Электр энергияны 0,4-6-10-20-35-110-220-500 кВ электр тармактары

аркылуу берүүдө, бөлүштүрүүдө жана алууда-сатуудагы учурундагы

технологиялык жоготууларды негиздөө жана эсептөө боюнча нускама

1-глава. Жалпы жоболор

1. Бул нускама электр энергиясынын технологиялык жоготууларынын чендөөлөрүн эсептөө жана негиздөө жана аларды электр тармактар ишканаларынын электр тармактарында (ЭТИ) азайтуу боюнча иштерди уюштуруу максатында иштелип чыккан.

2. Бул нускамалар 0,4-10-20-35-110-220-500 кВ электр тармактарында жөнгө салуу эсептик мезгили электр энергиясынын ченемдик технологиялык жоготууларын эсептөө жана негиздөө иштерин жүргүзгөн  кызматкерлерге арналган.

Электр энергиясын жөнгө салынуучу мезгил ичинде электр тармактары аркылуу берүүдө учурундагы технологиялык жоготуулар жалпы жонунан да, чыңалуу деңгээлдери боюнча да бөлүнүп да эсептелет:

- жогорку чыңалууда – 110 кВ жана андан жогору (ЖЧ);

- орточо биринчи чыңалууда – 35 кВ (ОЧ1);

- орточо экинчи чыңалууда – 6-10 кВ (ОЧ2);

- төмөн чыңалууда – 0,4 кВ жана андан төмөн (ТЧ).

3. Электр тармактары боюнча электр энергиясын берүүдө, бөлүштүрүүдө жана сатып алууда-сатууда анын технологиялык жоготууларын эсептөө 0,4-6-10-20-35-110-220-500 кВ атайын компьютердик программаларды колдонуу мүмкүн болот.

2-глава. Электр тармактары боюнча электр энергиясын берүүдө технологиялык жоготуулардын түзүмү

4. Электр энергиясын электр тармактары боюнча берүүдө технологиялык жоготуулар (мындан ары – ТЖ) электр энергиясын берүүдө чубалгылардын жана жабдуулардын техникалык мүнөздөмөлөрүнө жана иштөө тартибине ылайык болгон физикалык процесстер менен шартталган электр тармактарынын чубалгыларындагы жана жабдууларындагы техникалык жоготууларды көмөкчордондордун өздүк муктаждыктарына электр энергиясын сарптоону жана электр энергиясын эсепке алуу тутумунунда жол берилген кемчиликтери менен шартталган жоготууларды өзүнө камтыйт.

Электр тарамдары боюнча электр энергиясын берүүдө электр энергиясынын технологиялык жоготууларынын чендөөлөрүн аныктоо максатында электр энергиясынын технологиялык жоготууларынын көлөмү (саны) базалык мезгилде электр тарамдары боюнча аны берүүдө электр энергиясынын технологиялык жоготууларын эсептөөнүн ыкмасына ылайык эсептелет (ушул Нускаманын 1-тиркемеси).

5. Электр энергиясын электр тармактары аркылуу берүүдө боюнча пайда болгон техникалык жоготуулар шарттуу-туруктуу жоготуулар жана жүктөмдүк жоготуулар болуп экиге бөлүнөт. Шарттуу-туруктуу жоготуулар - бул жүктүн (берилген кубаттуулуктун) көлөмүнө көз каранды эмес жоготуулар, ал эми жүктөмдүк жоготуулар – берилген кубаттуулуктун көлөмүнө жараша өзгөрүп туруучу жоготуулар болуп эсептелет.

6. Эсепке алуу тутумунун жол берилген каталары менен шартталган жоготуулар ушул Нускаманын 1-тиркемесине ылайык аныкталат.

7. Электр энергиясынын өздүк керектөөлөрүнө сарпталышы эсептөө алеттерине ылайык аныкталат. Электр энергиясын өз керектөөлөрүнө чыгымдоо элементтеринин номенклатурасы ушул Нускаманын 2-тиркемесинде келтирилген.

3-глава. Электр тармактары боюнча электр энергиясын берүүдө технологиялык жоготууларды ченемдөөнүн жалпы принциптери

8. Электр тармактары боюнча электр энергиясын берүүдө технологиялык жоготуулар негизги (эсептөө жылынан мурунку отчеттук жылы) жана жөнгө салынуучу мезгилдерге (жылга) электр энергиясынын балансынын иш жүзүндөгү жана болжолдуу көрсөткүчтөрү боюнча эсептелет.

9. Жөнгө салынуучу мезгилге электр тармактары боюнча берүүдө электр энергиясынын технологиялык жоготуусу негизги мезгил үчүн ТЖнун эсептик маанисине жана негизги жана жөнгө салынуучу мезгил үчүн электр энергиясынын балансынын көрсөткүчтөрүнө жараша аныкталат.

