланыш маалыматтары Ашыкча кечиктирүүлөр _____ | |||
Бул сертификат авиакомпанияга (оператордун аталышын киргизүү)9 авиакомпаниянын РПП, Кыргыз Республикасынын Аба кодекси жана Кыргыз Республикасынын Авиация эрежелерине ылайык тиркеменин эксплуатациялык мүнөздөмөлөрүндө аныкталган коммерциялык аба ташууларды жүргүзүүгө укук берилгендигин тастыктайт. Бул сертификат (оператордун аталышы) тиркемеде аныкталган Операциялардын спецификацияларында аныкталгандай, Оператордун операциялар боюнча колдонмосуна, Кыргыз Республикасынын Аба кодексине жана Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелерине ылайык коммерциялык аба операцияларын аткарууга укук алгандыгын тастыктайт. | |||||
Чыгарылыш датасы10: Чыгарылган датасы: | Аты жана кол тамгасы11: Аты жана кол тамгасы:
Позиция12: Мөөр13 Аталышы: Марка | ||||
Эскертүүлөр:
1) Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан берилген Аба эксплуатанттын күбөлүгүнүн индивидуалдуу номери.
2) Аба эксплуатанттын күбөлүгүнүн колдонуу мөөнөтү.
3) Эксплуатанттын катталган аталышы.
4) Эксплуатанттын башкача болгон учурдагы коммерциялык аталышы.
5) Эксплуатанттын юридикалык дареги.
6) Эксплуатанттын негизги иш жүргүзүү жайынын телефон жана факс номерлери (өлкө коду менен кошо).
7) Электрондук почта дареги.
8) Байланыш маалыматы көрсөтүлгөн борттогу контролдоого алынган документти, тийиштүү пунктка же бетке шилтеме берүү менен көрсөтүү. Мисалы:
- *«Байланыш маалыматы Учуу операциялары боюнча колдонмонун 1-бөлүмүнүн 1.1-пунктунда, Жалпы жоболордо келтирилген»; же
- *«…эксплуатациялык мүнөздөмөлөрдүн 1-бетинде келтирилген»; же
- «…ушул документтин кошумча тиркемесинде келтирилген».
9) Эксплуатанттын катталган аталышы.
10) Аба эксплуатанттын күбөлүгүнүн берилген күнү (күн – ай – жыл).
11) Жарандык авиация башкармалыгынын жетекчисинин фамилиясы жана колу.
12) Кызматы.
13) Жарандык авиация башкармалыгынын расмий мөөрү.
3. Ар бир аба кемеси модели үчүн эксплуатациялык мүнөздөмөлөр
4. Ушул Эрежелердин 6-бөлүмүнүн 203-пунктунун талабына ылайык, ушул бөлүмдө каралган эксплуатациялык мүнөздөмөлөрдүн оригиналдуу нускасы аба кемесинин бортунда болушу керек.
5. Эксплуатанттын аба кемелер паркына кирген, тиби, модели жана сериясы боюнча аныкталган ар бир аба кемеси үчүн төмөнкү маалыматтар каралат: ыйгарым укуктуу орган жөнүндө байланыш маалыматы, эксплуатанттын аталышы жана Аба эксплуатанттын күбөлүгүнүн номери, берилген күнү жана ыйгарым укуктуу орган өкүлүнүн колу, аба кемесинин модели, учуу түрлөрү жана райондору, атайын чектөөлөр жана уруксаттар. Эгерде эки же андан көп модель үчүн атайын макулдашуулар жана чектөөлөр бирдей болсо, бул моделдер бирдиктүү тизмеси бар топ катары бириктирилиши мүмкүн.
6. Ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 46-пунктунда айтылган эксплуатациялык мүнөздөмөлөрдүн форматы төмөндө келтирилген форматка ылайык келет:
ЭКСПЛУАТАЦИОННЫЕ СПЕЦИФИКАЦИИ OPERATIONS SPECIFICATIONS | ||||||||||||||||||||||||||||
ГОСУДАРСТВЕННОЕ АГЕНТСТВО ГРАЖДАНСКОЙ АВИАЦИИ ПРИ КАБИНЕТЕ МИНИСТРОВ КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ STATE CIVIL AVIATION AGENCY UNDER THE CABINET OF MINISTERS OF THE KYRGYZ REPUBLIC
| ||||||||||||||||||||||||||||
№ СЭ2: AOC#: |
| Название эксплуатанта3: Operator name: |
| |||||||||||||||||||||||||
Должность: Title: | 4 | Дата: Date: | 5 | Фамилия и подпись: Name and Signature: | 6 | |||||||||||||||||||||||
Dba коммерческое название: Dba trading name: | 7 | печать8 stamp | ||||||||||||||||||||||||||
Модель воздушного судна: Aircraft model: | 9 | |||||||||||||||||||||||||||
Виды полетов: Коммерческие воздушные перевозки Types of operation: Commercial air transportation | Пассажиры: Passengers: | ☐ | Грузы: Cargo: | ☐ | Прочее 10: Other: | ☐ |
| |||||||||||||||||||||
Район(ы) полетов: Area(s) of operation: | 11 | |||||||||||||||||||||||||||
Специальные ограничения: 12 Special limitations: | ||||||||||||||||||||||||||||
СПЕЦИАЛЬНОЕ УТВЕРЖДЕНИЕ SPECIFIC APPROVAL | ДА YES | НЕТ NO | ОПИСАНИЕ13 DESCRIPTION | ПРИМЕЧАНИЕ REMARKS | ||||||||||||||||||||||||
Опасные грузы Dangerous goods | ☐ | ☐ |
|
| ||||||||||||||||||||||||
Полеты в условиях низкой видимости: Low visibility operations: | ||||||||||||||||||||||||||||
Заход на посадку и посадка Approach and landing | ☐ | ☐ | 14 | CAT-__14 RVR ___ m D/H____ ft | ||||||||||||||||||||||||
Взлет Take-off | ☐ | ☐ |
| RVR ___15 m | ||||||||||||||||||||||||
Расширенные эксплуатационные возможности Operational credit(s) | ☐ | ☐ | 16 |
| ||||||||||||||||||||||||
RVSM17 | ☐ | Неприменимо N/A | ☐ | ☐ |
|
| ||||||||||||||||||||||
EDTO18 | ☐ | Неприменимо N/A | ☐ | ☐ | Пороговое время: 19_______мин Threshold time: minutes Максимальное время полета до запасного аэродрома: ______ мин Maximum diversion time: minutes |
| ||||||||||||||||||||||
Навигационные спецификации (AR) для полетов в условиях PBN AR navigation specifications for PBN operations |
☐ |
☐ | 20 |
| ||||||||||||||||||||||||
Поддержание летной годности Continuing airworthiness |
☐ |
☐ | 21 |
| ||||||||||||||||||||||||
EFB22 |
☐ |
☐ |
|
| ||||||||||||||||||||||||
Прочее23 Other |
☐ |
☐ |
|
| ||||||||||||||||||||||||
ӨНДҮРҮШТҮК МҮНӨЗДӨМӨЛӨР ОПЕРАЦИЯЛАРДЫН ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ | ||||||||||||||||||||||||||||
КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МИНИСТРЛЕР КАБИНЕТИНЕ КАРАШТУУ ЖАРАНДЫК АВИАЦИЯНЫН МАМЛЕКЕТТИК АГЕНТТИГИ КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МИНИСТРЛЕР КАБИНЕТИНЕ КАРАШТУУ ЖАРАНДЫК АВИАЦИЯНЫН МАМЛЕКЕТТИК АГЕНТТИГИ
| ||||||||||||||||||||||||||||
Жок SE2: AOC#: |
| Оператор3 операторунун аты: Оператордун аты: |
| |||||||||||||||||||||||||
Билдирүү: Аталышы: | 4 | Дата: Дата: | 5 | Аты жана кол тамгасы: Аты жана кол тамгасы: | 6 | |||||||||||||||||||||||
Dba коммерциялык аталышы: Dba соода аталышы: | 7 | Басма8 Марка | ||||||||||||||||||||||||||
Самолёттун модели: Самолёттун модели: | 9 | |||||||||||||||||||||||||||
Каттамдардын түрлөрү: Коммерциялык аба ташуу Иштин түрлөрү: Коммерциялык аба ташуу | Жүргүнчүлөр: Жүргүнчүлөр: | ☐ | Жөнөтүү: Жүк: | ☐ | Ар кандай 10: Башка: | ☐ |
| |||||||||||||||||||||
Учуу аймагы: Иштөө аймагы: | 11 | |||||||||||||||||||||||||||
Атайын чектөөлөр : 12 Атайын чектөөлөр: | ||||||||||||||||||||||||||||
АТАЙЫН МАКУЛДАШУУ АТАЙЫН МАКУЛДАШУУ | ООБА ООБА | ЖОК ЖОК | DESCRIPTION13 БАЯНДАМА | ЭСКЕРТҮҮ ЭСКЕРТҮҮЛӨР | ||||||||||||||||||||||||
Кооптуу жүктөр Кооптуу жүктөр | ☐ | ☐ |
|
| ||||||||||||||||||||||||
Начар көрүнүш шарттарында учуулар: Начар көрүнүү операциялары: | ||||||||||||||||||||||||||||
Жакындап келүү жана конуу Жакындап келүү жана конуу | ☐ | ☐ | 14 | CAT-__14 РВР ___ м Д / H____ фут | ||||||||||||||||||||||||
Көтөрүлүү Учуу | ☐ | ☐ |
| ПВР ___15 м | ||||||||||||||||||||||||
Кеңейтилген операциялык мүмкүнчүлүктөр Операциялык кредит(тер) | ☐ | ☐ | 16 |
| ||||||||||||||||||||||||
РВСМ17 | ☐ | Н.а. Жок | ☐ | ☐ |
|
| ||||||||||||||||||||||
ЭДТО18 | ☐ | Н.а. Жок | ☐ | ☐ | Чектүү убакыты: 19_______min Чектүү убакыт: минута Кезектеги аэродромго максималдуу учуу убактысы: ______ мин Которуунун максималдуу убактысы: мүнөт |
| ||||||||||||||||||||||
Навигация Каттамдар үчүн мүнөздөмөлөр (AR) ПБН шарттары PBN операциялары үчүн AR навигациялык өзгөчөлүктөрү |
☐ |
☐ | 20 |
| ||||||||||||||||||||||||
Учууга жарамдуулугун сактоо Учууга жарамдуулугун сактоо |
☐ |
☐ | 21 |
| ||||||||||||||||||||||||
ЭФБ22 |
☐ |
☐ |
|
| ||||||||||||||||||||||||
Башка23 Башка |
☐ |
☐ |
|
| ||||||||||||||||||||||||
Эскертүүлөр:
1. Жарандык авиация башкармалыгынын телефон жана факс номерлери, анын ичинде өлкөнүн коду. Электрондук почта дареги берилиши керек.
2. Аба эксплуатанттын күбөлүгүнүн тиешелүү номерин көрсөтүү керек.
3. Эксплуатанттын катталган аталышын көрсөтүү керек.
4. Жарандык авиация башкармалыгынын жетекчисинин кызматы.
5. Эксплуатациялык мүнөздөмөлөрдүн берилген күнү (күн – ай – жыл).
6. Жарандык авиация башкармалыгынын жетекчисинин фамилиясы жана колу.
7. Эксплуатанттын коммерциялык аталышы.
8. Жарандык авиация башкармалыгынын расмий мөөрү.
9. Эгерде серия көрсөтүлсө, аба кемесинин тибине, моделине жана сериясына же эталондук сериясына байланыштуу Коммерциялык авиациянын учуу коопсуздугу боюнча тобу (CAST)/ИКАО тарабынан кабыл алынган белгилөөнү көрсөтүү керек (мисалы, «Боинг-737-3К2» же «Боинг-777-232»). CAST/ИКАО таксономиясы төмөнкү веб-сайтта келтирилген: http://www.intlaviationstandards.org/.
10. Башка ташуулар түрлөрү (тез жардам көрсөтүү жана башка ташуулар же учуулардын түрлөрү).
11. Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан аныкталган уруксат берилген учууларды жүзөгө ашырууга мүмкүн болгон географиялык райондордун тизмеси (географиялык координаттар, конкреттүү маршруттар, учуу маалыматы райондорунун чек аралары, мамлекеттик чек аралар же региондордун чек аралары көрсөтүлөт).
12. Колдонулуучу атайын чектөөлөрдүн тизмеси (мисалы, ПВП гана, күндүзгү убакта гана ж.б.).
13. Ар бир атайын макулдашуу үчүн эң кең эркиндик берген критерийлерди ушул тилкеге тиешелүү критерийлери менен бирге көрсөтүү керек.
14. Так конуу ыкмасынын тиешелүү категориясын көрсөтүү керек (КАТ II же КАТ III). Минималдуу RVR маанисин метр менен жана чечим кабыл алуу салыштырмалуу бийиктигин фут менен көрсөтүү керек. Ар бир көрсөтүлгөн конуу категориясы үчүн өзүнчө сап колдонулат.
15. Учуп чыгуу үчүн бекитилген минималдуу RVR маанисин метр менен же, эгерде RVR колдонулбаса, барабар горизонталдык көрүнүүнү көрсөтүү керек. Ар бир макулдашуу үчүн өзүнчө сап колдонулушу мүмкүн, эгерде ар кандай макулдашуулар берилген болсо.
16. Борттогу жабдуулардын мүмкүнчүлүктөрүн көрсөтүү керек (мисалы, автоматтык конуу системалары, коллиматордук индикатор, EVS, SVS, CVS системалары) жана тиешелүү кеңейтилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөрдү көрсөтүү керек.
17. "Тийишсиз" ("Неприменимо") деген көзөнөк (клетка) аба кемесинин максималдуу эшелону ЭП 290га жетпесе гана белгилениши мүмкүн.
18. Эгерде ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 36-параграфына ылайык запастык аэродромго учуунун көбөйтүлгөн убактысы менен учууларды жүзөгө ашырууга атайын макулдашуу (EDTO) колдонулбаса, "Тийишсиз" деген көзөнөк белгиленет. Болбосо, учуу убактысы жана запастык аэродромго чейинки максималдуу учуу убактысы көрсөтүлүшү керек.
19. Альтернативдик аэродромго чейинки босого убакыт жана максималдуу учуу убактысы аралык бирдиктеринде (деңиз милясы) да көрсөтүлүшү мүмкүн. Ар бир конкреттүү учак/кыймылдаткыч комбинациясы үчүн белгиленген босого убакыт жана аныкталган максималдуу учуу убактысы боюнча кеңири маалымат "Эскертмелер" бөлүмүндө көрсөтүлүшү мүмкүн. Эгерде ар кандай макулдашуулар берилсе, ар бир макулдашуу үчүн өзүнчө сап колдонулушу мүмкүн.
20. Навигациянын мүнөздөмөлөрүнө негизделген учуулар үчүн (PBN) (RNP AR APCH, RNP AR DP) ар бир макулдашуу боюнча белгилөө тиешелүү чектөөлөрү менен бирге "Сүрөттөмө" тилкесинде ар бир макулдашуунун каршысына өзүнчө сап менен көрсөтүлөт.
21. Учууга жарамдуулукту сактап туруу үчүн жооптуу уюмдун аталышын көрсөтүү керек.
22. Учактардын коопсуз эксплуатациясы үчүн колдонулган EFB функцияларын жана тиешелүү чектөөлөрдү көрсөтүү керек.
23. Бул жерде башка уруксаттар же маалыматтар көрсөтүлүшү мүмкүн, ар бир уруксат үчүн бир сап (же бир нече саптан турган топ) колдонулат (мисалы, конуу боюнча атайын процедурага уруксат, MNPS, бекитилген навигациялык мүнөздөмөлөр ж.б.).
1. Ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 179-пунктуна ылайык түзүлүүчү чарчоо менен байланышкан тобокелдиктерди башкаруу системасына (FRMS) жок дегенде төмөнкүлөр кирет:
1. FRMS саясаты жана документациясы
§ 1. FRMS саясаты
2. Оператор FRMS бардык элементтеринин так мүнөздөмөсүн камтыган өзүнүн FRMS саясатын аныктайт.
3. Саясат FRMS чөйрөсү Учуу операциялары боюнча колдонмодо так көрсөтүлүшү керек.
4. Саясат:
а) жетекчилердин, учуу жана кабиналык экипаж мүчөлөрүнүн жана башка тиешелүү персоналдын жалпы жоопкерчилигин чагылдырат;
б) учуу коопсуздугун камсыздоого байланыштуу FRMSтин милдеттерин так баяндайт;
в) уюмдун жооптуу аткаруучу жетекчиси тарабынан кол коюлат;
г) ыңгайлуу жерде илинип, бардык тиешелүү бөлүмдөргө жана уюмдун деңгээлдерине жеткиликтүү кылып маалымдалат;
д) учуу коопсуздугу боюнча отчёттук маалыматты натыйжалуу берүү боюнча жетекчилердин милдеттенмелерин камтыйт;
е) FRMS үчүн жетиштүү ресурстарды бөлүү боюнча жетекчилердин милдеттенмелерин камтыйт;
ж) FRMSти үзгүлтүксүз өркүндөтүү боюнча жетекчилердин милдеттенмелерин камтыйт;
з) жетекчилердин, учуу жана кабиналык экипаждын жана башка тиешелүү персоналдын жоопкерчилигин так аныктоону талап кылат;
и) актуалдуулугун жана ылайыктуулугун камсыз кылуу максатында мезгил-мезгили менен кайра каралат.
§ 2. FRMS боюнча документация
5. Эксплуатант FRMS боюнча саясатты жана максаттарды, ошондой эле төмөнкүдөй аспекттерди сүрөттөп жана эске алган FRMS документациясын иштеп чыгат жана үзгүлтүксүз жаңыртып турат:
а) FRMS боюнча саясат жана милдеттер;
б) FRMSтин процесстери жана процедуралары;
в) бул процесстерге жана процедураларга байланыштуу отчеттуулук тартиби, милдеттер жана жооптуу адамдар.
г) жетекчилердин, учуу жана кабиналык экипаждын, ошондой эле башка тиешелүү персоналдын туруктуу катышуусун камсыз кылуучу механизмдер.
д) FRMS боюнча даярдоо программалары, персоналга коюлуучу даярдоо талаптары жана даярдыктан өткөндүгүн каттоо тартиби.
е) жөнгө салынган жана иш жүзүндө аткарылган учуу убактысы, кызматтык убакыт, кызматтык учуу убактысы жана эс алуу убактысы, алардын ортосундагы олуттуу айырмачылыктар жана алардын себептери менен көрсөтүлөт;
ж) FRMSти колдонуу жыйынтыктары, алынган маалыматтардын негизинде жасалган жыйынтыктарды, сунуштарды жана көрүлгөн чараларды кошо алганда.
2. Чарчоо тобокелдигин башкаруу процесстери
§ 1. Кооптуу факторлорду аныктоо
6. Эксплуатант чарчоо менен байланышкан кооптуу факторлорду аныктоо үчүн үч негизги документтештирилген процессти иштеп чыгып, ишке ашырат:
Болжолдоочу процесс
Болжолдоо процесси чегинде талжоо менен байланышкан кооптуу факторлор экипаждын иш графиктерин талдоо жана уйкуга, талжоого жана иш жөндөмдүүлүккө таасир этүүчү белгилүү факторлорду эске алуу аркылуу аныкталат. Талдоого алынышы мүмкүн болгон аспекттерге, башкача айтканда, төмөнкүлөр кириши мүмкүн:
– тармактын же эксплуатанттардын эксплуатациялык тажрыйбасы жана окшош учуу түрлөрүнө байланыштуу алынган маалыматтар;
– натыйжалуулугу далилденген жыйынтыктарга негизделген экипаждын иш графиктерин түзүү тажрыйбасы;
– биоматематикалык моделдер.
Алдын ала эскертүүчү процесс
Алдын ала эскертүүчү процесс чегинде талжоо менен байланышкан кооптуу факторлор учурдагы учуу операцияларынын жүрүшүндө аныкталат. Талдоого алынышы мүмкүн болгон аспекттерге, башкача айтканда, төмөнкүлөр кириши мүмкүн:
- утомоо менен байланышкан тобокелдиктер боюнча ички отчеттор;
- экипаж мүчөлөрүнүн чарчоо абалы боюнча сурамжылоолору;
- учуу жана кабина экипажынын иши боюнча тиешелүү өндүрүштүк маалыматтар;
- учуу коопсуздугу боюнча жеткиликтүү маалымат базалары жана илимий изилдөөлөр;
- пландалган жана чындыгында иштелип бүткөн убакыт боюнча маалыматтарды талдоо.
Түзөтүүчү
Түзөтүүчү процесстин алкагында чарчоого байланыштуу кооптуу факторлордун маанилүүлүк даражасы аныкталат. Бул үчүн учуу коопсуздугуна мүмкүн болгон терс таасирлерге байланыштуу билдирүүлөр жана окуялар эске алынат. Максат – чарчоонун кесепеттерин мүмкүн болушунча азайтуу жолдорун аныктоо. Бул процессти ишке киргизүүгө түрткү боло ала турган жагдайлар катары, жок дегенде, төмөнкүлөр кызмат кыла алат:
- чарчоо жөнүндө отчеттор;
- купуя билдирүүлөр;
- текшерүүчүлөрдүн отчеттору;
- инциденттер;
- учуу маалыматтарын талдоо.
§ 2. Кооптуулукту баалоо
7. Эксплуатант чарчоо менен байланышкан окуялардын ыктымалдыгын жана потенциалдуу оордугун аныктаган жана тиешелүү тобокелдиктерди азайтуу чараларын көрүү зарыл болгон учурларды белгилеген кооптуулукту баалоо процедураларын иштеп чыгат жана ишке ашырат.
8. Кооптуулукту баалоо процедураларынын алкагында аныкталган кооптуу факторлор төмөнкүлөр менен өз ара байланышта каралат:
- эксплуатациялык процесстер менен,
- алардын ыктымалдык даражасы менен,
- мүмкүн болгон кесепеттери менен,
- учурдагы көзөмөл жана учуу коопсуздугун камсыздоо чараларынын эффективдүүлүгү менен.
§ 3. Тобокелдикти азайтуу
9. Эксплуатант тобокелдикти азайтуу процедураларын иштеп чыгат жана ишке ашырат, алардын алкагында төмөнкү иштер жүргүзүлөт:
- тобокелдикти азайтуу үчүн ылайыктуу стратегия тандалат,
- тобокелдикти азайтуу стратегиясы ишке ашырылат,
- стратегиянын ишке ашырылышы жана анын натыйжалуулугу көзөмөлдөнөт.
3. FRMS аркылуу учуу коопсуздугун камсыздоо процесстери
10. Эксплуатант төмөнкү максаттарда FRMS аркылуу учуу коопсуздугун камсыздоо процесстерин иштеп чыгат жана ишке ашырат:
а) чарчоо менен байланышкан учуу коопсуздугунун тобокелдиктерин көзөмөлдөө чараларынын эффективдүүлүгүн ырастоо үчүн FRMSтин натыйжалуулугун туруктуу көзөмөлдөөнү, тенденцияларды талдоону жана баалоону жүргүзүү. Маалымат булактарына, башкалар менен катар, төмөнкүлөр кириши мүмкүн:
- кооптуу абалдар жөнүндө билдирүүлөр жана аларды иликтөөнүн жыйынтыктары;
- текшерүүлөр жана иликтөөлөр;
- чарчоо маселелери боюнча жүргүзүлгөн кароолор жана изилдөөлөр;
б) FRMSтин натыйжалуулугуна таасир тийгизиши мүмкүн болгон өзгөртүүлөрдү көзөмөлдөөнү камсыз кылган расмий процессти түзүү, ал процесске, башкалар менен катар, төмөнкүлөр кирет:
- FRMSке таасир эте турган эксплуатациялык чөйрөдөгү өзгөрүүлөрдү аныктоо;
- FRMSке таасир эте турган уюм ичиндеги өзгөрүүлөрдү аныктоо;
- өзгөртүүлөрдү киргизүүдөн мурун, FRMSтин натыйжалуулугун сактап калууга же жогорулатууга жардам бере турган болгон куралдарды кароо;
в) FRMSти тынымсыз өркүндөтүүнү камсыз кылуу. Бул, башкалар менен катар, төмөнкүлөрдү камтыйт:
- терс кесепеттерге алып келген же эксплуатациялык же уюмдук шарттардын өзгөрүшүнө байланыштуу мындан ары муктаждык болбогон тобокелдиктерди башкаруу чараларын алып салуу жана/же кайра карап чыгуу;
- жабдуулардын, шаймандардын, документтердин жана процедуралардын үзгүлтүксүз баалоосу;
- чарчоо менен байланышкан жаңы пайда болгон тобокелдиктерди азайтуу үчүн жаңы процесстерди жана процедураларды киргизүү зарылдыгын аныктоо.
4. FRMSти илгерилетүү процесстери
11. FRMSти илгерилетүү процесстери FRMSтин тынымсыз өнүгүүсүн, анын жалпы натыйжалуулугунун үзгүлтүксүз жакшыртылышын жана учуу коопсуздугунун оптималдуу деңгээлдерине жетишүүнү камсыз кылат. Өзүнүн FRMS системасынын алкагында эксплуатант төмөнкүлөрдү иштеп чыгат жана ишке киргизет:
а) FRMSке тиешелүү болгон жетекчилердин, учуу жана кабиналык экипаж мүчөлөрүнүн жана башка тиешелүү персоналдын кызматтык милдеттерине шайкеш билим деңгээлин камсыз кылган даярдоо программаларын;
б) FRMS боюнча эффективдүү маалымдоо планы, анын алкагында:
- бардык тиешелүү кызыкдар тараптарга FRMSке байланыштуу саясат, процедуралар жана жоопкерчилик маселелери түшүндүрүлөт;
- FRMSке байланыштуу маалыматтарды жыйноо жана таратуу үчүн колдонулуучу байланыш каналдары сүрөттөлөт.
(6-бөлүмдүн 5-параграфын карагыла)
Бул Тиркемеде камтылган материалдар эл аралык учууларды аткарган учактарга орнотула турган учуу жазгычтарга тиешелүү. Соккуга туруктуу учуу жазгычтар төмөнкү элементтердин бирин же бир нечесин камтышы мүмкүн:
- учуу маалыматтарын жазгыч (FDR),
- борттук үн жазгыч (CVR),
- борттук визуалдык абалды жазгыч (AIR),
- маалыматтарды берүү линиясынын жазгычы (DLR).
Эгерде борттогу соккуга туруктуу учуу жазгычта визуалдык абалды же маалыматтарды берүү линиясынын маалыматын жазуу талап кылынса, анда мындай жазуу CVR же FDR аркылуу жүргүзүлүшү мүмкүн.
Жеңилдетилген борттук жазгычтар төмөнкү элементтердин бирин же бир нечесин камтышы мүмкүн:
- орттук маалыматтарды каттоо системасы (ADRS),
- учуу экипажынын кабинасындагы үн абалын каттоо системасы (CARS),
- борттук визуалдык абалды каттоо системасы (AIRS),
- маалыматтарды берүү линияларын каттоо системасы (DLRS).
Эгерде жеңилдетилген борттук жазгычта визуалдык абалды же маалыматтарды берүү линиясынын маалыматын каттоо талап кылынса, анда мындай каттоо CARS же ADRS аркылуу жүргүзүлүшү мүмкүн.
1. Жалпы талаптар
1. Ажырагыс учуу жазгычтардын контейнерлери ачык кызгылт сары түскө боёлот. Ажырагыс соккуга туруктуу учуу жазгычтардын контейнерлери:
- ачык кызгылт сары түскө боёлгон болушу керек;
- аларды оңой табуу үчүн чагылтуучу материал менен жабдылган болушу керек;
- ишенимдүү туташтырылган жана автоматтык түрдө ишке кирген, суунун астында аны табууга мүмкүндүк берген, 37,5 кГц жыштыкта иштеген түзмөк менен жабдылышы керек. Бул түзмөктүн минималдуу иштөө убактысы мүмкүн болушунча кыска мөөнөттө, бирок 2018-жылдын 1-январынан кеч эмес 90 күндү түзүшү керек.
2. Автоматтык түрдө ажыраган учуу жазгычтардын контейнерлери:
- ачык кызгылт сары түскө боёлот, бирок аба кемесинин сырты аркылуу көрүнгөн бөлүгү башка түстө болушу мүмкүн;
- аларды оңой табууга жардам берүүчү чагылтуучу материал менен жабдылган болушу керек;
- автоматтык түрдө ишке кирген ELT (жергиликтүү авариялык радиобекет) менен жабдылышы керек.
3. Борттук учуу маалыматтарын каттоо системалары төмөнкү шарттарды камсыз кылуу менен орнотулат:
- жазууларга зыян келтирүү коркунучу минималдуу болушу керек;
- учууга чейинки текшерүү учурунда борттук учуу маалыматтарын каттоо системаларынын кадимки иштешин текшерүүгө мүмкүн болгон акустикалык же визуалдык каражаттар болушу керек;
- эгерде борттук учуу маалыматтарын каттоо системаларында «толугу менен» өчүрүүчү түзүлүш каралган болсо, анда анын орнотулушу учуу учурунда же кырсык учурунда сокку болгон учурда мындай өчүрүүчү түзүлүштүн иштөөсүнө жол бербөөгө ылайык долбоорлонушу керек;
- 2023-жылдын 1-январында же андан кийин учууга жарамдуулук боюнча индивидуалдык күбөлүгү биринчи жолу берилген учактарда, учуу экипажы тарабынан колдонулуучу өчүрүү функциясы экипаж кабинасында каралган. Бул функция CVR жана AIR жазууларын өзгөртүүгө мүмкүндүк берет, андыктан аларды кадимки ойнотуу же көчүрүү ыкмалары аркылуу кайра чыгарууга болбойт. Бул түзүлүш учуу учурунда анын ишке кирүүсүн алдын алагандай долбоорлонгон болушу керек. Мындан тышкары, авиациялык окуялардын натыйжасында өчүрүү функциясынын кокустан ишке кирип кетүү ыктымалдыгы минималдаштырылат.
Эскертүү. Өчүрүү функциясы CVR жана AIR жазууларын кадимки ойнотуу же көчүрүү ыкмалары менен алуу мүмкүнчүлүгүн алдын алуу үчүн арналган, бирок ал авиациялык окуяларды иликтөө боюнча ыйгарым укуктуу органдардын атайын ойнотуу же көчүрүү ыкмаларын колдонуу менен бул жазууларга жетүүсүнө тоскоол болбойт.
4. Борттогу соккуга туруктуу учуу жазгычтар электр энергиясын алардын ишенимдүү иштешин камсыз кылган, ошол эле учурда негизги же авариялык системалардын же жабдуулардын иштешине зыян келтирбеген шинадан алуучу түрдө туташтырылат.
5. Жеңил борт регистраторлору электр булагына туташтырылат, анын өзгөчөлүктөрү иштөө шарттарында маалыматты туура жана ишенимдүү жазууну камсыз кылат.
6. Тиешелүү сертификациялоочу ыйгарым укуктуу орган тарабынан бекитилген ыкмалар аркылуу жүргүзүлгөн сыноо учурунда борттук учуу маалыматтарын каттоо системалары долбоордо каралган айлана-чөйрөнүн өзгөчө шарттарында иштөөгө жарамдуу экенин көрсөтүүгө тийиш.
7. Борттогу маалыматтарды жазуу системасынын жазууларынын ортосундагы так убакыт корреляциясы үчүн шарттар каралган.
8. Учуу маалыматтарын каттоо системаларынын өндүрүүчүсү борттук каттоо системалары боюнча төмөнкү маалыматтарды тиешелүү сертификациялоочу ыйгарым укуктуу органга берет:
- өндүрүүчүнүн эксплуатациялык көрсөтмөлөрү, жабдуулардын чектөөлөрү жана аларды орнотуу ыкмалары;
- параметрдин келип чыгышы же булагы жана эсептөөлөр менен өлчөө бирдиктерин байланыштыруучу теңдемелер;
- өндүрүүчү тарабынан жүргүзүлгөн сыноолор боюнча отчеттор;
- борттук учуу маалыматтарын каттоо системасынын эксплуатациялык жарамдуулугун камсыз кылууга байланыштуу кеңири маалымат.
9. Борттук учуу маалыматтарын каттоо системасын долбоорлоо жана орнотуу менен байланышкан учууга жарамдуулук боюнча бекитүү документинин ээси учак эксплуатантына учууга жарамдуулук программасына киргизүү үчүн зарыл болгон маалыматтарды берет. Бул учууга жарамдуулук боюнча маалыматтар борттук учуу маалыматтарын каттоо системасынын эксплуатациялык жарамдуулугун камсыз кылуу үчүн аткарылышы керек болгон бардык тапшырмаларды кеңири баяндоону камтыйт.
10. Учуу маалыматтарын каттоо системасы ушул Тиркемеде каралган маалыматтарды алуу мүмкүнчүлүгүн камсыз кылуучу учуу маалыматтарын жазгычты, ошондой эле бардык атайын сенсорлорду, жабдыктарды жана программалык каражаттарды камтыйт.
Эскертүү: Учуу маалыматтарын жазуу системасынын жарактуулугун сактоонун шарттары ушул Тиркеменин 7-бөлүмүндө аныкталган.
2. Учуу маалыматтарын жазгыч (FDR) жана борттук маалыматтарды каттоо системасы (ADRS)
§ 1. Жазууну баштоо жана токтотуунун логикасы
11. FDR же ADRS жазууну учак өз кыймылдаткычынын түртүүсүн колдонуп кыймылдай баштаганга чейин баштайт жана учуунун аягына чейин, башкача айтканда, учак өз кыймылдаткычынын түртүүсү менен кыймылдай албаган учурга чейин үзгүлтүксүз жүргүзөт.
§2. Каттогоо керек болгон параметрлер
12. Учуу маалыматтарын жазгычтар каттогоо керек болгон параметрлердин санына жана жазылган маалыматтар сакталууга тийиш болгон убакытка жараша I тибине, IA тибине, II тибине жана IIA тибине бөлүнөт.
13. Учуу маалыматтарын жазгычтарга (FDR) коюлган талаптарга жооп берген параметрлер А7-1-таблицасында көрсөтүлгөн. Катталышы керек болгон параметрлердин саны учактын татаалдыгына жараша аныкталат. Жылдызча (*) менен белгиленбеген параметрлер — милдеттүү параметрлер болуп саналат жана учактын татаалдыгына карабастан катталышы керек. Ошондой эле, жылдызча (*) менен белгиленген параметрлер дагы катталышы керек, эгерде мындай параметрлердин булактары борттук системалар же учуу экипажы тарабынан учакты башкаруу үчүн колдонулса. Бирок бул параметрлер учактын тибине жана жазуу жабдуусунун өзгөчөлүктөрүнө ылайык башка параметрлер менен алмаштырылышы мүмкүн.
14. Төмөндө келтирилген параметрлер учуу траекториясы жана ылдамдык боюнча маалыматтардын болушу талаптарын аткарууну камсыз кылат:
- барометрдик бийиктик;
- прибордук ылдамдык же жер бетиндеги көрсөтүлгөн ылдамдык;
- «аба – жер» статусу жана мүмкүн болгон учурда ар бир шасси сенсорунун «аба – жер» маалыматтары;
- толук аба температурасы же тышкы аба температурасы;
- чыныгы курс (учуу экипажы үчүн негизги стандарттык маалымат);
- нормалдуу ылдамдануу;
- каптал ылдамдануу;
- убакыт же салыштырмалуу убакыт эсептөөсү;
- навигациялык маалыматтар*: кыйшык бурчу, шамалдын ылдамдыгы, шамалдын багыты, кеңдик/узундук;
- жол ылдамдыгы*;
- радиобийиктик боюнча бийиктик*.
15. Төмөнкү параметрлер аба кемесинин мейкиндик абалы тууралуу маалыматтардын жеткиликтүүлүгүнө карата талаптардын аткарылышын камсыз кылат:
- тангаж боюнча бурчтук абалы;
- крен боюнча бурчтук абалы;
- рыскылоо же капталдан жылуу бурчу*;
- чабуул бурчу*.
16. Төмөндө келтирилген параметрлер кыймылдаткычтардын иши боюнча маалыматтардын болушу талаптарын аткарууну камсыз кылат:
- кыймылдаткычтардын түртүү күчү/кубаттуулугу: ар бир кыймылдаткычтын алдыга жылуу үчүн колдонулган түртүү күчү/кубаттуулугу, учуу экипажы кабинасындагы түртүү/кубаттуулук башкаруу рычагынын абалы;
- түртүү күчүн артка кайтаруу статусу*;
- белгиленген түртүү өзгөрүүсү*;
- кыймылдаткычтын эсептелген түртүү күчү*;
- кыймылдаткычтан аба алуу клапанынын абалы*;
- кыймылдаткычтын кошумча иш параметрлери*: басым жогорулашынын деңгээли (EPR), N1 айлануулар саны, реалдуу вибрация деңгээли, N₂ айлануулар саны, газдардын чыгуучу температурасы (EGT), TLA, күйүүчү майдын чыгымы, кыймылдаткычты токтотуу рычагынын абалы, N₃ айлануулар саны.