10. Электр тармактарынын ишканаларынын электр тармактары боюнча электр энергиясын берүүдө технологиялык  жоготуулар түзүүчүлөрү боюнча өз-өзүнчө эсептелет: шарттуу-туруктуу, жүктөлүштүн  жана жоготуу, эсепке алуу тутумунун жол берилген каталыктары менен шартталган жоготуулар.

11. Жөнгө салынуучу мезгилге электр энергиясынын шарттуу туруктуу жоготуулары негизги мезгил үчүн алардын эсептөөлөрүнүн жыйынтыгы боюнча кабыл алынат жана жөнгө салынуучу мезгилге жабдуулардын курамынын өзгөрүшүнө ылайык оңдолот.

12. Жөнгө салынуучу мезгилге энергия компаниясынын (ЭК) электр тармактары боюнча берүүдө электр энергиясынын жүктөлүш жоготуулары төмөнкү формула боюнча аныкталат:

∆W_н.Р = ∆W_{н. Б} ∙ ,                                    (1)

бул жерде    ∆W_{н Б}, ∆W_н.Р -тиешелүү түрдө негизги жана жөнгө салынуучу мезгил үчүн электр энергиясынын жүктөлүш жоготуулары;

,  , - электр энергиясынын тармакка тийиштүүлүгүнө жараша негизги жана жөнгө салынуучу мезгилдерде келип түшүүсү.

13. Негизги мезгилдин жүктөлүш  жоготууларын эсептөөдө эсепке алынбаган жөнгө салынуучу мезгилде тармактык жабдууларды тейлөөгө кабыл алынган учурда мындай жабдууларда электр энергиясынын жүктөлүш  жоготуулары жөнгө салынуучу мезгилге кошумча эсептелет. Негизги мезгилдин жүктөлүш жоготууларын эсептөөдө эске алынган жөнгө салынуучу мезгилде тармактык жабдууларды бузуу учурунда, жөнгө салынуучу мезгилдеги мындай жабдуулардагы жүктөлүш  жоготуулары эсептөөлөрдөн алынып салынат.

14. Жөнгө салынуучу мезгилге электр энергиясын эсепке алуу тутумунун жол берилген каталары менен шартталган электр энергиясынын жоготуусу төмөнкү формула боюнча аныкталат:

∆ W_погр.Р = ,                                            (2)

бул жерде    ∆W_{погр.Б, %}      - салыштырмалуу бирдиктерде негизги мезгилде электр энергиясын эсептөө тутумунун жол берилген каталары менен шартталган электр энергиясынын жоготуусу (эсептөө ыкмасы ушул Нускаманын 1-тиркемесинде келтирилген).

15. Электр тармактарынын ЭК ишканалары аркылуу электр энергиясын берүүдө пайда болгон технологиялык жоготуулар  жөнгө салынуучу мезгил үчүн абсолюттук мааниси ((∆W_ТПЭ.Р) боюнча төмөнкүдөй аныкталат:

∆W_ТПЭ.Р = ∆ W_у-п.Р +   ∆ W_н.Р  + ∆ W_погр.Р ,             (3)

бул жерде ∆ W_у-п.Р - жөнгө салынуучу мезгилде электр энергиясынын шарттуу- туруктуу жоготуулары.

16. Электр тармактары боюнча электр энергиясын берүүдө техникалык жоготуулардын ченеми (мындан ары – ТЖЧ) жалпы РЭТтин электр тармагы боюнча пайыз менен аныкталат жана төмөнкү формула боюнча эсептелет:

,                                       (4)

бул жерде W_OC.P.- жөнгө салынуучу мезгилде ЭК тармагына электр энергиясынын келиши.

17. Электр тармактарындагы электр энергиясынын техникалык жоготууларын жалпы жана чыңалуу деңгээли боюнча аныктоо төмөнкүдөй тартипте ишке ашырылат:

Негизги мезгилде:

-          тармактын чыңалуусунун ар бир деңгээлинде тармакка электр энергиясынын келиши аныкталат (чектеш чыңалуу тармагынан электр энергиясын кабыл алууну эске алуу менен);

-          электр энергиясынын шарттуу -туруктуу жоготуулары жалпысынан жана чыңалуу деңгээли менен аныкталат;

-          электр энергиясынын жүктөлүш жоготуулары жалпысынан жана чыңалуу деңгээли менен аныкталат;

-          жалпысынан жана чыңалуунун деңгээли боюнча электр энергиясын эсепке алуу тутумунун жол берилген каталары менен шартталган электр энергиясынын жоготуусу аныкталат.