17. Төмөндө келтирилген параметрлер конфигурация боюнча маалыматтардын болушу талаптарын аткарууну камсыз кылат:
- бийиктик рулунун триммер бетинин абалы;
- закрылктар*: закрылктардын абалы, учуу экипажы кабинасындагы өчүргүчтүн абалы;
- предкрылктар*: предкрылктардын абалы, учуу экипажы кабинасындагы өчүргүчтүн абалы;
- шасси*: шассинин абалы, шасси башкаруу рычагынын абалы;
- багыт рулунун триммер бетинин абалы*;
- элерондун триммер бетинин абалы*;
- учуу экипажы кабинасындагы бийиктик рулунун триммерин башкаруу рычагынын абалы*;
- учуу экипажы кабинасындагы элерондун триммерин башкаруу рычагынын абалы*;
- учуу экипажы кабинасындагы багыт рулунун триммерин башкаруу рычагынын абалы*;
- жердеги интерцептордун жана аэродинамикалык тормоз түзүлүшүнүн абалы*:
- жердеги интерцептордун абалы, жердеги интерцептордун өчүргүчүнүн абалы, аэродинамикалык тормоз түзүлүшүнүн абалы, аэродинамикалык тормоз түзүлүшүнүн өчүргүчүнүн абалы;
- туруктуу режимде иштеген муздан коргоо системасынын жана үзгүлтүктүү режимде иштеген муздан коргоо системасынын өчүргүчтөрүнүн абалы*;
- гидравликалык басым (ар бир система боюнча);
- борбордук резервуардын (CG) күйүүчү май көлөмү;
- аба кемесинин өзгөрмө ток шинасынын абалы*;
- аба кемесинин туруктуу ток шинасынын абалы*;
- көмөкчү кубаттуулук блогу (ВСУ) аркылуу аба алуу клапанынын абалы*;
- эсептелген борборлошуу (центровка)*.
18. Төмөндө келтирилген параметрлер эксплуатациялык режимдер боюнча маалыматтардын болушу талаптарын аткарууну камсыз кылат:
- эскертүүлөр;
- негизги учуш башкаруу рулдары жана учакты башкаруунун негизги органдарына учкуч тарабынан берилген буйруктар: тангаж огу, крен огу, рыскылоо огу;
- радиомаяктын маркердик сигналынын үстүнөн өтүү;
- навигациялык кабылдагычтагы ар бир жыштыкты тандоо;
- кол менен жүргүзүлгөн радиоберүүлөр жана CVR/FDR синхрондоштуруусу;
- автопилоттун / автоматтык түртүүчү түзүлүштүн / автоматтык учуш башкаруу системасынын иштөө режими жана алардын “КОШУЛГАН – ӨЧҮРҮЛГӨН” абалы*;
- тандалган барометрдик басым орнотуусу*: учкуч, экинчи учкуч;
- тандалган бийиктик (учкуч тарабынан тандалган бардык режимдер);
- андалган ылдамдык (учкуч тарабынан тандалган бардык режимдер);
- тандалган Мах саны (учкуч тарабынан тандалган бардык режимдер);
- тандалган тик ылдамдык (учкуч тарабынан тандалган бардык режимдер);
- тандалган чыныгы курс (учкуч тарабынан тандалган бардык режимдер)*;
- тандалган учуу траекториясы (учкуч тарабынан тандалган бардык режимдер): курс / белгиленген жол сызыгы, багыт бурчу;
- – тандалган чечим кабыл алуу бийиктиги;
- аба кемесинин электрондук учуш көрсөтүү системасынын (EFIS) дисплей форматы*: учкуч, экинчи учкуч;
- көп функциялуу дисплейдин / кыймылдаткычтардын жана даярдык режимдеринин дисплейинин форматы*;
- GPWS/TAWS/GCAS системаларынын абалы*: жер көрүнүшүнүн дисплей режимин тандоо, анын ичинде чыкма дисплей абалы, жерге жакындаганды эскертүү жана эскертүү сигналдары, кеңеш берүүчү билдирүүлөр, “КОШУЛГАН – ӨЧҮРҮЛГӨН” өчүргүчүнүн абалы;
- төмөн басым жөнүндө эскертүү*: гидравликалык системалардагы басым, пневматикалык басым;
- компьютердик бузулуу / иштен чыгуу*;
- кабинадагы басымдын жоголушу*;
- TCAS / Борттук кагылышуудан эскертүүчү системасы (БСПС);
- муздануу жөнүндө эскертүү сигналдары;
- ар бир кыймылдаткычтагы вибрация жөнүндө эскертүү сигналдары*;
- ар бир кыймылдаткыч үчүн рұқсат берилген температура чегинен ашуу жөнүндө эскертүү*;
- ар бир кыймылдаткыч үчүн май басымдын төмөндөшү жөнүндө эскертүү*;
- ар бир кыймылдаткыч үчүн айлануулар санынын күтүлбөгөн жогорулашы жөнүндө эскертүү*;
- шамалдын өзгөрүшү (wind shear) жөнүндө эскертүү*;
- учуудагы шилтенүүдөн коргоо системасынын эскертүүлөрү, штурвалдын титиреткичи жана түртмө системанын ишке кириши*;
- учуу экипажы кабинасындагы бардык учуу башкаруу органдарындагы күчтөр*: штурвал, штурвал колонкасы, багыт рулун башкаруу педалдарындагы күчтөр;
- вертикалдык четтөөлөр*: ILS глиссадасы, MLS бурчтук абалы, GNSS боюнча конуу траекториясы;
- горизонталдык четтөөлөр*: ILS курстук радиомаягы, MLS азимуту, GNSS боюнча конуу траекториясы;
- DME 1 жана DME 2 аралык*;
- негизги навигациялык багыт берүүчү система*: GNSS, INS, VOR/DME, MLS, Loran C, ILS;
- тормоздор*: оң жана сол тормоздордогу басым, оң жана сол тормоз педалдарынын абалы;
- датасы*;
- окуя белгилери (event marker);
- алдыңкы айнекке чагылдырылган көрсөтүү индикатору (HUD);
- паравизуалдык дисплей кошулган абал*.
19. IA тибиндеги FDR. Бул FDR өзүнө тиешелүү учак үчүн A7-1-таблицасында көрсөтүлгөн жок дегенде 78 параметрди каттоону камсыз кыла алат.
20. I тибиндеги FDR. Бул жазгыч өзүнө тиешелүү учак үчүн A7-1-таблицасында көрсөтүлгөн алгачкы 32 параметрди каттоону камсыз кыла алат.
21. II жана IIA тибиндеги FDR. Бул жазгычтар өзүнө тиешелүү учак үчүн A7-1-таблицасында көрсөтүлгөн алгачкы 16 параметрди каттоону камсыз кыла алышат.
22. Эгерде FDR аркылуу кошумча маалыматтарды каттоо мүмкүнчүлүгү бар болсо, анда төмөнкү кошумча маалыматтарды каттоо маселеси каралат:
a) электрондук көрсөтүү системаларынан алынган учуу тууралуу маалыматтар, мисалы: аба кемесинин электрондук учуу көрсөтүү системасы (EFIS), электрондук борборлоштурулган борттук монитор (ECAM) жана кыймылдаткычтардын иштөө параметрлерин көрсөтүү жана экипажды эскертүү системасы (EICAS). Төмөнкү кезектүүлүк иретинде колдонулат:
1) учуу экипажы тарабынан тандалган параметрлер, белгиленген учуу траекториясына тиешелүү, мисалы: барометрдик басым, бийиктик, аба ылдамдыгы, чечим кабыл алуу бийиктиги, автоматтык учуу башкаруу системасынын кошулуусу жана иштөө режими — эгерде бул параметрлер башка булак тарабынан катталбаса;
2) көрсөтүү системасынын тандалган режими / абалы (SECTOR, PLAN, ROSE, NAV, WXR, COMPOSITE, COPY жана башка тиешелүү индикация режимдери же варианттары);
3) эскертүүлөр жана авариялык сигнализация;
4) авариялык процедуралар жана текшерүү тизмелерин көрсөтүүчү барактардын идентификатору;
б) аба кемесинин кыймылынын жайлоосу боюнча маалыматтар, анын ичинде тормоздорду колдонуу тууралуу маалыматтар — мындай маалыматтар учактын учуу тилкесинен чыгып кетиши же учууну токтотуу учурларын иликтөөдө колдонулат.
23. Төмөндө келтирилген параметрлер учуу траекториясы жана ылдамдык боюнча маалыматтардын болушу талаптарын аткарууну камсыз кылат жана учкуч(тар)га көрсөтүлөт. Жылдызча (*) менен белгиленбеген параметрлер — милдеттүү түрдө катталышы керек болгон параметрлер болуп саналат. Мындан тышкары, жылдызча (*) менен белгиленген параметрлер да катталышы керек, эгерде мындай параметрлердин булагы учкучка көрсөтүлүп, аларды каттоо максатка ылайык болсо:
- барометрдик бийиктик;
- прибордук ылдамдык же көрсөткүчтөгү аба ылдамдыгы;
- курс (учуу экипажы үчүн негизги стандарттык маалымат);
- тангаж боюнча абал;
- крен боюнча абал;
- кыймылдаткычтардын түртүү күчү / кубаттуулугу;
- шассинин абалы*;
- агымдын толук температурасы же тышкы абанын температурасы*;
- убакыт*;
- навигациялык маалыматтар*: кыйшык бурчу, шамалдын ылдамдыгы, шамалдын багыты, кеңдик / узундук;
- радиобийиктик боюнча бийиктик*.
24. ADRS боюнча талаптарга жооп берген параметрлер A7-3 таблицасында көрсөтүлгөн алгачкы 7 параметр болуп эсептелет.
25. Эгерде ADRSте кошумча параметрлерди каттоо мүмкүнчүлүгү болсо, анда A7-3 таблицасында 8-пункттан баштап көрсөтүлгөн каалаган параметрлерди каттоонун максатка ылайыктуулугу каралат.
§ 3. Кошумча маалымат
26. IIA тибиндеги FDR 30 мүнөттүк жазууга кошумча түрдө, калибрлөө максатында мурунку учуп чыгууга тиешелүү жетиштүү маалыматты сактайт.
27. Орнотулган жабдуулардын өлчөө диапазону, жазуулар арасындагы интервал жана параметрлерди каттоонун тактыгы тиешелүү сертификациялоочу ыйгарым укуктуу орган тарабынан бекитилген ыкмалар аркылуу текшерилет.
28. Параметрлердин бөлүштүрүлүшүнө, өзгөртүү теңдемелерине, периоддук калибрлөөгө жана жазгычтардын эксплуатациялык жарамдуулугу менен техникалык тейлөөсүнө байланыштуу документация эксплуатант тарабынан жүргүзүлөт. Бул документациянын көлөмү ыйгарым укуктуу авиациялык окуяларды иликтөө органдары маалыматтарды техникалык бирдиктерде окуп чыгууга керектүү бардык маалыматтарга ээ болушун камсыз кылууга жетиштүү болушу керек.
3. Борттук үн жазгыч (CVR)
жана учуу экипажынын кабинасындагы үн абалын каттоо системасы (CARS)
§ 1. Жазууну баштоо жана токтотуунун логикасы
29. CVR же CARS жазууну учак өз кыймылдаткычынын түртүү күчүн колдонуп кыймылдай баштаганга чейин баштайт жана учуунун аягына чейин, башкача айтканда, учак өз түртүү күчү менен кыймылдай албаган учурга чейин үзгүлтүксүз жүргүзөт.
Мындан тышкары, электр энергиясы бар болгон шартта, CVR же CARS учууну баштоонун алдындагы кабинадагы текшерүү учурунда кыймылдаткычты иштетүүдөн мурда мүмкүн болушунча эртерээк жазууну баштайт жана учуунун аягында кыймылдаткычтар өчүрүлгөндөн кийин дароо жүргүзүлгөн кабинадагы текшерүү бүткөнгө чейин жазууну улантат.
§2. Каттогоо керек болгон сигналдар
30. CVR төмөнкүдөй маалыматтарды бир эле учурда кеминде төрт же андан көп өзүнчө канал аркылуу жазууну камсыз кылат:
– учактын бортунда радио аркылуу жүргүзүлгөн эки тараптуу тышкы үн байланыш;
- учуу экипажынын кабинасындагы үн абалы;
- учуу экипажынын мүчөлөрүнүн кабина ичинде ички байланыш системасы аркылуу жүргүзүлгөн сүйлөшүүлөрү (эгер мындай система орнотулган болсо);
- аэронавигациялык каражаттарды же конуу камсыздоо каражаттарын таануу үчүн берилген үн же үн сигналдары, учуу экипажы кулакчын же үндү өткөрүүчү динамик аркылуу уккан;
- учуу экипажынын мүчөлөрү тарабынан жүргүнчүлөргө кайрылуу системасы аркылуу жүргүзүлгөн үн байланышы (эгер мындай система орнотулган болсо).
31. CVR аудио жаздыруу үчүн артыкчылыктуу канал бөлүштүрүү төмөндөгүдөй болушу керек:
а) аба кемесинин командиринин аудиопульту;
б) экинчи учкучтун аудиопульту;
в) башка учуу экипажынын мүчөлөрүнүн иш орундарындагы аудиопульттар жана убакытты эсептөө системасы;
г) учуу экипажынын кабинасындагы микрофон.
32. CARS төмөнкүдөй маалыматтарды бир эле учурда эки же андан көп өзүнчө канал аркылуу жазууну камсыз кылат:
- учактын бортунда радио аркылуу жүргүзүлгөн эки тараптуу тышкы үн байланыш;
- учуу экипажынын кабинасындагы үн абалы;
- учуу экипажынын мүчөлөрүнүн кабина ичинде ички байланыш системасы аркылуу жүргүзүлгөн сүйлөшүүлөрү (эгер мындай система орнотулган болсо).
33. CVR бир эле учурда кеминде төрт канал боюнча маалыматтарды жазууну камсыз кыла алат.
34. CARS тарабынан үн жазуунун артыкчылыктуу каналдык бөлүштүрүлүшү төмөнкүдөй болушу керек:
а) үн байланыш;
б) учуу экипажынын кабинасындагы үн абалы.
4. Автоматтык түрдө ажырай турган борттук учуу жазгыч (ADFR)
§ 1. Иштөө режими
35. ADFRге төмөнкү талаптар колдонулат:
ажыроо учак конструкциясынын олуттуу деформациясы болгон учурда ишке ашат;
- ажыроо учак сууга чөккөн учурда ишке ашат;
- ADFR кол режиминде ажырай албайт;
- ADFR сууга чөкпөйт (жүзүүчү түзүлүш);
- ADFRдин ажырашы учууну коопсуз улантууга коркунуч жаратпайт;
- ADFRдин ажырашы анын ишке жөндөмдүүлүгүн жана ичиндеги ELT аркылуу маалыматты ийгиликтүү берүү мүмкүнчүлүгүн олуттуу түрдө төмөндөтпөйт;
- ADFR бирдиктүү блок катары гана ажырайт;
- ADFR толук ажыраганда учуу экипажына эскертүүчү сигнал берилет;
- аба кемеси абада болгон учурда учуу экипажы ADFRдин ажырашын бөгөттөй албайт;
– ADFR автоматтык түрдө ишке кирүүчү, өзүнө орнотулган ELT түзүлүшүнө ээ. Бул ELT учуу учурунда ишке кирип, аба кемесинин ордун аныктоого мүмкүндүк берген маалыматтарды берүүчү түрдө болушу мүмкүн;
– ADFRге орнотулган ELT учакка орнотулууга тийиш болгон ELTке коюлган талаптарга жооп берет. Бул орнотулган ELT, жок дегенде, стационардык ELTтин мүнөздөмөлөрүнө окшош мүнөздөмөлөргө ээ болуп, өзүнүн сигналын табуу мүмкүнчүлүгүн мүмкүн болушунча жогорулатууга мүмкүндүк берет.
Эгерде ADFRге орнотулган ELT учуу учурунда ишке кирүүчү типке таандык болсо, ал ушул Эрежелердин 6-бөлүмүнүн 29-параграфындагы талаптарга шайкеш келүүнү камсыз кылуучу каражат болуп эсептелиши мүмкүн.
5. Борттук визуалдык абалды каттоочу түзүлүш (AIR)
жана борттук визуалдык абалды каттоо системасы (AIRS)
§ 1. Класстар
36. А класстагы AIR же AIRS учуу экипажынын кабинасындагы жалпы визуалдык абалды каттап, кадимки борттук учуу жазгычтар аркылуу катталган параметрлерди толуктай турган маалыматтарды алуу үчүн колдонулат.
Учуу экипажынын жеке жашоого болгон укугун сактоо максатында, мүмкүн болгон учурда, экипаж кабинасын көрүү бурчу алардын жумуш орундарында кадимки абалда отурган учурларында башы жана ийини көрүнбөгөндөй кылып уюштурулушу мүмкүн. Ушул документте А класстагы AIR же AIRS боюнча жоболор каралган эмес.
37. B класстагы AIR же AIRS маалыматтарды берүү линиясынын дисплейлеринде көрсөтүлгөн билдирүүлөрдү каттайт.
38. C класстагы AIR же AIRS приборлордо көрсөтүлгөн маалыматтарды жана башкаруу пульттарынын абалын каттайт. C класстагы AIR же AIRS төмөнкү учурларда учуу маалыматтарын каттоочу каражат катары колдонулушу мүмкүн: эгерде бул маалыматтарды FDR же ADRS аркылуу каттоо максатка ылайык болбосо же өтө кымбат болсо, же болбосо FDR орнотуу талап кылынбаган учурда.
§ 2. Эксплуатация
39. AIR же AIRS жазууну учак өз кыймылдаткычынын түртүү күчүн колдонуп кыймылдай баштаганга чейин баштайт жана учуунун аягына чейин, башкача айтканда, учак өз түртүү күчү менен кыймылдай албаган учурга чейин үзгүлтүксүз жүргүзөт. Мындан тышкары, электр энергиясы бар болгон шартта, AIR же AIRS учууну баштоонун алдындагы кабинадагы текшерүү учурунда кыймылдаткычты иштетүүдөн мурда мүмкүн болушунча эртерээк жазууну баштап, учуунун аягында кыймылдаткычтар токтотулган соң дароо жүргүзүлгөн кабинадагы текшерүү бүткөнгө чейин жазууну улантат.
§ 3. Каттоого керек болгон колдонуу түрлөрү
40. Өчүргүчтөр жана которгучтар менен жүргүзүлгөн аракеттер, ошондой эле учуу экипажына көрсөтүлгөн маалыматтар сүрөт сенсорлору же башка электрондук каражаттар аркылуу катталат.
41. Учуу экипажынын мүчөлөрү тарабынан өчүргүчтөр жана которгучтар менен жүргүзүлгөн аракеттерди каттоо төмөнкүлөрдү камтыйт:
- аба кемесинин эксплуатациясына жана навигациясына таасир тийгизген ар кандай өчүргүч же которгуч;
- иштик жана резервдик системаларды тандоо.
42. Учуу экипажынын мүчөлөрүнө электрондук дисплейлерде көрсөтүлгөн маалыматтарды каттоо төмөнкүлөрдү камтыйт:
- негизги учуу жана навигациялык маалыматтарды көрсөтүү;
- борттук системаларды көзөмөлдөө маалыматтарын көрсөтүү;
- кыймылдаткычтардын иштөө параметрлерин көрсөтүү;
- кыймыл, жер рельефи жана аба ырайы боюнча маалыматтарды көрсөтүү;
- экипажды эскертүүчү системалар тарабынан берилген маалыматтарды көрсөтүү;
- резервдик системалар;
- орнотулган EFB, максатка ылайыктуулугуна жараша.
43. Сүрөт сенсорлору (камералар) ошондой ыкма менен колдонулат, алар кадимки абалда өз жумуш орундарында отурган учуу экипажынын башы жана ийиндери кадрга түшүп калбагандай болушу керек.
6. Маалымат берүү линиясынын жазгычы (DLR)
§ 1. Каттоого керек болгон колдонуу түрлөрү
44. Эгерде аба кемесинин учуу траекториясын бекитүү жана аны көзөмөлдөө маалымат берүү линиясы аркылуу жөнөтүлгөн билдирүүлөрдү колдонуу жолу менен жүргүзүлсө, анда маалымат берүү линиясы боюнча берилген бардык билдирүүлөр — жогору (аба кемесине карай) жана ылдый (аба кемесинен) багыттагы байланыш каналдары боюнча — аба кемесинин бортунда катталышы керек. Мүмкүн болушунча, бул билдирүүлөр учуу экипажынын дисплейлеринде көрсөтүлгөн убакыт жана жооптордун убакыттары да катталышы керек. Аба кемесинин бортундагы окуялардын ырааттуулугун так аныктоо үчүн байланыш каналдары аркылуу жөнөтүлгөн билдирүүлөрдүн мазмунун жана алар дисплейде көрсөтүлгөн убакытты аныктоого мүмкүндүк берген жетиштүү маалымат болушу шарт.
45. A7-2 таблицасында көрсөтүлгөн колдонуу түрлөрүнө байланыштуу билдирүүлөр катталышы керек. Жылдызча (*) менен белгиленбеген колдонуу түрлөрү — милдеттүү түрдө каттала турган колдонуу түрлөрү болуп саналат жана системанын татаалдыгына карабастан жазылууга тийиш. Жылдызча (*) менен белгиленген колдонуу түрлөрү болсо, системанын архитектурасына жараша мүмкүн болгон учурда гана катталат.
7. Борттук маалыматтарды каттоо системасы (ADRS)
§ 1. Каттоого керек болгон параметрлер
46. ADRS өзүнө тиешелүү учак үчүн A7-3 таблицасында көрсөтүлгөн негизги (E) параметрлердин кеминде катталышын камсыз кылат.
§ 2. Кошумча маалымат
47. Орнотулган жабдуудагы параметрлердин өлчөө диапазону, жазуу интервалдары жана тактыгы, негизинен, тиешелүү сертификациялоочу ыйгарым укуктуу орган тарабынан бекитилген ыкмалар аркылуу текшерилет.
48. Эксплуатант параметрлердин бөлүштүрүлүшүнө, өзгөртүү теңдемелерине, периоддук калибрлөөгө жана эксплуатациялык жарамдуулукка / техникалык тейлөөгө байланыштуу башка маалыматтарга тиешелүү документацияны жүргүзөт. Бул документациянын көлөмү авиациялык окуяларды иликтөө боюнча ыйгарым укуктуу органдарга маалыматтарды техникалык бирдиктерде окуп чыгуу үчүн зарыл болгон маалыматтарды берүү мүмкүнчүлүгүн камсыз кылууга жетиштүү болушу керек.
8. Борттук учуу маалыматтарын каттоо
системаларын текшерүү
49. Күндөгү биринчи учууга чейин, эгерде бортто орнотулган болсо, борттук учуу жазгычтардын жана учуу маалыматтарын бөлүп берүү блогунун (FDAU) иштешин көзөмөлдөөчү ички текшерүү түзүлүштөрүнүн контролдук сыноосу кол менен жана/же автоматтык режимде текшерүү жолу менен жүргүзүлөт.
50. FDR же ADRS системалары, CVR же CARS системалары, AIR же AIRS системалары үчүн маалыматтарды каттоо системасын текшерүү аралык мөөнөтү бир жылды түзөт; бул мөөнөт тиешелүү ыйгарым укуктуу нормативдик орган тарабынан бекитилген шартта эки жылга чейин узартылышы мүмкүн, эгерде аталган системалар жогорку ишенимдүүлүктү жана өз алдынча контролдоо жөндөмүн көрсөтө алышса. DLR же DLRS системалары үчүн маалыматтарды каттоо текшерүү аралыгы эки жылды түзөт; бул мөөнөт тиешелүү ыйгарым укуктуу нормативдик орган тарабынан бекитилген шартта төрт жылга чейин узартылышы мүмкүн, эгерде бул системалар да жогорку ишенимдүүлүк жана өзүн-өзү көзөмөлдөө жөндөмүн далилдесе.
51. Маалыматтарды каттоо боюнча текшерүүлөр төмөнкү тартипте жүргүзүлөт:
а) борттук жазгычтар тарабынан жазылган маалыматтардын анализи жазгыч белгиленген жазуу мөөнөтүнүн ичинде ишенимдүү иштеп жатканын текшерүү максатында жүргүзүлөт;
б) FDR же ADRSтин ишин анализдөө учурунда маалыматтарды жазуунун сапаты бааланат. Бул — биттеги ката кетирүү жыштыгы (анын ичинде жазгыч, маалымат бөлүп берүү блогу, борттук маалымат булагы же жазгычтан маалыматтарды алуу үчүн колдонулган техникалык каражаттар тарабынан киргизилген каталар) кабыл алынган чектерден ашпаганын жана каталардын мүнөзү менен бөлүштүрүлүшүн аныктоо максатында жүргүзүлөт;
в) FDR же ADRS тарабынан катталган учуунун толук жүрүшүндөгү маалыматтар бардык катталган параметрлердин шайкештигин баалоо максатында техникалык бирдиктерде анализден өтөт. Айрыкча көңүл FDR же ADRS менен биргеликте иштеген сенсорлордон алынган параметрлерге бурулат. Аба кемесинин электр шина системасынан алынган параметрлерди текшерүүнүн кажети жок, эгерде алардын эксплуатациялык жарамдуулугу учактын башка системалары аркылуу аныкталса;
г) маалыматтарды окуу түзүлүшү катталган чоңдуктарды так техникалык бирдиктерге айландыруу жана дискреттик сигналдардын статусун аныктоо үчүн зарыл болгон программалык камсыздоо менен жабдылышы керек;
д) CVR же CARS тарабынан катталган сигналдарды текшерүү CVR же CARS тарабынан жазылган жазууларды кайра ойнотуу жолу менен жүргүзүлөт. CVR же CARS аба кемесине орнотулгандан кийин, борттогу ар бир булактан жана тиешелүү тышкы булактардан алынган текшерүү сигналдары жазылат — бул бардык талап кылынган сигналдар аныктамага коюлган стандарттык тактык талаптарына жооп берерин текшерүү үчүн жүргүзүлөт;
е) мүмкүн болушунча, CVR же CARS тарабынан учуш маалында жазылган жазуулардын үлгүсүн текшерүү учурунда сигналдардын жетиштүү деңгээлде угулуштугун (тактыгын) камсыз кылуу максатында алардын разборчивостугу текшерилет;
ж) AIR же AIRS тарабынан катталган визуалдык абал боюнча маалыматтарды текшерүү AIR же AIRS жазууларынын кайра ойнотулушу аркылуу жүргүзүлөт. Абадагы AIR же AIRS борттогу ар бир булактын жана тиешелүү тышкы булактардын сыноо визуалдык маалыматтарын жазат, бардык талап кылынган визуалдык маалыматтар жазуу сапаты боюнча белгиленген стандарттарга жооп берерин текшерүү үчүн.
з) DLR же DLRS тарабынан катталган билдирүүлөрдү текшерүү DLR же DLRS жазууларын кайра ойнотуу жолу менен жүргүзүлөт.
52. Учуу маалыматтарын каттоо системасы, эгерде белгилүү бир узак мөөнөт ичинде маалыматтар начар сапатта жазылган болсо, жазылган сигналдар түшүнүксүз (так эмес) болсо же бир же бир нече милдеттүү параметр туура эмес жазылган болсо, иштен чыккан (жараксыз) деп эсептелет.
53. Маалыматтарды каттоо системасын текшерүү боюнча отчет көзөмөл максатында ыйгарым укуктуу нормативдик органдардын талабы боюнча жөнөтүлөт.
54. FDR системасын калибрлөө:
а) FDR менен гана иштөө үчүн арналган жана башка каражаттар менен текшерилбеген сенсорлордон алынган параметрлер боюнча системаны кайра калибрлөө FDR системасына тиешелүү учууга жарамдуулукту камсыз кылуу боюнча маалыматтардын негизинде аныкталган мөөнөттөр менен жүргүзүлөт. Эгерде мындай маалыматтар жок болсо, анда кайра калибрлөө жок дегенде ар бир беш жылда бир жолу жүргүзүлүшү керек. Бул кайра калибрлөө милдеттүү параметрлерди техникалык өзгөртүү программаларындагы кандайдыр бир айырмачылыктарды аныктоо жана параметрлер калибрлөө учурунда белгиленген четтөөлөрдүн чегинде жазылышын камсыз кылуу максатында жүргүзүлөт;
б) эгерде абсолюттук бийиктик жана аба ылдамдыгы параметрлери FDR системасы менен иштөө үчүн арналган сенсорлордон алынса, анда кайра калибрлөө FDR системасына тиешелүү учууга жарамдуулукту камсыз кылуу боюнча маалыматтардын негизинде аныкталган мөөнөттөр менен жүргүзүлөт. Эгерде мындай маалыматтар жок болсо, кайра калибрлөө жок дегенде ар эки жылда бир жолу жүргүзүлүшү керек.
А7-1 таблицасы. Учуу маалыматтарын жазгычтардын параметрлик мүнөздөмөлөрү
Катар саны | Параметр | Колдонулушу | Өлчөө диапазону | Макс. Берилиштерди тандап алуу жана журналга алуу интервалы (с) | Тактыктын чектөөлөрү (сенсор киргизүүлөр Рузвельт окула турган маалыматтарга салыштырмалуу ) | Каттоо чечими |
| ||
1 | Убакыт (UTS, эгер берилген болсо, жана башка учурларда салыштырмалуу убакытты окуу же GNSS убакыт синхрондоштуруу) |
| 24 саат | 4 | ±0.125% саатына | 1 с |
| ||
2 | Барометриялык бийиктик |
| -300 м (-1000 фут) баштап, самолёттун максималдуу күбөлөндүрүлгөн абсолюттук бийиктиги +1500 м (+5000 фут) чейин | 1 | ±30 дан ±200 метрге чейин (±100 ±700 фут) | 1,5 м (5 фут) |
| ||
3 | Прибордун ылдамдыгы же аба ылдамдыгы көрсөткүчү |
| 95 км/сааттан (50 узел) максималдуу Vs° чейин (примечание 1) Vso 1.2 Vd (Примечание 2) | 1 | ±5%
±3% | 1 узел (0.5 узел - сунуш кылынат) |
| ||
4 | Курс (учуучу экипаж үчүн негизги стандарттык маалыматтар) |
| 360° | 1 | ±2° | 0,5° |
| ||
5 | Нормалдуу ылдамдануу (8-примечание) | Тиби тууралуу күбөлүк алуу үчүн өтүнмө Келишимдүү мамлекетке 2016-жылдын 1-январына чейин берилет | -3 дан +6 гга чейин | 0,125 | ±1% максималдуу диапазондун ±5% булак маалымат катасын кошпогондо, | 0,004 г |
| ||
|
| Түр күбөлүгүн алуу үчүн өтүнмө Келишимдүү мамлекетке 2016-жылдын 1-январында же андан кийин берилет | -3 дан +6 гга чейин | 0,0625 | ±1% максималдуу диапазондун ±5% булак маалымат катасын кошпогондо, | 0,004 г |
| ||
6 | Тон позициясы |
| ±75o же иштөө диапазону, кайсынысы чоңураак болсо | 0,25 | ±2° | 0,5° |
| ||
7 | Түрмөк орун |
| ±180° | 0,25 | ±2° | 0,5° |
| ||
8 | Радио берүүлөрдү манипуляциялоо |
| Күйгүзүү/өчүрүү (бир позиция) | 1 |
|
|
| ||
9 | Ар бир кыймылдаткычтын күчү (примечание 3) |
| Бүт диапазон | 1 (ар бир кыймылдаткычка) | ±2% | учакты башкаруу үчүн зарыл болгон жалпы аралыктын же чечиминин 0,2% |
| ||
10* | Канаттардын ордун тандоо жана аларды кабинада башкаруу |
| Бүт диапазон же ар бир жекече позиция | 2 | ±5% же учкуч боюнча | жалпы аралыктын 0,5% же самолётту башкаруу үчүн зарыл болгон чечимдин |
| ||
111* | Рейктердин ордун тандоо жана аларды кабинасында башкаруу |
| Бүт диапазон же ар бир жекече позиция | 2 | ±5% же учкуч боюнча | жалпы аралыктын 0,5% же самолётту башкаруу үчүн зарыл болгон чечимдин |
| ||
112* | Тартуу реверсинин рычагынын абалы |
| Артка тартылат, аралык абалда жана артка бурулганда | 1 (боюнча ар бир кыймылдаткыч) |
|
|
| ||
113* | Жер спойлерлери / аба тормоз ордун тандоо (тандоо жана орду) |
| Бүт диапазон же ар бир жекече позиция | 1 | ±2% өзгөчө тактыкты талап кылбаса | жалпы диапазондон 0,2% |
| ||
114 | Сырткы температура |
| Сенсордун диапазону | 2 | ±2 0C | 0,3 °C |
| ||
115* | Автопилот / Автогаз / Автоматтык учуу башкаруу режими Күйгүзүү же өчүрүү |
| Туура айкалыш жеке иш-аракеттер | 1 |
|
|
| ||
116 | Узунунан ылдамдануу (8-примечание) | Тиби тууралуу күбөлүк алуу үчүн өтүнмө Келишимдүү мамлекетке 2016-жылдын 1-январына чейин берилет | ±1 г | 0,25 | ±0,015 г, баштапкы маалыматтардагы ката ±0,05 г | 0,004 г |
| ||
|
| Түр күбөлүгүн алуу үчүн өтүнмө Келишимдүү мамлекетке 2016-жылдын 1-январында же андан кийин берилет | ±1 г | 0,0625 | ±0,015 г, баштапкы маалыматтардагы ката ±0,05 г | 0,004 г |
| ||
117 | Аралык ылдамдануу (8-примечание) | Тиби тууралуу күбөлүк алуу үчүн өтүнмө Келишимдүү мамлекетке 2016-жылдын 1-январына чейин берилет | ±1 г | 0,25 | ±0,015 г, баштапкы маалыматтардагы ката ±0,05 г | 0,004 г |
| ||
|
| Түр күбөлүгүн алуу үчүн өтүнмө Келишимдүү мамлекетке 2016-жылдын 1-январында же андан кийин берилет | ±1 г | 0,0625 | =0,015 г, баштапкы маалыматтардагы ката =0,05 г | 0,004 г |
| ||
118 | Учкучтун аракеттери жана/же башкаруу беттеринин абалы - негизги башкаруу (танга, жылуу, эңкейүү) (4 жана 8-эскертүүлөр) | Тиби тууралуу күбөлүк алуу үчүн өтүнмө Келишимдүү мамлекетке 2016-жылдын 1-январына чейин берилет | Бүт диапазон | 0,25 | ±2o өзгөчө катарында жогорку тактыкты талап кылбаса, | жалпы диапазондун 0,2% же орнотууга жараша |
| ||
|
| Түр күбөлүгүн алуу үчүн өтүнмө Келишимдүү мамлекетке 2016-жылдын 1-январында же андан кийин берилет
| Бүт диапазон | 0,125 | ±2° жогорку тактык талап кылынбаса, | жалпы диапазондун 0,2% же орнотууга жараша | |||
119 | Лифттин триминг абалы
|
| Бүт диапазон | 1 | ±3% өзгөчө тактыкты талап кылбаса. | жалпы диапазондун 0,3% же орнотууга жараша | |||
220* | Радиовысотомер боюнча бийиктик
|
| -6 үчүн 750 м (-20 үчүн 2500 фут) | 1 | ±0,6 м (±2 фут) же ±3%, кайсынысы 150 м (500 фут) төмөн жана ±5% 150 м (500 фут) жогору болсо, | 0,3 м (1 фут) 150 м (500 фут) төмөн 0,3 м (1 фут) + 150 м (500 фут) жогору жалпы диапазондун 0,5% | |||
221* | Нурдан вертикалдык бурулушу (ILS / GNSS / GLS глайда тоосу, MLS бийиктик бурчу, IRNAV / IAN вертикалдык бурулуш) |
| Сигнал диапазону | 1 | ±3% | жалпы диапазондон 0,3% | |||
222* | Нурдан горизонталдык четтөө (ILS / GNSS / GLS маягы, MLS азимуту, IRNAV / IAN аралык бурулушу) |
| Сигнал диапазону | 1 | ±3% | жалпы диапазондон 0,3% | |||
223 | Маркер маяктардын өтүшү |
| Өзүнчө | 1 |
|
| |||
224 | Борборлоштурулган сигнализация системалары |
| Өзүнчө | 1 |
|
| |||
225 | NAV навигациялык кабыл алгычтын жыштыгын тандоо (примечание 5) |
| Бүт диапазон | 4 | Орнотууга жараша |
| |||
226* | ДМЭ диапазону 1 жана 2 (учуу-учуу тилкесинин босогосунан (GLS) жана айлануу чекитине чейинки аралыкты (IRNAV / IAN)) камтыйт) (5 жана 6-эскертүүлөр) |
| 0 - 370 км (0 - 200 нм) | 4 | Орнотууга жараша | 1852 м (1 нм) | |||
227 | Аба-жерге статусу |
| Өзүнчө | 1 |
|
| |||
228* | GPWS / TAWS / GCAS (Рельефти көрсөтүү режимин тандоо, анын ичинде pop-up дисплей статусу) жана (эскертүүлөр жана кеңеш билдирүүлөр түрүндө жерге жакын сигналдар) жана (күйгүзүү/өчүрүү которуу позициясы) |
| Өзүнчө | 1 |
|
| |||
229* | Чабуул бурчу |
| Бүт диапазон | 0,5 | Орнотууга жараша | жалпы диапазондон 0,3% | |||
330* | Ар бир гидравликалык система (төмөнкү басым) |
| Өзүнчө | 2 |
| жалпы диапазондун 0,5% | |||
331* | Навигациялык маалыматтар (кеңдик/узундук, жердин ылдамдыгы жана дрейф) (примечание 7) |
| Орнотууга жараша | 1 | Орнотууга жараша |
| |||
332* | Шасси жана шасси башкаруу рычагынын абалы |
| Өзүнчө | 4 | Орнотууга жараша |
| |||
333* | Жер ылдамдыгы |
| Орнотууга жараша | 1 | Маалыматтар эң так системадан алынышы керек | 1 узел | |||
334 | Тормоз (сол жана оң тормоз басымы, сол жана оң тормоз педаль абалы) |
| (Максималдуу өлчөнгөн тормоз аралыгы, бир же бүтүндөй диапазон) | 1 | ± 5 % | жалпы диапазондон 2% | |||
335* | Кыймылдаткычтын кошумча параметрлери (басымды жогорулатуу коэффициенти (ЭПР), N1 ылдамдыгы, иш жүзүндөгү дирилдөө деңгээли, N2 ылдамдыгы, газдын температурасы (ЭГТ), күйүүчү майдын сарптоосу, кыймылдаткычты токтотуу рычагынын абалы, N3 ылдамдыгы, кыймылдаткычтын күйүүчү майды дозациялоо клапанынын абалы) | Кыймылдаткыч үчүн күйүүчү май дозировкалоо клапанынын абалы; Түрү күбөлүк алуу үчүн арыз Догов тарабынан берилген. 2023-жылдын 1-январында же андан кийин мамлекетке | Орнотууга жараша | Ар бир кыймылдаткыч секунд сайын | Орнотууга жараша | жалпы диапазондон 2% | |||
336* | TCAS (Аба кыймылы маалымат жана кагылышууну алдын алуу системалары / Абадагы кагылышууну алдын алуу системасы) |
| Өзүнчө | 1 | Орнотууга жараша |
| |||
337* | Шамалдын өзгөрүүсү сигнализациясы |
| Өзүнчө | 1 | Орнотууга жараша |
| |||
338* | Тандалган барометриялык басым орнотуу (учкуч, экинчи пилот) |
| Орнотууга жараша | 64 | Орнотууга жараша | 0,1 мбар (0.01 дюйм Hg) | |||
339* | Тандалган бийиктик (бардык учкуч тандап алган иштөө режимдери) |
| Орнотууга жараша | 1 | Орнотууга жараша | Экипаж тарабынан тандалган наркты аныктоо үчүн жетиштүү | |||
440* | Тандалган ылдамдык (бардык учкуч тандалган иштөө режимдери) |
| Орнотууга жараша | 1 | Орнотууга жараша | Экипаж тарабынан тандалган наркты аныктоо үчүн жетиштүү | |||
441* | Тандалган Мах саны (бардык учкуч тандалган иштөө режимдери) |
| Орнотууга жараша | 1 | Орнотууга жараша | Экипаж тарабынан тандалган наркты аныктоо үчүн жетиштүү | |||
442* | Тандалган вертикалдык ылдамдык (бардык учкуч тандалган иштөө режимдери) |
| Орнотууга жараша | 1 | Орнотууга жараша | Экипаж тарабынан тандалган наркты аныктоо үчүн жетиштүү | |||
443* | Тандалган курс (учкуч тандап алган бардык иштөө режимдери) |
| Орнотууга жараша | 1 | Орнотууга жараша | Экипаж тарабынан тандалган наркты аныктоо үчүн жетиштүү | |||
444* | Тандалган учуу жолу (бардык учкуч тандап режимдери) (курс / жол сызыгы (DSTRK), жер бурчу, акыркы жакындап келүү траекториясы (IRNAV / IAN)) |
|
| 1 | Орнотууга жараша | Орнотууга жараша | |||
445* | Тандалган чечимдин бийиктиги |
| Орнотууга жараша | 64 | Орнотууга жараша | Экипаж тарабынан тандалган наркты аныктоо үчүн жетиштүү | |||
446* | Электрондук учуу жабдуулары системасынын (EFIS) дисплей форматы (учкуч, экинчи учкуч) |
| Өзүнчө | 4 | Орнотууга жараша |
| |||
447* | Көп функциялуу дисплей / мотор дисплей / сигнал дисплей форматы |
| Өзүнчө | 4 | Орнотууга жараша |
| |||
448* | Өзгөрмө ток шинасынын абалы |
| Өзүнчө | 4 | Орнотууга жараша |
| |||
449* | Туруктуу автобустун статусу |
| Өзүнчө | 4 | Орнотууга жараша |
| |||
550* | Кыймылдаткычтын агызуучу клапандын абалы |
| Өзүнчө | 4 | Орнотууга жараша |
| |||
551* | АБУдан аба кирүүчү клапандын жайгашуусу |
| Өзүнчө | 4 | Орнотууга жараша |
| |||
552* | Компьютердин иштебей калышы |
| Өзүнчө | 4 | Орнотууга жараша |
| |||
553* | Көрсөтүлгөн тартуу өзгөрүүсү |
| Орнотууга жараша | 2 | Орнотууга жараша |
| |||
554* | Кыймылдаткычтын болжолдуу тартуу күчү |
| Орнотууга жараша | 4 | Орнотууга жараша | жалпы диапазондон 2% | |||
555* | Долбоорлоо тууралуусу |
| Орнотууга жараша | 64 | Орнотууга жараша | жалпы диапазондон 1% | |||
556* | Борборлоочу бактагы күйүүчү май өлчөмү (КГ) |
| Орнотууга жараша | 64 | Орнотууга жараша | жалпы диапазондон 1% | |||
557* | Коллиматор индикатору колдонулду |
| Орнотууга жараша | 4 | Орнотууга жараша |
| |||
558* | Паравизуалдык дисплей күйгүзүү/өчүрүү |
| Орнотууга жараша | 1 | Көз каранды Орнотуу |
| |||
559* | Учуу учурунда токтоодон коргоо сигнализациясы, солкулдаган автоматтын жана рулду түрткүчтүн иштеши |
| Орнотууга жараша | 1 | Орнотууга жараша |
| |||
660* | Навигациялык багыттоонун негизги системасы (GNSS, INS, VORDME, MLS, Loran C, глиссада жолунун маягы) |
| Орнотууга жараша | 4 | Орнотууга жараша |
| |||
661* | Сигнализация |
| Орнотууга жараша | 4 | Орнотууга жараша |
| |||
662* | Ар бир кыймылдаткыч үчүн вибрациялык сигнализация |
| Орнотууга жараша | 1 | Орнотууга жараша |
| |||
663* | Ар бир кыймылдаткычтын чектүү температурасы жөнүндө сигнал |
| Орнотууга жараша | 1 | Орнотууга жараша |
| |||
664* | Ар бир кыймылдаткычта төмөнкү май басымы сигнализациясы |
| Орнотууга жараша | 1 | Орнотууга жараша |
| |||
665* | Ар бир кыймылдаткычтын ылдамдыгы үчүн сигнал |
| Орнотууга жараша | 1 | Орнотууга жараша |
| |||
666* | Рулдун жабуу бетинин абалы |
| Бүт диапазон | 2 | =3% өзгөчө катары жогорку тактыкты талап кылбаса. | жалпы диапазондон 0,3% | |||
667* | Элерондун триммеринин жайгашуусу |
| Бүт диапазон | 2 | =3% өзгөчө катары жогорку тактыкты талап кылбаса. | жалпы диапазондон 0,3% | |||
668* | Эңкейүү же каптал жылуу бурч |
| Бүт диапазон | 1 | =5 % | 0,5° | |||
669* | Үзгүлтүксүз муз тазалоочу системасынын жана үзгүлтүксүз муз токтотуу системасынын которгучтарынын абалы |
| Өзүнчө | 4 |
|
| |||
770* | Гидравликалык басым (ар бир системанын) |
| Бүт диапазон | 2 | =5 % | 100 psi | |||
771* | Кабинадагы герметизация |
| Өзүнчө | 1 |
|
| |||
772* | Кабинада лифттин триммерациясын башкаруу рычагынын жайгашуусу |
| Бүт диапазон | 1 | =5 % | жалпы диапазондун 0,2% же орнотууга жараша | |||
773* | Элерондун триммерациясын башкаруу рычагынын кокпиттеги жайгашуусу |
| Бүт диапазон | 1 | =5 % | жалпы диапазондун 0,2% же орнотууга жараша | |||
774* | Кабинадагы руль дифферент башкаруу рычагынын жайгашуусу |
| Бүт диапазон | 1 | =5 % | жалпы диапазондун 0,2% же орнотууга жараша | |||
775* | Кабинадагы бардык учуу башкаруу күчтөрү (рулевое колесо, руль колонкасы, рулду башкаруу педалдарындагы күчтөр) |
| Толук диапазон (±311 Н (±70 фунт), ±378 Н (±85 фунт), ±734 Н (±165 фунт)) | 1 | ±5 % | жалпы диапазондун 0,2% же орнотууга жараша | |||
776* | Окуянын белгиси |
| Өзүнчө | 1 |
|
| |||
777* | Дата |
| 365 күн | 64 |
|
| |||
778* | АХП, же ЭП, же ЭПУ |
| Орнотууга жараша | 4 | Орнотууга жараша |
| |||
779* | Барометриялык кабина бийиктиги | Түрү күбөлүк алуу үчүн арыз ит тарабынан берилет. 2023-жылдын 1-январында же андан кийин | Көз каранды орнотуудан баштап (0 үчүн 40,000 фут сунуш кылынат) | 1 | Орнотууга жараша | 100 фут | |||
880* | Болжолдуу салмагы | Түрү күбөлүк алуу үчүн арыз ит тарабынан берилет. 2023-жылдын 1-январында же андан кийин | Орнотууга жараша | 64 | Орнотууга жараша | жалпы диапазондон 1% | |||
881* | Командалык жана учуу түзүлүшүнүн (CPP) командалык сигналы (CS) | Типтеги күбөлүк алуу үчүн арызды "Догов" компаниясы берет. 2023-жылдын 1-январында же андан кийин | Бүт диапазон | 1 | ± 2° | 0,5° | |||
882* | Вертикалдык ылдамдык | Типтеги күбөлүк алуу үчүн арызды "Догов" компаниясы берет. 2023-жылдын 1-январында же андан кийин | Орнотууга жараша | 0,25 | Орнотууга жараша (32 фут / мин сунуш кылынат) | 16 фут / мин | |||
Эскертүүлөр:
1. VSo – конуу конфигурациясында токтоонун ылдамдыгы же минималдуу туруктуу абалдагы учуу ылдамдыгы "Кыскартылган сөздөр жана символдор" бөлүмүндө берилет.
2. VD - болжолдуу чумкуу ылдамдыгы.
3. Кубатты аныктоо үчүн жетиштүү кириш маалыматтарды жазыңыз.
4. Башкаруу бетинин кыймылы учкучтун башкаруу аракетине тескери болгон башкаруу системасы бар учактар үчүн "же" сөзү колдонулат. Башкаруу бетинин кыймылы учкучтун башкаруу аракетине кайтарылгыс болгон башкаруу системасы бар учактар үчүн "жана" деген сөз колдонулат. Өзүнчө бөлүктөрдөн турган беттери бар учактар үчүн, ар бир беттин абалын өзүнчө жазгандын ордуна, аракеттердин комбинациясын жазууга болот.
5. Сигнал санариптик формада жеткиликтүү болсо.
6. Кеңдик жана узундукту ИДУ же башка навигациялык системадан жазып алуу артыкчылыктуу альтернатива болуп саналат.
7. Сигналдарды оңой алууга болот.
8. 2016-жылдын 1-январына чейин берилген аба кемелери өлчөөлөрдүн диапазону, максималдуу үлгүсү жана каттоо интервалы, тактыктын чектери же каттоонун чечилиши жөнүндө ушул Тиркемеде берилген көрсөтмөлөргө ылайык өзгөртүлүшү керек.
А7-2 таблица. Маалымат берүү линиясынын жазуучусу үчүн колдонуу түрлөрүнүн сүрөттөлүшү
Элементтин номери | Тиркеме түрү | Тиркеме баяндамасы | Катталган мазмун |
1 | Берилиштер линиясын баштоо | Бул маалымат линиясы аркылуу кирүү же кызматты баштоо үчүн колдонулган бардык тиркемелерди камтыйт. ФАНС-1 / А жана АТН боюнча, булар тиешелүүлүгүнө жараша АТС кызматы кабарлоо (AFN) жана контексттик башкаруу (CM) болуп саналат | C |
2 | Диспетчер-учкуч байланышы | Бул жерде учуучу экипаж менен диспетчерлердин ортосунда суроо-талаптарды, уруксаттарды, көрсөтмөлөрдү жана отчетторду алмашуу үчүн колдонулган бардык тиркемелерди камтыйт. ФАНС-1 / А жана АТН шарттарында, бул CPDLC колдонууну камтыйт. Бул ошондой эле океан уруксаттарын алмашуу (OCL) жана чыгууга уруксат берүү (DCL), ошондой эле маалымат каналы аркылуу руль менен жүрүүгө уруксат берүү үчүн колдонулган тиркемелерди камтыйт | C |
3 | Максаттуу байкоо жүргүзүү | Бул байкоо жүргүзүүнү колдонууну камтыйт, анда жер байкоо маалыматтарын берүү үчүн келишим түзөт. ФАНС-1 / А жана АТН шарттары боюнча, бул келишимдик автоматтык көз каранды байкоо (ADS-C) колдонууну камтыйт. Параметрдик берилиштер билдирүүлөрдүн бөлүгү катары берилген болсо, ошол эле булактан алынган берилиштер FDR тарабынан катталбаган болсо, алар журналга алынат | C |
4 | Учуу тууралуу маалымат | Бул конкреттүү учакка учуу маалыматын берүү үчүн колдонулган ар кандай кызматты камтыйт. Мисалы, буга Авиациялык метеорология линиясы кызматы (D-METAR), аэродром аймагындагы автоматтык байланыш кызматы (D-ATIS), санариптик NOTAM (D-NOTAM) жана маалымат каналы аркылуу башка тексттик берүү кирет | C |
5 | Учак телеберүүлөрүнө байкоо жүргүзүү | Буга рудиментардык жана өнүккөн байкоо системалары, ошондой эле радио автоматтык көз каранды байкоо (ADS-B) чыгуулары кирет. Учактан жөнөтүлгөн параметрдик маалыматтар билдирүүлөрдүн бөлүгү катары берилген учурларда, ошол эле булактан алынган маалыматтар ФДР тарабынан жазылбаган болсо, алар жазылат | M * |
6 | Авиациянын ыкчам башкаруу маалыматтары | Бул авиациялык операциялык көзөмөл (ЭПА) максаттарында колдонулган маалыматтарды берүү же алуу менен байланышкан бардык тиркемелерди камтыйт (ИКАО ЭПА тарабынан аныкталган) | M * |
Белги:
C – толук мазмун жазылат;
M – учактан өзүнчө сакталган тиешелүү жазуулар менен салыштыруу үчүн маалымат;
*– колдонуу мүмкүн болушунча системанын архитектурасын эске алуу менен гана жазылат.
А7-3 таблица. Маалымат берүү линиясынын жазуучусу үчүн колдонуу түрлөрүнүн сүрөттөлүшү
№ | Параметрдин аты | Каттоонун минималдуу диапазону | Максималдуу каттоо интервалы (с) | Каттоонун минималдуу тактыгы | Минимумалдуу Каттоо чечими | Эскертүүлөр | |
1 | Курс |
|
|
|
|
| |
| а) Курс (магниттик же чындык) | ±180° | 1 | ±2° | 0,5° | Артыкчылыктуу, курс жазылат, болбосо, бурчтук эңкейүү ылдамдыгы жазылат | |
| (б) Бурчтук эңкейүү ылдамдыгы | ±300°/сек | 0,25 | ±1% + бузуу 360° / ч | 2°/сек |
| |
2 | Шаг |
|
|
|
|
| |
| (а) Тондун абалы | ±90° | 0,25 | ±2° | 0,5° | Шагдын абалы артыкчылыктуу болот, эгер жок болсо, шагдын бурчтук ылдамдыгы жазылат | |
| (б) Шаг ылдамдыгы | ±300°/сек | 0,25 | ±1% + 360° / саат дрейф | 2°/сек |
| |
3 | Түрмөк |
|
|
|
|
| |
| (а) Түрмөк абалы | ±180° | 0,25 | ±2° | 0,5° | Согончок абалы артыкчылыктуу болот, эгер жок болсо, бурчтук түрүү ылдамдыгы жазылат | |
| (б) Түрүү бурчтук ылдамдыгы | ±300°/сек | 0,25 | ±1% + 360° / саат дрейф | 2°/сек |
| |
4 | Жайгаштыруу системасы: |
|
|
|
|
| |
| (а) Убакыт | 24 саат | 1 | ±0,5 сек | 0.1с | UTC убактысы артыкчылык берилет, эгер бар болсо, | |
| б) Кеңдик/узундук | Кеңдик: ±90° Узундук: ±180° | 2 (1 бар болсо) | Орнотууга жараша (0.00015 ° сунуш кылынат) | 0,00005° |
| |
| (в) Абсолюттук бийиктик | -300 м (-1,000 фут) максималдуу самолёттун күбөлөндүрүлгөн абсолюттук бийиктиги +1500 м (5,000 фут) | 2 (1 эгер бар болсо) | Орнотууга жараша (±15 м (±50 фут) сунуш кылынат | 1,5 м (5 фут) |
| |
| (г) Жердин ылдамдыгы | 0-1 000 узел | 2 (1 эгер бар болсо) | Орнотууга жараша (±5 узел сунуш кылынат) | 1 узел |
| |
| (д) Жол сызыгы | 0-360° | 2 (1 эгер бар болсо) | Орнотууга жараша (2 ° ± сунуш кылынат) | 0,5° |
| |
| е) Эсептөө ката | Жеткиликтүү диапазон | 2 (1. эгер бар болсо) | Орнотууга жараша | Орнотууга жараша | Катталган, эгер бар болсо, | |
5 | Нормалдуу ылдамдануу | - 3төн + 6 г (*) | 0.25 (0.125. эгер бар болсо) | Орнотууга жараша (±0,09 г. сунуш кылынат, баштапкы берилиштердеги ката ±0,45 г) | 0,004 г |
| |
6 | Узунунан ылдамдануу | ±1 г (*) | 0.25 (0.125. эгер бар болсо) | Орнотууга жараша (±0,015 г сунуш кылынат, булак берилиштеринин катасын эске албаганда, ±0,05 г) | 0,004 г |
| |
7 | Аралык ылдамдануу | ±1 г (*) | 0.25 (0.125. эгер бар болсо) | Орнотууга жараша (±0,015 г сунуш кылынат, булак берилиштеринин катасын эске албаганда, ±0,05 г) | 0,004 г |
| |
8 | Тышкы статикалык басым (же басымдын бийиктиги) | 34,4 мбар (3,44 дюйм Hg) 310,2 мбар (31,02 дюйм Hg) же жеткиликтүү сенсор диапазону | 1 | Орнотууга жараша (±1 мбар (0,1 дюйм Hg) же ±30 м (±100 фут) үчүн ±210 м сунуш кылынат. (±700 фут) | 0,1 мбар (0,01 дюйм Hg) же 1,5 м (5 фут) |
| |
9 | Сырткы аба температурасы (же аба агымынын жалпы температурасы) | -50 үчүн +90 C же жеткиликтүү сенсордук диапазон | 2 | Орнотууга жараша (±2 °C сунуш кылынат) | 1 °C |
| |
10 | Аба ылдамдыгы прибору | чёПилоттук индикатор системасынын орнотулганына же жеткиликтүү датчиктердин диапазонуна жараша | 1 | Орнотууга жараша (сунушталган = 3 %) | 1 узел (0.5 узел сунуш кылынат) |
| |
11 | Кыймылдаткычтын айлануусу | Бүт диапазон. анын ичинде кыймылдаткычтын ылдамдыгы булуттуу шарттарда | Ар бир кыймылдаткыч секунд сайын | Орнотууга жараша | жалпы диапазондон 0,2% |
| |
12 | Кыймылдаткыч майынын басымы | Бүт диапазон | Ар бир кыймылдаткыч секунд сайын | Орнотууга жараша (бардык ассортиментинин 5% сунуш кылынат) | жалпы диапазондон 2% |
| |
13 | Кыймылдаткыч майынын температурасы | Бүт диапазон | Ар бир кыймылдаткыч секунд сайын | Орнотууга жараша (бардык ассортиментинин 5% сунуш кылынат) | жалпы диапазондон 2% |
| |
14 | Күйүүчү майдын сарпталышы же басымы | Бүт диапазон | Ар бир кыймылдаткыч секунд сайын | Орнотууга жараша | жалпы диапазондон 2%
|
| |
15 | Күчөтүү басымы | Бүт диапазон | Ар бир кыймылдаткыч секунд сайын | Орнотууга жараша | жалпы диапазондон 0,2%
|
| |
16 | Натыйжалуу тартуу / кубатты аныктоо үчүн зарыл болгон кыймылдаткыч тартуу / күч / моменттин параметрлери * | Бүт диапазон | Ар бир кыймылдаткыч секунд сайын | Орнотууга жараша | 0,1% бардыгы * | Параметрлердин жетиштүү диапазону, мисалы, конкреттүү кыймылдаткычка туура келген ЭПР/Н1 же момент/Нп, кадимки иштөөлөрдө жана тартуу артка тартылган учурда кыймылдаткычтын күчүн аныктоо максатында жазылууга тийиш. Сиз айлануулардын мүмкүн болгон ыргытууга чек коюшу керек | |
17 | Кыймылдаткыч газ генераторунун ылдамдыгы (Нг) | 0-150 % | Ар бир кыймылдаткыч секунд сайын | Орнотууга жараша | жалпы диапазондон 0,2%
|
| |
18 | Эркин энергия турбина ылдамдыгы (Нф) | 0-150 % | Ар бир кыймылдаткыч секунд сайын | Орнотууга жараша | жалпы диапазондон 0,2%
|
| |
19 | Муздаткычтын температурасы | Бүт диапазон | 1 | Орнотууга жараша (±5 °C сунуш кылынат) | 1 °C
|
| |
20 | Электр чыңалуусу | Бүт диапазон | Ар бир кыймылдаткыч секунд сайын | Орнотууга жараша | 1 Б
|
| |
21 | Цилиндр башынын температурасы | Бүт диапазон | Ар бир цилиндр секунд сайын | Орнотууга жараша | жалпы диапазондон 2%
|
| |
22 | Жапкычтын позициясы | Бүт диапазон же ар бир жекече позиция | 2 | Орнотууга жараша | 0,5°
|
| |
23 | Негизги учуу башкаруу беттеринин абалы | Бүт диапазон | 0,25 | Орнотууга жараша | жалпы диапазондон 0,2%
|
| |
24 | Күйүүчү майдын өлчөмү | Бүт диапазон | 4 | Орнотууга жараша | жалпы диапазондон 1% |
| |
25 | Чыгарылган газдардын температурасы | Бүт диапазон | Ар бир кыймылдаткыч секунд сайын | Орнотууга жараша | жалпы диапазондон 2% |
| |
26 | Авариялык чыңалуу | Бүт диапазон | Ар бир кыймылдаткыч секунд сайын | Орнотууга жараша | 1 Б |
| |
27 | Кыргычтын бетинин жайгашуусу | Бүт диапазон же ар бир жекече позиция | 1 | Орнотууга жараша | жалпы диапазондон 0,3 % |
| |
28 | Шасси жайгашуусу | Ар бир жекече кызмат оруну * | Ар бир шасси ар бир 2 секунд | Орнотууга жараша |
| * Мүмкүн болгон учурларда. "Бекитилген жана бошотулган" позициялары жана "Бошотулган жана бекитилген" позициялары жазылат | |
29 | Жаңы / уникалдуу учак мүнөздөмөсү | Зарыл болгондо | Зарыл болгондо | Зарыл болгондо | Зарыл болгондо |
| |
(6-бөлүмдүн 29-параграфын карагыла)
1. Максаты жана колдонуу чөйрөсү
1. Кырсыкка учураган учактын ордун аныктоонун максаты авиациялык окуя болгон жерди мүмкүн болгон тактык менен 6 деңиз милясы радиусунун ичинде аныктоо.
2. Иш-аракеттердин тартиби
2. Кырсыкка учураган учакта анын ордун аныктоого мүмкүнчүлүк берген маалымат автоматтык түрдө берилет, жана бул жайгашкан жери тууралуу маалыматта убакыт белгилөөсү камтылат. Мындай маалымат берүүнү кол менен да баштоого мүмкүнчүлүк бар. Жайгашкан жери тууралуу маалыматты өз алдынча берүүчү система борттогу электр камсыздоо системасы иштен чыккан учурда да, учуунун күтүлгөн жалпы узактыгынын ичинде маалымат берүүнү камсыз кыла алат.
3. Аба кемеси кырсык абалында деп эсептелет, эгерде мындай абал учактын жүрүм-турумундагы четтөөлөргө чара көрүлбөсө, авиациялык окуяга алып келиши мүмкүн болсо. Кырсык абалында жайгашкан жери тууралуу маалыматты өз алдынча берүү процесси ишке киргизилет. Бул окуя болгон жерди 6 деңиз милясы радиусунун ичинде аныктоо ыктымалдыгын жогорулатат. Аба кемеси кырсык абалында болгондо, эксплуатантка бул тууралуу жалган сигналдардын төмөн кабыл алынуучу деңгээлинде эскертүү берилет. Маалымат берүү системасы ишке киргенде, баштапкы жайгашуу маалыматы дароо же окуя аныкталгандан кийин 5 секунддан кечиктирилбестен берилет.
Аба кемесинин жүрүм-турумундагы четтөөлөрдү мүнөздөй турган окуяларга, атап айтканда, адаттан тыш абсолюттук бийиктик, адаттан тыш ылдамдык режими, жер менен кагылышуу тууралуу эскертүүлөр, кыймылдаткычтардын бардык тартуу/кубат берүү жөндөмүнүн толугу менен жоголушу жана жерге жакындык тууралуу эскертүүлөр кириши мүмкүн.
Кырсык сигналы аба кемесинин жайгашкан жерине жана учуунун этабына жараша өзгөрүшү мүмкүн болгон критерийлердин негизинде ишке киргизилиши мүмкүн. Учуу учурундагы окуяларды аныктоо жана маалымат берүүнү баштоо критерийлерине байланыштуу кошумча нускама материал EUROCAE ED-237 документинде – «Авиациялык системалардын техникалык мүнөздөмөлөрүнө карата минималдуу техникалык талаптар (MASPS), кырсык абалын аныктоо критерийлерине жана учуу маалыматын берүү процесси үчүн» – камтылган.
4. Эгерде аба кемесинин эксплуатантынын же аба кыймылын тейлөө органынын (ATSU) аба кемеси кырсыкка учурап жатат деген жүйөөлүү негиздери бар болсо, анда ATSU жана аба кемесинин эксплуатанты өз ара аракеттерин координациялашат.
5. Жарандык авиация башкармалыгы авариялык баскычта турган аба кемесинин жайгашкан жери тууралуу маалыматка ээ болууга тийиш болгон тиешелүү уюмдарды аныктайт. Мындай уюмдарга, жок дегенде, төмөнкүлөр кирет:
a) аба кыймылын тейлөө органы (ATSU);
б) издөө жана куткаруу боюнча координациялык борбор(лор) (RCC) жана жардамчы издөө-куткаруу борборлору (SAR)
6. Жайгашкан жери тууралуу маалыматты өз алдынча берүү системасы ишке киргенден кийин, аны өчүрүү мүмкүнчүлүгү болгону ошол системаны иштеткен механизм аркылуу гана ишке ашырылышы мүмкүн.
7. Жайгашкан жери тууралуу маалыматтын тактыгы, жок дегенде, авариялык радиомаяк (ELT) үчүн белгиленген талаптарга жооп бериши керек.
Кырсыкка учураган учактын ордун аныктоо боюнча нускама көрсөтмөлөр
1. Киришүү
1. Төмөндө берилген материал кырсыкка учураган учактын жайгашкан жерин аныктоо боюнча нускама көрсөтмөлөрдү камтыйт. Учуу маалыматтарын берүү боюнча жумушчу топ (TTFDWG) акыркы белгилүү болгон учактын жайгашкан жери менен авиациялык окуя болгон жердин ортосундагы аралык боюнча түшүнүк алуу максатында 42 авиациялык окуяны талдаган. Бул Жумушчу топтун отчетунда авиациялык окуялардын болжол менен 95%инде аба кемесинин жайгашкан жери авиациялык окуяга чейин бир мүнөттүн ичинде белгилүү болгону, жана окуя болгон жер ошол жайгашкан жерден 6 деңиз милясы радиусунун ичинде жайгашканы көрсөтүлгөн. (TTFDWGнин отчёту “Публикациялар” бөлүмүндө төмөнкү сайтта жеткиликтүү: https://www.bea.aero/en/).
2. Эгерде учак авиациялык окуянын натыйжасында сууга чөксө, анда 6 деңиз милясы радиусунун ичиндеги жер бетиндеги окуя болгон жерди аныктоо өзгөчө мааниге ээ болот. Эгер издөө 6 деңиз милясы радиусунан сырттагы аймактан башталса, анда төмөн жыштыктагы ULBди издөө жана аны табууга кеткен убакыт кескин кыскарып калат. 6 деңиз милясы радиусундагы аймакты учурдагы эсептик мүмкүнчүлүктөр боюнча күнүнө 100 км² аянтты суунун алдынан изилдөө ыкмасы менен төрт күндө толук карап чыгууга болот. Эгер деңиздеги издөө каражаттарынын издөө районуна жетүү убактысын жана издөө жүргүзүү убактысын кошсо, анда эсептөөлөр боюнча ULBнин аккумулятору түгөнгөнгө чейин 2300 км² аянтты изилдөөгө мүмкүн болот, бул 14 деңиз милясы радиусуна туура келген аянтка барабар. Эгер издөө иштери 6 деңиз милясынан чоңураак радиус менен башталса, анда авиациялык окуя болгон жерди баштапкы этапта ийгиликтүү табуу ыктымалдыгы төмөндөйт. Ал эми 6 деңиз милясы радиусунан тышкары аймакка издөө аянтын кеңейтүү жеткиликтүү издөө убактысын кыскартып, табуу ыктымалдыгын олуттуу жогорулатпастан калат.
2. Жабдуунун максатын түшүндүрүү
3. Жайгашкан жерди аныктоого мүмкүнчүлүк берген маалымат: бул — иштеп жаткан борттук системадан түшкөн маалымат же автоматтык же кол режиминде иштетилген учурда жайгашкан жери тууралуу, убакыт белгилөөсү камтылган маалыматты берүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон маалымат. Бул мүнөздөмөлөргө негизделген талап белгилүү бир система менен чектелбейт жана муну менен катар эксплуатациялык артыкчылыктарды да камсыздай алат.
4. Авариялык радиомаяк (ELT). Учурдагы муундагы ELT жабдуулары авиациялык окуядан кийин тирүү калуу мүмкүн болгон шарттарда жайгашкан жери тууралуу маалымат берүү максатында иштелип чыккан. Кийинки муундагы ELT түзмөктөрү учуу маалында EUROCAE ED-237 документинде көрсөтүлгөн шарттардын кайсы болбосун бири жаралган учурда автоматтык түрдө ишке кирип, учуу жөнүндө маалыматтарды бере баштоо мүмкүнчүлүгүнө ээ болушу мүмкүн. Эгер ELT сууга чөгүп кетсе, анын сигналы табылбай калышы мүмкүн.
5. Автоматтык түрдө бөлүнүүчү учуу жазгыч (ADFR). ADFR — авиациялык окуядан кийин, өзгөчө суу үстүндө болгон кырсыктарда, учуу жазгычтагы маалыматтардын сакталышын камсыз кылуу максатында колдонулат. Анын курамындагы ELT (авариялык радиомаяк) — издөө-куткаруу иштерин жана иликтөөнү жүргүзүү үчүн окуя болгон жерди аныктоого мүмкүндүк берет. Жүзө алган түзмөк болгондуктан, эгерде учактын сыныктары сууга чөгүп кетсе, ELT сигналы аркылуу авиациялык окуя болгон жерди табууга жардам берет. Ошондой эле бул түзмөк өзүнчө бир ELTти колдонбоого мүмкүндүк берет.
6. Суунун астындагы радиомаяк түзмөгү (ULD). 8,8 кГц жыштыкта иштеген ULD учактын фюзеляжына (планерине) орнотулат жана ELT сигналы табылбай калган учурларда сууга чөккөн учак сыныктарын табууга мүмкүндүк берет. Ал эми 37,5 кГц жыштыкта иштеген ULDлер учуу жазгычтарга орнотулат жана алардын сууга чөккөн учурларында табылышы үчүн колдонулат.
3. Жабдуу талаптарын сактоо
7. Технологиянын өнүгүшү менен жабдуу талаптарын ар кандай ыкмалар аркылуу аткарууга мүмкүнчүлүк түзүлдү. Төмөндө келтирилген Н-1 таблицасында талаптарды сактоонун мисал катары берилген варианттары көрсөтүлгөн. Мындай келечектүү жабдуулар колдонулган учурда чыгымдар минималдашып, учурда орнотулуп жаткан жабдууларга салыштырмалуу натыйжалуулук жогорулайт.
Н-1 таблица. Талаптарды сактоону камсыздоонун мисалдары | |
Азыркы учур | 2021-жылдын 1-январынан кийин |
В эксплуатации | Түрү боюнча сертификат алуу үчүн арыз Келишимге кол койгон мамлекетке тапшырылган |
Эки ELT Эки стационардык учуу жазгыч | Мисал: жайгашкан жери тууралуу маалыматты аныктаган система; жана бир интегралдык ELT менен жабдылган ADFR; жана бир комбинирленген учуу жазгыч; же болбосо жайгашкан жери тууралуу маалыматты аныктаган система, бир ELT, эки стационардык учуу жазгыч жана учуу жазгычтагы маалыматты өз убагында алуу үчүн кошумча каражат. |
8. Ушул Эрежелердин 6-бөлүмүндө көрсөтүлгөн жоболорго ылайык колдонулган жайгашкан жери тууралуу маалыматты аныктаган система, ушул Эрежелердин 6-бөлүмүнө ылайык талап кылынган ELTтердин бирин алмаштыра алат.
(6-бөлүмдүн 212-пунктунун а) подпунктуна кошумча маалымат)
Медициналык каражаттардын түрлөрү, саны, жайгашкан жерлери жана мазмуну
1. Түрлөрү
1. Төмөндө көрсөтүлгөн түрдүү медициналык каражаттардын запастары камсыздалуусу керек: бардык учактарда биринчи жардам комплекттери, кабиналык экипаж мүчөсүнүн болушу талап кылынган бардык учактарда универсалдуу алдын алуу комплекттери, жана учуунун узактыгы 2 сааттан ашкан бөлүктөрүндө 100дөн ашык жүргүнчүсү бар учактарда медициналык каражаттар комплекти. Улуттук эрежелер уруксат берген учурларда эксплуатанттар биринчи жардам комплектинде сунушталган медициналык каражаттарды тандоону тандай алышат.
2. Бардык колдонула турган маалыматтарга таянсак, учактарда автоматтык тышкы дефибрилляторлордун (AED) болушу, адатта, аз сандагы жүргүнчүлөргө гана пайда алып келет. Бирок, көптөгөн эксплуатанттар бул түзмөктөрдү учактарга орноткон, анткени алар жүрөк фибрилляциясын токтотууда натыйжалуу каражат болуп саналат. Мындай түзмөктөр чоң жүргүнчү ташыган жана узак аралыкка учкан аба кемелеринде пайдалуу болоору болжолдонууда. AEDлердин учактарда болушу эксплуатанттар тарабынан тобокелдиктерди баалоо жана эксплуатациянын өзгөчө талаптарын эске алуу менен аныкталышы керек.
2. Биринчи жардам комплекттеринин жана универсалдуу алдын алуу комплекттеринин саны
§ 1. Биринчи жардам комплекттери
3. Биринчи жардам комплекттеринин саны учакта ташууга уруксат берилген жүргүнчүлөрдүн санына туура келиши керек:
Жүргүнчүлөрдүн саны | Биринчи жардам комплекттери |
0–100 | 1 |
101–200 | 2 |
201–300 | 3 |
301–400 | 4 |
401–500 | 5 |
Более 500 | 6 |
§ 2. Универсалдуу алдын алуу комплекттери
4. Кадимки учууларды аткарган, кызмат көрсөтүү үчүн жок дегенде бир кабиналык экипаж мүчөсү талап кылынган аба кемелеринде бир же эки универсалдуу алдын алуу комплекти болушу керек.
5. Коомдук ден-соолукка жогорку коркунуч жараткан, мисалы, пандемиялык потенциалы бар оор инфекциялык оорунун очогу болгондо, кошумча комплект(тер) берилүүсү керек.
6. Мындай комплекттер шек саналып жаткан инфекциялык оорунун потенциалдуу жайылышы үчүн, мисалы, кандын, зөөкүрдүн, кусуунун, зааранын жана башка дене суюктуктарынын булганганын тазалоодо жана инфекциялык ооруну шек санаган учурларда жардам көрсөтүп жаткан кабиналык экипажды коргоодо колдонулушу мүмкүн.
3. Жайгашкан жерлери
7. Биринчи жардам комплекттери жана универсалдуу алдын алуу комплекттери мүмкүн болушунча жүргүнчүлөр кабинасында тең салмактуу жайгаштырылышы керек. Алар кабиналык экипаж мүчөлөрүнө оңой жеткиликтүү жерлерде болушу зарыл жана мазмунун акыркы жана кийинки текшерүүлөрдүн даталары менен белгиленген пломбалар менен жабдылышы керек.
8. Медициналык каражаттардын комплекти ташылып жүрсө, ал тиешелүү коопсуз жана ишенимдүү жерде сакталууга тийиш.
4. Мазмуну
9. Төмөндө биринчи жардам комплекттеринин, универсалдуу алдын алуу комплекттеринин жана медициналык каражаттардын типтүү мазмунуна байланыштуу сунуштар берилет.
10. Биринчи жардам комплекти:
– мазмундун тизмеси;
– антисептик тампондор (10 даана пакетка салынган);
– лейкопластырь тасмалары;
– 7,5 см × 4,5 м өлчөмүндөгү марля бинт;
– коопсуз булавкалар менен бычак түрүндөгү байпак;
– 10 × 10 см өлчөмүндөгү күйүккө каршы байпак;
– 7,5 × 12 см өлчөмүндөгү стерилдүү компресс байпак;
– 10,4 × 10,4 см өлчөмүндөгү стерилдүү марля байпак;
– 2,5 см туурасы бар чаптама тасма (рулон);
– чаптама стерилдүү тасмалар (же окшош тасмалар);
– колду тазалоочу каражат же дезинфекциялоочу салфеткалар;
– көзгө жабуу үчүн калканча же тасма;
– 10 см кайчы (эгер улуттук эрежелер уруксат берсе);
– 1,2 см × 4,6 м өлчөмүндөгү хирургиялык чаптама тасма;
– сыныктарды алып чыгуучу пинцет;
– бир жолу колдонулуучу колкаптар (жуп);
– термометрлер (ртуттуу эмес);
– жасалма дем алуу үчүн бир тараптуу клапаны бар реанимациялык маска;
– биринчи жардам көрсөтүү боюнча колдонмо (азыркы басылышы);
– окуяларды каттоо баракчасы.