Жөндөөчү мезгилде:

-          тармактын чыңалуусунун ар бир деңгээлинде тармакка электр энергиясынын киришинин болжолдуу мааниси аныкталат (чектеш чыңалуу тармагынан электр энергиясын кабыл алууну эске алуу менен);

-          чыңалуу деңгээли боюнча электр энергиясынын жүктөлүш жоготуулары (1)формуласына ылайык аныкталат;

-          электр энергиясынын жүктөлүш жоготуулары жалпысынан чыңалуу деңгээли боюнча электр энергиясынын жүктөлүш жоготууларынын суммасы катары аныкталат;

-          электр энергиясынын шарттуу - туруктуу жоготуулары 10-пунктка ылайык жана чыңалуунун деңгээли боюнча кабыл алынат;

-          электр энергиясын эсептөө тутумунун жол берилген каталары менен шартталган электр энергиясынын жоготуусу (2) формуласына ылайык аныкталат жана 1-тиркеменин IV бөлүмүнө ылайык чыңалуу деңгээли боюнча бөлүштүрүлөт;

-          электр энергиясынын технологиялык жоготуулары  жалпы формулага (3) жана чыңалуу деңгээлине ылайык аныкталат.

4-глава. Негиздөөчү иш кагаздарды тариздөөгө жана курамына талаптар

18. Негиздөөчү иш кагаздар өзүнчө китеп кылып топтолот жана төмөнкүлөрдү камтыйт: жөнгө салуу мезгилинде электр энергиясынын техникалык жоготууларынын ченемдеринин маанилерин негиздөө менен түшүндүрмө кат, жөнгө салынуучу жана негизги мезгилдерге ТЖ жана ТЖЧ эсептөөнүн натыйжалары.

19. Негиздөөчү материалдардын курамына электр энергиясынын баланстары жана жоготуулары, ошондой эле ЭК электр тармактарынын башка көрсөткүчтөрү жөнүндө маалыматтар кирет (ушул Нускаманын 3, 4, 5-тиркемелери):

Негизги мезгил үчүн:

-          электр тармактары боюнча жалпы  электр энергиясынын балансынын көрсөткүчтөрү (1-тиркеме 3, 4, 5-тизмеги);

-          чыңалуу деңгээлдери боюнча электрэнергиясынын балансынын түзүмү (2-тиркеме тизмеги 3, 4, 5);

-          электрэнергиянын агымынын түзүмү (3-тиркеме 3, 4, 5-таблицалар);

- электр энергиясынын технологиялык жоготууларынын түзүмү (4-тиркеме тизмеги 3, 4, 5);

- жоготууларды азайтуу программасы (5-таблица тиркемелер 3, 4, 5);

- чыңалуу деңгээлдери боюнча жыйынтык электр энергиясынын балансы (6-тиркеме тизмеги 3, 4, 5);

- трансформаторлордун саны жана орнотулган кубаттуулугу (7-тиркеме 3, 4, 5-таблицалар);

- реактивдүү кубаттуулукту компенсациялоочу түзүлүштөрдүн саны жана кубаттуулугу (8-тиркеме 3, 4, 5-таблицалар);

- электр берүүнүн аба жана кабелдик чубалгыларынын жана өтмөк зымдардын узундугу (чынжыр боюнча) (9-тиркемедеги 3, 4, 5-таблицалар).

Жөнгө салынуучу мезгил үчүн:

- электр тармактары боюнча жалпы электр энергиясынын балансынын көрсөткүчтөрү (1-тиркеме 3, 4, 5-таблицалар);

- чыңалуу деңгээлдери боюнча электр балансынын түзүмү (2а-таблица 3, 4, 5 тиркемелер);

- электр энергиясынын технологиялык жоготууларынын түзүмү (4а-таблица 3, 4, 5-тиркемелер);

- жоготууларды азайтуу программасы (5-таблица тиркемелер 3, 4, 5);

- чыңалуу деңгээлдери боюнча жыйынтык электр энергиясынын балансы (6-тиркеме 3, 4, 5-таблицалар);

- трансформаторлордун саны жана орнотулган кубаттуулугу (7-тиркеме  3, 4, 5-таблицалар);

- реактивдүү кубаттуулукту компенсациялоочу түзүлүштөрдүн саны жана кубаттуулугу (8-тиркеме 3, 4, 5-таблицалар);

- электр берүүнүн аба жана кабелдик чубалгыларынын жана өтмөк зымдарынын узундугу (чынжыр боюнча) (9-тиркемедеги 3, 4, 5-таблицалар).

20. Жоготууларды эсептөө боюнча программалык комплекстер ушул Нускамада белгиленген жоготууларды эсептөө ыкмаларында негизделет жана шайкештик сертификатына ээ болот.

21. Түшүндүрмө катта электр тармактарындагы электр энергиясынын технологиялык жоготууларын эсептөөнүн пайдаланылуучу программалары жөнүндө маалыматтар (программанын аталышы, иштеп чыгуучунун аталышы, колдонулуп жаткан түрүнүн катарсаны жана иштелип чыккан жылы, шайкештик сертификатынын көчүрмөсү ж.б.) көрсөтүлөт.