Улуттук ыйгарым укуктуу органдардын уруксаты менен биринчи жардам комплекттерине төмөнкү дарылар киргизилиши мүмкүн:
– жеңил же орточо таасирдүү оору баскыч;
– кусууну токтотуучу каражат;
– мурунду бошотуучү каражат;
– антиациддик (кислотаны басаңдатуучу) каражат;
– антигистаминдик каражат.
11. Универсалдуу алдын алуу комплекти:
– аз өлчөмдөгү төгүлгөн суюктукту стерилдүү гранулдуу гелге айлантуучу кургак порошок;
– беттерди тазалоо үчүн бактерициддик дезинфекциялоочу каражат;
– терини тазалоочу салфеткалар;
– бет/көз маскасы (айырма же айкалышкан);
– бир жолу колдонулуучу колкаптар;
– коргоочу фартук;
– чоң соргуч сүлгү;
– кыргыч менен алуу кашык;
– биологиялык коркунучтуу калдыктар үчүн баштык;
– нускамалар.
12. Медициналык каражаттар комплекти:
Жабдуулар:
– мазмундун тизмеси;
– стетоскоп;
– сфигмоманометр (электрондук түрү артыкчылыктуу);
– ооз-мурун дем алуу түтүктөрү (үч өлчөмдө);
– шприцтер (керектүү өлчөмдө);
– ийне (керектүү өлчөмдө);
– ичке кан тамырга катетерлер (керектүү өлчөмдө);
– антисептик салфеткалар;
– бир жолу колдонулуучу колкаптар;
– колдонулган ийнелер үчүн куту;
– заара чыгаруучу катетер;
– ичке кан тамырга дары берүү системасы;
– веноздук кан токтотуучу джгут;
– марля тампон;
– чаптама лента;
– хирургиялык маска;
– тез жардам көрсөтүү үчүн трахея катетери (же ичке кан тамырга кеңирээк каннула);
– киндик үчүн клипс;
– термометрлер (ртутсуз);
– реанимациялык иш-аракеттер боюнча негизги карталар;
– клапан менен маска;
– чакан электр фонар жана батарейкалар.
Дары-дармектер:
– адреналин 1:1000;
– антигистамин (инъекциялык түрү);
– глюкоза 50 % (же анын эквиваленти) (инъекциялык: 50 мл);
– нитроглицерин (таблетка же аэрозол түрүндө);
– негизги ооруну басаңдатуучу каражаттар;
– седативдүү антиконвульсанттар (инъекциялык);
– кусууну токтотуучу каражат (инъекциялык);
– бронх кеңейтүүчү инъекциялык каражат;
– атропин (инъекциялык);
– адренокортикалдык стероид (инъекциялык);
– диуретик (инъекциялык);
– төрөттөн кийинки кан агууну токтотуу үчүн дары;
– натрий хлориди 0,9 % (кеминде 250 мл);
– ацетилсалицил кислотасы (ооз аркылуу колдонулуучу аспирин);
– ооз аркылуу колдонулуучу бета-блокатор.
13. Жүрөк монитору бар болсо (AED менен же AEDсиз), бул тизмеге кошуу керек:
– адреналин 1:10 000 (же суюлтулган адреналин 1:1000).
Эскертүү. 6-бөлүмдүн 215-пунктуна ылайык, учактын бортунда келишимдин кыскача сүрөттөлүшүнүн расмий тастыкталган көчүрмөсү болушу керек.
1. Максаты жана колдонуу чөйрөсү
83 bis-беренесине ылайык келишимдин кыскача сүрөттөлүшүндө 2-пунктта берилген үлгү боюнча стандарттык форматтагы маалымат камтылышы керек.
2. 83 bis-беренесине ылайык келишимдин кыскача сүрөттөлүшү
83 bis-беренесине ылайык келишимдин кыскача сүрөттөлүшү |
| |||||||||||||
Келишимдин аталышы: |
|
| ||||||||||||
Катталган мамлекет: |
| Байланыштуу адам: |
| |||||||||||
Эксплуатанттын мамлекети: |
| Байланыштуу адам: |
| |||||||||||
Кол коюлган күнү: | Катталган мамлекет тарабынан¹: |
| ||||||||||||
Эксплуатанттын мамлекети тарабынан¹: |
| |||||||||||||
Мөөнөтү: | Күчүнө кирген күнү¹: | Аяктоо күнү (эгер колдонулса)²: |
| |||||||||||
Келишимдин тилдери: |
|
| ||||||||||||
ИКАОнун каттоо номери: |
|
| ||||||||||||
ИКАОнун каттоо номери көрсөтүлгөн алкактык келишим (эгер бар болсо): |
|
| ||||||||||||
Чикаго конвенциясы | Эксплуатант тарабынан мамлекетке айрым функциялар жана милдеттер боюнча жоопкерчиликти өткөрүп берүүдө тиешелүү болгон ИКАОнун Тиркемелери | |||||||||||||
12-берене. Учуу эрежелери | Тиркеме 2, бардык бөлүмдөр | Ооба |
| |||||||||||
Жок | ||||||||||||||
30-берене а) пункт. Аба кемелеринин радиожабдуусу | Борттук радиостанцияга уруксат | Ооба |
| |||||||||||
Жок | ||||||||||||||
30-б) жана 32-а) беренелери. Экипаж мүчөлөрүнө берилүүчү күбөлүктөр | Тиркеме 1дин 1-, 2-, 3- жана 6-бөлүмдөрү; жана Тиркеме 6нын I бөлүгү («Бортрадист»); же Тиркеме 6нын II бөлүгү (учуу экипаж мүчөлөрүнүн квалификациясы жана/же күбөлүктөрү); же Тиркеме 6нын III бөлүгүнүн II бөлүмү (учуу экипажынын курамы) («бортрадист»); же Тиркеме 6нын III бөлүгүнүн III бөлүмү (квалификациясы) | Ооба | АПКР 6: [бөлүгүн жана пунктун көрсөтүү]3 | |||||||||||
Жок | ||||||||||||||
| ||||||||||||||
31-берене. Учууга жарамдуулук жөнүндө күбөлүктөр | Тиркеме 6 I бөлүк же III бөлүктүн II бөлүмү | Ооба | [Бөлүк менен бөлүмдөрдү көрсөтүү]3 | |||||||||||
Жок | ||||||||||||||
Тиркеме 6 II бөлүк же III бөлүктүн III бөлүмү | Ооба | [Бөлүк менен бөлүмдөрдү көрсөтүү]3 | ||||||||||||
Жок | ||||||||||||||
Тиркеме 8 II бөлүктүн 3- жана 4-бөлүмдөрү | Ооба | [Бөлүмдөрдү көрсөтүү]3 | ||||||||||||
Жок | ||||||||||||||
Эксплуатант тарабынан мамлекетке милдеттерди өткөрүп берүү менен камтылган аба кемелери | ||||||||||||||
Аба кемесинин | Улуттук жана | Сериялык | СЭ № | Милдеттерди өткөрүп берүү даталары | ||||||||||
өндүрүүчүсү, | каттоо белгилери | номери | (коммерциялык | С1 | Чейин (эгер | |||||||||
модели, сериясы |
|
| аба транспорту) |
| колдонулса)² | |||||||||
|
|
|
|
|
| |||||||||
|
|
|
|
|
| |||||||||
Эскертүүлөр:
1. кк/аа/жжжж.
2. кк/аа/жжжж же N/A, эгер колдонулбаса.
3. Мүйүздүү кашаалар маалыматты берүүнүн зарылчылыгын көрсөтөт
1. Максаты жана колдонуу чөйрөсү
§ 1. Киришүү
1. Ушул Тиркеме эксплуатанттарды сертификаттоого байланыштуу талаптардын алкагында мамлекеттер тарабынан аткарылышы керек болгон иш-чараларга тиешелүү нускама мүнөзүндөгү материалдарды, атап айтканда, бул иш-чараларды жүзөгө ашыруу жана каттоо ыкмаларын камтыйт.
§ 2. Зарыл болгон алдын ала сертификаттоо
2. Аба эксплуатанттын күбөлүгүн (СЭ) берүү, эксплуатант Жарандык авиация башкармалыгына өзүнүн уюмдук түзүмү, саясаты жана окуу программалары, учууну аткаруу, жердеги жана техникалык тейлөө системасы аткарыла турган учууларга жараша мүнөзү жана көлөмүн эске алуу менен кабыл алууга боло тургандай экенин далилдеп көрсөткөнүнө жараша жүргүзүлөт. Сертификаттоо процесси ар бир эксплуатантка мамлекеттик баалоо жүргүзүүнү жана алгачкы СЭ берилгенге же СЭге андан кийинки уруксаттар киргизилгенге чейин, бул эксплуатанттын коопсуз учууларды аткаруу жөндөмдүүлүгүн аныктоону камтыйт.
§ 3. Сертификаттоонун стандарттык практикасы
3. Ушул Эрежелердин Кыргыз Республикасында аткарылууга тийиш болгон учуулардын түрүнө карата колдонулуучу милдеттүү стандарттарга жана ИКАОнун минималдуу талаптарына шайкеш келүүсүн камсыз кылуу максатында сертификаттоо системасын түзүүнү караштырат.
2. Милдеттүү техникалык коопсуздук баалоолору
§ 1. Атайын бекитүү жана кабыл алуу боюнча иш-чаралар
4. Эксплуатанттын ишмердүүлүгүн сертификаттоо жана туруктуу көзөмөлдөө Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан кароого берилген материалдар боюнча тиешелүү аракеттерди көрүүнү талап кылат. Бул аракеттер Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан каралган материалдардын мүнөзүнө жараша атайын бекитүү же кабыл алуу катары классификацияланышы мүмкүн. Атайын бекитүү — бул коммерциялык аба ташууларды жүзөгө ашырууга берилген эксплуатациялык мүнөздөмөлөрдө документ түрүндө тастыкталган уруксат болуп саналат.
5. Бекитүү — бул Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан кароого берилген материал боюнча активдүү жооп чараларын көрүү болуп саналат. Бекитүү тиешелүү стандарттардын сакталышын аныктоо же корутунду даярдоону камтыйт. Бекитүү Жарандык авиация башкармалыгынын ыйгарым укуктуу кызмат адамынын колтамгасы, документ же күбөлүк берүү же башка расмий аракет аркылуу тастыкталат.
6. Кабыл алуу Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан кароого берилген материал боюнча милдеттүү түрдө активдүү жооп чараларын көрүүнү талап кылбайт. Жарандык авиация башкармалыгы, эгерде кароого берилген материалга байланыштуу эч кандай бөлүгүн же толугу менен ачык түрдө четке какпаса, белгилүү бир убакыт өткөндөн кийин бул материал тиешелүү стандарттарга жооп берет деп макулдугун билдире алат.
7. «Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген» деген сөз айкашы же «бекитүү» деген сөз колдонулган ушул сыяктуу сөз айкаштары ушул Жоболордо көп учурда колдонулат. Мындан тышкары, бул Жоболордо Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан кароо жана андан кийинки бекитүү же жок дегенде «кабыл алуу» талап кылынган учурлар дагы кеңири чагылдырылган. Бул так сөз айкаштарынан тышкары, Жоболордо көптөгөн талаптарга шилтемелер бар, алар жок дегенде Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан техникалык кароонун зарылдыгын шарттайт.
8. Жарандык авиация башкармалыгы атайын бекитүү же кабыл алуу берилгенге чейин коопсуздуктун техникалык баалоосун жүргүзүүгө же анын жүргүзүлүшүн уюштурууга тийиш. Бул баалоо төмөнкүлөрдү камтышы керек:
a) мындай техникалык баалоону жүргүзүү үчүн атайын квалификациясы бар адам тарабынан жүргүзүлүшү керек;
б) документ түрүндө бекитилген стандартташтырылган ыкмага ылайык жүргүзүлүшү керек;
в) коопсуздукту камсыз кылуу үчүн зарыл болгон учурларда, эксплуатанттын белгилүү бир иш-аракеттерди аткаруу жөндөмдүүлүгүн практикалык түрдө көрсөтүүсүн талап кылышы керек.
§ 2. Айрым атайын бекитүүлөр жана бекитүүлөр берилгенге чейинки мүмкүнчүлүктөрдү көрсөтүү
9. Ушул Жоболордун 41-пунктуна ылайык, сертификат эксплуатантка берилгенге чейин эксплуатант мамлекет Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан эксплуатанттын уюмдук түзүмүнүн, учуу операцияларын башкаруу жана көзөмөлдөө ыкмаларынын, жердеги жана техникалык тейлөө системасынын кабыл алууга жарамдуулугун баалоого мүмкүндүк берүүчү ынанымдуу далилдерди сунуштоону талап кылышы керек. Бул далилдер колдонмолорду, документацияны, каражаттарды жана жабдууларды анализдөө же текшерүү иштеринен тышкары кошумча катары берилүүгө тийиш. Ушул Жоболордо каралган айрым атайын бекитүүлөр, мисалы, төмөнкү көрүнүү шарттарында учууларды аткарууга болгон атайын уруксат, учуулардын коопсуздугу үчүн олуттуу мааниге ээ болуп, мындай учууларга Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан уруксат берилердин алдында сөзсүз демонстрация жолу менен тастыкталышы керек.
10. Ар түрдүү мамлекеттерде милдеттүү демонстрациялар менен баалоолордун так ыкмалары жана көлөмү айырмаланганы менен, учуулардын коопсуздугу боюнча жакшы көрсөткүчтөргө ээ болгон мамлекеттердин сертификаттоо процесстери, негизинен, өз ара шайкеш келет. Бул мамлекеттерде техникалык квалификациясы бар инспектор СЭ берилгенге чейин же СЭге кошумча уруксаттар киргизилгенге чейин персоналды даярдоо, техникалык тейлөө жана ишмердүүлүктүн багыттары боюнча реалдуу даярдыкты чагылдырган үлгү аркылуу баалоо жүргүзөт.
§ 3. Сертификаттоо боюнча иш-аракеттерди каттоо
11. Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан сертификаттоо, атайын бекитүү же кабыл алуу боюнча аткарылган бардык иш-аракеттер тиешелүү түрдө документтештирилиши керек. Жарандык авиация башкармалыгы мындай иш-аракеттерди расмий түрдө тастыктаган кагаз жүзүндөгү документти, мисалы, кат же башка расмий документти берүүгө тийиш. Бул жазуу жүзүндөгү документтер эксплуатантка тиешелүү атайын бекитүү, бекитүү же кабыл алуу аркылуу ыйгарылган ыйгарым укуктар колдонууда болгон учурлардын бардыгында сакталышы керек. Бул документтер эксплуатантка берилген ыйгарым укуктардын так далили болуп эсептелет жана Жарандык авиация башкармалыгы менен эксплуатанттын эксплуатантка кайсы ишмердүүлүктөрдү жүргүзүүгө уруксат берилгени боюнча пикир келишпестик жаралган учурда далил катары кызмат кылат.
12. Жарандык авиация башкармалыгы сертификаттоого байланыштуу отчетторду, мисалы, инспекциялардын жыйынтыктары, демонстрациялар, атайын бекитүүлөр, бекитүүлөр жана кабыл алуулар боюнча документтерди бирдиктүү иш кагазына топтойт жана бул файл эксплуатант ишмердүүлүгүн жүргүзүп турган мезгилде же сертификаттоо боюнча жүргүзүлгөн аракеттердин негизинде классификацияланган файлдарда сакталат. Атайын бекитүүлөр, бекитүүлөр же кабыл алуулар боюнча документтерди жаңыртуу зарыл болгондо, ар бир файл кайра каралып чыгат. Колдонулган ыкмасына карабастан, бул сертификаттоо боюнча отчеттор Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан ИКАО алдында эксплуатанттарды сертификаттоого байланыштуу алынган милдеттенмелердин аткарылып жаткандыгын далилдеген ынанымдуу негиз болуп саналат.
§ 4. Учуу операциялары жана учууга жарамдуулук боюнча баалоолорду координациялоо
13. КРАЭ-6нын I бөлүгүндө атайын бекитүү же кабыл алуу боюнча айрым шилтемелер учуу операцияларын жана учууга жарамдуулугун баалоону талап кылат. Мисалы, төмөнкү көрүнүү шарттарында учууларды аткарууга берилүүчү атайын бекитүүлөр учуу операциялары жана учууга жарамдуулук боюнча адистер тарабынан алдын ала координацияланган баалоону талап кылат. Учуу операциялары боюнча адистер эксплуатациялык тартиптерди, персоналдын даярдыгын жана квалификациясын баалоого тийиш. Учууга жарамдуулук боюнча адистер аба кемелеринин жана жабдуулардын ишенимдүүлүгүн, ошондой эле техникалык тейлөө тартиптерин баалоого тийиш. Бул баалоолор өз алдынча жүргүзүлүшү мүмкүн, бирок аларды координациялоо талап кылынат — коопсуздукту камсыз кылуу үчүн зарыл болгон бардык аспектилер атайын бекитүү, бекитүү же кабыл алуу берилгенге чейин каралышы керек.
§ 5. Эксплуатант мамлекети жана каттоо мамлекети боюнча жоопкерчилик
14. Баштапкы сертификаттоо, СЭни берүү жана эксплуатанттын ишмердүүлүгүнө туруктуу көзөмөл жүргүзүү жоопкерчилиги эксплуатант мамлекетине жүктөлөт. Мындан тышкары, КРАЭ-6нын I бөлүгүнө ылайык, эксплуатант мамлекети каттоо мамлекети тарабынан берилген ар түрдүү бекитүүлөр жана кабыл алуулар боюнча маселелерди кароого же тиешелүү иш-аракеттерди жүргүзүүгө тийиш. Бул жоболорго ылайык, эксплуатант мамлекети өз аракеттеринин каттоо мамлекети тарабынан жүргүзүлгөн бекитүү жана кабыл алуу иш-аракеттерине шайкеш келүүсүн жана эксплуатанттын каттоо мамлекети койгон талаптарды сактоосун камсыз кылууга милдеттүү.
15. Эксплуатант мамлекети, өзүнүн эксплуатанты башка мамлекеттин реестрине киргизилген аба кемелерин колдонуп жаткан шарттар боюнча, айрыкча техникалык тейлөө жана экипажды даярдоо жагынан, жеткиликтүү деңгээлде ыраазы болушу маанилүү. Эксплуатант мамлекети мындай келишимдерди каттоо мамлекети менен координациялоо аркылуу кароого тийиш. Тиешелүү учурларда эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын 83-бис-беренесине ылайык, көзөмөл жүргүзүү боюнча жоопкерчиликти каттоо мамлекетинен эксплуатант мамлекетине өткөрүп берүү жөнүндө макулдашуу түзүлүшү керек, бул кайсы мамлекет көзөмөл жүргүзүүгө жооптуу экенин түшүнбөстүктөн арылтуу максатында зарыл.
Эскертүү. Каттоо мамлекетинин жоопкерчилигин эксплуатант мамлекетине 83-bis-беренеге ылайык өткөрүп берүү боюнча нускама мүнөзүндөгү материал Эл аралык жарандык авиация жөнүндө Конвенциянын 83-bis-беренесин ишке ашыруу боюнча Колдонмодо (Doc 10059) камтылган.
3. Уруксаттар
§ 1. Атайын бекитүүлөр боюнча иш-аракеттер
16. «Атайын бекитүү» термини Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан эксплуатациялык мүнөздөмөлөргө кошумча маалымат киргизүүгө алып келген расмий иш-аракеттердин жүргүзүлгөнүн билдирет.
Төмөндө көрсөтүлгөн жоболор атайын бекитүүнүн зарылдыгын так аныктайт:
a) кеңейтилген эксплуатациялык мүмкүнчүлүктөр — төмөнкү көрүнүү шарттарында учууларды аткарууда HUD, EVS, SVS, CVS, автоматтык конуу системасы сыяктуу жабдуулардын болушуна байланыштуу;
б) төмөнкү көрүнүү шарттарында учууларды аткаруу;
в) альтернативдик аэродромго жетүү убактысы узартылган шарттарда учууларды аткаруу;
г) электрондук учуу планшеттерин колдонуу;
д) уруксат берилген талап кылынган (AR) навигациялык мүнөздөмөлөргө негизделген PBN учууларын аткаруу;
е) вертикалдык эшелондоштуруунун кыскартылган минимумдары;
ж) кооптуу жүктөр.
Ушул Эрежелердин 5 Тиркемесинде эксплуатациялык мүнөздөмөнүн типтүү формасынын мисалы келтирилген.
§ 2. Аба эксплуатанттын күбөлүгү (СЭ)
17. Аба эксплуатанттын күбөлүгү белгиленген формадагы документ болуп эсептелет.
Аба эксплуатанттын күбөлүгү жана ага тиркелген эксплуатациялык мүнөздөмөлөр эки же андан көп юридикалык жактарга берилбейт жана башка тарапка өткөрүлбөйт.
Коммерциялык аба ташууларды юридикалык жак тарабынан аба эксплуатанттын күбөлүгүнүн жана/же аба эксплуатанттын күбөлүгүнө тиешелүү аба кемесинин эксплуатациялык мүнөздөмөлөрүнүн мөөнөтү бүткөн, жараксыз, токтотулган, жокко чыгарылган же башка жол менен күчүн жоготкон шарттарда аткаруусуна тыюу салынат.
18. Тиркеме 5тин 3-пунктунда көрсөтүлгөн элементтерден тышкары, Эксплуатациялык мүнөздөмөлөргө төмөнкүдөй башка атайын бекитүүлөр да киргизилиши мүмкүн:
а) атайын аэродромдук учуулар (мисалы, кыска учуп-конуу же конуу тилкесинде күтүү менен конуулар);
б) конуу үчүн атайын тартиптер (мисалы, тик глиссадалык ыкма менен конуу, так көзөмөл системасы жана прибордук конуу системасы колдонулган конуу, так көзөмөл жана курстук радиомаяк сыяктуу ыкмалар менен жүргүзүлгөн конуу, RNP негизиндеги конуу ж.б.);
в) бир кыймылдаткычтуу аба кемеси менен түндө же прибордук метеорологиялык шарттарда жүргүнчү ташуу;
г) атайын эрежелер колдонулган райондордо учуулар (мисалы, ар кандай бийиктик бирдиктери колдонулган же бийиктик өлчөгүчтөрдү орнотуу эрежелери өзгөчө болгон аймактарда учуулар).
§ 3. Бекитүү боюнча иш-аракеттер
19. «Бекитүү» термини «кабыл алуу» терминине караганда сертификаттоо документациясына байланыштуу мамлекет тарабынан расмийрээк иш-аракеттердин жүргүзүлгөнүн билдирет. Жарандык авиация башкармалыгынын жетекчиси же анын орун басары ар бир «бекитүү» боюнча жүргүзүлгөн иш-аракетке расмий жазуу түрүндөгү документти берет. Бул документтер, анын ичинде татаал жана маанилүү бекитүүлөр, техникалык инспекторлор тарабынан тиешелүү ыйгарым укуктарына ылайык жүргүзүлгөн талдоо жана баалоонун негизинде, ошондой эле Жарандык авиация башкармалыгынын техникалык инспекторлорунун түз жетекчилери менен макулдашуунун негизинде даярдалат.
§ 4. Бекитүүнү талап кылган жоболор
19. Жарандык авиация башкармалыгынын бекитүүсү төмөндө көрсөтүлгөн бардык сертификаттоо иш-аракеттери боюнча талап кылынат, эгерде алардын алдында бир же бир нече жылдызча жок болсо. Төмөндө көрсөтүлгөн жана алдында бир же бир нече жылдызча турган сертификаттоо иш-аракеттери Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан же, эгерде ал каттоо мамлекети болбосо, каттоо мамлекети тарабынан (бир жылдызча – "*"), же иштеп чыгуучу мамлекет тарабынан (эки жылдызча – "**") бекитилиши керек. Жарандык авиация башкармалыгы өзүнүн жоопкерчилигиндеги эксплуатанттар Жарандык авиация башкармалыгынын талаптарынан тышкары, каттоо мамлекети жана/же иштеп чыгуучу мамлекет тарабынан берилген тиешелүү бекитүүлөрдү да сактоосун камсыз кылуу үчүн зарыл болгон чараларды көрөт. Бул жоболорго төмөнкүлөр кирет:
Атайын бекитүүнү талап кылган пункттар бул жерге киргизилген эмес. Бул жоболордун тизмеси 10-пунктта берилет.
а) **конфигурациядан четтөөлөр тизмеси (CDL) (аныктамалар);
б) **типтүү минималдуу жабдуулар тизмеси (MMEL) (аныктамалар);
в) минималдуу абсолюттук учуу бийиктигин аныктоо ыкмасы (бул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 61-пункту);
г) аэродромдун эксплуатациялык минимумдарын аныктоо ыкмасы (бул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 64-пункту);
д) бир учкуч тарабынан башкарылуучу учактар менен приборлор боюнча учуу эрежелерине (ППП) ылайык же түнкү шарттарда учууларды аткарууга коюлган кошумча талаптар (бул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 171-пункту);
е) чарчоону көзөмөлдөө (§40, ушул Эрежелердин 4-бөлүмү);
ж) эки газ турбиналуу кыймылдаткычтуу учактар менен **EDTO учууларын аткарууга арналган конфигурацияга, техникалык тейлөөгө жана процедураларга тиешелүү документ (CMP) (ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн §37);
з) конкреттүү аба кемелеринин минималдуу жабдуулар тизмеси (MEL) (бул Эрежелердин 6-бөлүмүнүн 204-пункту);
и) мүнөздөмөлөргө негизделген навигация шарттарында учууларды аткаруу (бул Эрежелердин 7-бөлүмүнүн 333-пункту);
к) MNPS талап кылынган аба мейкиндигинде учууларды аткаруу (бул Эрежелердин 7-бөлүмүнүн 336-пункту);
л) электрондук навигациялык маалыматтарды башкаруу эрежелери (бул Эрежелердин 7-бөлүмүнүн 349-пункту);
м) конкреттүү аба кемелерине арналган техникалык тейлөө программалары (бул Эрежелердин 8-бөлүмүнүн 359-пункту);
н) *техникалык тейлөөгө уруксат берилген уюм (КРАЭ-8);
о) *техникалык тейлөөдө сапатты камсыз кылуу методикасы (КРАЭ-8);
п) учуу экипажынын мүчөлөрүн даярдоо программалары (бул Эрежелердин 9-бөлүмүнүн 380-пункту);
р) кооптуу жүктөрдү ташууга даярдоо боюнча жоболор (бул Эрежелердин 9-бөлүмүнүн 383-пункту);
с) аэродромдор үчүн кошумча коопсуздук запасы (бул Эрежелердин 9-бөлүмүнүн 396-пунктунун 2-абзацы);
т) аба кемесинин командиринин квалификациясы — учуу райондору, маршруттар жана аэродромдорго байланыштуу бөлүгү (бул Эрежелердин 9-бөлүмүнүн 398-пункту);
у) учуу шарттарын имитациялоочу тренажёрдук түзүлүштөрдү колдонуу (бул Эрежелердин 9-бөлүмүнүн 481- жана 401-пункттары);
ф) учуу операцияларын көзөмөлдөө жана көзөмөл жүргүзүү ыкмасы (бул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 42-пункту жана 10-бөлүмүнүн 407-пункту);
х) **техникалык тейлөөнүн милдеттүү жумуштары жана алардын жүргүзүлүү мөөнөттөрү (бул Эрежелердин 11-бөлүмүнүн 416-пункту);
ц) тейлөөчү экипаж мүчөлөрүн даярдоо программалары (бул Эрежелердин 12-бөлүмүнүн §4);
ч) авиациялык коопсуздук жаатындагы даярдоо программалары (бул Эрежелердин 13-бөлүмүнүн §4).
§ 5. Техникалык баалоону талап кылган жоболор
20. Ушул Эрежелердин белгиленген айрым жоболор Жарандык авиация башкармалыгы техникалык баалоо жүргүзүшүн талап кылат. Бул жоболордо "Жарандык авиация башкармалыгы үчүн кабыл алууга жарамдуу", "Жарандык авиация башкармалыгы үчүн жетиштүү", "Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан аныкталган", "Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан кабыл алууга татыктуу деп эсептелген", "Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген" сыяктуу сөз айкаштары колдонулат. Бул жоболор Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан сөзсүз түрдө бекитүүнү талап кылбаса да, каралган материалга карата конкреттүү анализ же баалоо жүргүзүлгөндөн кийин, жок дегенде, анын кабыл алынышын камсыз кылуу милдетин коёт. Бул жоболорго төмөнкүлөр кирет:
a) конкреттүү аба кемелери үчүн контролдук карталар боюнча деталдуу маалыматтар (аныктамалар: аба кемесинин учуу эксплуатациясы боюнча колдонмо жана бул Жоболордун 6-бөлүмүнүн 206-пункту);
б) конкреттүү аба кемелеринин системалары жөнүндө деталдуу маалыматтар (бул Эрежелердин 6-бөлүмүнүн 214-пункту);
в) учуу операциялары боюнча колдонмого камтылышы милдеттүү материал (бул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 53-пункту жана Тиркеме 2);
г) кыймылдаткычтын абалын көзөмөлдөө системалары;
д) бир учкуч тарабынан башкарылуучу учактар үчүн прибордук учуу эрежелерине ылайык же түнкүсүн колдонулуучу жабдуулар (бул Эрежелердин 6-бөлүмүнүн §32);
е) RVSM талап кылынган аба мейкиндигинде учууларды бекитүү талаптары (бул Эрежелердин 7-бөлүмүнүн 338-пункту);
ж) RVSM аба мейкиндигинде учууга бекитилген учактардын бийиктикти сактоо мүнөздөмөлөрүн көзөмөлдөө (бул Эрежелердин 7-бөлүмүнүн 339-пункту);
з) электрондук навигациялык маалыматтарды таратуу жана аларды борттук жабдууларга киргизүү тартиптери (бул Эрежелердин 7-бөлүмүнүн 350-пункту);
и) *конкреттүү аба кемелерине байланыштуу эксплуатанттын техникалык тейлөө боюнча милдеттери (бул Эрежелердин 8-бөлүмүнүн 351-пункту);
к) *техникалык тейлөө ыкмасы жана эксплуатацияга уруксат берүүчү күбөлүк (бул Эрежелердин 8-бөлүмүнүн 352-пункту);
л) *техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча колдонмо (бул Жоболордун 8-бөлүмүнүн 355-пункту);
м) *техникалык тейлөөнү жөнгө салуу боюнча колдонмого камтылышы милдеттүү материал (бул Эрежелердин 8-бөлүмүнүн 358-пункту);
н) *техникалык тейлөө тажрыйбасы тууралуу маалыматты берүү (бул Эрежелердин 8-бөлүмүнүн 365-пункту);
о) *техникалык тейлөөгө байланыштуу зарыл болгон түзөтүүчү чараларды кабыл алуу (бул Жоболордун 8-бөлүмүнүн 366-пункту);
п) *модификация жана оңдоо иштерин жүргүзүүгө коюлуучу талаптар (бул Эрежелердин 8-бөлүмүнүн 367-пункту);
р) *техникалык тейлөө боюнча персоналдын минималдуу квалификация деңгээли (КРАЭ-8);
с) штурмандардын талаптары (бул Эрежелердин 9-бөлүмүнүн 378-пункту);
т) окуу каражаттары (бул Эрежелердин 9-бөлүмүнүн 380-пункту);
у) инструкторлордун квалификациясы (бул Эрежелердин 9-бөлүмүнүн 380-пункту);
ф) кайра даярдоону жүргүзүү зарылдыгы (бул Эрежелердин 9-бөлүмүнүн 380-пункту);
х) сырттан окуу курстарын жана жазуу түрүндөгү экзамендерди колдонуу (бул Эрежелердин 9-бөлүмүнүн 383-пункту);
ц) учуу шарттарын имитациялоочу тренажёрдук түзүлүштөрдү колдонуу (бул Эрежелердин 9-бөлүмүнүн 385-пункту);
ш) учуу экипаж мүчөлөрүнүн квалификация деңгээлин эске алуу (бул Эрежелердин 9-бөлүмүнүн 397-пункту);
щ) Жарандык авиация башкармалыгынын дайындалган өкүлү (бул Эрежелердин 9-бөлүмүнүн §11);
ы) бир учкуч башкарган учактар менен прибордук учуу эрежелерине (ППП) ылайык же түнкүсүн аткарылуучу учууларга карата тажрыйбага, даярдыкка жана иштөөдөгү тыныгуулардын узактыгына коюлуучу талаптар (бул Эрежелердин 9-бөлүмүнүн 403- жана 404-пункттары);
э) *учуу боюнча колдонмого өзгөртүүлөрдү киргизүү (бул Жоболордун 11-бөлүмүнүн §1);
ю) ар бир аба кемесинин тиби үчүн тейлөөчү персоналдын минималдуу саны (бул Эрежелердин 12-бөлүмүнүн §11);
я) RVSM аба мейкиндигинде учуулар үчүн бийиктикти өлчөө системасына коюлуучу мүнөздөмө талаптары (бул Эрежелердин Тиркеме 3).
4. Кабыл алуу боюнча иш-аракеттер
§ 1. Кабыл алуу
21. Эксплуатант белгилүү бир учуу түрлөрүн аткарууга даяр экенин баалоо үчүн Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан жүргүзүлүүчү техникалык баалоонун фактический көлөмү, бекитүүнү талап кылган же камтыган Жоболор менен чектелип калбастан, кеңири мүнөздө болушу керек. Сертификаттоо процессинин алкагында Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатант эл аралык коммерциялык ташууларды баштаганга чейин ушул Жоболордун бардык талаптарына шайкеш келүүсүн камсыз кыларын кепилдейт.
22. «Кабыл алуу» түшүнүгү Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан эксплуатантты сертификаттоонун бардык маанилүү аспектилери расмий түрдө каралып чыкканын камсыз кылуучу расмий ыкма катары колдонулат. Бул түшүнүктү колдонуу менен Жарандык авиация башкармалыгы бардык эксплуатанттардын коопсуздукка тиешелүү саясаттары жана процедуралары техникалык инспекторлор тарабынан каралышын камсыз кылуу укугун ишке ашырат. Кабыл алууну тастыктаган документтин даярдалышы (эгерде мындай документ берилсе) сертификаттоо үчүн дайындалган техникалык инспекторго жүктөлүшү мүмкүн.
§ 2. Шайкештикти камсыздоо боюнча отчет
23. Жарандык авиация башкармалыгы шайкештикти камсыздоо боюнча отчетторду конкреттүү эксплуатантка карата кабыл алуу чечимин документтештирүү үчүн негиз катары колдонот. Бул документте, эксплуатант тарабынан даярдалып берилген формада, тиешелүү мамлекеттик эрежелерди кандайча аткара турганы тууралуу кеңири маалымат (учуу операциялары боюнча колдонмого же техникалык тейлөө боюнча колдонмого так шилтемелер менен) камтылат. Шайкештикти камсыздоо боюнча отчет сертификаттоо процессинде активдүү колдонулат жана зарыл болгон учурда, Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатанттын саясатына жана процедураларына киргизүүнү талап кылган өзгөртүүлөрдү чагылдыруу максатында такталышы мүмкүн. Андан соң, шайкештикти камсыздоо боюнча акыркы отчет Жарандык авиация башкармалыгынын башка сертификаттоо документациясы менен кошо отчеттук документтердин курамына кирет. Бул отчетту колдонуу эксплуатант бардык тиешелүү нормативдик талаптар боюнча тийиштүү түрдө сертификатталганын көрсөтүүнүн эң мыкты ыкмасы болуп саналат.
§ 3. Учуу операциялары жана техникалык тейлөө боюнча колдонмолор
24. Учуу операциялары жана техникалык тейлөө боюнча колдонмолор, ошондой эле аларга киргизилген бардык кийинки өзгөртүүлөр Жарандык авиация башкармалыгына берилет. Жарандык авиация башкармалыгы бул колдонмолордун минималдуу мазмунун да аныктайт. Эксплуатанттын баалоого тийиштүү болгон тиешелүү бөлүмдөрү Жарандык авиация башкармалыгынын техникалык нускама материалдарында көрсөтүлүүгө тийиш. Мисалы: учуу операциялары боюнча саясат колдонмосу, учуу эксплуатациясы боюнча колдонмо, кабиналык экипаж боюнча колдонмо, маршруттук маалымат китепчеси жана окутуу боюнча колдонмо. Жарандык авиация башкармалыгы мындай колдонмолорду жана аларга киргизилген бардык өзгөртүүлөрдү кабыл алгандыгы жөнүндө расмий документ чыгарат.
25. Жарандык авиация башкармалыгы жүргүзгөн техникалык баалоонун алкагында милдеттүү мазмундун бардык бөлүмдөрүн кароодон тышкары, белгилүү бир саясаттын жана процедуралардын ишке ашырылышы каалаган натыйжага жетишүүнү камсыздайбы же жокпу деген маселе да каралышы керек. Мисалы, учуу боюнча иш планын түзүүгө коюлган техникалык талаптар бул пландардын мазмунуна жана сакталуусуна тиешелүү ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 14-параграфынын талаптарына шайкеш келүүсүн камсыз кылуу үчүн зарыл болгон көрсөтмөлөрдү этап-этабы менен аткарууну камсыздашы керек.
26. Сертификация жүргүзүү учурунда Жарандык авиация башкармалыгынын техникалык инспектору (баалоочу) ошондой эле өзүн жакшы көрсөтө алган тармактык практиканын колдонулгандыгын тастыктаган далилдерди көрсөтүүнү талап кыла алат. Мисалы, учуу экипажы жана диспетчерлер тарабынан маалымдама катары колдонулуучу, чыныгы толтурулган иш планынан үлгү көрсөтүлүшү мүмкүн. Бул техникалык баалоонун элементи эксплуатанттарды сертификациялоо боюнча тажрыйбасы бар инспекторлор тарабынан жүргүзүлөт. Белгилүү бир аба кемелерине, жабдууларга же чектелген колдонуу тармактарына тиешелүү тармактык практиканы баалоого байланыштуу негизги ой — бул тапшырманы баалоого тийиш болгон практикага тиешелүү адистиги жана квалификациясы бар баалоочулар тарабынан аткарууну камсыз кылуу болуп саналат.
5. Бекитүүгө же кабыл алууга байланыштуу башка ойлор
27. Жарандык авиация башкармалыгы айрым маанилүү документтерди, отчетторду же процедураларды бекитүүнү же кабыл алууну караштырат. Жарандык авиация башкармалыгы аларды Кыргыз Республикасынын аба транспорту боюнча эксплуатанттын күбөлүгүн берүү боюнча колдонмонун жоболоруна ылайык бекитет же кабыл алат. Бул колдонмо Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген. Төмөндө бир катар мисалдар келтирилет:
a) учуу маалыматтарын талдоо программасы (ушул Эрежелердин 3-бөлүмүнүн 21-пункту);
б) аэронавигациялык маалыматтарды алуу ыкмасы (ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 34-пункту);
в) күйүүчү май жана май куюуну эсепке алуу системасынын кабыл алынуучулугу (ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 11-параграфы);
г) учуу убактысын, кызматтык учуу убактысын жана эс алуу убактысын эсепке алуу системасынын кабыл алынуучулугу (ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 40-параграфы);
д) аба кемесинин техникалык тейлөөнү каттоо журналынын кабыл алынуучулугу (ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 87-пунктунун 2-, 3- жана 4-абзацы);
е) жүктөө ведомостунун кабыл алынуучулугу (ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 87-пунктунун 5-, 6- жана 7-абзацы);
ж) учуулар боюнча иштик планын кабыл алынуучулугу (ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 87-пунктунун 8-абзацы);
з) метеорологиялык маалыматтарды алуу ыкмасы (ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 99- жана 100-пункттары);
и) кол жүктү жайгаштыруу талаптарына шайкештикти камсыздоо ыкмасы (ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 38-параграфы);
к) учактын учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүнүн эксплуатациялык чектөөлөрү (ушул Эрежелердин 5-бөлүмүнүн 187-пункту);
л) аэродром району боюнча тоскоолдуктар тууралуу маалыматтарды алуу жана колдонуу ыкмасы (ушул Эрежелердин 5-бөлүмүнүн 4-параграфы);
м) жүргүнчүлөрдү маалымат менен камсыздоочу каражаттардын кабыл алынуучулугу (ушул Эрежелердин 6-бөлүмүнүн 212-пунктунун г) абзацы);
н) борт журналынын мазмуну (ушул Эрежелердин 11-бөлүмүнүн 418-пункту);
о) авиациялык коопсуздук боюнча даярдоо программасынын мазмуну (ушул Эрежелердин 13-бөлүмүнүн 4-параграфы).
6. Учуу операцияларынын стандарттарын аткарууну текшерүү
28. Ушул Эрежелердин 44-пунктуна ылайык, аба эксплуатанттын күбөлүгүнүн (СЭ) колдонуу мөөнөтү Жарандык авиация башкармалыгынын көзөмөлү алдында эксплуатант тарабынан баштапкы сертификациялык стандарттардын (ушул Эрежелердин 42-пункту) сакталуусуна жараша аныкталат. Мындай көзөмөлдү жүзөгө ашыруу үчүн учуу операциялары боюнча милдеттүү стандарттардын аткарылышын камсыздаган туруктуу көзөмөл системасын түзүү талап кылынат (ушул Эрежелердин 48-пункту). Мындай системаны иштеп чыгуу үчүн кабыл алына турган негиз катары сертификация чегинде атайын бекитүүгө, бекитүүгө же кабыл алууга байланыштуу зарыл аракеттерди баалоо максатында жыл сайын же жарым жылда инспекцияларды, изилдөөлөрдү жана текшерүүлөрдү өткөрүү талабы киргизилиши мүмкүн.
7. Аба эксплуатанттын күбөлүктөрүн өзгөртүү
29. Эксплуатантты сертификациялоо — бул туруктуу процесс. Убакыт өткөн сайын, аба эксплуатанттардын бир аз бөлүгү гана аларга берилген баштапкы аба эксплуатанттын күбөлүгүндө (СЭ) каралган уруксаттарга толук шайкеш келе берет. Рыноктун кеңейген мүмкүнчүлүктөрү эксплуатантты учактардын моделдерин өзгөртүүгө жана башка кошумча мүмкүнчүлүктөрдү талап кылган жаңы багыттар боюнча иштөөгө уруксат алууга түрткү берет. Жарандык авиация башкармалыгы СЭге жана башка уруксат документтерине кандай гана болбосун өзгөртүүлөрдү киргизүүнү расмий түрдө жазуу жүзүндө бекитүүдөн мурун кошумча техникалык баалоолордун жүргүзүлүшүн талап кылат. Мүмкүн болушунча, расмий документ берилгенге чейин мамлекеттик баалоонун көлөмүн аныктоо үчүн ар бир өтүнмө баштапкы берилген уруксаттын негизинде каралышы керек.
.
(6-бөлүмдүн 1-параграфындагы 204-пунктуна кошумча материал)
1. Эгерде сертификаттоо талаптарынан четтөөгө жол берилбесе, анда бардык системалар жана жабдуулар кадимкидей иштебей турган учурда аба кемеси учууга чыга албайт. Практика көрсөткөндөй, кыска мөөнөттүн ичинде кээ бир бузулууларга жол берилсе болот, эгерде калган иштеп жаткан системалар жана жабдуулар учууларды коопсуз улантууга мүмкүндүк берсе.
2. Жарандык авиация башкармалыгы минималдуу жабдуулардын тизмесин (MEL) бекитет. Ага белгилүү бир учуу шарттарында иштебей калышы мүмкүн болгон системалар жана жабдуулардын компоненттери кирет. Бул тизмеде көрсөтүлбөгөн башка системалар жана жабдуулар иштен чыкса, анда учууну аткарууга болбойт деген түшүнүк негиз катары алынат.
3. Ар бир аба кемеси үчүн бекитилген минималдуу жабдуулардын тизмеси болушу керек. Ал типтик минималдуу жабдуулардын тизмесинин (MMEL) жана/же аба кемесинин учуу колдонмосундагы жол берилүүчү бузулуулар тизмесинин негизинде түзүлөт. Бул тизмелер аба кемесинин тиби үчүн типтик конструкцияга жооптуу уюм тарабынан долбоорлоочу мамлекет менен биргеликте иштелип чыгат.
4. Жарандык авиация башкармалыгы эксплуатанттан минималдуу жабдуулардын тизмесин түзүүнү талап кылат. Бул тизме айрым системалар же жабдуулар иштен чыккан учурда да аба кемесин пайдаланууга мүмкүндүк бериши керек, эгерде коопсуздуктун кабыл алынуучу деңгээли сакталып калса.
5. Минималдуу жабдуулардын тизмесинин болушу аба кемеси иштебеген системалар же жабдуулар менен белгисиз мөөнөткө эксплуатацияланышы мүмкүн дегенди билдирбейт. Минималдуу жабдуулардын тизмесинин негизги максаты — аба кемесин иштебеген системалар же жабдуулар менен коопсуз пайдаланууга уруксат берүү, бул учурда оңдоо иштерин жана жабдууларды алмаштырууну көзөмөлдөнгөн жана негизделген программа боюнча жүргүзүү талап кылынат.
6. Эксплуатанттар камсыздоого тийиш, эч бир учуу минималдуу жабдуулардын тизмесинде көрсөтүлгөн бир нече жабдуу компоненттери иштен чыккан учурда башталбашы керек, ушул компоненттердин же системалардын иштебей калышынын өз ара байланышы коопсуздуктун деңгээлинин кабыл алынгыс деңгээлге чейин төмөндөшүнө жана/же учуу экипажына ашыкча жүк түшүшүнө алып келбеши аныкталмайынча.
7. Коопсуздуктун кабыл алынуучу деңгээлин камсыз кылуу мүмкүнчүлүгүн аныктоодо, иштебей турган системалар же жабдуулар менен эксплуатацияны улантуу учурунда кошумча бузулуулар пайда болуу ыктымалдыгы да эске алынышы керек. Минималдуу жабдуулардын тизмесин түзүүдө авариялык кырдаалдардагы аракеттердин тартиби боюнча талаптарга, чектөөлөргө же Жарандык авиация башкармалыгынын же катталган мамлекеттин (эгерде Жарандык авиация башкармалыгы катталган мамлекет болбосо) учууга жарактуулук боюнча талаптарына карата учуу колдонмосунда камтылган талаптардан четтөөгө жол берилбейт, эгерде мындай четтөөгө тиешелүү учууга жарактуулук органы же учуу колдонмосу өзүнчө уруксат бербесе.
8. Учууга жараксыз деп табылган системалар же жабдуулар, зарыл болгон учурда, тиешелүү түшүндүрмө белгилери менен жабдылышы керек. Бул жабдуулардын бардык компоненттери аба кемесинин техникалык абалы боюнча журналда көрсөтүлүшү зарыл, учуу экипажын жана техникалык тейлөө персоналын иштебей жаткан система же жабдуу жөнүндө маалымдоо үчүн.
9. Белгилүү бир система же жабдуунун компоненти иштебей жаткан деп кабыл алынган учурда, учууга чейин бул системаны же компонентти өчүрүү же обочолонтуп коюу максатында техникалык тейлөө тартибин аныктоо талап кылынышы мүмкүн. Ошондой эле учуу экипажы үчүн тиешелүү аракеттер тартибин иштеп чыгуу зарылчылыгы жаралышы мүмкүн.
10. Учакты минималдуу жабдуулардын тизмесинде каралган четтөөлөр менен учууга кабыл алуу учурларындагы аба кемесинин командиринин милдеттери ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 14-параграфындагы 87-пунктунда көрсөтүлгөн.
(3-бөлүмдүн 3-параграфына кошумча материал)
1. Киришүү
1. Төмөндө берилген материал эксплуатанттын учуу коопсуздугу боюнча документация системасынын түзүмүнө жана аны иштеп чыгууга байланыштуу нускама көрсөтмөлөрдү камтыйт. Учуу коопсуздугу боюнча документация системасын иштеп чыгуу — бул бүтүндүктү талап кылган процесс экенин эске алуу керек, жана бул системанын курамына кирген ар бир документке өзгөртүүлөрдү киргизүү жалпы системага таасир этүүсү мүмкүн.
2Мындан тышкары, эксплуатациялык документацияны иштеп чыгуу боюнча нускама көрсөтмөлөр, адатта, документ түзүүнүн бир гана жагын — мисалы, форматын аныктоо же документтин таризделишин — гана камтып келет. Мындай көрсөтмөлөр эксплуатациялык документацияны иштеп чыгуунун толук процесси боюнча маалымат берүүсү сейрек кездешет. Маанилүү жагдай – эксплуатациялык документтер өз ара шайкеш болушу жана нормативдик жоболорго, өндүрүүчүнүн талаптарына жана адам факторунун принциптерине ылайык келиши керек. Ошондой эле бардык бөлүмдөрдүн өз ара шайкештигин жана алардын колдонулушунда ырааттуулукту камсыз кылуу зарыл. Ошондуктан, эксплуатациялык документацияга системалуу, комплекстүү мамиле жасоо керек — аны бүтүн система катары кароо зарыл.
3. Ушул Тиркемеде берилген нускама көрсөтмөлөр эксплуатанттын учуу коопсуздугу боюнча документация системасын иштеп чыгуу процессинин негизги аспекттерине тийиштүү жана ушул Эрежелердин 3-бөлүмүнүн 3-параграфында каралган жоболорго ылайык келиши керек. Бул нускама көрсөтмөлөр теориялык изилдөөлөргө гана эмес, ошондой эле алдыңкы тармактык практикага негизделген жана эксплуатациянын маанилүү аспекттерине басым жасайт.
2. Түзүмү
4. Учуу коопсуздугу боюнча документация системасы төмөнкү критерийлерге ылайык түзүлүшү керек: бул система курамына кирген ар кандай эксплуатациялык документтердеги учууга жана жердеги операцияларга тиешелүү маалыматка жетүүнү жөнөкөйлөтүүгө, ошондой эле эксплуатациялык документтерди таркатуу жана кайра карап чыгуу процессин уюштурууну жеңилдетүүгө тийиш.
5. Учуу коопсуздугу боюнча документация системасында камтылган маалымат анын маанилүүлүгүнө жана колдонулушуна жараша төмөнкү тартипте топтолууга тийиш:
а) убакыт боюнча критикалык маалымат – мисалы, коопсуздукту дароо коркунучка алып келиши мүмкүн болгон жана ыкчам берилбесе операцияга терс таасир эте турган маалымат;
б) убакытка байланыштуу маанилүү маалымат – мисалы, кыска убакыттын ичинде берилбесе, операциянын коопсуздук деңгээлине терс таасир тийгизиши же операцияны кечеңдетиши мүмкүн болгон маалымат;
в) көп колдонулуучу маалымат;
г) маалымдама мүнөздөгү маалымат – мисалы, операцияны аткаруу үчүн зарыл болгон, бирок жогорудагы б) же в) пункттарына тиешеси жок маалымат;
д) операциянын кайсы этабында колдонуларына жараша топтоого мүмкүн болгон маалымат.
6. Убакыт боюнча критикалык маалымат документтердин башында жайгаштырылып, учуу коопсуздугу боюнча документация системасында өзүнчө белгиленип көрсөтүлүшү керек.
7. Убакыт боюнча критикалык маалымат, убакытка байланыштуу маанилүү маалымат жана көп колдонулуучу маалымат карточкаларга жана оперативдик маалымдама колдонмолорго жайгаштырылышы керек.
3. Апробация
8. Учуу коопсуздугу боюнча документация системасы колдонууга киргизилерден мурун реалдуу шарттарда апробациядан өтүшү керек. Апробация маалыматты колдонууга байланыштуу критикалык аспекттерди камтып, анын натыйжалуулугун текшерүүгө багытталышы зарыл. Апробация процессинде операцияны аткаруу маалында болушу мүмкүн болгон бардык маалымат топторунун өз ара аракеттерин да баалоо талап кылынат.
4. Түзүү
9. Учуу коопсуздугу боюнча документация системасында жалпы элементтерге жана аракеттерге карата колдонулуучу терминологиянын жана стандарттуу терминдердин өз ара шайкештиги камсыз кылынууга тийиш.
10. Эксплуатациялык документтерде терминдердин, кыскартуулар менен алардын стандарттуу аныктамаларынын тизмеси болушу керек жана ал тизмени акыркы терминологияга жеткиликтүүлүктү камсыз кылуу максатында үзгүлтүксүз жаңылап туруу зарыл. Учуу документация системасына кирген бардык маанилүү терминдер, кыскартуулар жана аббревиатуралар үчүн аныктамалар берилүүгө тийиш.
11. Учуу коопсуздугу боюнча документация системасы бардык документ түрлөрүн стандартташтырууну камсыздашы керек — анын ичинде жазуу стилин, терминологияны, схемалар менен белгилерди колдонуу тартибин жана бардык документтердин форматтарын. Бул ошондой эле белгилүү бир түрдөгү маалыматтардын бирдей жайгаштырылышын, өлчөм бирдиктерин жана коддорду бирдей колдонуу талаптарын да камтыйт.
12. Учуу коопсуздугу боюнча документация системасы бир нече эксплуатациялык документтерде камтылган маалыматты ыкчам табуу үчүн индекс көрсөтмөсүн камтышы керек. Индекс көрсөтмөсү ар бир документтин башында жайгаштырылып, эң көп дегенде үч деңгээлдеги индексацияны камтышы зарыл. Өзгөчө жана авариялык кырдаалдарда колдонулуучу маалымат камтылган беттерге түз жетүү үчүн алар закладкалар менен белгилениши керек.
13. Учуу коопсуздугу боюнча документация системасы, колдонууга жарактуу учурларда, эксплуатанттын сапат системасынын талаптарына жооп бериши керек.
5. Ишке киргизүү
14. Эксплуатанттар учуу коопсуздугу боюнча документация системасынын ишке ашырылышын көзөмөлдөшү керек, документтерди эксплуатациянын чыныгы шарттарында туура пайдаланууну камсыз кылуу максатында — бул эксплуатация үчүн маанилүү жана эксплуатациялык персонал үчүн ылайыктуу болушу керек. Мындай көзөмөлдө эксплуатациялык персоналдан сунуштарды алуу үчүн тийиштүү кайтарым байланыш системасы каралышы зарыл.
6. Өзгөртүү
16. Эксплуатанттар операциялардын тибине байланыштуу бардык булактардан алынган маалыматты жана маалыматтардын өзгөртүүлөрүн иштеп чыгуу үчүн маалыматты жыйноо, кароо, таратуу жана көзөмөлдөө боюнча системаны иштеп чыгышы керек. Бул булактардын катарына, башкалар менен катар, эксплуатанттын мамлекети, долбоорлоочу мамлекет, катталган мамлекет, өндүрүүчүлөр жана жабдуу жеткирүүчүлөр кирет. Өндүрүүчүлөр аба кемелерин эксплуатациялоо боюнча маалыматты беришет, ал маалымат борттук системаларды жана процедураларды колдонууга байланыштуу болот, бирок бул шарттар дайыма эле эксплуатанттардын талаптарына толук ылайык келе бербеши мүмкүн. Эксплуатанттар мындай маалыматтар өздөрүнүн жана жергиликтүү ыйгарым укуктуу органдардын конкреттүү муктаждыктарына жооп бериши үчүн тиешелүү чараларды көрүшү керек.
17. Эксплуатанттар өздөрү киргизген өзгөртүүлөр тууралуу маалыматты иштеп чыгуу үчүн маалыматты жыйноо, кароо жана таратуу боюнча системаны иштеп чыгышы керек. Мындай өзгөртүүлөргө төмөнкүлөр кирет:
а) жаңы жабдууларды орнотууга байланыштуу өзгөрүүлөр;
б) эксплуатациялык тажрыйбага байланыштуу өзгөрүүлөр;
в) эксплуатанттын ыкмалары жана процедураларындагы өзгөрүүлөр;
г) эксплуатанттын сертификатындагы өзгөрүүлөр;
д) бардык парк боюнча стандартташтырууну камсыз кылуу максатындагы өзгөрүүлөр.
Эксплуатанттар экипаж мүчөлөрүнүн аракеттерин координациялоого байланыштуу принциптер, ыкмалар жана процедуралар алардын иши менен конкреттүү түрдө байланыштуу болушун камсыз кылууга тийиш.
18. Учуу коопсуздугу боюнча документация системасы кайра каралышы керек:
а) туруктуу негизде (жылына, жок дегенде, бир жолу);
б) маанилүү окуялардан кийин (мисалы, ишканалардын биригиши же сатып алынышы, ишмердүүлүк көлөмүнүн кескин көбөйүшү же кыскарышы ж.б.);
в) технологиялык өзгөрүүлөрдөн кийин (жаңы жабдууларды киргизүү);
г) учуу коопсуздугуна байланыштуу эрежелер өзгөргөндөн кийин.
Эксплуатанттар жыл сайын ушул пунктка ылайык учуу коопсуздугу боюнча документацияны кайра кароонун жыйынтыктары жөнүндө Жарандык авиация башкармалыгын кабардар кылууга тийиш.
19. Эксплуатанттар жаңы маалыматты жеткирүү ыкмаларын иштеп чыгышы керек. Мындай ыкмалар маалыматты жеткирүүнүн шашылыштык даражасын эске алышы зарыл. Жаңы же өзгөртүлгөн процедураларга байланыштуу өтө жыш өзгөрүүлөр алардын маанилүүлүгүн төмөндөтүп коюшу мүмкүн болгондуктан, учуу коопсуздугу боюнча документация системасында өзгөрүүлөрдү минималдуу деңгээлге чейин чектөө сунушталат.
20. Жаңы маалымат учуу коопсуздугу боюнча документация системасына тийгизе турган таасирин эске алуу менен каралышы жана апробациядан өткөрүлүшү керек.
21. Жаңы маалыматты берүү ыкмасы эксплуатациялык персонал үчүн акыркы маалыматтарды көзөмөлдөө системасы менен толукталышы зарыл. Мындай көзөмөлдөө системасында эксплуатациялык персоналда эң акыркы өзгөрүүлөрдүн бар экенин текшерүү процедурасы каралышы керек.
4-бөлүмдүн 1-параграфындагы 38-пунктуна кошумча материал
1. Максаты жана колдонуу чөйрөсү
§ 1. Киришүү
1. Бул Тиркеменин максаты, ар түрдүү максаттарда аэродромдорду колдонгон учактардын эксплуатанттары үчүн RFFS тарабынан көрсөтүлүүчү коргоо деңгээлин баалоого байланыштуу нускама материалдарды берүү. Бул нускама материал эксплуатантты колдонууга алынуучу учак үчүн кабыл алынуучу коргоо деңгээлин камсыз кылуу милдетинен бошотпойт.
§ 2. Негизги түшүнүктөр
2. Учуу пландаштыруу максатында учактын эксплуатанты аэродромду тандап жатканда, анын RFFS категориясы КРАЭ-14 талаптарына ылайык бул учакка тиешелүү RFFS категориясына шайкеш же андан жогору болушуна аракет кылышы керек. Бирок азыркы тапта колдонулуп жаткан айрым аэродромдор бул талаптарга жооп бербейт. Мындан тышкары, КРАЭ-14 жоболорунда аэродромду кадимки режимде колдонгон учактар үчүн камсыздалышы керек болгон RFFS деңгээли аныкталган, ал эми бул деңгээл аэродромду запас аэродром катары тандаган учактарды эске албайт.
3. Эгерде аэродромдо RFFS мүмкүнчүлүктөрүнүн убактылуу төмөндөшү орун алса, анда КРАЭ-14түн 2-бөлүмүнүн 13-параграфындагы 93-пунктунда мындай талап камтылган: «Аэродромдо авариялык-куткаруу жана өрт өчүрүү тармагында камсыздалган коргоо деңгээлинин өзгөрүшү тууралуу маалыматты аэродромдун эксплуатанты Кыргыз Республикасынын аба кыймылын башкаруу органына жана аэронавигациялык маалымат кызматына билдирет. Бул органдар тиешелүү маалыматты келген жана учуп кеткен аба кемелерине жеткиришет. Эгерде мындай өзгөрүү жоюлса, жогоруда аталган органдарга бул тууралуу тиешелүү билдирүү берилет».
4. Аэродром үчүн камсыздалган RFFS коргоо деңгээлинин кабыл алынуучулугун аныктоо максатында эксплуатант төмөнкү аспекттерди эске алышы керек:
а) учуп чыгуучу аэродром же конуучу аэродром боюнча — аэродромдун RFFS категориясы менен учактын RFFS категориясынын ортосундагы айырманы жана бул аэродромго учуулардын жыштыгын;
б) альтернативдик аэродром боюнча аэродромдун RFFS категориясы менен учактын RFFS категориясынын ортосундагы айырманы жана бул запас аэродромдун колдонулуш ыктымалдыгыноваться.
5. Максат — эксплуатант RFFS тарабынан көрсөтүлүүчү камсыздоону өзүнүн учуу коопсуздугун башкаруу системасынын алкагында жүргүзүлүүчү тобокелдиктерди баалоо процесси боюнча элементтердин бири катары кароосу керек. Бул — учуу коопсуздугунун жалпы максималдуу деңгээлин камсыз кылуу мүмкүнчүлүгүн түзүү үчүн зарыл. Тобокелдикти баалоодо, ошондой эле төмөнкү факторлор эске алынат: аэродром кызматтары жана каражаттары, алардын даярдык деңгээли, жер кыртышынын өзгөчөлүктөрү, аба ырайы ж.б. — эң ылайыктуу аэродромду тандоону камсыз кылуу максатында.
6. КРАЭ-19 эксплуатанттар үчүн учуу коопсуздугун башкаруу боюнча жоболорду камтыйт. Кошумча нускама материал Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген Кыргыз Республикасынын аба транспорту боюнча эксплуатантты сертификаттоо жана ишмердүүлүгүнө көзөмөл жүргүзүү боюнча Инструкциянын учуу коопсуздугун башкаруу системасы боюнча бөлүмүндө берилген.
7. Төмөндө келтирилген нускама материал эксплуатанттарга ушул Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелеринин “КРАЭ-6. 1-бөлүк. Коммерциялык аба транспорту. Учактар. Аба кемелерин пайдалануу” аттуу документиндеги 4-бөлүмдүн 1-параграфындагы 38-пунктта каралган баалоону жүргүзүүдө жардам берүү максатында сунушталат. Бул нускама материал аэродромду пайдаланууну чектөө же жөнгө салуу максатын көздөбөйт.
2. Терминдердин глоссарийи
Убактылуу деңгээлдин төмөндөшү — аэродромдогу RFFS тарабынан камсыздалуучу коргоо деңгээлинин төмөндөшүнө байланыштуу белгиленген жана анын натыйжасында белгиленген RFFS категориясы, ал анын ичинде NOTAM аркылуу да билдирилиши мүмкүн.
Аэродром үчүн RFFS категориясы — белгилүү бир аэродром үчүн тиешелүү аэронавигациялык маалымат жыйнагында (AIP) жарыяланган RFFS категориясы.
Учактар үчүн RFFS категориясы — КРАЭ-14 9-1 таблицасында берилген маалыматтардын негизинде учактын белгилүү тибине жараша чыгарылып алынган категория.
4. Аэродром үчүн кабыл алынуучу RFFS категориясы
§ 1. Пландоо
8. Ар бир учууга колдонулуучу аэродром үчүн жарыяланган RFFS категориясы белгилүү бир учак үчүн талап кылынган RFFS категориясынан төмөн болбошу керек. Эгерде учуу иш планында көрсөтүлгөн бир же бир нече аэродромдо бул учак үчүн талап кылынган RFFS категориясы камсыздалбаса, анда эксплуатант бул аэродромдо учуу коопсуздугун башкаруу системасынын (СУБП) алкагында жүргүзүлгөн тобокелдик баалоосунун негизинде кабыл алынуучу деп эсептелген RFFS коргоо деңгээли камсыздалып жаткандыгына ынанууга тийиш. Мындай кырдаалдарда кабыл алынуучу RFFS деңгээлдерин аныктоо үчүн эксплуатант F-1 жана F-2 таблицаларында көрсөтүлгөн критерийлерди колдонсо болот. Бул критерийлерге карабастан, эксплуатант ушул Тиркеменин 13–18-пункттарына ылайык башка кабыл алынуучу RFFS категория деңгээлдерин аныктай алат.
9. Учактын эксплуатанты жана аэродромдун эксплуатанты КРАЭ-14 9-бөлүмүнүн 2-параграфында көрсөтүлгөн деңгээлдерден төмөн болгон RFFS категориясы менен аэродромдорго пландалып жаткан учууларды макулдашышы керек.
10. Пландоо этабында уча чыгарылуучу жана уча конуучу аэродромдор үчүн камсыздалуучу RFFS коргоо деңгээли F-1 таблицасында көрсөтүлгөн маанилерге барабар же андан жогору болушу керек.
F-1 таблица. Аэродром үчүн кабыл алынуучу категория
авариялык-куткаруу жана өрт өчүрүү кызматтарына карата
(учуп чыгуучу жана конуучу аэродромдор үчүн)
Аэродромдор (учуу иш планында көрсөтүлгөн) Эгерде белгилүү бир аэродром бир нече максатта колдонулса, анда пландалып жаткан колдонуу учурундагы максатка ылайык эң жогорку талап кылынган категория колдонулат. | Аэродром үчүн кабыл алынуучу RFFS категориясы (аэродром үчүн жарыяланган RFFS категориясын жана NOTAM аркылуу берилген бардык өзгөртүүлөрдү эске алуу менен) |
Учуп чыгуучу аэродром жана конуучу аэродром | Ар бир аэродром үчүн RFFS категориясы учактар үчүн белгиленген RFFS категориясынан төмөн болбошу керек. Эксплуатант тиешелүү тобокелдик баалоону жүргүзгөн учурда, төмөнкү учурларда учактар үчүн белгиленген RFFS категориясынан бир баскыч төмөн, же убактылуу төмөндөөнүн узактыгы 72 сааттан ашпаган шартта эки баскыч төмөн категорияга уруксат берилет: учуунун максималдуу сертификатталган көтөрүлүүчү салмагы 27 000 кг ашкан учактар үчүн аэродромдогу RFFS категориясы 4төн төмөн болбошу керек; калган бардык учактар үчүн RFFS категориясы 1ден төмөн болбошу керек. |
11. Жүктөрдү гана ташыган учактар үчүн, учкучтар кабинасынын айланасындагы өрттү белгилүү бир убакытка чейин токтотуп турууга Өрттөн коргоо жана куткаруу кызматы (RFFS) жетиштүү мүмкүнчүлүктөргө ээ болгон учурда, категорияны дагы да төмөндөтүү кабыл алууга боло турган нерсе болуп эсептелет, ошол убакыт ичинде адамдар учактан коопсуз чыга алышы керек.
12. Жүк ташуучу аба кемелеринин учуулары үчүн, эгерде RFFS кабина айланасындагы өрттү басаңдата турган зарыл мүмкүнчүлүктөргө ээ болуп, адамдар учактан коопсуз чыгып кетиши үчүн жетиштүү убакыт камсыз кылынса, анда RFFS категориясын дагы төмөндөтүү кабыл алынуучу болушу мүмкүн.
§ 2 Четтөөлөр
13. Ушул Тиркемелердин 8-пунктундагы нускама материалга карабастан, аэродром үчүн RFFS категориясы F-1 жана F-2 таблицаларында көрсөтүлгөн коргоо деңгээлдеринен төмөн болсо да, башка артыкчылыктуу жагдайлар — мисалы, аба ырайынын шарттары, учуу-конуу тилкесинин өзгөчөлүктөрү же запас аэродромго болгон аралык — үстөмдүк кылып турган болсо, ал кабыл алынуучу деп эсептелиши мүмкүн. Мындай четтөөгө эксплуатант өзүнүн учуу коопсуздугун башкаруу системасынын алкагында жүргүзгөн тобокелдиктин конкреттүү баалоосу негиз болушу керек.
F-2 таблица. Аэродром үчүн кабыл алынуучу категория
авариялык-куткаруу жана өрт өчүрүү кызматтарына карата (запас аэродромдор үчүн)
Аэродромдор (учуу иш планында көрсөтүлгөн) Эскертүү. Эгерде белгилүү бир аэродром бир нече максатта колдонулса, анда пландалып жаткан колдонуу учурундагы максатка ылайык эң жогорку талап кылынган категория колдонулат. | Аэродром үчүн камсыздалуучу RFFS коргоо деңгээлинин кабыл алынуучу деңгээли (аэродром үчүн жарыяланган RFFS категориясын жана NOTAM аркылуу киргизилген бардык өзгөртүүлөрдү эске алуу менен) |
Учуудагы запас аэродром жана конуу пунктунун альтернативдик аэродрому | Эгерде эксплуатант тарабынан кабыл алынуучу тобокелдик баалоосу жүргүзүлгөн болсо: –учактар үчүн белгиленген RFFS категориясынан эки баскыч төмөн, же –убактылуу деңгээлдин төмөндөшү 72 сааттан ашпаган шартта учактар үчүн белгиленген RFFS категориясынан үч баскыч төмөн, бирок ошол эле учурда: –максималдуу сертификатталган учуп көтөрүлүүчү салмагы 27 000 кг ашкан учактар үчүн аэродромдогу RFFS категориясы 4төн төмөн болбошу керек; –калган бардык учактар үчүн RFFS категориясы 1ден төмөн болбошу керек. |
Маршруттагы альтернативдик аэродромдор | •Эгерде аэродромдун эксплуатанты учактын келерине кеминде 30 мүнөт калганда кабардар кылынса: аэродром үчүн RFFS категориясы — максималдуу сертификатталган учуп көтөрүлүүчү салмагы 27 000 кг ашкан учактар үчүн, жок дегенде, 4-категория болушу керек, ал эми калган бардык учактар үчүн — жок дегенде, 1-категория. •Эгерде аэродромдун эксплуатанты учактын келерине 30 мүнөттөн аз убакыт калганда гана кабардар кылына турган болсо: – учактар үчүн белгиленген RFFS категориясынан эки баскыч төмөн, же – убактылуу деңгээлдин төмөндөшү 72 сааттан ашпаган шартта үч баскыч төмөн, бирок ошол эле учурда: – максималдуу сертификатталган учуп көтөрүлүүчү салмагы 27 000 кг ашкан учактар үчүн аэродромдогу RFFS категориясы 4төн төмөн болбошу керек; – калган бардык учактар үчүн — 1-категориядан төмөн болбошу керек. |
14. Аэродром үчүн белгиленген RFFS категориясынан четтөөлөр, башкалар менен катар, төмөнкү жагдайларга тиешелүү болушу мүмкүн:
а) туруктуу эмес (нерегулярдуу) учуу; же
б) 72 сааттан ашкан убактылуу коргоо деңгээлинин төмөндөшү.
15. Тиешелүү учурларда, белгиленген четтөөлөр ошол эле максат үчүн, белгилүү бир учак тибине тандалып алынган аэродромдор тобуна карата колдонулушу мүмкүн.
16. Жогоруда көрсөтүлгөн четтөөлөр белгилүү бир учуу тибине тиешелүү кошумча же башка критерийлерге негизделиши мүмкүн. RFFS деңгээлинин убактылуу төмөндөшү үчүн белгиленген 72 сааттык чекти ар кандай шарттарда ар башкача колдонууга болот: маселен, бул чек белгилүү бир аэродромго же андан учкан жалгыз нерегулярдуу учуу үчүн маанилүү болбой калышы мүмкүн, ошол эле учурда күнүмдүк жана үзгүлтүксүз аткарылуучу учуулар үчүн толук тиешелүү болуп саналат. Четтөөлөр убакыттык чектөө менен колдонулушу мүмкүн. Ошондой эле, четтөөлөр каралып жаткан аэродром(дор)до камсыздалып жаткан RFFS коргоо деңгээлиндеги өзгөрүүлөргө жараша өзгөртүлүшү мүмкүн. Ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 38-пунктуна ылайык, четтөөлөр жана алардын аракеттенүү мөөнөтү Учуу операциялары боюнча колдонмого киргизилиши керек.
17. Учуп чыгуучу жана конуучу аэродромдордо кабыл алынуучу RFFS деңгээлинен четтөөлөргө байланыштуу, уча колдонууга алынуучу аэродромду уча чыгаруу же уча конуу пункту катары пайдалануу пландалган учурда, учактын эксплуатанты тарабынан жүргүзүлүүчү учуу коопсуздугун камсыз кылуу боюнча конкреттүү тобокелдик баалоосу төмөнкү элементтерге негизделиши мүмкүн:
а) RFFS тарабынан камсыздалуучу төмөндөтүлгөн коргоо деңгээлин эске алуу менен эксплуатант тарабынан пландалган учуулардын жыштыгы;
б) учактын эксплуатанты менен аэродромдун эксплуатантынын ортосундагы координация (мисалы, учуу же конуу алдында бар болгон RFFS каражаттарын учуу-конуу тилкесине алдын ала жайгаштыруу жолу менен жайгаштыруу убактысын кыскартуу).
18. Туруктуу (регулярдуу) учууларга карата мындай координация аэродромдун эксплуатантына тиешелүү болгон КРАЭ-14 жоболорун жана RFFS тарабынан аэродромдо камсыздалган коргоо категориясын күнүмдүк же сезондук циклдин алкагында өзгөртүү мүмкүнчүлүктөрүн эске алышы керек.
19. Альтернативдик аэродром үчүн кабыл алынуучу RFFS деңгээлинен четтөөлөргө байланыштуу, учактын эксплуатанты тарабынан учуу коопсуздугу үчүн жүргүзүлгөн конкреттүү тобокелдик баалоосу төмөнкү элементтерге негизделиши мүмкүн:
а) каралып жаткан аэродромду натыйжалуу колдонуу ыктымалдыгы;
б) бул аэродромду тиешелүү максатта тандоонун жыштыгы.
§ 3. Учуу учурунда
20. Ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн 39-пунктуна ылайык Учуу операциялары боюнча колдонмодо көрсөтүлгөн, пландоо этабында кабыл алынуучу аэродром үчүн RFFS категориясы тууралуу маалымат (анын ичинде F-1 жана F-2 таблицалары жана 13-пункттун талаптарына ылайык колдонулган учурларда — тиешелүү четтөөлөр) учуу учурунда кайтадан пландоону жүргүзүүдө колдонулат.
21. Учуу учурунда аба кемесинин командири бардык учурдагы шарттарды тийиштүү эске алуу менен, маршрутту өзгөрткөнгө караганда белгилүү бир аэродромго конуу азыраак коркунучтуу деп эсептесе, RFFS категориясына карабастан, ошол аэродромго конуу чечимин кабыл алууга укуктуу.
(Ушул Эрежелердин 14-бөлүмүнө кошумча)
1. Максаты жана колдонуу чөйрөсү
1. Бул Тиркемеде кооптуу жүктөрдү жүк катары ташууга байланыштуу нускама материал камтылган. Ушул Эрежелердин 14-бөлүмүнө бардык эксплуатанттарга карата колдонулуучу кооптуу жүктөрдү ташуу боюнча талаптар киргизилген.