§ 1. Электр энергиясын электр тармактары аркылуу берүү учурундагы технологиялык жоготууларды негизги мезгилде эсептөө ыкмасы

1. Шарттуу- туруктуу жоготууларды эсептөө ыкмалары (жүктөлүшкө көз каранды эмес)

1) Шарттуу- туруктуу жоготууларга төмөнкүлөр кирет:

- күч трансформаторлорунун (автотрансформаторлордун) курулай иштөөдөгү жоготуулары;

- 110 кВ жана андан жогору аба чубалгыларындагы (мындан ары – АЧ) таажылануудагы жоготуулар;

- синхрондуу компенсаторлордо, статикалык конденсаторлордун батареяларында, статикалык тиристордук компенсаторлордо,сагактоочу реакторлордо (мындан ары – СР) жоготуулар;

- көмөкчордондордун бөлүштүрүүчү түзүлүштөрүнүн бириктирүүчү зымдарындагы жана чогултма өтмөктөгү жоготуулар(мындан ары (КЧТЗЖ) ;

- электр энергиясын эсептөө тутумунда (агын трансформаторлорунда (мындан ары – АТ), чыңалуу трансформаторлорунда (мындан ары – ЧТ), эсептегичтерде жана туташтыруучу зымдарда)жоготуулар;

- сарпжапкычтуу дүрмөтсүздөндүргүч, ашыкча чыңалууну чектегичтерде жоготуулар;

- жогорку жыштыктагы байланышты кошуу түзүлүштөрүндөгү (мындан ары - байланыш ЖЖ) жоготуулар;

- кабелдерди каптамалоодогу жоготуулар;

- АЧ зым чынылары боюнча агымдардын жоготуулары;

- көмөкчордондордун (мындан ары-ӨК)өздүк муктаждыктарына электр энергиясын сарптоо;

- муз эритүү үчүн электр энергиясын керектөө.

2) Күч трансформаторунда (автотрансформатордо) курулай иштеген электр энергиясынын жоготуусу (мындан ары – КИ) ΔPх курулай иштеген кубаттуулугунун жоготуусу жабдуунун күбөнаамалык маалыматтарында келтирилген жоготуунун негизинде төмөнкү формула менен аныкталат:

,    кВт.ч,                                     (1)

бул жерде Т_рi           - трансформатордун (автотрансформатордун) i--м иш тартибинде иштеген сааттарынын саны, с;

Ui        - трансформатордун (автотрансформатордун) жогорку тарабындагы i-м иш тартибиндеги чыңалуу, кВ;

U_чен     - трансформатордун (автотрансформатордун) жогорку оромунун ченемдик чоңдугунун чыңалуусу, кВ.

Трансформатордогу (автотрансформатордогу) чыңалуу электротехниканын мыйзамдарына ылайык өлчөөлөрдүн жардамы менен же тармактын белгиленген иш тартибин эсептөө менен аныкталат.

Күч трансформаторлору (автотрансформаторлор) үчүн трансформаторлордун (автотрансформаторлордун) күбөнаамалык маалыматтарын белгилөөдө даярдоочу заводдордо колдонулуучу ыкмалар менен бул жоготууларды өлчөө жолу менен алардын техникалык абалын жана иштөө мөөнөтүн эске алуу менен курулай иштөөдөгү( КИ) кубаттуулугунун жоготууларын аныктоого жол берилет. Мында негиздөөчү материалдарга белгиленген тартипте расмий күбөлөндүрүлгөн  КИ кубаттуулугунун жоготууларын өлчөө протоколдорун киргизүү максатка ылайыктуу.

Сагактоочу реактордогу (СР) электр энергиясынын жоготуусу жабдуунун күбөнаамалык маалыматтарында берилген ΔPр кубаттуулугунун жоготуусунун негизинде (1) формула боюнча аныкталат. 1-таблицанын маалыматтарынын негизинде СРдогу жоготууларды аныктоого жол берилет.  Көмөкчордондордун бөлүштүрүүчү түзүлүштөрүнүн чогултуучу өтмөктөрүндөгү  электр энергиясынын жоготуулары 1-таблицанын маалыматтарынын негизинде аныкталат.

1-таблица

Сагактоо реакторлорундагы (СР) электр энергиясынын жоготуусу жана

кошулуучу зымдарда жана чогултуучу өтмөктөрдө көмөкчордондордун

бөлүштүрүүчү түзүлүштөрүндө (КЧТЗЖ)

            ТП 6-10/0,4 кВ бөлүштүрүүчү түзүлмөлөрдүн бириктирүүчү зымдарында жана чогултма өтмөктөрүндө электр энергиясынын жоготуусу эсептелбейт.

Эгерде электр энергиясынын ченемдик технологиялык жоготууларын аныктоодо көмөкчордондордун  өтмөкзымдарында электр энергиясынын жоготуулары  эсептелсе, бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдүн туташтыруучу зымдарында жана чогултулуучу өтмөктөрүндө электр энергиясынын жоготуулары эсептелбейт.

4) Синхрондуу компенсатордо (мындан ары - СК) же СК иш тарибине которулган генератордо электр энергиясынын жоготуулары төмөнкү формула боюнча аныкталат:

,   кВт.ч,                     (2)

бул жерде β_Q - базалык мезгилдеги СКнын максималдуу жүктөө коэффициенти;

ΔP_чен - күбөнаамалык маалыматтарга ылайык СК чектелген чоңдукта жүктөө иш тартибинде кубаттуулукту жоготуу, кВт.

2-таблицанын маалыматтарынын негизинде СКдагы жоготууларды аныктоого жол берилет.

2-таблица

Синхрондуу компенсаторлордо электр энергиясынын жоготуулары

5) Статикалык компенсациялоочу түзүлмөлөрдө(КТ) – статикалык конденсаторлордун (мындан ары - БК) батареяларында жана статикалык тиристордук компенсаторлордо (мындан ары - СТК) электр энергиясынын жоготуулары төмөнкү формула боюнча аныкталат:

,  кВт.ч,                           (3)

бул жерде  ΔР_КТ      - КТ, кВт/квар күбөнаамалык маалыматтарына ылайык кубаттуулуктун салыштырма жоготуулары;

S_КТ      - КТ нун кубаттуулугу (СТК үчүн сыйымдуулук боюнча кабыл алынат), квар.

Жабдуулардын күбөнаамалык маалыматтары жок болгон учурда ΔР_кт мааниси БК үчүн - 0,003 кВт/кварга, СТК үчүн - 0,006 кВт/кварга барабар деп кабыл алынат.

6) Сарпжапкычтуу дүрмөтсүздөндүргүчтөрдө, ашыкча чыңалууларды чектегичтерде, ЖЖ байланыш кошуучу түзүлүштөрдө, чыңалууну өлчөөчү трансформаторлордо, 0,22–0,66 кВ электр эсептегичтерде электр энергиясынын жоготуулары жабдууларды жасаган заводдордун маалыматтарына ылайык кабыл алынат. Даярдоочу заводдун маалыматтары жок болгон учурда эсептик жоготуулар 3-таблицага ылайык кабыл алынат.

3-таблица

Сарпжапкычтуу дүрмөтсүздөндүргүчтөрдө(СД), ашыкча чыңалууларды

чектегичтерде (АЧЧ),  агын( АТ) жана чыңалууну өлчөөчү

трансформаторлордо( ЧТ) жана ЖЖ байланыш кошуучу түзүлүштөрдө

электр энергиясынын жоготуулары(ЖЖКТ)

0,22-0,66 кВ түз электр эсептегичтериндеги электр энергиясынын жоготуусу төмөнкү маалыматтарга, кВт ылайык кабыл алынат,жылына бир эсептегичке:

- бир фазалуу, индукциялык – 18,4;

- үч фазалуу, индукциялык-92,0;

- бир фазалуу, электрондук – 21,9;

- үч фазалуу, электрондук-73,6.

7) Электр энергиясынын тажылануу жоготуусу 4-таблицада келтирилген кубаттуулуктун салыштырма жоготуулары жөнүндө жана эсептик мезгил ичинде аба ырайынын түрлөрүнүн узактыгы жөнүндө маалыматтардын негизинде аныкталат. Мында жакшы аба ырайы мезгилине (таажылануунун жоготуусун эсептөө максатында) нымдуулугу 100% дан аз болгон аба ырайы жана муз тоңуу; нымдуу аба ырайы мезгилине – жамгыр, нымдуу кар, туман кирет.

4-таблица

Таажыланууда болуучу салыштырмалуу кубаттуулуктун жоготуусу

Эсептик мезгил ичинде аба ырайынын түрлөрүнүн узактыгы жөнүндө маалыматтар жок болгон учурда таажылануу электр энергиясынын жоготуусу чубалгынын жайгашкан регионуна жараша 5-таблица боюнча аныкталат.

5-таблица

Таажыланууга кеткен электроэнергиянын салыштырмалуу жылдык

жоготуулары

4 жана 5, 6-таблицаларда берилген кесилиштерден айырмаланган тилкелердеги электр энергиясынын таажылануу жоготуусун эсептөөдө 4 жана 5, 6-таблицалардын маанилери Fт/Fф катышына көбөйтүлөт, мында Fт -4 жана 5, 6-таблицаларда көрсөтүлгөндөй, фазадагы зымдардын кесилиштеринин туундусу; Fф -чубалгынын зымдарынын иш жүзүндөгү кесилиши.

6-таблица

АЧ 110-220-500кВ таажылануу боюнча салыштырмалуу  жоготуулары

Чубалгынын жумушчу чыңалуусунун таажылануу жоготууларына тийгизген таасири 4 жана 5, 6-таблицаларда берилген маалыматтарды тиешелүү коэффициентке көбөйтүү жолу менен эсепке алынат, ал төмөнкү формула боюнча аныкталат:

K_{U кор}= 6,88 U²_отн – 5,88 U_отн ,                                (4)

бул жерде    U_отн - чубалгынын жумушчу чыңалуусунун анын чектелген чоңдугуна болгон катышы.