2. Эксплуатант Техникалык нускамаларда камтылган тиешелүү жоболорду төмөнкү жагдайларга карабастан сактоого тийиш:
а) учуу толугу менен же жарым-жартылай мамлекеттин аймагында же толугу менен анын аймагынан тышкары жүргүзүлсө да;
б) Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелери 18 «Кооптуу жүктөрдү аба аркылуу ташуу» (мындан ары – КРАЭ-18) боюнча кооптуу жүктөрдү ташууга уруксат болсо да.
2. Терминдер
3. Бул Тиркемеде төмөндө келтирилген терминдер төмөнкү мааниге ээ:
Жүктөрдү иштетүү боюнча агент. Эксплуатанттын атынан айрым же бардык функцияларды аткарган агент, анын ичинде жүргүнчүлөрдү же жүктөрдү кабыл алуу, жүктөө, түшүрүү, өткөрүп берүү же башкача иштетүү.
Сырткы таңгыч. Бир же бир нече таңгычтарды жайгаштыруу жана сактоо же ташуу үчүн ыңгайлуу жалгыз бирдик катары калыптандыруу максатында жүктү жөнөтүүчү тарабынан колдонулган таңгыч.
Жүк ташуучу аба кемеси. Жүк же мүлк ташыган, бирок жүргүнчүлөрдү ташыбаган аба кемеси. Бул контекстте жүргүнчү болуп төмөнкү адамдар эсептелбейт:
а) экипаж мүчөсү;
б) Эксплуатанттын нускамасына ылайык жана уруксат менен ташылып жаткан кызматкери;
в) Мыйзамдуу орган тарабынан ыйгарым укуктуу өкүл; же
г) Борттогу белгилүү бир жүк үчүн жоопкерчилиги бар адам.
Жүк контейнери. Жүк контейнери — бул радиоактивдүү материалдарды таңгакталган же таңгакталбаган түрдө бир же бир нече транспорт түрү менен ташууну жеңилдетүү максатында колдонулуучу транспорттук жабдуунун объектиси.
Кооптуу жүктөргө байланышкан инцидент. Кооптуу жүктөрдү ташуу менен байланышкан жана сөзсүз түрдө аба кемесинин бортунда болбошу мүмкүн болгон инцидент, ал адамдын жаракат алышына, мүлктүн бузулуусуна, өрттүн чыгышына, бузулуу, агып кетүү, суюктуктун же радиациянын чыгышы же таңгычтын бүтүндүгү бузулгандыгын далилдеген башка көрүнүштөргө алып келет. Ошондой эле, кооптуу жүктөрдү ташуу менен байланышкан жана аба кемесине же анын жүргүнчүлөрүнө олуттуу коркунуч жараткан ар кандай окуя кооптуу жүктөргө байланышкан инцидент болуп эсептелет.
Кабыл алуу боюнча текшерүү баракчасы. Кооптуу жүктөрдүн таңгычтарынын сырткы көрүнүшүн жана аларга тиешелүү документтерди текшерүүдө жардам берүүчү документ. Бул текшерүү бардык тиешелүү талаптардын аткарылгандыгын аныктоо максатында жүргүзүлөт.
Руксат берүү. Кооптуу жүктөрдү ташууга уруксат берген бийлик органы тарабынан берилген документ;
Кооптуу жүктөр. Ден-соолукка, коопсуздукка, мүлккө же айлана-чөйрөгө коркунуч туудуруучу буюмдар же заттар, алар Техникалык нускамалардагы кооптуу жүктөрдүн тизмесинде көрсөтүлгөн же ошол Нускамаларга ылайык классификацияланган.
Кооптуу жүктөр менен байланышкан кырсыктар. Кооптуу жүктөрдү ташууга байланыштуу болуп, адамдын өлүмүнө, оор жаракат алышына же олуттуу материалдык чыгымга алып келген кырсык.
Кооптуу жүктөр боюнча транспорттук документ. Техникалык көрсөтмөлөр менен каралган документ. Ал кооптуу жүктөрдү аба аркылуу ташуу үчүн сунуштаган адам тарабынан толтурулат жана бул кооптуу жүктөр тууралуу маалыматтарды камтыйт.
Техникалык көрсөтмөлөр. Эл аралык жарандык авиация уюмунун Кеңешинин чечими менен бекитилип жана жарыяланган аба аркылуу кооптуу жүктөрдү коопсуз ташуу боюнча Техникалык көрсөтмөлөрдүн учурдагы басылышы, анын ичинде Толуктоо жана ага карата бекитилген жана жарыяланган бардык Кошумчалар.
Бошотуу. Ушул бөлүмдүн талаптарын аткаруу максатында гана колдонулган, Техникалык көрсөтмөлөрдө айтылган жана бардык тиешелүү органдар тарабынан берилген, Техникалык көрсөтмөлөрдүн талаптарын аткаруудан бошотууну камсыз кылган уруксат.
Таңгактоо комплекти. Таңгактоо операциясынын натыйжасында алынган, ташууга даярдалган таңгак жана анын ичиндеги заттардан турган толук продукт.
Таңгак. Ичиндеги затты кармап туруу милдетин аткаруу үчүн керектелген тара жана башка бардык кошумча компоненттер же материалдар.
Оор жаракат. Кырсыктын натыйжасында адам алган жана төмөнкүлөрдүн бирине алып келген жаракат:
а) жаракат алынган учурдан баштап жети күндүн ичинде 48 сааттан ашык ооруканага жатууну талап кылат; же
б) дененин кайсы болбосун сөөгүнүн сынуусуна алып келет (колдун, буттун же мурундун манжаларынын жөнөкөй сынууларынан тышкары); же
в) катуу кан агууга, нервдердин, булчуңдардын же тарамыштардын жабыркашына алып келген айрылган жараларды камтыйт; же
г) кайсы бир ички органдын жабыркашы; же
д) экинчи же үчүнчү даражадагы күйүктөр, же дене бетинин 5%дан көбүн жабыркаткан ар кандай күйүктөр; же
е) инфекциялык заттардын же зыяндуу нурлануунун тастыкталган таасирин камтыйт.
Жүктөрдү бириктирүүчү каражаттар. Ар кандай типтеги авиациялык контейнер же үстү торчо менен жабылган авиациялык поддон.
3. Кооптуу жүктөрдү ташууга уруксат
4. Эксплуатант кооптуу жүктөрдү Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан берилген тиешелүү уруксаты болмоюнча ташыбоого тийиш.
5. Кооптуу жүктөрдү ташууга уруксат берилгенге чейин, эксплуатант тиешелүү окутуу өткөрүлгөнүнө, бардык тиешелүү документтердин (мисалы, жерде тейлөө, аба кемесин тейлөө, персоналды окутуу боюнча) кооптуу жүктөр тууралуу маалыматтарды жана көрсөтмөлөрдү камтыгандыгына, ошондой эле ташуунун бардык этаптарында кооптуу жүктөр менен коопсуз иштөө жол-жоболору иштелип чыккандыгына ынанууга тийиш.
6. Колдонуу.
Кооптуу жүктөр катары классификацияланышы мүмкүн болгон, бирок ушул көрсөтмөлөрдүн 1 жана 8-бөлүктөрүнө ылайык Техникалык көрсөтмөлөрдүн таасирине кирбеген буюмдар жана заттар төмөнкү шарттар аткарылган учурда ушул бөлүмдүн жоболорунан чыгарылат:
а) эгерде алар учуу учурунда бейтапка медициналык жардам көрсөтүү максатында эксплуатанттын уруксаты менен бортко жайгаштырылса, анда алар:
1) учуу учурунда колдонуу үчүн ташылып жатса; атайын медициналык колдонууга багытталган учактын туруктуу жабдуусунун бир бөлүгү болуп саналса; же ошол эле учактын аткарган учуусунда бейтапты жеткирүү үчүн же бейтапты ташыган соң ташылып жатса; жана
2) учуу учурунда бейтапка медициналык жардам көрсөтүү үчүн эксплуатанттын уруксаты менен бортко жайгаштырылган учурда төмөнкүдөй кооптуу жүктөр колдонулуучу абалда сакталууга же колдонулбаган учурда ишенимдүү түрдө сакталууга тийиш жана учактын көтөрүлүшүндө, конуусунда жана коопсуздук кызыкчылыктарында аба кемесинин командири зарыл деп эсептеген бардык башка учурларда талаптагыдай бекитилип турушу керек:
(i) Өзгөчө ошол газды сактоо жана ташуу үчүн атайын жасалган газ баллондору;
(ii) Учакта колдонулуп жаткан бардык мезгил ичинде атайын даярдалган персоналдын көзөмөлүндө болушу талап кылынган психотроптук заттар жана башка медициналык буюмдар;
(iii) Электролиттин агып кетишине жол бербөө үчүн дайыма тик абалда сакталышы жана зарыл учурда бекитилиши зарыл болгон ным элементтүү аккумулятордук батареялары бар жабдуулар.
б) Алар учакта эксплуатациялык себептерден улам болушу керек, бирок алмаштыруу үчүн арналган же алмаштыруу максатында алынган буюмдар жана заттар Техникалык көрсөтмөлөрдө көрсөтүлгөндөй ташылышы зарыл.
в) Алар жүктө (багажда) болушу мүмкүн:
1) жүргүнчүлөр же экипаж мүчөлөрү тарабынан Техникалык көрсөтмөлөргө ылайык ташылып жаткан болсо; же
2) ташуу учурунда өз ээсинен бөлүнүп калган (мисалы, жоголгон же туура эмес багытталган багаж), бирок эксплуатант тарабынан ташылып жаткан болсо.
4. Тиешелүү эрежелерге ылайык же эксплуатациялык себептерден улам аба кемесинин бортундагы кооптуу жүктөр
7. Аба кемесинин бортунда Жарандык авиация башкармалыгынын тиешелүү эрежелерине ылайык же эксплуатациялык себептерден улам болушу талап кылынган кооптуу жүктөр — бул төмөнкү максаттар үчүн зарыл болгон жүктөр:
а) учактын учууга жарамдуулугун камсыздоо үчүн;
б) учактын коопсуз эксплуатациясын камсыздоо үчүн; же
в) жүргүнчүлөрдүн же учуу экипажынын ден соолугун камсыздоо үчүн.
8. Мындай кооптуу жүктөргө төмөнкүлөр кирет, бирок алар менен чектелбейт:
а) аккумуляторлор;
б) өрт өчүргүчтөр;
в) биринчи жардам көрсөтүүчү медициналык топтомдор;
г) курт-кумурскаларга каршы каражаттар / аба тазалоочу каражаттар;
д) куткаруучу шаймандар; жана
е) көчмө кычкылтек аппараттары.
5. Жүргүнчүлөр жана экипаж мүчөлөрү тарабынан ташылып жаткан кооптуу жүктөр
9. Техникалык көрсөтмөлөрдө белгилүү бир шарттар сакталган учурда жүргүнчүлөр же экипаж мүчөлөрү тарабынан ташылып жаткан айрым кооптуу жүктөргө адатта колдонулуучу талаптардан чыгарылуулар каралган. Бул талаптар төмөндө кайрадан келтирилет.
10. Ар бир жүргүнчү же экипаж мүчөсү тарабынан ташууга уруксат берилген кооптуу жүктөргө төмөнкүлөр кирет:
а) спиртинин көлөмү 24%дан жогору, бирок 70%дан ашпаган алкогольдук ичимдиктер – бир адамга 5 литрден ашпоого тийиш;
б) радиациялык эмес медициналык же гигиеналык каражаттар (анын ичинде аэрозолдор, чачка себүүчү каражаттар, парфюмерия, спирт камтыган дарылар); ошондой эле, только катталган жүктө – спорттук же үй-бүлөлүк колдонууга арналган, күйбөгөн, уулуу эмес жана кошумча тобокелдик жаратпаган аэрозолдор;
в) коопсуз шырпы же жеке колдонуу үчүн арналган зажигалка — кол жүгү катары өзүн менен алып жүрүүгө уруксат берилет;
г) механикалык протездерди иштетүү үчүн колдонулуучу 2.2 подкласстагы газ баллондорунун чакан көлөмдөгү үлгүлөрү жана сапар учурунда жетиштүү камтууну камсыз кылуу үчүн зарыл болгон кошумча ушундай эле көлөмдөгү баллондор;
д) жүрөк булчуңдарын стимулдаштыруучу аппараттар (кардиостимуляторлор) же башка радиоактивдүү изотопторду камтыган түзмөктөр, анын ичинде литий батареялары менен иштеген, адамдын денесине имплантацияланган же сыртына орнотулган шаймандар;
е) чакан өлчөмдөгү медициналык же клиникалык термометр — курамында сымап бар, бирок ал жеке колдонуу үчүн арналган жана коргоочу капка салынган болсо;
ж) бузулуучу буюмдарды сактоо үчүн колдонулган кургак муз — эгер анын көлөмү 2 кгдан ашпаса жана таңгак газдын чыгуусуна мүмкүндүк берсе;
з) эксплуатант уруксат берген учурда, медициналык колдонуу үчүн арналган газ түрүндөгү кычкылтек же аба камтылган чакан баллондор;
и) эксплуатант уруксат берген учурда, өзүнөн-өзү желип чыгуучу куткаруучу жилетке орнотулган, 2.2 подкласска кирген газдын чакан көлөмдөгү баллондорунан 2 даанадан ашпаган жана ошондой эле 2 даанадан ашпаган кошумча запас баллондор;
к) эксплуатант уруксат берген учурда, катталган жүк катары ташылып жаткан аккумулятор менен иштеген, бирок агып кетпеген аккумуляторго ээ болгон майыптар колдоно турган коляскалар же башка кыймылдоо каражаттары. Бул жабдуу төмөнкү шарттарда ташылышы керек: аккумулятор жабдууга ишенимдүү бекитилген болушу керек, ажыратылган болушу зарыл жана кыска туташууну алдын алуу үчүн клеммалары изоляцияланган болушу шарт;
л) эксплуатант уруксат берген учурда, агып кетүүчү аккумулятор менен иштеген майыптар коляскалары же башка кыймылдоого жардам берүүчү каражаттар, эгерде алар катталган жүк катары ташылса. Эгер жабдууну ар дайым тик абалда жүктөп, жайгаштырып, бекитип жана түшүрүү мүмкүн болсо, анда аккумулятор жабдууга ишенимдүү түрдө бекитилиши, ажыратылышы жана кокустук кыска туташуудан коргоо үчүн клеммалары изоляцияланышы керек. Эгер жабдууну тик абалда сактоо мүмкүн болбосо, анда аккумулятор алынып, бекем, катуу жана суюктукту өткөрбөгөн таңгакка салынышы керек. Таңгак аккумулятордон чыккан суюктукту толук сиңирип алуу үчүн жетиштүү абсорбирлөөчү материал менен курчалууга тийиш жана тик абалда сакталууга тийиш. Мындан тышкары, аккумулятор кокустук кыска туташуудан корголгон болушу зарыл. Таңгак учактын жүк бөлүгүндө кыймылдап кетпеши үчүн ишенимдүү бекитилүүгө тийиш. Аба кемесинин командири аккумулятору орнотулган же аккумулятору өзүнчө таңгакталган майыптар коляскасынын же кыймылдоочу каражаттын жайгашкан жери жөнүндө кабардар болууга тийиш;
м) эксплуатант уруксат берген учурда, курал-жарак үчүн патрондор (жөн гана UN0012 жана UN0014) — 1.4S подклассына таандык — эгерде алар жеке колдонуу үчүн арналган болсо, ишенимдүү таңгакталган болсо жана жалпы салмагы 5 кг бруттодон ашпаса, ошондой эле катталган жүк катары тапшырылса. Жарылуучу же күйүүчү снаряддары бар патрондорду ташууга жол берилбейт. Бир нече адам үчүн берилген уруксаттарды бир же бир нече таңгакка бириктирүүгө тыюу салынат;
н) эксплуатант уруксат берген учурда, кол жүктө (аба кемесинин салонунда) сымап бар барометр же сымап термометр ташууга уруксат берилет, эгерде ал мамлекеттик метеорологиялык бюронун же ошол сыяктуу расмий мекеменин өкүлүнө таандык болсо. Аба кемесинин командири мындай барометр же термометрди ташуунун зарылдыгы тууралуу кабардар болушу керек;
о) Запас батареялар, анын ичинде литий батареялары, агып кетпеген батареялар, никель-металлгидрид батареялары жана кургак батареялар – алып жүрүүгө уруксат берилген портативдик электрондук түзүлүштөр үчүн – болгону кол жүктө ташууга уруксат берилет. Сырттан кубаттоочу түзүлүштөр деп аталган буюмдар да запас батарея катары каралат. Бул батареялар ар бири өз-өзүнчө кыска туташуудан коргоочу ыкмалар менен корголушу шарт. Литий-металл батареялар литийдин курамы 2 граммдан ашпашы керек. Литий-ион батареялар кубаттуулугу 100 ватт/сааттан ашпашы керек.
11. Кооптуу жүктөрдү ташууга чектөөлөр
а) Эксплуатант аба кемесинин бортунда, Техникалык көрсөтмөлөрдө атайын аталышы боюнча же жалпы түрдө сүрөттөлүп, каандай шарт болбосун ташууга тыюу салынган деп белгиленген буюмдар жана заттар (же кооптуу жүк катары жарыяланган башка жүктөр) ташылбашын камсыз кылууга милдеттүү;
б) Эксплуатант кооптуу жүк катары жарыяланган буюмдарды жана заттарды, алар Техникалык көрсөтмөлөрдө кадимки шарттарда ташууга тыюу салынган деп аныкталган болсо, төмөнкү талаптар аткарылмайынча ташыбашы керек:
1) Техникалык көрсөтмөлөрдүн талаптарына ылайык, бардык тиешелүү мамлекеттер тарабынан зарыл болгон бошотуулар берилген болушу керек; же
2) Эгерде Техникалык көрсөтмөлөрдө жооптуу мамлекеттердин гана макулдугу талап кылынат деп көрсөтүлгөн болсо анда бардык тиешелүү мамлекеттер тарабынан тиешелүү макулдук берилген болушу зарыл.
6. Бошотууларга тиешеси бар мамлекеттер
12. Техникалык көрсөтмөлөрдө белгилүү бир шарттарда, адатта ташууга тыюу салынган кооптуу жүктөрдү ташууга уруксат берилиши мүмкүн экендиги каралган. Мындай шарттарга, мисалы, өтө шашылыш жагдайлар, башка транспорт түрлөрү ылайыктуу болбогон учурлар, же белгиленген талаптарды толук аткаруу коомдук кызыкчылыктарга каршы келген учурлар кирет. Бул шарттарда бардык тиешелүү мамлекеттер Техникалык көрсөтмөлөрдүн жоболорунан бошотууларды бере алышат, бирок бул учурда Техникалык көрсөтмөлөрдө белгиленген коопсуздуктун жалпы деңгээлине барабар болгон коопсуздук деңгээлине жетишүү үчүн бардык чаралар көрүлүүгө тийиш.
7. Учуу учурундагы өзгөчө кырдаал болгон учурда маалымат берүү
13. Аба кемеси өзгөчө кырдаалда конууга мажбур болгон учурда жердеги кызматтардын даярдыгын камсыз кылуу үчүн, эксплуатант учуу учурунда тиешелүү аба кыймылын тейлөө бөлүмүнө бортто жүк катары ташылып жаткан бардык кооптуу жүктөр боюнча так жана жеткиликтүү маалыматты берүүгө милдеттүү. Мүмкүн болушунча, бул маалыматка төмөнкүлөр кирүүгө тийиш, тиешелүү жүктүн туура жүк аталышы жана/же UN/ID номери; классы/подклассы;1-класстагы жүктөр үчүн бирге сактоо тобу; белгиленген кошумча тобокелдиктер; көлөмү жана аба кемесинин бортундагы так жайгашкан жери.
14. Эгерде толук маалыматты берүү мүмкүн болбой калса, анда ар бир жүк бөлүгүндө ташылып жаткан кооптуу жүктөр боюнча UN/ID номерлери же класстары/бөлүмдөрү жана алардын көбөймөлүү же кыскача көлөмү менен классы/бөлүмү көрсөтүлүшү керек. Альтернатива катары, аба кемесинин командирине учуу учурунда берилүүчү жазуу түрүндөгү маалыматтын көчүрмөсүн алуу мүмкүн болгон телефон номери көрсөтүлүшү мүмкүн.
15. Учуу учурунда пайда болгон өзгөчө кырдаалдын мүнөзүн эске алуу менен, айрым учурларда аба кемесинин командири бортто жүк катары ташылып жаткан кооптуу жүктөр жөнүндө тиешелүү аба кыймылын тейлөө бөлүмүнө маалымат берүүгө мүмкүнчүлүк болбой калышы мүмкүн экендиги кабыл алынат.
8. Жарандык авиация башкармалыгы
16. КРАЭ-18дин жана ушул Эрежелердин талаптарына ылайык келген учурда, Жарандык авиация башкармалыгы аба эксплуатанттын күбөлүгүнө тиркелген аба кемесинин эксплуатациялык мүнөздөмөлөрүндө кооптуу жүктөрдү жүк катары ташууга уруксат берген атайын бекитүүнүн берилгендигин көрсөтөт. эксплуатациялык мүнөздөмөлөрдө ошондой эле каралган бардык чектөөлөр көрсөтүлүшү керек.
17. Атайын бекитүү жөн гана белгилүү түрдөгү кооптуу жүктөрдү (мисалы, кургак муз, B категориясындагы биологиялык заттар, же бошотулган көлөмдөгү кооптуу жүктөр) же COMAT (авиакомпаниянын менчигиндеги материалдар) ташууга берилген болушу мүмкүн.
18. Техникалык көрсөтмөлөргө кошумча документ мамлекеттик органдардын эксплуатанттарга карата милдеттери боюнча көрсөтмө мүнөздөгү материалдарды камтыйт. Ал Техникалык көрсөтмөлөрдүн 7-бөлүгүнө байланыштуу кошумча маалыматтарды, атап айтканда сактоо жана жүктөө, маалымат берүү, текшерүүлөр, талаптардын аткарылышын камсыз кылуу боюнча көрсөтмөлөрдү, жана ушул Эрежелерде кооптуу жүктөр боюнча белгиленген милдеттерге байланышкан маалыматтарды камтыйт.
19. Кооптуу жүктөрдү жүк катары эмес ташуу (мисалы, медициналык рейстер, издөө-куткаруу операциялары) Техникалык көрсөтмөлөрдүн 1-бөлүгүнүн 1-бөлүмүндө каралат. Учуу учурунда аба кемесинин бортунда колдонуу үчүн арналган же жабдуу катары ташылып жаткан кооптуу жүктөрдү ташууга байланыштуу бошотуулар Техникалык көрсөтмөлөрдүн 1-бөлүгүнүн 2.2.1-пунктунда көрсөтүлгөн.
9. Эксплуатант
20. Эксплуатант, көз карандысыз түрдө кооптуу жүктөрдү ташууга уруксаты бар же жок экенине карабастан, Жарандык авиация башкармалыгынын талаптарына ылайык кооптуу жүктөр боюнча баштапкы жана мезгилдик даярдоо программаларын иштеп чыгууга жана жаңыртууга милдеттүү.
21. Кооптуу жүктөр боюнча даярдоо программалары кооптуу жүктөрдү ташууга уруксаты бар же жок бардык эксплуатанттар үчүн каралышы керек.
22. Кооптуу жүктөр боюнча даярдоо программалары, Кыргыз Республикасында түзүлгөн жана эксплуатант болуп саналбаган уюмдар үчүн (б.а. кооптуу жүктөрдү кабыл алуу, жүктөө, түшүрүү, жүргүнчүлөрдү каттоо, жүргүнчүлөрдү, экипаж мүчөлөрүн жана алардын жүгүн текшерүү менен алектенген уюмдар), Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан белгиленген тартипте бекитилиши керек.
23. Коопсуздук кызматынын кызматкерлери, эксплуатант кооптуу жүктөрдү авиажүк катары ташыганбы же жокпу карабастан, жүргүнчүлөрдү же жүктү ташууга байланыштуу иш жүргүзгөн учурда милдеттүү түрдө даярдыктан өтүүгө тийиш.
24. Даярдоо бүткөндөн кийин кызматкерлерге тест жана даярдыктын натыйжалуулугун баалоо жүргүзүлүүгө тийиш. Бул алардын окуу материалын түшүнгөндүгүн текшерүү үчүн талап кылынат. Тесттен жана натыйжалуулук баалоодон ийгиликтүү өткөндүгүн тастыктоо милдеттүү.
25. Даярдоо боюнча маалыматтар дайыма жаңыланып турушу керек жана төмөнкүдөй маалыматтарды камтууга тийиш:
а) кызматкердин фамилиясы;
б) даярдоонун жана баалоонун акыркы курсу аяктаган айы;
в) окуу үчүн колдонулган окуу материалдарынын сүрөттөлүшү, алардын көчүрмөсү же шилтемеси;
г) даярдоону жүргүзгөн уюмдун аталышы жана дареги;
д) тесттен ийгиликтүү өткөнүн жана даярдыктын натыйжалуулугун баалоонун жыйынтыгын тастыктаган далил.
26. Персоналдын даярдыгы жана баалоосу боюнча маалыматтар акыркы даярдоо аяктаган айдан баштап кеминде 36 ай сакталууга тийиш жана Жарандык авиация башкармалыгынын талабы боюнча берилүүгө милдеттүү.
I. Жалпы жоболор
1. Ушул Жобо аба кемесинин курамында бортто иш алып барууга укук берген жарактуу сертификаттарга (күбөлүктөргө) ээ болгон, анын ичинде учуу окуу жайларынын курсанттарын жана стажёрлорду (мындан ары – экипаж мүчөлөрү) камтыган жарандык авиациянын аба кемелеринин экипаж мүчөлөрүнүн иш убактысы менен эс алуу убактысынын режиминин өзгөчөлүктөрүн белгилейт.
2. Ушул Жобонун ченемдери эксплуатанттардын Учуу операциялары боюнча колдонмосун (РПП) иштеп чыгууда жана экипаж мүчөлөрүнүн иш графиктерин жана эксплуатанттын аба кемелеринин кыймылынын расписаниелерин түзүүдө милдеттүү түрдө колдонулат.
Эксплуатант ушул Жобонун ченемдерине ылайык экипаж мүчөлөрүнүн иштөө жана эс алуу режимдерин жөнгө салуучу жоболорду иштеп чыгат жана УОКко учуу жана эс алуу режимдери тууралуу жоболорду кошот, бул учурда учуу жана кабиналык экипаж мүчөлөрүнүн укуктарын жана кызыкчылыктарын коргоочу профсоюз уюмунун шайланган органынын же башка өкүлчүлүк органдын пикирлери эске алынат.
3. Учуу экипажынын мүчөсү чарчоонун учуу коопсуздугуна терс таасир тийгизе тургандай деңгээлге жеткен учурда, УОКто белгиленген тартипте андан аркы милдеттерди аткаруудан баш тартууга милдеттүү.
§1. Аныктамалар
4. Ушул Жобонун максаттары үчүн төмөнкү аныктамалар колдонулат:
Акклиматизацияланган – экипаж мүчөсүнүн циркаддык биоритми анын жайгашкан убакыт алкагынын зонасы менен шайкеш келген абал. Экипаж мүчөсү учуп чыгуу чекити жайгашкан жердин жергиликтүү убактысына карата 2 сааттын ичинде болгон убакыт зонасына акклиматизацияланган деп эсептелет. Эгерде кызматтык тапшырманын башталган жериндеги жергиликтүү убакыт менен кийинки тапшырманын башталган жериндеги жергиликтүү убакыттын ортосундагы айырма эки сааттан ашса, анда экипаж мүчөсү максималдуу суткалык учуу мезгилин эсептөө үчүн 1-таблицада көрсөтүлгөн маанилерге ылайык акклиматизацияланган деп эсептелет.
Таблица 1
| |||||
Эсептик убакыт менен кийинки кызматтык тапшырма башталган жердин жергиликтүү убактысынын ортосундагы айырма (саат) | Келген учурдан баштап эсептик убакытка чейинки өткөн убакыт | ||||
| < 48 | 48 – 71:59 | 72 –95:59 | 96 –119:59 | ≥ 120 |
< 4 | B | D | D | D | D |
≤ 6 | B | X | D | D | D |
≤ 9 | B | X | X | D | D |
≤ 12 | B | X | X | X | D |
«B» – экипаж мүчөсү учуп чыккан жердин убакыт алкагынын жергиликтүү убактысына акклиматизацияланган дегенди билдирет;
«D» – экипаж мүчөсү кийинки кызматтык тапшырма башталган жердин жергиликтүү убактысына акклиматизацияланган дегенди билдирет;
«X» – экипаж мүчөсүнүн акклиматизация абалы аныкталбаган деп эсептелет;
Контролдук убакыт – бул экипаж мүчөсү жайгашкан жердин жергиликтүү убактысы, ал акклиматизацияланган убакыт алкагынан 2 сааттан ашпаган айырмада жайгашкан учурга туура келет;
Жайгашуу орду – (резервдеги күтүү же үзгүлтүккө учураган кызматтык мезгил учурларында) — коомчулукка жеткиликсиз, тынч жана ыңгайлуу, жарык жана температураны көзөмөлдөөчү каражаттар менен жабдылган, жетиштүү эмерек менен камсыздалган жана экипаж мүчөлөрүнө уйкуга мүмкүнчүлүк түзгөн, ошол эле учурда анда бир эле учурда бир нече экипаж мүчөсү жайгаша ала турган орун. Мындан тышкары, мындай жайда тамак-аш жана суусундуктарга жеткиликтүүлүк камсыз болушу зарыл;
Тийиштүү жайгашуу орду – (резерв мезгили, үзгүлтүккө учураган кызмат же эс алуу убактысы үчүн) ар бир экипаж мүчөсү үчүн өзүнчө бөлмөдө жайгаштырылган, тынч чөйрөдө жайгашкан, керебет, жетиштүү желдетүү, температураны жана жарыктын интенсивдүүлүгүн жөнгө салуучу каражаттар менен камсыздалган, ошондой эле тамак-аш жана суусундуктарга жеткиликтүүлүгү бар орун;
Кеңейтилген учуу экипажы – аба кемесин эксплуатациялоо үчүн минималдуу талап кылынган сандагы мүчөлөрдөн көп сандагы учуу экипажынан турган курам. Мындай курам учуу учурунда ар бир экипаж мүчөсүнүн өзүнө дайындалган ордунан убактылуу кетип, анын ордуна тиешелүү түрдө квалификациялуу башка экипаж мүчөсүнүн келүүсүнө жана эс алуу мөөнөтүн өтөөсүнө мүмкүнчүлүк берет;
Тыным – учуу нөөмөтү (учуу милдети) учурундагы, эс алуу мезгилинен кыска болгон, кызматтык тапшырманын бир бөлүгү катары эсептелген жана анын жүрүшүндө экипаж мүчөсү бардык милдеттерден бошотулган убакыт аралыгы;
Кечиктирилген отчет берүү убактысы– эксплуатант тарабынан пландалган учуу нөөмөтүнүн (FDP) башталышын, экипаж мүчөсү эс алуу жайынан чыгып кете электе, белгилүү убакытка кечиктирип белгилөө;
Туруксуз расписание – экипаж мүчөсүнүн иш графиги, аны акклиматизацияланган жердеги оптималдуу уйку мезгилинде уйку режимин бузган, FDP (учуу нөөмөтү) же FDPлердин айкалышы аркылуу түзүлгөн график. Мындай график күндүн же түндүн каалаган учурунда башталып, бүтүп же дал келип калганда, ал туруксуз деп эсептелет. Иш графиги төмөнкү учурларда туруксуз мүнөзгө ээ болушу мүмкүн эрте башталса, кеч бүтсө, түн ичинде өтсө:
(а) "Таңкы тибиндеги" туруксуз расписание:
(i) "Эрте башталат" деп эсептелет – эгерде нөөмөттүн башталышы экипаж мүчөсү акклиматизацияланган убакыт зонасында саат 05:00дөн 05:59га чейин башталса;
(ii) "Кеч бүтөт" деп эсептелет – эгерде нөөмөттүн башталышы экипаж мүчөсү акклиматизацияланган убакыт зонасында саат 23:00дөн 01:59га чейин башталса.
(b) "Узартылган тибиндеги" туруксуз расписание:
(i) "Эрте башталат" деп эсептелет – эгерде нөөмөттүн башталышы экипаж мүчөсү акклиматизацияланган убакыт зонасында саат 05:00дөн 06:59га чейин башталса;
(ii) "Кеч бүтөт" деп эсептелет – эгерде нөөмөттүн башталышы экипаж мүчөсү акклиматизацияланган убакыт зонасында саат 00:00дөн 01:59га чейин башталса.
Түнкү нөөмөт – экипаж мүчөсү акклиматизацияланган убакыт алкагындагы саат 02:00дөн 04:59га чейинки убакытты камтыган жана ошол мезгилди бузган нөөмөт мезгили.
Кызматтык тапшырма – экипаж мүчөсү эксплуатант үчүн аткарган ар кандай милдет, анын ичинде кызматтык учуу убактысы (FDP), административдик милдеттер, даярдык курстарына жана текшерүүлөргө катышуу, позициялоо, белгиленген резервдик күтүү мезгилдери.
Кызматтык учуу убактысы (FDP) – эксплуатант экипаж мүчөсүн кызматтык тапшырманын (бир же бир нече учуу участогу менен байланышкан) башталышы үчүн чакырган учурдан баштап, акыркы учуу участогу бүткөндө, аба кемеси токтоп, кыймылдаткычтар өчүрүлгөнгө чейинки аралык. Бул мезгилде экипаж мүчөсү нөөмөттө болгон абалда эсептелет.
Учуу убактысы – учактар үчүн: аба кемеси учуу максатында токтоочу жайдан кыймылдай баштаган учурдан тартып, бардык кыймылдаткычтар жана дөңгөлөктөр токтоп, белгиленген токтоочу жайда толук токтогон учурга чейинки аралык.
База – эксплуатант тарабынан экипаж мүчөсүнө белгиленген жер, анда экипаж мүчөсү, адатта, өзүнүн нөөмөтүн же нөөмөттөрдүн топтомун баштайт жана аяктайт, жана адатта, эксплуатант бул жерде экипаж мүчөлөрүн жайгаштыруу боюнча жоопкерчилик тартпайт.
Жергиликтүү сутка – жергиликтүү убакыт боюнча саат 00:00дө башталып, 24 саатты түзгөн убакыт аралыгы.
Жергиликтүү түн – жергиликтүү убакыт боюнча саат 22:00дөн 08:00гө чейинки 8 сааттык убакыт аралыгы.
Нөөмөттө турган экипаж мүчөсү – бир учуу участогунда аба кемесинде өзүнүн милдеттерин аткарып жаткан экипаж мүчөсү.
Позиционирование (жиберүү) – экипаж мүчөсүнүн эксплуатанттын тапшырмасы боюнча бир жерден экинчи жерге жумушка тартылбастан жылуусу. Бул төмөнкү учурларды камтыбайт:
–эс алуу жайынан базага нөөмөт башталышына чейин жана тескерисинче жеке жол жүрүү убактысы;
– эс алуу жайынан нөөмөт башталуучу жерге чейинки жана тескерисинче жергиликтүү жол жүрүү убактысы.
Учактагы эс алуу жайы – учууга жарактуу уктоо үчүн ылайыктуу керебет же отургуч. Отургуч кеминде 45° жантайган, кеминде 50 см туурасы бар жана бут коюучу менен камсыз болушу керек.
Резерв (запас) – экипаж мүчөсү эксплуатанттын FDPге (учуу нөөмөтүнө), дислокацияга же башка кызматтык тапшырмага чакыруу мүмкүнчүлүгүнө даяр болушу керек болгон убакыт аралыгы. Бул тапшырма тууралуу алдын ала жок дегенде 10 саат мурун кабар берилүүгө тийиш.
Эс алуу мезгили – нөөмөт мезгилинен мурун же/жана кийин берилүүчү, үзгүлтүксүз жана белгиленген убакыт аралыгы, анын ичинде экипаж мүчөсү бардык кызматтык жана резервдик милдеттерден бошотулат.
Ротация – нөөмөт мезгили же нөөмөттөрдүн жыйындысы, курамында жок дегенде бир учуу нөөмөтү (FDP) жана базадан тышкаркы эс алуу мезгилдери камтылган. Ал база жеринде башталып, экипаж мүчөсү базага кайтып келип, эс алуу мезгилине өткөн учур менен аяктайт, жана бул учурдан тартып эксплуатант анын жайгашуусу үчүн жоопкерчилик тартпайт.
Бир күндүк тыныгуу – бир күн жана эки жергиликтүү түн бою бардык кызматтык жана дежурдук милдеттерден бошотулган, алдын ала маалымдалган мезгил. Эс алуу мезгили бул тыныгуунун курамына кириши мүмкүн.
Сектор – учуу нөөмөтүнүн бир бөлүгү, аба кемеси учуу максатында алгачкы кыймылдай баштаган учурдан тартып, конуп, токтоочу жайда толук токтогон учурга чейинки аралык.
Күтүү режими – алдын ала белгиленген убакыт аралыгы, анда экипаж мүчөсү учууга, жиберүүгө же башка дежурлукка дайындалуу үчүн жеткиликтүү болууга милдеттүү.
Аэропорттогу күтүү – түздөн-түз аэропортто ишке ашкан күтүү режими.
Башка күтүү – үйдө же тийиштүү жайда өтө турган күтүү режими.
Циркаддык активдүүлүктүн терезеси (WOCL) – экипаж мүчөсү акклиматизацияланган убакыт алкагында 02:00дөн 05:59га чейинки убакыт аралыгы.