(4) формуласы боюнча аныкталган коэффициенттин терс мааниси болгон учурда (төмөнкү жумушчу чыңалууда) коэффициенттин мааниси нөлгө барабар болот.

8. Аба чубалгыларынын зым чынылары боюнча агып кетүүчү агындардан болгон жоготуулар 7-таблицада алынган салыштырма кубат жоготууларынын жана эсептик мезгил ичинде аба ырайынын түрлөрүнүн узактыгы жөнүндө маалыматтардын негизинде аныкталат.

Агындардын агып чыгуусуна тийгизген таасири боюнча аба ырайынын түрлөрү 3 топко бириктирилет: 1 – топ – нымдуулугу 90% дан аз болгон жакшы аба ырайы, кургак кар, үшүк, муз; 2 – топ-жамгыр, нымдуу кар, шүүдүрүм, нымдуулугу 90% жана андан жогору болгон жакшы аба ырайы; 3-топ-туман.

7- таблица

АЧ зым чынылары боюнча агып чыккан агындардан келип чыккан

кубаттуулуктун салыштырмалуу жоготуулары

Аба-ырайынын ар кандай шарттарынын узактыгы жөнүндө маалыматтар жок болгон учурда, АЧ зым чынылары боюнча агып чыккан агындардан электр энергиясынын жылдык жоготуулары 8-таблицанын маалыматтары боюнча кабыл алынат.

8- таблица

Агып чыккан агындардын электр энергиясынын салыштырмалуу

жылдык жоготуусу АЧ зым чынылары үчүн

9. Муз эритүүдө электр энергиясынын сарпталышы муз эритүүчү түзүлмөлөрдө орнотулган эсептөө алеттеринин негизинде аныкталат. Мындай эсепке алуу алеттери жок болгон учурда аба чубалгысынын жайгашкан аймагына жараша 9-таблицанын маалыматтарын пайдаланууга жол берилет.

9-таблица

Муз эритүү боюнча электр энергиясынын салыштырма жоготуусу

10. Электр кабелдерин каптамасындагы электр энергиясынын жоготуулары жабдууларды чыгарган заводдордун маалыматтарына ылайык кабыл алынат. Даярдоочу заводдун маалыматтары жок болгон учурда эсептик жоготуулар 10-таблицага ылайык кабыл алынат.

10- таблица

Кабелдердин каптамасындагы электр энергиясынын салыштырма

жоготуулары

11. Өздүк керектөөнүн трансформаторлорунун (мындан ары - ӨКТ) жогорку тарабына орнотулган эсептөө алеттердин негизинде көмөкчордондордун  жеке керектөөсүнө кеткен электр энергиясынын чыгымы аныкталат. Эсептөө алетин ӨКТдун төмөн жагына орнотууда ушул Нускамага ылайык эсептелген ӨКТда электр энергиясынын жоготуусу эсептегичтин көрсөткүчүнө кошулат.

ӨК КЧ 10(6)/0,4 кВ электр энергиясын эсептөө алеттери жок болгон учурда электр энергиясынын салыштырма чыгымы (кВт.с / кВ. а) энергетикалык изилдөөнүн натыйжалары боюнча аныкталат.

§ 2. Трансформаторлордун (автотрансформаторлордун) чубалгыларынын, өтмөкзымдарынын, оромдорунун активдүү каршылыктарын эсептөө

12. АЧ активдүү каршылыгы жабдуунун күбөнааманын маалыматтарына ылайык формула боюнча аныкталат:

, ом,                                        (5)

бул жерде  r₀²⁰ - 1км зымга анын температурасы 20 °С , Ом/км болгон активдүү каршылык;

L – чубалгынын узундугу, км;

q - негизги мезгилдеги зымдын орточо температурасы, °С ;

n_Ц – бирдей жарыш чынжырлардын саны, даана.

(5) формулада орточо жүктөм электр агынын экономикалык тыгыздыгынан төмөн болгон учурда, зымдын температурасы шамалдын (аба ырайынын) температурасына болжол менен барабар деп алынат.

Зымдын температурасы жөнүндө маалымат жок болсо, ал 20 °С  барабар деп кабыл алынат.

13. КЧнын Активдүү каршылыгы формуланын күбөнаамалык маалыматтарына ылайык аныкталат:

, Ом,                                (6)

бул жерде r₀ - 1км кабелге салыштырмалуу активдүү каршылык, Ом / км;     

L – кабелдин узундугу, км;

n_Ц - бирдей жарыш чынжырлардын саны, даана.