§2. Эксплуатанттын милдеттери
5. Эксплуатант:
а) иш графиктерин алдын ала жетиштүү мөөнөттө жарыялайт, экипаж мүчөлөрүнө өзүнүн эс алуу убактысын туура пландаштырууга мүмкүнчүлүк берүү үчүн;
б) учуу нөөмөтүнүн мезгилдерин (FDP) ошондой тартипте пландаштырат, экипаж мүчөлөрү ар кандай шарттарда коопсуздуктун жетиштүү деңгээлин камсыздай ала тургандай даражада эс алып, иштөөгө жөндөмдүү болушу үчүн;
в) нөөмөттү баштоо үчүн келүү убактысын көрсөтөт, ал учак алдындагы жердеги тапшырмаларды аткарууга жетиштүү убакытты камтууга тийиш;
г) эске алат: учуу нөөмөттөрүнүн жана эс алуу мезгилдеринин ырааттуулугу менен моделинин өз ара байланышын, ошондой эле узак нөөмөт мезгилдеринин минималдуу эс алуу мезгилдери менен айкалышып, жыйналып калган таасирлерин (аккумуляцияланган чарчоо);
д) иш графиктеринин моделдерин сунуштайт, алар уйку/нөөмөт режими олуттуу бузулушу мүмкүн болгон тажрыйбаларды четтетиши керек, мисалы, күн нөөмөтү менен түн нөөмөтүнүн улам алмашып турушу сыяктуу;
е) жетиштүү узак эс алуу мезгилдерин камсыздайт, алар экипаж мүчөлөрүнө мурунку кызматтык тапшырмалардан кийинки чарчоону жоюуга жана кийинки учуу нөөмөтүн эс алып баштоого мүмкүнчүлүк берет;
ж)калыбына келүү жана эс алуу үчүн кайталануучу узак мөөнөттүү мезгилдерди пландаштырат жана экипаж мүчөлөрүнө алар жөнүндө жетиштүү мөөнөттө алдын ала билдирет;
з) учуу тапшырмаларын максималдуу уруксат берилген учуу нөөмөтү мезгилинин ичинде аяктайт деп пландаштырат, бул учурда учууга чейинки даярдык убактысы, учуу участогу жана аралык конуу убактысы да эске алынууга тийиш;
и) эгерде бул графиктеги учуу тапшырмалардын 33%дан ашыгы белгиленген сезондук мезгил ичинде максималдуу учуу нөөмөтүнүн мөөнөтүн ашып кетсе, анда эксплуатант графикти жана/же экипаждын курамын өзгөртөт.
§3. Учуу убактысын аныктоо схемалары
6. Эксплуатанттар өздөрүнүн жүргүзгөн операцияларынын түрүнө жана Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелерине, ушул Жобого жана башка тиешелүү талаптарга ылайык келген учуу убактысын аныктоо схемаларын иштеп чыгууга, киргизүүгө жана сактоого милдеттүү.
7. Учуу убактысын аныктоо схемасы колдонууга киргизилерден мурун, анын ичинде зарыл болсо, чарчоону башкаруу системасы (FRM) менен бирге, ал Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилиши керек.
8. Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелерине жана ушул Жобого шайкештигин далилдөө үчүн эксплуатант Жарандык авиация башкармалыгы тарабынан бекитилген тийиштүү сертификаттык мүнөздөмөлөрдү колдонууга тийиш. Эгер эксплуатант бул талаптардан четтөөнү көздөсө, анда ал мындай четтөөнү колдонууга чейин Жарандык авиация башкармалыгына толук жазуу түрүндө баяндама берүүгө милдеттүү. Бул баяндама бардык өзгөртүүлөрдү жана колдонмолордо/тартиптердеги өзгөрүүлөрдү камтышы жана ушул Жобонун талаптары сакталгандыгын ырастоочу баалоону камтышы зарыл.
9. Четтөөнү же өзгөчө тартипти колдонууга киргизгенден кийинки эки жылдын ичинде, эксплуатант уруксат берилген четтөөгө же өзгөчө тартипке байланыштуу маалыматтарды чогултат жана аларды талдайт, бул учурда учуу персоналынын чарчоосуна тийгизген таасирин баалоо боюнча илимий принциптер колдонулат. Мындай талдоо отчет түрүндө Жарандык авиация башкармалыгына берилет.
II. Базалык аэродром
10. Эксплуатант ар бир экипаж мүчөсү үчүн базалык аэродромду белгилөөгө милдеттүү.
III. Кызматтык учуу убактысы (FDP – Flight Duty Period)
11. Эксплуатант төмөнкүлөрдү камсыз кылууга тийиш:
а) ар бир экипаж мүчөсү үчүн жеке отчет берүү мөөнөттөрүн аныктайт;
б) өзгөчө жагдайлар пайда болгондо, алар катуу чарчоого алып келиши мүмкүн болгон учурда, учак командири (КВС) менен консультация жүргүзүү аркылуу фактыдагы FDPди кыскартуу жана/же эс алуу мезгилин узартуу тартибин аныктаган процедураларды орнотот. Бул чаралар учуунун коопсуздугуна терс таасирлерди жоюу максатында колдонулат.
12. Максималдуу негизги суткалык FDP. Акклиматизацияланган экипаж мүчөлөрү үчүн эс алуу учурунда учууда эс алуу болбогон шартта максималдуу негизги суткалык FDP 2-таблицага ылайык аныкталат.
Таблица 2
Максималдуу негизги суткалык FDP (FDP) – акклиматизацияланган экипаж мүчөлөрү үчүн
Учуу нөөмөтүнүн башталышы | 1-2 сектор
| 3 сектор
| 4 сектор
| 5 сектор
| 6 сектор
| 7 сектор
| 8 сектор
| 9 сектор
| 10 сектор
|
0600-1329 | 13:00 | 12:30 | 12:00 | 11:30 | 11:00 | 10:30 | 10:00 | 9:30 | 9:00 |
1330-1359 | 12:45 | 12:15 | 11:45 | 11:15 | 10:45 | 10:15 | 9:45 | 9:15 | 9:00 |
1400-1429 | 12:30 | 12:00 | 11:30 | 11:00 | 10:30 | 10:00 | 9:30 | 9:00 | 9:00 |
1430-1459 | 12:15 | 11:45 | 11:15 | 10:45 | 10:15 | 9:45 | 9:15 | 9:00 | 9:00 |
1500-1529 | 12:00 | 11:30 | 11:00 | 10:30 | 10:00 | 9:30 | 9:00 | 9:00 | 9:00 |
1530-1559 | 11:45 | 11:15 | 10:45 | 10:15 | 9:45 | 9:15 | 9:00 | 9:00 | 9:00 |
1600-1629 | 11:30 | 11:00 | 10:30 | 10:00 | 9:30 | 9:00 | 9:00 | 9:00 | 9:00 |
1630-1659 | 11:15 | 10:45 | 10:15 | 9:45 | 9:15 | 9:00 | 9:00 | 9:00 | 9:00 |
1700-0459 | 11:00 | 10:30 | 10:00 | 9:30 | 9:00 | 9:00 | 9:00 | 9:00 | 9:00 |
0500-0514 | 12:00 | 11:30 | 11:00 | 10:30 | 10:00 | 9:30 | 9:00 | 9:00 | 9:00 |
0515-0529 | 12:15 | 11:45 | 11:15 | 10:45 | 10:15 | 9:45 | 9:15 | 9:00 | 9:00 |
0530-0544 | 12:30 | 12:00 | 11:30 | 11:00 | 10:30 | 10:00 | 9:30 | 9:00 | 9:00 |
0545-0559 | 12:45 | 12:15 | 11:45 | 11:15 | 10:45 | 10:15 | 9:45 | 9:15 | 9:00 |
13. Экипаж мүчөлөрү акклиматизацияланбаган учурларда, максималдуу суткалык FDP төмөндө келтирилген 3-таблицага ылайык аныкталууга тийиш.
Таблица 3
Экипаж мүчөлөрү акклиматизацияланбаган учурда
Участоктор боюнча максималдуу суткалык учуу нөөмөтү (FDP) | ||||||
1-2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
11:00 | 10:30 | 10:00 | 9:30 | 9:00 | 9:00 | 9:00 |
14. Экипаж мүчөлөрү акклиматизацияланбаган шартта жана эксплуатант чарчоону башкаруу системасын (FRM) колдонгондо, максималдуу суткалык FDP 4-таблицага ылайык болушу керек:
Таблица 4
FRM алкагында акклиматизацияланбаган экипаж мүчөлөрү
Участоктор боюнча максималдуу суткалык учуу нөөмөтү (FDP) | ||||||
1-2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
12:00 | 11:30 | 11:00 | 10:30 | 10:00 | 9:30 | 9:00 |
15. 4-таблицадагы маанилерди колдонууга эксплуатанттын чарчаоону башкаруу системасы (FRMS) үзгүлтүксүз башкарылып жана көзөмөлдөнүп турган шартта, ошондой эле талап кылынган коопсуздук көрсөткүчтөрү эксплуатант тарабынан сакталган учурда гана уруксат берилет.
16. Учуу жана кабиналык экипаж үчүн ар башка отчет берүү убактысы болгон учурда FDP. Качан гана кабиналык экипажга бир сектор же секторлордун сериясы үчүн учууга чейинки брифингде учуу экипажына караганда көбүрөөк убакыт талап кылынса, кабиналык экипаж үчүн FDP, учуу жана кабиналык экипаждын отчет берүү убактысынын айырмасынын эсебинен узартылышы мүмкүн. Бул айырма 1 сааттан ашпоого тийиш. Кабиналык экипаж үчүн суткалык максималдуу FDP учуу экипажынын FDPсына негизделет, бирок ал кабиналык экипаждын отчет берүү убактысынын чегинде башталууга тийиш.
17. Акклиматизацияланган экипаж мүчөлөрү үчүн эс алуусуз учуу учурундагы жумуш убактысын узартуу менен колдонулуучу максималдуу суткалык FDP. Максималдуу суткалык FDP эс алуу берилбестен учуу учурунда 1 саатка чейин узартылышы мүмкүн, бирок мындай узартуу жетиден ар бири удаалаш болгон күндүн ичинде эки жолудан ашпоого тийиш. Мындай учурда төмөнкү чаралар колдонулат:
а) учууга чейинки жана учуудан кийинки минималдуу эс алуу мезгилдери 2 саатка узартылышы керек; же
б) учуудан кийинки эс алуу мезгили 4 саатка узартылышы керек.
18. Эгерде жумуш убактысын узартуу удаалаш FDPлер үчүн колдонулса, анда 17-пункттун негизинде талап кылынган кошумча учууга чейинки жана учуудан кийинки эс алуу мезгилдери эки узартылган FDPнин ортосунда ырааттуу түрдө берилүүгө тийиш.
19. Иштөө убактысынын узартылышы алдын ала пландаштырылууга тийиш жана төмөнкү чектин эң жогору мааниси менен чектелет:
а) узартылган иш убактысы WOCL (циркаддык төмөн активдүүлүк мезгили) мезгилине кирбеген учурда – 5 сектор;
б) узартылган иш убактысы WOCL мезгилине 2 саатка чейин туура келген учурда – 4 сектор;
в) узартылган иш убактысы WOCL мезгилине 2 сааттан ашык туура келген учурда – 2 сектор.
20. Учууда эс алуусуз суткалык максималдуу негизги FDPнын узартылышы учуудагы эс алуу же рейс учурундагы иш убактысынын үзгүлтүгү негизинде иш убактысынын узартылышы менен айкалышпашы керек.
21. Учуу убактысын аныктоо схемаларында учууда эс алуу болбогон шартта суткалык максималдуу негизги FDPны узартуу үчүн төмөнкү сертификаттык мүнөздөмөлөргө ылайык чектөөлөр көрсөтүлүшү керек:
а) секторлордун саны;
б) WOCL мезгилине туура келүүсү.
22. Учууда эс алуу менен суткалык максималдуу FDPны узартуу. Учуу убактысын аныктоо схемаларында учууда эс алуу менен суткалык максималдуу негизги FDPны узартуу үчүн шарттар көрсөтүлүшү керек. Алар төмөнкү сертификаттык мүнөздөмөлөргө жана учуулардын түрүнө жараша төмөнкүлөрдү камтышы зарыл:
а) секторлордун саны;
б) ар бир экипаж мүчөсү үчүн учуудагы минималдуу эс алуу мезгили;
в) учуудагы эс алуунун шарттары;
г) кеңейтилген учуу экипажынын курамы.
23. Учуудагы күтүлбөгөн жагдайлар — аба кемесинин командиринин ыктыяры. Учуу тапшырмасы учурунда, отчет берүү убактысынан кийин же отчет берүү маалында келип чыккан күтүлбөгөн жагдайларда, аба кемесинин командири (КВС) кызматтык учуу тапшырмасынын, дежурлуктун жана эс алуунун чектерин төмөнкү шарттарга ылайык өзгөртө алат:
а) суткалык учуу тапшырмасынын максималдуу узактыгы 2 сааттан ашпоого тийиш; эгерде экипаж курамы кеңейтилген болсо, анда кызматтык учуу дежурлугунун узактыгы 3 сааттан ашпоого тийиш;
б) эгерде акыркы сектордо учуу тапшырмасынын чеги учуудан кийин күтүлбөгөн жагдайлардан улам ашып кетсе, рейс пландалган багытка же альтернативалуу аэродромго улантылышы мүмкүн;
в) учуу тапшырмасынан кийинки эс алуу мезгили кыскартылышы мүмкүн, бирок 10 сааттан кем болбошу керек.
24. Эгер күтүлбөгөн жагдайлар чарчоого алып келүү коркунучун жаратса, аба кемесинин командири (КВС) кызматтык учуу убактысын (FDP) кыскартууга жана/же эс алуу мезгилин көбөйтүүгө тийиш, бул чарчоонун учуу коопсуздугуна тийгизген таасирин жоюу максатында жүргүзүлөт.
25. КВС FDPни узартуу чечимин кабыл алардан мурун, экипаж мүчөлөрүнүн бардыгы менен консультация өткөрүүгө милдеттүү.
26. КВС өз чечими менен FDP узартылганда же эс алуу мөөнөтү кыскартылганда, эксплуатантка тиешелүү отчетту тапшырууга милдеттүү.
27. Эгерде FDPнин узартылышы же эс алуу мөөнөтүнүн кыскартылышы 1 сааттан ашса, анда эксплуатант өз комментарийлери менен толуктаган КВСтин отчетунун көчүрмөсү тиешелүү окуя болгондон кийин 28 күндөн кечиктирбестен Жарандык авиация башкармалыгына жөнөтүлүшү керек.
28. Эксплуатант өз компаниясынын ишмердүүлүгүндө КВСтин учуу нөөмөтүн узартуу же эс алуу мөөнөтүн кыскартуу боюнча кабыл алган чечимине карата жазалоочу эмес мамилени киргизүүгө милдеттүү жана бул ыкма РППда (Учуу операциялары боюнча колдонмодо) сүрөттөлүшү керек.
29. Учуудагы күтүлбөгөн жагдайлар – рейстердин кечигүүсү. Эксплуатант учуулардын кечигүүсү менен байланышкан күтүлбөгөн жагдайларда рейстерди жүргүзүү тартибин иштеп чыгып, тиешелүү учуу түрлөрүнө колдонулуучу эксплуатациялык мүнөздөмөлөргө ылайык Учуу операциялары боюнча колдонмого (РПП) киргизүүгө милдеттүү.
IV. Келүү убактысы
30. Эксплуатант кызматтык учуу убактысынын (FDP) башталышы жана аякташы үчүн убакытты көрсөтүүгө милдеттүү. Бул убакыттар учуулардын түрүнө, аба кемесинин тибине жана көлөмүнө, ошондой эле аэропорттогу отчет берүү шарттарына жараша аныкталууга тийиш.
31. Иш убактысынын ченемдеринен ашып кетүү — иликтөөгө тийиш болгон окуя болуп эсептелет.
V. FDP үчүн контроль убактысы
32. 2-, 3- жана 4-таблицаларда көрсөтүлгөн FDPнын башталышы “контроль убактысы” катары көрсөтүлөт. Эгерде учуу башталган жердин жергиликтүү убактысы экипаж мүчөсү акклиматизацияланган жергиликтүү убакыт алкагынан 2 сааттан ашпаса, анда ал акклиматизацияланган деп эсептелет. Эгер эксплуатант экипаж мүчөсүн аэропортко жеткирүү үчүн автотранспорт менен камсыз кылса, анда кызматтык учуу убактысы (FDP) аэропортко келген учурдан баштап эсептелет.
VI. Учуудагы күтүлбөгөн жагдайлар – аба кемесинин командиринин (КВС) чечими
33. Эксплуатант күтүлбөгөн жагдайлар келип чыккан учурда компаниянын жетекчилиги, учуу жана кабиналык экипаж арасында жоопкерчиликти бөлүштүрүү максатында, аба кемесинин командири (КВС) тарабынан чечим кабыл алууну жөнгө салуучу тартиптерди иштеп чыгат жана аларды Учуу операциялары боюнча колдонмого (РПП) киргизүүгө милдеттүү.
34. КВС тарабынан кабыл алынган негиздүү жана туура чечимдердин мисалдары эксплуатант тарабынан түзүлүп, үзгүлтүксүз изилденип турушу керек. Мындай мисалдарды карап чыгууда, базалык аэродромдордо кабыл алынган чечимдер, анда резервдеги экипаждар жеткиликтүү болгон учурлар, каралууга жатпайт.
35. Эксплуатанттын КВС тарабынан чечим кабыл алуу саясаты учуунун коопсуздугун камсыз кылуу максаттарына багытталышы керек, өзгөчө FDP узартылганда же эс алуу убактысы кыскартылганда, жана төмөнкүдөй экипаж мүчөлөрүнүн ишке жөндөмдүүлүгүн төмөндөтүшү мүмкүн болгон кошумча факторлор эске алынышы зарыл:
а) WOCL мезгилине (циркаддык төмөндөө терезесине) туура келүү;
б) аба ырайынын шарттары;
в) учууну аткаруудагы татаалдыктар жана/же аэропорттун жайгашкан жери;
г) учактагы техникалык бузулуулар же техникалык өзгөчөлүктөр;
д) окуу учуулары же текшерүүчү учуулар;
е) участоктордун санынын көбөйүшү;
ж) учуулардын сутканын ар кандай убагында аткарылышы;
з) экипаж мүчөлөрүнүн индивидуалдык шарттары (оюнчан: ойгонгон убактысы, уйку факторлору, жумуш жүгү жана башка).
VII. Аба кемесинин командиринин (КВС) чечими
36. 6-пункттун жоболоруна ылайык аныкталган суткалык максималдуу негизги FDP, эгер ал ушул Тиркеменин 17-пунктуна ылайык мурда узартылган FDPга колдонулса, анда аба кемесинин командиринин (КВС) ыктыярдуу чечими үчүн чектөөлөрдү эсептөөдө колдонулат.
VIII. Учуу убактысы жана жалпы иш убактысы
37. Экипаж мүчөсүнүн жалпы кызматтык учуу нөөмөтүнүн (FDP) убактысы төмөнкү чектен ашпоого тийиш:
а) тынымсыз 7 күн ичинде — 60 саат;
б) тынымсыз 14 күн ичинде — 110 саат;
в) тынымсыз 28 күн ичинде — 190 саат, бул мезгил мүмкүн болушунча бирдей бөлүштүрүлүшү керек.
38. Экипаж мүчөсүнүн жалпы учуу убактысы төмөнкү чектен ашпоого тийиш:
а) каалаган тынымсыз 28 күн ичинде — 100 саат;
б) каалаган календардык жыл ичинде — 900 саат;
в) каалаган тынымсыз 12 календардык ай ичинде — 1000 саат.
39. Учуудан кийинки талдоо (разбор) кызматтык убакыт болуп эсептелет. Эксплуатант өзүнүн Учуу операциялары боюнча колдонмосунда (РПП) учуудан кийинки процедуралар үчүн минималдуу убакытты көрсөтүүгө милдеттүү.
IX. Учуу аяктагандан кийинки милдеттер
40. Эксплуатант учуудан кийинки процедуралардын узактыгын учуунун түрүн, аба кемесинин тибин жана көлөмүн, ошондой эле аэропорттун жайгашкан жерин эске алуу менен аныктоого тийиш.
X. Жиберүү (позиционирование)
41. Эгер эксплуатант экипаж мүчөсүн жиберүү (позиционирование) максатында жөнөтсө, анда төмөнкү эрежелер колдонулат:
а) жиберүү келүү убактысынан кийин, бирок активдүү учууга чейин жүргүзүлсө, ал FDP курамына кошулат, бирок өзүнчө сектор катары эсептелбейт;
б) жиберүү үчүн кеткен убакыт толугу менен дежурлук убактысы катары эсептелет.
XI. Бөлүнгөн нөөмөт
42. Жердеги үзгүлтүк учурунда суткалык максималдуу FDPны узартуу үчүн төмөнкү шарттар сакталууга тийиш:
а) учуу убактысын аныктоо схемаларында бөлүнгөн операциялар үчүн төмөнкү элементтер көрсөтүлүүгө тийиш:
– жердеги минималдуу үзгүлтүктүн узактыгы;
– үзгүлтүктүн узактыгына жараша FDPны 6-пунктка ылайык узартуу мүмкүнчүлүгү, үзгүлтүк маалында экипажга эс алуу үчүн кандай шарттар берилгени жана башка тиешелүү факторлор;
б) жердеги үзгүлтүк толугу менен FDPга кошулат;
в) жердеги үзгүлтүк эс алуу убактысынын кыскартылышына алып келбеши керек.
XII. Аэропорттогу күтүү режими
43. Эгер эксплуатант экипаж мүчөлөрүн күтүү режимине же аэропорттогу башка түрдөгү нөөмөткө дайындаса, анда төмөнкү жоболор колдонулат — бул учуунун түрүнө жараша аныкталат:
а) күтүү режими жана аэропорттогу башка милдеттер нөөмөткө киргизилиши керек, ал эми милдеттердин башталышы жана аякташы экипаж мүчөлөрүнө алдын ала маалымдалып, жетиштүү эс алууну пландаштырууга мүмкүнчүлүк берилиши керек;
б) экипаж мүчөсү белгиленген убакыттан тартып нөөмөткө кирип, белгиленген убакытка чейин аэропортто күтүү режиминде деп эсептелет;
в) аэропорттогу күтүү режими иш убактысы катары эсептелет;
г) аэропортто аткарылган бардык милдеттер толугу менен FDPга кошулат;
д) эксплуатант аэропорттогу күтүү учурунда экипаж мүчөсү үчүн жай камсыз кылууга милдеттүү;
е) учуу убактысын аныктоо схемаларында төмөнкү элементтер болушу керек:
1. күтүү режими үчүн максималдуу узактык;
2. күтүүдө өткөн убакыттын максималдуу FDPга тийгизген таасири — бул эс алуу үчүн берилген шарттарды жана башка тиешелүү факторлорду эске алуу менен аныкталат, мисалы:
– экипаж мүчөсүнүн тез жеткиликтүүлүгү;
– уктоо факторлорунун күтүү режимине таасири;
– нөөмөткө чакыруудан FDP башталганга чейинки учурду эс алуудан бөлүү үчүн иш-чаралар;
3. кийинки күтүү режими башталганга чейин берилиши керек болгон минималдуу эс алуу мезгили, ал FDPга айланбашы керек;
4. аэропорттон тышкары аткарылган милдеттер үчүн убакытты кантип эсептөө керектиги.
XIII. Резерв
44. Эгер эксплуатант экипаж мүчөлөрүн резервге дайындаса, анда төмөнкү талаптар тиешелүү операция түрлөрүнө карата колдонулуучу сертификаттык мүнөздөмөлөргө ылайык аткарылышы керек:
а) резерв нөөмөт графигине киргизилиши керек;
б) учуу убактысын аныктоо схемаларында төмөнкүлөр аныкталышы керек:
– бир резерв мезгилинин максималдуу узактыгы;
– бир экипаж мүчөсүнө дайындала турган удаалаш резерв күндөрүнүн максималдуу саны.
45. Резервди графикке киргизүү (ошондой эле "резервди пландаштыруу" деп аталат) — бул резерв мезгили дежурлукка дайындалбаган болсо да, аны артка карай калыбына келтирүүчү узартылган эс алуу мезгилинин курамына киргизүүгө болбойт дегенди билдирет.
XIV. Эс алуу мезгилдери
46. Базалык аэродромдогу минималдуу эс алуу мезгили. Келеси кызматтык учуу убактысы (FDP) башталганга чейин базалык аэродромдо берилген минималдуу эс алуу мезгили, мурунку дежурлуктун узактыгынан же 12 сааттан кем болбошу керек — булардын ичинен кайсысы узагыраак болсо, ошол колдонулат..
47. 38-пункттан өзгөчө тартип катары, эксплуатант базалык аэропортто экипаж мүчөсүнө жайгашуу ордун берген учурда, 40-пунктта көрсөтүлгөн минималдуу калган эс алуу мөөнөтү колдонулат.
48. Үйдөн алыстагы минималдуу эс алуу мезгили. Базалык аэродромдон башталган FDP алдында берилген эс алуу мезгили мурунку дежурлуктун узактыгынан же 10 сааттан кем болбошу керек — булардын ичинен кайсысы узагыраак болсо, ошол колдонулат. Бул мезгил 8 сааттык уктоо убактысын, транспортировка үчүн керектүү убакытты, физиологиялык муктаждыктарды канааттандыруу үчүн убакытты камтууга тийиш.
49. Кыскартылган эс алуу. 38- жана 40-пункттардан өзгөчө тартип катары, айрым учуш түрлөрүнө жараша эс алуу мөөнөттөрүн кыскартууга жол берилет, бул учурда төмөнкү элементтер эске алынышы зарыл:
– эс алуунун минималдуу кыскартылган узактыгы;
– учуудан кийинки эс алуу мезгилин узартуу;
– эс алуу убактысы кыскаргандан кийинки FDPни да кыскартуу.
50. Маалым бир мөөнөт сайын кайталануучу узак эс алуу мезгилдери. Мындай узак мөөнөттүү эс алуу мезгилдери жыйналып калган чарчоону компенсациялоо үчүн колдонулат. Минималдуу мөөнөттүү узак эс алуу мезгили — 36 сааттан кем эмес, жана ал өз ичине эки жергиликтүү түндү камтышы керек. Мындан тышкары, бир узак эс алуу мезгили бүткөндөн кийинкиси башталганга чейин 168 сааттан ашпашы керек. Айына эки жолу узак эс алуу мөөнөтү 2 күнгө чейин узартылышы зарыл.
51. Компенсация үчүн кошумча эс алуу мезгилдери төмөнкү шарттар үчүн каралууга тийиш:
а) убакыт алкактарынын айырмасы жана FDP узартууларынын таасири;
б) катуу тыгыз иш графиктеринен улам топтолгон кошумча чарчоо;
в) базалык аэродромдун алмашуусу.
52. Базалык аэродромдогу минималдуу эс алуу мөөнөтү (жарактуу жай берилген учурда). Эксплуатант экипаж алмашуусу учурунда, экипаж мүчөсү базалык аэродромдо эс алып жаткан учурда, үйүндө эмес, бирок эксплуатант тарабынан берилген ылайыктуу жайда жайгаштырылса, анда ал учурда базалык эмес аэродромдогу минималдуу эс алуу мөөнөтүн колдонсо болот. Бул практика «back-to-back operation» (артынан артуу операциясы) деп белгилүү жана уй шарттарында эс алуу болбогон учурда гана колдонулат.
53. Базалык эмес аэродромдогу минималдуу эс алуу мөөнөтү. Физиологиялык муктаждыктар үчүн керектүү минималдуу убакыт — 1 саат деп эсептелет. Ошондуктан, эгерде жайгашуу ордуна жетүү үчүн транспортировка 30 мүнөттөн ашса, эксплуатант эс алуу мөөнөтүн төмөнкүдөй түрдө узартууга милдеттүү, 30 мүнөттөн ашкан ар бир мүнөт үчүн айырма эки эсе көбөйтүлүп эс алуу убактысына кошулат.
XV. Тамактануу
54. FDP (учуу нөөмөтү) учурунда экипаж мүчөлөрүнүн иш жөндөмдүүлүгүнө зыян келтирбөө максатында, айрыкча FDP 6 сааттан ашкан учурда, тамактанууга жана суюктук ичүүгө мүмкүнчүлүк болушу шарт.
55. Эксплуатант өзүнүн Учуу операциялары боюнча колдонмосунда (РПП) экипаж мүчөсүн FDP мезгилинде кандайча тамак-аш менен камсыз кылаарын так көрсөтүүгө милдеттүү..
56. В Учуу операциялары боюнча колдонмодо (РПП), эгерде эксплуатант тамак-аш менен камсыздаса, тамактануу үчүн берилүүчү минималдуу убакыттын узактыгы көрсөтүлүшү керек, өзгөчө учурда, эгерде FDP кадимки тамактануу убактысын камтыса (мисалы, эгерде FDP саат 11:00дө башталып, 22:00дө аяктаса, эки жолу тамактанууга мүмкүнчүлүк берилүүгө тийиш).
57. Экипаж мүчөсүнүн организминдеги ритмдерге терс таасир тийгизбөө жана анын азыктуулук муктаждыктарын бузбоо үчүн, кадимки тамактануу белгиленген убакыт чектеринде жүргүзүлүшү керек.
XVI. Базалык жайгашуу, учуу убактысы, кызматтык убакыт жана эс алуу тууралуу жазуулар
58. Эксплуатант төмөнкү маалыматтарды 24 ай бою сактоону камсыз кылууга милдеттүү:
1) Ар бир экипаж мүчөсү боюнча жекече жазуулар, анын ичинде:
– учуп өткөн сааттардын убактысы;
– ар бир кызматтык мезгилдин жана FDPнин башталышы, узактыгы жана аякташы;
– эс алуу мезгилдери жана милдеттерден бош убакыт күндөрү;
– базалык аэродромдун жайгашкан жери.
2) Жумуш убактысынын узартылышы жана эс алуу мөөнөтүнүн кыскартылышы боюнча отчеттор.
59. Эксплуатант Жарандык авиация башкармалыгынын талабы боюнча төмөнкүдөй жекече жазуулардын көчүрмөсүн берүүгө милдеттүү:
а) тиешелүү экипаж мүчөсүнө байланыштуу маалыматтар;
б) экипаж мүчөсү катары иштеп жаткан же болочокто иштей турган башка эксплуатантка тиешелүү маалыматтар.
60. Эгерде экипаж мүчөсү бир нече эксплуатантта учууларды аткарса, анда анын FDP (учуу нөөмөтү) боюнча жазуулар 24 ай ичинде сакталууга тийиш.
XVII. Чарчоону башкаруу боюнча окутуу
61. Эксплуатант экипаж мүчөлөрүнө, нарядды түзүү жана жүргүзүү үчүн жооптуу кызматкерлерге, ошондой эле учуу коопсуздугуна тиешеси бар башка персоналга чарчоону башкаруу боюнча баштапкы жана мезгилдик окутууну камсыз кылууга милдеттүү.
62. Бул даярдоо эксплуатант тарабынан аныкталган жана РППда (Учуу операциялары боюнча колдонмо) сүрөттөлгөн окуу программасына шайкеш келиши керек. Окуу программасы чарчоонун мүмкүн болгон себептери жана кесепеттерин жана чарчоонун алдын алуу, жана ага каршы аракеттерди камтууга тийиш.
63. Чарчоону башкаруу боюнча окутуу программасы. Окутуу программасы төмөнкүдөй мазмунду камтууга тийиш:
1) Учуу, нөөмөт жана эс алуу боюнча колдонулуучу нормативдик талаптар;
2) Чарчоонун негиздери, анын ичинде укунун физиологиясы жана циркаддык ритмдин бузулушунун кесепеттери;
3) Чарчоонун себептери, анын ичинде чарчоого алып келиши мүмкүн болгон медициналык абалдар;
4) Чарчоонун иш жөндөмдүүлүккө тийгизген таасири;
5) Чарчоого каршы күрөшүү чаралары (контрмерлер);
6) Жашоо образынын таасири — тамактануу, дене тарбия көнүгүүлөрү жана үй-бүлөлүк турмуш;
7) Уйку бузулуулары менен таанышуу жана алардын мүмкүн болгон дарылоо ыкмалары;
8) Алыс аралыктагы учуулар жана кыска аралыктагы тыгыз графиктердин кесепеттери (эгер колдонулса);
9) Бир нече убакыт алкактарын кесип өтүү же алардын ичинде учуунун организмге тийгизген таасири;
10) Экипаж мүчөлөрүнүн эс алууну камсыз кылуу жана учууга жарамдуулук үчүн болгон жеке жоопкерчилиги.
XVIII. Коммерциялык аба ташуулары үчүн сертификациялык мүнөздөмөлөр — туруктуу жана чартердик каттамдар үчүн
64. Бул мүнөздөмөлөр коммерциялык аба ташууларга – учак менен жүргүзүлгөн туруктуу жана чартердик каттамдарга – тиешелүү, бирок алар шашылыш медициналык кызмат көрсөтүү (EMS), аба такси жана бир пилот башкарган учактардын учууларына колдонулбайт.
§ 1. Базалык аэродром
65. Базалык аэродром — бул учуулардын жогорку туруктуулук даражасына ээ болгон бир аэродромдон аткарылышы.
66. Базалык аэродром алмаштырылган учурда, жаңы базалык аэродромдо кызматтык убакыт башталганга чейинки биринчи калыбына келтирүүчү узак эс алуу мезгили 72 саатка чейин узартылат жана бул мезгилде жаңы жайгашууда үч түн болушу зарыл. Мурунку жана жаңы базалык аэродромдордун ортосундагы транспортировкага кеткен убакыт — кайра жайгаштыруу үчүн FDP катары эсептелет.
§ 2. Экипаждын жол жүрүү убактысы
67. Эгерде экипаж мүчөсүнүн жашаган жеринен базалык аэродромго жетүү убактысы 90 мүнөттөн ашса, алар базалык аэродромго жакыныраак убактылуу жайгашуу мүмкүнчүлүктөрүн карап чыгышы керек.
§ 3. Кызматтык учуу убактысы (FDP)
68. Түнкү кызматтык учуу убактысы төмөнкү тартипте колдонулат:
1) Түнкү учуулардын ырааттуу FDPсын белгилөөдө, максималдуу FDP үчүн секторлордун саны 4 сектор менен чектелет;
2) Эксплуатант түнкү жана кечки нөөмөттөрдөн келип чыккан чарчоону активдүү түрдө азайтуу максатында, чарчоо тобокелдиктерин башкаруунун тийиштүү системасын (FRM) колдонууга милдеттүү, бул учурда айланасындагы башка нөөмөттөр жана эс алуу мезгилдери да эске алынууга тийиш.
3) Түнкү нөөмөттөр учурунда чарчоону азайтуу боюнча иш-чараларды пландаштырып жана ишке ашырып жаткан учурда, эксплуатант төмөнкү түнкү нөөмөттөрдүн түрлөрүн айырмалап, аларды чарчоонун жогорку деңгээлинин келип чыгуу ыктымалдыгына жараша классификациялоого милдеттүү:
а) FDP башталышы 02:00дөн 04:59га чейин болгон учурлар;
б) FDP аякташы 02:00дөн 05:59га чейин, эгерде башталышы 01:59да же андан эрте болсо;
в) FDP аякташы 06:00дө же андан кеч болсо, эгерде башталышы 01:59да же андан эрте болсо.
§ 4. Учууда эс алуусуз FDPны узартуу
69. Учууда эс алуу каралбаган шартта FDPны узартууга Таблица 5те көрсөтүлгөн чектердин алкагында гана жол берилет:
FDP башталышы (жергиликтүү убакыт) | 1-2 сектор (саат) | 3 сектор (саат) | 4 сектор (саат) | 5 сектор (саат) |
0600-0614 | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт |
0615–0629 | 13:15 | 12:45 | 12:15 | 11:45 |
0630–0644 | 13:30 | 13:00 | 12:30 | 12:00 |
0645–0659 | 13:45 | 13:15 | 12:45 | 12:15 |
0700–1329 | 14:00 | 13:30 | 13:00 | 12:30 |
1330–1359 | 13:45 | 13:15 | 12:45 | Жол берилбейт |
1400–1429 | 13:30 | 13:00 | 12:30 | Жол берилбейт |
1430–1459 | 13:15 | 12:45 | 12:15 | Жол берилбейт |
1500–1529 | 13:00 | 12:30 | 12:00 | Жол берилбейт |
1530–1559 | 12:45 | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт |
1600–1629 | 12:30 | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт |
1630–1659 | 12:15 | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт |
1700–1729 | 12:00 | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт |
1730–1759 | 11:45 | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт |
1800–1829 | 11:30 | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт |
1830–1859 | 11:15 | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт |
1900–0359 | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт |
0400–0414 | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт |
0415–0429 | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт |
0430–0444 | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт |
0445–0459 | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт |
0500–0514 | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт |
0515–0529 | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт |
0530–0544 | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт |
0545–0559 | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт | Жол берилбейт |
§ 5. Учуудагы эс алуу аркылуу FDPны узартуу
70. Учуудагы эс алуу төмөнкүдөй эс алуу орундар үчүн белгиленген минималдуу стандарттарга ылайык уюштурулушу керек:
- "1-класстагы эс алуу орду" – бул толук же дээрлик түз жаткан абалды камсыз кылган керебет же ага окшош башка жатууга ылайыктуу түзүм. Ал тик абалдан жок дегенде 80° жантайып түшөт жана учуу экипажынын кабинасынан жана жүргүнчүлөрдүн салонунан бөлүнгөн, жарыкты башкарууга жана ызы-чуудан жана тынчсыздандыруучу факторлордон обочолонууга мүмкүнчүлүк берген аймакта жайгашкан.;
- "2-класстагы эс алуу орду" – бул учактын салонундагы отургуч, ал тик абалдан 45° жантайган бурчка чейин ылдый түшөт, отургучтардын аралыгы жок дегенде 55 дюйм (137,5 см), отургучтун туурасы жок дегенде 20 дюйм (50 см) болушу керек жана бутту жана таманды коюуга ыңгайлуу таянгычы болушу зарыл. Салон жүргүнчүлөрдүн салонунан жок дегенде жарыкты тосо турган жана үндү бир аз басаңдатуучу парда менен бөлүнгөн болушу керек жана жүргүнчүлөр же экипаж мүчөлөрү тарабынан тынчсыздандырылбай тургандай болушу зарыл;
- "3-класстагы эс алуу орду" – бул жүргүнчүлөрдүн салонундагы кадимки отургуч, ал тик абалдан жок дегенде 40° жантайган болушу керек жана отургучтардын аралыгы, туурасы, ошондой эле бут жана таман үчүн таянгычтар жетиштүү болушу зарыл. Эс алуу орду жүргүнчүлөрдүн салонунда болсо да, эксплуатант жарыкты, ызы-чууну жана тынчсыздандыруучу факторлорду мүмкүн болушунча чектөө чараларын көрүүгө милдеттүү.
71. FDPны учуудагы эс алуу аркылуу узартууга, 6-пункттун негизинде, төмөнкү бардык шарттар сакталган учурда гана жол берилет:
- FDP максимум 3 сектор менен чектелет;
- учуудагы эс алуу мезгили ар бир экипаж мүчөсүнө ар бир 90 мүнөттүк мезгилден кийин ырааттуу берилет жана учактын эсептик конуу убактысына 2 саат калганга чейин учуу экипажынын мүчөлөрү үчүн аякташы керек.
72. Максималдуу суткалык FDP учуу учурунда учуу экипажына эс алуу уюштурулган шартта төмөнкүчө узартылышы мүмкүн:
а) Бир кошумча учуу экипажы мүчөсү менен:
- 3-класстагы эс алуу шарттарында FDP 14 саатка чейин;
- 2-класстагы эс алуу шарттарында FDP 15 саатка чейин;
- 1-класстагы эс алуу шарттарында FDP 16 саатка чейин.
б) Эки кошумча учуу экипажы мүчөсү менен:
- 3-класстагы эс алуу шарттарында FDP 15 саатка чейин;
- 2-класстагы эс алуу шарттарында FDP 16 саатка чейин;
- 1-класстагы эс алуу шарттарында FDP 17 саатка чейин.
73. Учуу учурунда экипаждын ар бир мүчөсүнө берилүүчү минималдуу эс алуу:
Максималдуу узартылган FDP – | Учуу учурунда берилүүчү минималдуу эс алуу (саат менен)
| ||
Класс 1 | Класс 2 | Класс 3
| |
14:30 чейин | 1:30 | 1:30 | 1:30 |
14:31 - 15:00 чейин | 1:45 | 2:00 | 2:20 |
15:01 - 15:30 чейин | 2:00 | 2:00 | 2:40 |
15:31 - 16:00 чейин | 2:15 | 2:40 | 3:00 |
16:01 - 16:30 чейин | 2:35 | 3:00 | Жол берилбейт |
16:31 - 17:00 чейин | 3:00 | 3:25 | Жол берилбейт |
17:01 - 17:30 чейин | 3:25 | Жол берилбейт | Жол берилбейт |
17:31 - 18:00 чейин | 3:50 | Жол берилбейт | Жол берилбейт |
74. 64-пунктта көрсөтүлгөн чектөөлөр 1 саатка чейин узартылышы мүмкүн, эгерде FDP курамына узактыгы 9 сааттан ашкан бир сектор жана максимум 2 сектор кирсе.
75. Эс алуу жайында өткөрүлгөн бүт убакыт FDPнын курамына кошулат.
76. Жеткирилүүчү пункттагы минималдуу эс алуу мезгили мурунку нөөмөттүн узактыгынан же 14 сааттан, булардын ичинен кайсысы узагыраак болсо — ошондон кем болбошу керек.
77. Эгер экипаж мүчөсү жаран катары жаңы базалык аэродромго жөнөтүлүп жатса, анда ал ошол эле рейсте жаңы курамдагы экипаж мүчөсү катары ошол аэродромдон учууну өз алдынча аткарбоого тийиш.
§ 6. Күтүлбөгөн жагдайлар — Келүү убактысынын кечиктирилиши.
78. Эксплуатант күтүлбөгөн жагдайлар пайда болгон учурда келүү убактысын (явканы) жылдырууга укуктуу. Келүү убактысынын кечиктирилиши боюнча тартиптер эксплуатанттын Учуу операциялары боюнча колдонмосунда (УОК) сүрөттөлүшү керек. Эксплуатант келүү убактысынын кечиктирилген учурларын каттоого милдеттүү. Келүү убактысынын кечиктирилиши боюнча тартиптер мүчөлөрдү эс алуу үчүн жайгаштыруу зарыл болгон убакыт босогосун белгилеши керек. Бул учурда, эгерде экипаж мүчөсү учуунун кечигүүсү тууралуу маалымдалса, FDP төмөнкү тартипте эсептелет:
а) келүү убактысынын (явканын) кечигүүсү жөнүндө биринчи билдирүүдө, максималдуу FDP 70-пункттун в) же г) подпункттарына ылайык эсептелет;
б) эгер кечигүү убактысы кийинчерээк кайрадан өзгөртүлсө, анда FDP кошумча билдирүүдөн 1 саат өткөндөн кийин же алгачкы кечигүү учурунан тартып эсептелет — кайсысы эрте болсо, ошол колдонулат;
в) эгер кечигүү 4 сааттан аз болсо, анда максималдуу FDP баштапкы FDP убактысынын негизинде эсептелет же учуу тапшырмасынын кечигүүсү башталган учурдан тартып FDP эсептелет;
г) эгер кечигүү 4 саат же андан көп болсо, анда максималдуу FDP эң чектөөчү убакытка жараша — баштапкы же кечиктирилген келүү убактысы — эсептелет, ал эми FDP кечиктирилген келүү убактысынан тартып башталат;
д) 70-пункттун а) жана б) подпункттарынан өзгөчө катары, эгер эксплуатант экипаж мүчөсүнө кеминде 10 саатка созулган кечигүү тууралуу алдын ала маалымдап, ал убакыт ичинде экипаж мүчөсү ишке тартылбаса, мындай 10 саат жана андан узак кечигүү эс алуу мезгили катары эсептелет.
§ 7. Түнкү учуулар – чарчоо тобокелдиктерин башкаруу
79. Экипажды 10 сааттан ашкан түнкү каттамдарга дайындаганда (мындан ары — “узак түнкү нөөмөттөр”) учууга чейин жетиштүү уктоо убактысын камсыз кылуу өзгөчө маанилүү, айрыкча эгер экипаж мүчөсү адаптацияланган убакыт зонасында күн ичинде узак убакыт бою ойгон абалда болсо. Түн ичинде экипаждын ойгон абалда болушун жана иш жөндөмдүүлүгүн камсыз кылуу үчүн, FDP эсептөөсү баштала турган учурга мүмкүн болушунча жакын убакытта уктоо уюштурулушу керек. Бул экипаждын түнкү учуу учурунда сергектик деңгээлинин жогору болушун камсыздайт. Ошол эле учурда, экипаж мүчөсүн түнкү рейске даярдоодо узак мөөнөттүү алдын ала ойгон абалда болууга (мисалы, келүү убактысына көп убакыт калганда форманы кийүү зарылдыгы сыяктуу) жол берилбеши керек. Түнкү учууларды пландаштырууда чарчоо тобокелдиктерин башкаруунун негизги принциптери төмөнкүлөрдү камтыйт:
а) экипаж мүчөсү калыбына келүүчү эс алуу мезгилинен кийин дароо узак түнкү учууга дайындалбашы керек;
б) узак түнкү учууларга чейин FDPнын узактыгын бара-бара кыскартуу;
в) узак түнкү учуулар сериясынын алдында кыска FDP менен учуулардын болушу;
г) узак түнкү учууларга эрте дайындоолордун алдын алуу.
80. Чарчоо тобокелдиктерин башкаруунун негизги принциптери, учуу нөөмөттөрүн түзүүдө төмөнкүлөрдү камтыйт:
а) эксплуатанттын же тармактын окшош учуулар боюнча топтолгон тажрыйбасын эске алуу;
б) учуу пландарын иш жүзүндөгү маалыматтардын негизинде түзүү практикасы;
в) биоматематикалык моделдерди колдонуу.
§ 8. Учуу учурунда эс алуу
81. Учуу учурундагы эс алуу крейсердик эшелондо учуу этабында берилүүгө тийиш.
82. Учуудагы эс алуу учуу экипажынын иш жөндөмдүүлүгүн жана аба кемесин кондуруу жөндөмүн сактап калуу максатында уюштурулат.
§ 9. Кечиктирилген келүү убактысы — кошумча жоболор
83. Эксплуатанттын келүү убактысынын кечиктирилиши боюнча тартиптери төмөнкүлөрдү камтышы керек:
а) келүү убактысы жылдырылган учурда экипаж мүчөсү менен эксплуатанттын ортосундагы өз ара аракеттенүүнүн тартибин аныктоо;
б) билдирүүнүн минималдуу жана максималдуу убактысын белгилөө;
в) келүү убактысынын өзгөрүшүнөн улам экипаж мүчөсүнүн уйкусунун бузулушуна жол бербөөнү камсыз кылуу (мүмкүн болушунча).
§ 10. Бөлүнгөн нөөмөт
84. FDPнын максималдуу узактыгын бөлүнгөн нөөмөт аркылуу узартууга төмөнкү шарттар сакталган учурда гана жол берилет:
а) FDPнын курамындагы жердеги үзгүлтүк 3 ырааттуу сааттан кем болбошу керек;
б) үзгүлтүккө учууга чейинки жана кийинки процедуралар үчүн, ошондой эле жүрүүгө кеткен убакыт кирбейт. Бул тапшырмалар үчүн минималдуу жалпы убакыт 30 мүнөттөн кем эмес болушу керек. Так убакыт эксплуатант тарабынан Учуу операциялары боюнча колдонмодо (РПП) аныкталат;
в) 6-пунктта көрсөтүлгөн максималдуу FDP үзгүлтүккө бөлүнгөн убакыттын 50%ына чейин узартылышы мүмкүн, эгерде ал жогорудагы талаптарга жооп берсе.
г) Эс алуу үчүн тиешелүү жай камсыздалууга тийиш, эгерде:
– үзгүлтүк 6 саат же андан көп болсо; же
– үзгүлтүк WOCL мезгилине туура келсе;
д) Бардык башка учурларда:
– тиешелүү жай камсыздалууга тийиш;
– эгерде иш убактысындагы үзгүлтүк 6 сааттан ашса же WOCL мезгилине туура келсе, анда FDP узартылбайт;
е) Бөлүнгөн нөөмөт менен учуудагы эс алуу аркылуу FDPны узартуу бир эле нөөмөттө айкалыштырылбашы керек.
§ 11. Учууга чейинки, учуудан кийинки процедуралар жана жүрүүгө кеткен убакыт
85. Эксплуатант аба кемесинин тибин, учуулардын түрлөрүн жана аэропорттогу шарттарды эске алуу менен учуудан кийинки талдоонун, учууга даярдоонун жана экипажды транспорттоонун убакыттарын аныктоого милдеттүү.
§ 12. Күтүү режими
86. Аэропорттогу күтүү режими:
а) Эгерде ал FDP менен байланыштуу болбосо, анда аэропорттогу күтүү режими эс алуу мезгилинен кийин башталат;
б) Эгерде FDP аэропорттогу күтүү режиминен башталса, төмөнкүлөр колдонулат:
– FDP негизги экипаж үчүн FDP башталган учурдан тартып эсептелет. 4 сааттан ашкан күтүү убактысы максималдуу FDPдан алып салынат;
– Аэропорттогу күтүү жана FDPнын жалпы узактыгы 16 сааттан ашпоого тийиш.
87. Аэропорттон тышкаркы күтүү режими:
а) аэропорттогу күтүү режими эмес күтүү режими үчүн максималдуу күтүү узактыгы 16 сааттан ашпайт;
б) эксплуатанттын күтүү режими боюнча процедуралары күтүү режими менен FDPнын айкалышында экипаж мүчөсүнүн сергек болуу убактыгы 18 сааттан ашпашын камсыз кылат;
в) аэропорттогу күтүү режими эмес күтүү режиминде өткөрүлгөн убакыттын 25%ы (анын мааниси толук жазылбаган — эгер кошумча маалымат керек болсо, тактап берсеңиз);
г) күтүү режими эс алуу мезгилинен кийин жүргүзүлөт;
д) күтүү режими нарядда көрсөтүлгөн убакыттын аякташын менен токтотулат;
е) эгер күтүү режими алгачкы 6 сааттын ичинде токтотулса, максималдуу FDP негизги экипаждын FDP башталышынан эсептелет;
ж) эгер күтүү режими биринчи 6 сааттан кийин токтотулса, максималдуу FDP күтүү режими 6 сааттан ашкан убакытка барабар өлчөмдө кыскартылат;
з) эгер FDP учуу учурунда эс алуу менен узартылса же сплит-режимде бөлүнсө, анда ушул пункттун е) жана ж) подпункттарындагы 6 сааттык чектөө 8 саатка чейин узартылат;
и) эгер күтүү режими саат 23:00дөн 07:00гө чейин башталса, анда 23:00дөн 07:00гө чейинки убакыт FDPнин кыскартылышына (e), (ж) жана (з) подпункттарында каралгандай) таасир этпейт, ал эми бул мөөнөттүн өзгөртүлүшү тууралуу экипаж мүчөсүнө эксплуатант өзгөчө билдиргенге чейин өзгөртүлбөйт;
к) эксплуатант тарабынан белгиленген чакыруу убактысы жана FDP башталышы экипаж мүчөсүнө өзүнүн эс алуу ордондон белгиленген жерге акылга сыярлык убакытта жетүүгө мүмкүнчүлүк берүүгө тийиш.
§ 13. Күтүү режими — минималдуу эс алуу убактысы жана күтүү режими
88. Эгерде эксплуатант тарабынан аэропорттогу же башка жердеги баштапкы күтүү режими FDP башталбаган шартта кыскартылса, анда эс алууга коюлган минималдуу талаптар ушул Жобонун XIV бөлүмүндө көрсөтүлгөн тартипке ылайык колдонулат.
89. Эгерде 93-пунктта көрсөтүлгөн минималдуу эс алуу мезгили FDP башталганга чейин күтүү режиминде берилсе, анда бул мезгил иш убактысы катары эсептелбейт.
90. Аэропорттон тышкаркы күтүү режими иш убактысы катары эсептелет.
§ 14. Аэропорттон тышкаркы күтүү режими
91. Эксплуатанттын аэропорттон тышкаркы күтүү режиминен учууга чакыруу боюнча тартиптери, мүмкүн болушунча, экипаж мүчөсүнүн уйкусунун бузулушуна жол бербеши керек.
§15. Күтүү режими — сергек болуу убактысы
92. 18 сааттан ашык сергек болуу адамдын иш жөндөмдүүлүгүн төмөндөтөт жана андай шарттардан качуу зарыл.
§ 16. Резерв
93. Эксплуатант экипаж мүчөсүн резервге дайындоо учурунда төмөнкүлөрдү сактоого милдеттүү:
а) FDP экипаж мүчөсүнүн эксплуатант тарабынан белгиленген жерге келген убактысынан башталат;
б) Резервде болгон убакыт кызматтык убакытка киргизилбейт;
в) Эксплуатант чектөөлөрдүн алкагында үзгүлтүксүз берилүүчү максималдуу резерв күндөрүнүн санын аныктайт;
г) Эксплуатант экипаж мүчөсүнө резервде болгон ар бир күнү үчүн чарчоону башкаруу принциптерине ылайык 8 сааттык уйкуга шарт түзөт.
§ 17. Резервге дайындоо тууралуу кабарлоо
94. Эксплуатанттын резервге дайындоо жөнүндө кабарлоо процедуралары мүмкүн болушунча экипаж мүчөсүнүн уйкусуна терс таасир тийгизүүнү алдын алууга багытталууга тийиш.
§ 18. Алдын ала эскертүү
95. Экипаж мүчөсүн учууга же резервге дайындоо тууралуу минималдуу эскертүү убактысы 10 саатты түзөт, анын ичинде экипаж мүчөсү эксплуатант менен түз байланышта болбогон 8 сааттык үзгүлтүк камтылышы керек.
§ 19. Мезгил-мезгили менен берилип туруучу узартылган калыбына келтирүүчү эс алуу
96. Бул Жоболордун XIV бөлүмүндөгү жоболор резервде турган экипаж мүчөсүнө да тиешелүү болуп эсептелет.
§ 20. Эс алуу мезгилдери
97. Эс алуу графигинин бузулушу:
- Эгерде базалык аэродромдо кечки же түнкү конуудан кийин эрте учуу пландалса, анда эки FDPнын ортосундагы эс алуу мезгилине кеминде бир жергиликтүү түн киргизилиши керек;
- Эгер экипаж мүчөсү 4 же андан көп түнкү учууларды аткарса, эки узак эс алуу мезгилинин ортосунда эрте учуулар же кеч конуулары болсо, анда резервдеги экинчи узак эс алуу мезгили 60 саатка чейин узартылат.
98. Саат алкактарындагы айырмачылык:
а) «Ротация» — базалык аэродромдон башталып, базалык аэродромдо эс алуу менен аяктаган, кеминде бир учуу жана базалык аэродромдон тышкары эс алуу мезгилин камтыган учуу болуп саналат. Бул учурда эксплуатант экипаж мүчөсүнүн турак жайы үчүн жооптуу болбойт;
б) эксплуатант экипаж мүчөлөрүнүн чарчоосуна тийгизген таасирин эске алуу менен ротацияларды жана ротацияларды айкалыштыруу түрүн көзөмөлдөйт жана зарыл учурда нөөмөттөрдү өзгөртөт;
в) саат алкактарындагы айырмачылыкты компенсациялоо кошумча эс алуу менен төмөнкүдөй жүргүзүлөт:
- Ротацияда убакыт айырмасы 4 саат же андан көп болсо, компенсация үчүн базалык аэропортто берилүүчү минималдуу эс алуу төмөндөгү таблицада көрсөтүлгөн;
Саат алкактарындагы айырмачылыкты компенсациялоо үчүн базалык аэропортто берилүүчү минималдуу түнкү эс алуу саны:
Максималдуу убакыт айырмасы (саат) — экипаж мүчөсү ротация учурунда эс алып жаткан жердин жергиликтүү убактысы менен максаттуу жайдын убактысынын ортосундагы айырма | Саат алкактарынын айырмасы кеминде 4 саат болгон учуунун биринчи FDPсинен кийин ротациядагы эс алуу убактысы (саат менен) | |||
| <48 | 48 - 71:59 | 72 - 95:59 | ≥96 |
≤ 6 | 2 | 2 | 3 | 3 |
≤ | 2 | 3 | 3 | 4 |
≤ 12 | 2 | 3 | 4 | 5 |
- базалык аэродромдон тышкары, эгер FDPде 4 саат же андан көп убакыт айырмасы камтылган болсо, анда FDPнун аякташынан кийинки минималдуу эс алуу мурдагы кызматтык убакытка барабар же 14 сааттан кем болбошу керек, кайсысы узагыраак болсо ошону колдонуу керек.
г) Чыгыштан Батышка же Батыштан Чыгышка учуулар учурунда экипаж мүчөсүнө базалык аэропортто кеминде үч жергиликтүү түн эс алуу берилет;
д) Ротациялардын айкалыштарын көзөмөлдөө эксплуатанттын башкаруу системасы аркылуу жүргүзүлөт.
99. Кыскартылган эс алуу:
1) Минималдуу кыскартылган эс алуу мезгилдери, базалык аэродромдо – 12 саат,базадан тышкары – 10 саат.
2) Кыскартылган эс алуу чарчоону башкаруу тобокелдиктерин азайтуу максатында колдонулат.
3) Кыскартылган эс алуудан кийин берилүүчү эс алуу мезгили минималдуу эс алуу мезгили менен кыскартылган эс алуунун узактыгынын айырмасына барабар деңгээлде узартылат.
4) Кыскартылган эс алуудан кийинки FDP минималдуу эс алуу мезгили менен кыскартылган эс алуунун узактыгынын айырмасына барабар деңгээлде кыскартылат.
5) Эки кайталанган узартылган эс алуу мезгилинин ортосунда максимум эки кыскартылган эс алуу мезгили болушу мүмкүн.
100. Учуу башталгандан өткөн убакыт:
- Саат алкактарындагы айырмасы кеминде 4 саатты түзгөн ротацияда учуу башталгандан өткөн убакыт экипаж мүчөсү базалык аэродромго кайтып келгенде токтойт жана ошол учурдан тартып эксплуатант экипаж мүчөсүнүн жайгашуусуна жооптуу эмес болот.
§ 21 Убакыт алкактарынын айырмасын компенсациялоо үчүн кошумча эс алуу.
Үч же андан көп FDP менен ротациядан кийинки эс алуу.
101. Үч же андан көп FDP менен «ротация» учурунда учуу башталган жер менен эң чоң убакыт алкактарынын айырмасы саат алкактарындагы айырмачылыкты компенсациялоо үчүн керектүү минималдуу жергиликтүү түнкү эс алуу санын аныктоодо колдонулат. Эгер мындай «ротация» эки багытта да саат алкактарын кесип өтсө, эсептөөлөр FDP учурунда эң көп кесилип өткөн саат алкактарынын санына негизделет.
(6-бөлүмдүн 10-параграфына кошумча материал)
1. КИРИШҮҮ
1. 1973-жылдан кийин, учуу жазгычтарды орнотуу боюнча SARPS талаптары Приложение 6га киргизилгенден бери, учуу жазгычтарга байланыштуу жаңы талаптар иштелип чыгып, мурдагы талаптар кайра каралган. Бул өзгөртүүлөр учуу жазгычтарга, санарип байланыштарды каттоого байланыштуу жаңыртылган жоболорду; жаңы аба кемелери үчүн FDR боюнча талаптарды; параметрлердин кайра каралган тизмесин жана CVR жазууларынын эки сааттык узактыгы боюнча жоболорду камтыйт. Бул мезгил ичинде самописчтерди орнотуу боюнча SARPS талаптарын аныктоо жана күчүнө кирүү датасын белгилөө процесси татаал болгон.
2. Төмөндө борттук учуу жазгычтарды орнотууга байланыштуу колдонуудагы талаптар боюнча жыйынтык маалымат камтылган таблицалар берилет.
Таблица I-1. FDR/AIR/ADRS/AIRS орнотууга байланыштуу SARPS талаптары
Датасы | MCTOM | |||||||||
27 000 кгдан жогору | 57 000 кгдан жогору | 5700 кг жана андан аз | ||||||||
Жаңы типтеги күбөлүгү бар бардык учактар | Биринчи учууга жарамдуулугу күбөлүгү бар бардык аба кемелери | Биринчи учууга жарамдуулугу күбөлүгү бар бардык газ турбиналуу учактар | Жаңы типтеги күбөлүгү бар бардык учактар | Биринчи учууга жарамдуулугу күбөлүгү бар бардык аба кемелери | Биринчи учууга жарамдуулугу күбөлүгү бар бардык газ турбиналуу учактар | Бардык газ турбиналуу учактар жаңы учуу күбөлүгү менен Ылайыктуулугу | Биринчи учууга жарамдуулугу күбөлүгү бар бардык газ турбиналуу учактар | Биринчи учууга жарамдуулугу күбөлүгү бар көп кыймылдаткычтуу газ турбиналуу учак |
| |
|
|
| п. 226
п. 229 |
|
| п. 226 |
|
|
|
|
1987 | п. 228 | п. 227 |
| |||||||
1989 |
п. 223 |
|
п. 224 |
|
| |||||
1990 |
п. 225 |
| ||||||||
2005 |
п. 230 |
п. 230 |
| |||||||
2016 | Таблица A7-1 (кээ бир параметрлер жогорулатуу менен тандалып алынган каттоо) | Таблица A7-1 (кээ бир параметрлер жогорулатуу менен тандалып алынган каттоо) |
п. 221 |
п. 222 |
|
| ||||
2023 | п. 331 | п. 232 |
| п. 231 | п. 232 |
|
|
|
|
|
Таблица I-2. CVR/CARS орнотуу менен байланышкан SARP
Датасы |
MCTOM | |||||
27 000 кгдан жогору | 57 00 кгдан жогору | 2250 кгдан жогору | ||||
Бардык учактар | Биринчи учууга жарамдуулугу күбөлүгү бар бардык газ турбиналуу учактар | Биринчи учууга жарамдуулугу күбөлүгү бар бардык аба кемелери | Биринчи учууга жарамдуулугу күбөлүгү бар бардык газ турбиналуу учактар | Бир нече учкучтар жана жаңы типтеги күбөлүгү бар бардык газ турбиналуу учактар | Бир нече учкучтары жана биринчи учуу күбөлүгү бар бардык газ турбиналуу учактар Ылайыктуулугу | |
|
|
п .239 |
|
п. 240 |
|
|
1987 |
п. 238 |
| ||||
2003 | ||||||
2016 | п .242 |
п. 235 |
п. 236 | |||
2021 | п. 243 |
| ||||
Таблица I-3. SARPS, айкалышкан учуу жазгычтарга тиешелүү болгон талаптар
Датасы | MCTOM | |||
15 000 кгдан жогору | 5 700 кгдан жогору | 5 700 кгдан аз | ||
CVR жана FDR талап кылган жаңы типтеги күбөлүгү бар бардык учактар | CVR жана FDR талап кылган жаңы типтеги күбөлүгү бар бардык учактар | CVR жана FDR талап бардык учактар | Бардык көп кыймылдаткычтуу газ турбиналуу учактар FDR жана / же CVR талап | |
2016 | п. 264 | п. 263 | п. 265 | п. 266 |
Таблица I-4. "Учуучу экипаж - машина" өз ара аракеттешүүнү каттоо
Датасы | MCTOM | |
27 000 кгдан жогору | 5 700 кгдан жогору | |
Жаңы типтеги күбөлүгү бар бардык учактар | Биринчи учууга жарамдуулугу күбөлүгү бар бардык аба кемелери | |
2023 | п. 253 | п. 254 |
Таблица I-5. Маалымат өткөрүү линиясынан (DLC) берилген билдирүүлөрдү жазгычты орнотуу боюнча түшүндүрмөлөр
Сап номери | Биринчи жекече учууга жарамдуулугу тууралуу күбөлүк берилген датасы | Учактардын тиби күбөлүгүн же DLC жабдууларын орнотуу үчүн биринчи модификацияга уруксат берүү датасы | DLC жабдууларын колдонуу үчүн активдештирүү датасы | Каттоо DLC талап кылынат | Шилтеме SARPS |
1 | 2016-жылдын 1-январы же андан кийин | 2016-жылдын 1-январы же андан кийин | 2016-жылдын 1-январы же андан кийин | Ооба | п. 258 |
2 | 2016-жылдын 1-январы же андан кийин | 2016-жылдын 1-январына чейин | 2016-жылдын 1-январы же андан кийин | Ооба | п. 248 |
3 | 2016-жылдын 1-январына чейин | 2016-жылдын 1-январы же андан кийин | 2016-жылдын 1-январы же андан кийин | Ооба | п. 248 |
4 | 2016-жылдын 1-январына чейин | 2016-жылдын 1-январына чейин | 2016-жылдын 1-январына чейин | Жок | п. 249 |
5 | 2016-жылдын 1-январына чейин | 2016-жылдын 1-январына чейин | 2016-жылдын 1-январы же андан кийин | Жок 1 | п. 249 п. 250 |
2. ТАБЛИЦАЛАРДЫН ЖОГОРКУ ЖАЗУУЛАРЫ
3. Учууга жарактуулук боюнча биринчи индивидуалдуу күбөлүк берилген датасы – түшүндүрмө талап кылынбайт.
4. Аба кемесинин типтик күбөлүгү же DLC жабдуусун орнотуу үчүн модификацияны биринчи бекитүү датасы – бул DLC жабдуусун аба кемесине орнотууга уруксат берилген датаны билдирет жана DLC жабдуусу ылайык келиши керек болгон аба кемесинин конструкциялык элементтери жана зым өткөргүчтөр сыяктуу компоненттеринин учууга жарактуулугун бекитүүгө тиешелүү. Мындай учууга жарактуулукту бекитүүлөр, негизинен, типтик күбөлүк, типтик күбөлүккө кошумча же өзгөртүлгөн типтик күбөлүк түрүндө берилет.
5. DLC жабдуусун колдонуу мүмкүнчүлүгүнө байланыштуу учууга жарактуулугу бекитилген аба кемелеринин алгачкы эксплуатанттары, аба кемеси мындай жабдууну колдонууга даяр болгонуна карабастан, DLC жабдуусун орнотуу же аны активдештирүү чечимин көп учурда кабыл алышпайт.
6. DLC жабдуусун колдонууга активдештирүү датасы – бул Тиркеме 7нин 45-пунктунда көрсөтүлгөн DLC функциясы колдонууга биринчи жолу активдештирилген датаны билдирет.
7. Ушул жоболордо колдонулган “маалымат берүү линиясы аркылуу байланыш жабдуусу (DLC)” термини сертификациялоочу ыйгарым укуктуу орган (мисалы, TSO же ETSO) тарабынан белгиленген минималдуу иштөө мүнөздөмөлөрүнө ылайык бекитилген физикалык агрегатты(тарды) (мисалы, блок(тор)) билдирет.
8. DLC функцияларын активдештирүү – бул бекитилген программалык камсыздоо аркылуу же бекитилген программалык камсыздоонун жаңыртуусу аркылуу DLC функцияларын активдештирүүнү билдирет.
9. DLCни каттоо талап кылынат деген – бул DLC аркылуу жөнөтүлгөн билдирүүлөрдү 248-, 249- жана 250-пункттардын жоболоруна ылайык каттоо талабы дегенди билдирет.
3. ЖАЛПЫ ЖОБОЛОР
10. DLC аркылуу жөнөтүлгөн билдирүүлөрдү каттоо талабы колдонулуучу дата – бул аба кемесинин CVR системасы бекитилген дата болуп эсептелет. DLC жабдуусу минималдуу иштөө мүнөздөмөлөрүнө ылайык бекитилген дата CVR маалыматтарын каттоо талабынын аткарылышы үчүн маанилүү эмес.
11. DLC жабдуусу учууга жарактуулукка бекитүү талаптарына жооп бериши үчүн, ал DLC функциясын камсыз кылуу үчүн талап кылынган аба кемесинин орнотулган компоненттерин өзгөртүүсүз колдонууга мүмкүндүк бериши керек, мисалы:
а) маалымат берүү линиясынын маршрутизатору (мисалы, байланыш башкаруу блогунда орнотулган);
б) радио байланыш жабдуулары (мисалы, VHF, HF маалымат берүү линиясы, SATCOM) жана тиешелүү антенналар.
12. Орнотулган жабдуунун бекитилген программалык камсыздоосу жаңыртылганда же функциялары программалык камсыздоо аркылуу активдештирилгенде, адатта, DLC жабдуусунун аба кемесинин калган системалары менен шайкештигине таасир тийгизбейт.
4. МИСАЛДАР
13. 1- жана 2-саптарга карата:
Билдирүүлөрдү каттоо талабы ушул Эрежелердин 248-пунктунда аныкталган жана ал учууга жарактуулук боюнча биринчи индивидуалдуу күбөлүк качан берилгенине негизделет. DLC колдонуу мүмкүнчүлүгүнө байланыштуу учууга жарактуулуктун кийинки модификациялары аба кемесин DLC аркылуу жөнөтүлгөн билдирүүлөрдү каттоо талабынан бошотпойт.
14. 3–5-саптарга карата. Жалпы жоболор:
Билдирүүлөрдү каттоо талабы ушул Эрежелердин 249-пунктунда аныкталган жана ал аба кемеси DLC колдонуу мүмкүнчүлүгүнө байланыштуу учууга жарактуулук нормаларына ылайык бекитилген бекитүүгө ээ болгон-болбогонуна, ошондой эле мындай бекитүүнүн берилген датасына негизделет.
2016-жылдын 1-январына чейин DLC аркылуу жөнөтүлгөн билдирүүлөрдү каттоо талабы болбогондуктан, бул датага чейин берилген DLC колдонуу мүмкүнчүлүгүнө байланыштуу учууга жарактуулук боюнча бекитүүлөрдө бул функция милдеттүү түрдө камтылышы мүмкүн эмес болчу.
15. 3-сапка карата:
– Билдирүүлөрдү каттоо талабы учууга жарактуулук боюнча күбөлүк качан берилгенине карабастан колдонулат, анткени DLC колдонуу мүмкүнчүлүгүнө байланыштуу учууга жарактуулуктун бекитүүсү 2016-жылдын 1-январында же андан кийин берилген. Жабдууну орнотуу датасы, адатта, учууга жарактуулукту бекитүүдөн кийинки дата болуп саналат.
16. 4-сапка карата:
– Билдирүүлөрдү каттоо талабы колдонулбайт, анткени аба кемесине берилген учууга жарактуулук боюнча күбөлүк жана DLC колдонуу мүмкүнчүлүгүнө байланыштуу учууга жарактуулуктун бекитүүсү 2016-жылдын 1-январына чейин берилген. DLC жабдуусун орнотуу датасы DLC аркылуу жөнөтүлгөн билдирүүлөрдү каттоо талабын аныктаган фактор болуп эсептелбейт, эгерде бул жабдуу көрсөтүлгөн учууга жарактуулуктун бекитүүсүнө ылайык келсе.
17. 5-сапка карата:
– Билдирүүлөрдү каттоо талабы колдонулбайт, анткени аба кемесине берилген учууга жарактуулук боюнча күбөлүк жана DLC колдонуу мүмкүнчүлүгүнө байланыштуу учууга жарактуулуктун бекитүүсү 2016-жылдын 1-январына чейин берилген. DLC жабдуусун орнотуу датасы DLC аркылуу жөнөтүлгөн билдирүүлөрдү каттоо талабын аныктаган фактор болуп саналбайт, эгерде бул жабдуу көрсөтүлгөн учууга жарактуулуктун бекитүүсүнө ылайык келсе.
18. Жогоруда айтылгандарга карабастан, эгер DLC жабдуусун колдонууга активдештирүү 2016-жылдын 1-январында же андан кийин жүргүзүлсө, DLC аркылуу жөнөтүлгөн билдирүүлөрдү ушул Эрежелердин 250-пунктуна ылайык каттоо талап кылынат.
Тыныгуу.
|
Машыгуунун түрү.
| Даярдоо чөйрөсү. | |
Учкучтар. | * Учкучтардын башка мүчөлөрү. | ||
Эгерде акыркы 90 күндүн ичинде ошол эле типтеги учакка же бул максат үчүн бекитилген авиасимуляторго кеминде үч жолу учуу жана конуу жасабаган болсо. (жана 90 күндөн 6 айга чейин). |
Башкаруу жана сыноо учуулары. |
2 рейс. |
2 рейс**. |
Учкуч катары кеминде 1500 саат учуу убактысы бар учкуч, эгерде ал акыркы алты ай ичинде ошол эле типтеги аба кемесинде кеминде үч жолу учуу жана түнкүсүн үч конуу жасаган же он эки айдын ичинде симулятордо кеминде алты жолу учуу жана түнкүсүн алты конуу жасаган болсо, ПИКтин милдеттерин аткарат, ошол эле типтеги учакта учуу симуляциясы. | Башкаруу жана сыноо учуулары. | 2 рейс. | - |
6 айдан баштап 12ге чейин | 1. КПТ (FFS) | 8 саат. | 8 саат. ** |
2. Инструктордун көзөмөлү астында ыкчам учуулар. | 2 каттам. | 2 каттам. ** | |
3. Квалификациялык текшерүү: | 2 каттам. | 2 каттам. | |
12 айдан 24 айга чейин. | 1. Бир жылдык циклде учактын түрү боюнча квалификацияны жогорулатуу курстары же авиакомпанияда жергиликтүү даярдоо жана билимди текшерүү. |
28 саат |
28 саат |
2. Тренажердук даярдоо жана квалификациялык текшерүү | 8 саат. | 8 саат. | |
3. Инструктордун көзөмөлү астында ыкчам учуулар. | 4 каттам. | 2 каттам. | |
4. Квалификацияны текшерүү. | 2 каттам. | 2 каттам. | |
24 айдан 48 айга чейин. | 1. Учактын түрү боюнча квалификацияны жогорулатуу курстары — үч жылдык цикл боюнча. | 72 саат.
| Учактын түрү боюнча программасына ылайык. |
2. Тренажердук даярдоо жана квалификациялык текшерүү. |
16:00 |
16:00 | |
3. Авиакомпанияда жер үстүндөгү даярдык. | 04.00 | 04.00 | |
4. Ыкчам каттамдар көзөмөл астында Инструктор. |
8 каттам. |
6 каттам. | |
5. Квалификациялык текшерүү. | 2 каттам. | 2 каттам. | |
48 айдан 60 айга чейин. | Учактын түрү боюнча кайра даярдоо программасы жана ишке киргизүү программасы боюнча. | ||
60 айдан ашык. | Жалгыз Жарандык Авиация Башкармалыгынын уруксаты менен (ГККнын чечими боюнча) өзгөчө атайын бекитилген программалар боюнча гана. | ||
Эскертүү: Эгерде учуу экипажынын мүчөсү бир учактын түрүндө тыныгуу алып, ошол эле учурда башка учактын түрүндө учууларды аткарса, учуу кызматтын жетекчиси талапкердин тажрыйбасын эске алып, тренажердук даярдоону жана эксплуатациялык учууларды 50% дан ашпаган өлчөмдө кыскарта алат.
* Башка учуу экипажынын мүчөлөрү — штурман, борт инженеp/борт механик, борт радиооператор.
** Борт радиооператордон башка.
Штурмандар, борт инженерлери/борт механиктери жана борт радиооператорлор үчүн эксплуатациялык учуулар жана квалификациялык текшерүүлөр учкуч-инструктор тарабынан учуу экипажынын курамында жүргүзүлүшү мүмкүн.