14. Өтмөкзымдын Активдүү каршылыгы формула боюнча аныкталат:

, Ом                                      (7)

бул жерде r - өтмөкзымдын салыштырмалуу каршылыгы, Ом.мм²/м;

                        l – өтмөкзымдын узундугу, м;

                        s – өтмөкзымдын кесилиши, мм²;

                        k_и, с  - каршылыктын өзгөрүүсүнүн температуралык коэффициенти (жез жана алюминий k_и,_с  = 0,004);

                        q - базалык мезгилдеги орточо температура, мында өтмөкзымдын каршылыгы аныкталат, °С.

Өтмөкзымдын температурасы жөнүндө маалыматтар жок болсо, ал 20 ^оС барабар деп кабыл алынат.

Эгерде өтмөкзымдын күбөнаамалык маалыматтарында өтмөкзымдын 1 кминдеги салыштырма активдүү каршылыктын мааниси көрсөтүлсө, анда активдүү каршылык өтмөкзымдын салыштырма активдүү каршылыгынын маанилеринин жана узундугунун көбөйтүндүсү менен аныкталат.

15. Эки оромолуу үч фазалуу трансформатордун активдүү каршылыгы жабдуулардын күбөнаамалык маалыматтарына ылайык  формула боюнча аныкталат:

                                            (8)

Бул жерде DР_КЗ –  кыска туташуу кубаттуулугун жоготуусу, кВт;

U_{B чен} - жогорку оромдун ченемдик чыңалуусу, кВ;

            Sном  - үч фазалуу  трансформатордун чектелген чоңдугунун кубаттуулугу, МВА.

Үч фазалуу топту түзгөн эки оромдуу бир фазалуу трансформаторлордо активдүү каршылык формула боюнча аныкталат:

Бул жерде S_{ном тр} –бир фазалуу  эки оромдуу трансформатордун чектелген чоңдугунун кубаттуулугу, МВА

16. Үч оромдуу үч фазалуу трансформатордун (автотрансформатордун) жогорку, орто жана төмөнкү чыңалуудагы оромдордун бирдей кубаттуулуктары бирдей болгондо, активдүү каршылыктары жабдуунун күбөнаамалык маалыматтарына ылайык формула боюнча аныкталат:

(10)

DР_КЗ В-С, DР_КЗ В-Н, DР_КЗ С-Н - жуп оромдор үчүн кыска туташуу кубаттуулугун жоготуулары, кВт;

S_чен - үч оромдуу үч фазалуу трансформатордун чектелген чоңдугунун кубаттуулугу, МВА.

Ар кандай чектелген чоңдуктагы кубаттуулуктагы оромдору бар үч оромдуу үч фазалуу трансформатордун активдүү каршылыктары жабдуунун күбөнаамалык маалыматтарына ылайык формула боюнча аныкталат:

         (11)

α - ар кандай чектелген чоңдуктуу кубаттуулуктагы оромдуу трансформаторлор үчүн кыска туташуу жоготууларын жогорку чыңалуудагы оромдун кубаттуулугуна келтирүүнү эске алган коэффициент:

U_Вном, U_Сном – жогорку жана орто оромдордун  чектелген чоңдуктагы чыңалуусу, кВ.

Эгерде жабдуулардын күбөнаамалык маалыматтары кыска туташуудагы жоготуулардын үч маанисинин бирин камтыса, анда активдүү каршылыктарды эсептөө 11-таблицага берилген оромдордун чектелген чондуктагы кубаттуулуктарынын катышы менен аныкталган пропорцияларда алмаштыруу түзмөсүнүн бутактары боюнча андан ары бөлүү менен "тешип өтмө активдүү каршылыкты" пайдалануу менен аткарылат.

Өтмө активдүү каршылык төмөнкү формула менен аныкталат:

,                                         (13)

DР_КЗ  - жогорку чыңалуудагы оромдордун чектелген чоңдуктагы жүктөмдөгү кыска туташуу жоготуулары, кВт.

11- таблица

Үч оромдуу трансформатордун кубаттуулугу жана активдүү

каршылыгынын катышы

17. Үч фазалуу топту түзгөн үч оромдуу бир фазалуу трансформаторлордун активдүү каршылыктары төмөнкү формула боюнча аныкталат:

бул жерде    S_{чен тр} – топтогу, үч оромдуу бир фазалуу трансформатордун чектелген чоңдуктагы кубаттуулугу, МВА.

18. Чачыратып ажыратылган оромудуу трансформатордун активдүү каршылыгы күбөнаамалык маалыматтарына ылайык ар бир ором үчүн өзүнчө төмөнкү формула менен аныкталат:

§ 3. Электр энергиясынын жүктөм жоготууларын эсептөө ыкмалары

19. Электр энергиясынын жүктөм жоготууларына төмөкү жоготуулар кирет:

- аба жана кабелдик чубалгылардын;

- трансформаторлордун (автотрансформаторлор);

- өтмөкзымдардын;

- агындарды чектөө реакторлордун.

§4. Электр тармактарынын айрым элементтеринде электр энергиясынын жүктөм  жоготууларын эсептөө ыкмалары

20. Электр тармактарынын ар бир элементинде электр энергиясынын жүктөм жоготууларын маалыматтык камсыздоого жараша эки ыкманын бири менен эсептөөгө болот (ыкмалар эсептөөнүн алынган жыйынтыктарынын тактыгын төмөндөтүү тартибинде берилген):

1) ыкчам эсептешүүлөр;

2) орточо  жүктөмдөрдүн.

§5. Ыкчам эсептөө ыкмасы

21. АЧ, КЧ,өтмөкзымдарда же эки оромдуу трансформатордо электр энергиясынын жүктөм  жоготуулары  негизги мезгил ичинде төмөнкү формула боюнча аныкталат:

бул жерде

R –  АЧ, КЧ, өтмөкзымдарда же  эки оромдуу трансформаторлордун активтүү каршылыгы, Ом;

I_j – АЧ, КЧ, өтмөкзымдын же эки оромдуу трансформатордун агын жүктөлүшү убакыт аралыгында өзгөрүлбөс Dtj болуп кабыл алынат, А;

P_j, Q_j – АЧ, КЧ, өтмөкзымдын же эки оромдуу трансформатордун активдүү жана реактивдүү кубаттуулугунун тиешелүү түрдө өзгөрүлбөгөн убакыт интервалында Dtj кабыл алынган маанилери МВт, Мвар;

U_j – АЧ, КЧ, өтмөкзымдар же эки оромдуу трансформатордогу өзгөрүлгүс интервалда Dtj кабыл алынган чыңалуунун мааниси, кВ;

Dt_j - каршылык көрсөткөн тармак элементинин жүктөмү болгон убакыт аралыгы өзгөрүүсүз кабыл алынат;

M- негизги мезгилде  убакыт аралыктарынын саны Dtj  .

Негизги мезгил үчүн автотрансформатордогу (үч оромдуу трансформатордогу) электр энергиясынын жүктөм жоготуулары төмөнкү формула боюнча аныкталат:

бул жерде P_{АТ(ТР) Вj,} P_{АТ(ТР) Сj,} P_{АТ(ТР) Нj,}  Q_{АТ(ТР) Вj,} Q_{АТ(ТР) Сj,} Q_{АТ(ТР) Нj}, I_{АТ(ТР) Вj,} I_{АТ(ТР) Сj,} I_{АТ(ТР) Нj} – Dt_i  интервалында өзгөрбөйт деп алынган автотрансформатордун(үч оромдуу трансформатордун)  оромдорундагы активдүү жана реактивдүү кубаттуулуктардын, агын жүктөмдөрдүн   мааниси тиешелүүлүгүнө жараша МВт, Мвар, менен өлчөнөт;

U_{АТ(ТР) Вj,} U_{АТ(ТР) Сj,} U_{АТ(ТР) Нj} –жогорку, орто жана ылдыйкы автотрансформатордун (үч оромдуу трансформатор) оромдорунда чыңалуунун маанилери, Dtj интервалына кабыл алган убакыт өзгөрбөйт, кВ;

R_{АТ(ТР)В,} R_{АТ(ТР)С,} R_{АТ(ТР) Н} –автотрансформатордун оромунун(үч оромдуу трансформатор) активдүү каршылыгы, Ом.

Эсептөө мезгили Т нин ар бир убакыт интервалында Dt_i автотрансформаторлордун төмөнкү чыңалуу тарабы боюнча өлчөөлөр жок болгон учурда, электр энергиясынын жоготууларын жогорку жана орто чыңалуу оромдорунун мааламаттары боюнча  эсептөөгө жол берилет.

Негизги мезгилдеги агынды чектөөчү реактордогу электр энергиясынын жүктөм жоготуулары төмөнкү формула боюнча аныкталат:

бул жерде  DР_{н ТОР} – реактордун фазасындагы активдүү кубаттуулукту жоготуунун мааниси, анын чектелген чоңдуктагы агынында, кВт;

I_Н – чектелген чоңдуктагы агындын мааниси, А;

I_j  – иреттик интервалда Dti кабыл алынган жумушчу агындын мааниси өзгөрүлбөйт, А.

§ 6. Орто жүктөмдөрдүн  ыкмасы

22. АЧ, КЧ,өтмөкзымдарда же эки оромдуу трансформатордо электр энергиясынын жүктөм  жоготуулары  негизги мезгил ичинде төмөнкү формула боюнча аныкталат:

бул жерде  ΔP_ср – АЧ, КЧ, өтмөкзымдарында же эки оромдуу трансформатордо негизги мезгил үчүн орточо жүктөм болгон учурда кВТ кубаттуулуктун жоготуусу (22)формула боюнча аныкталат;

                        k²_ф – негизги мезгил үчүн графиктин формасынын коэффициентинин квадраты,с,б,;

                        k_k – Активдүү жана реактивдүү жүктөмдөрдүн графиктеринин конфигурацияларынын айырмасын эске алуучу коэффициент (0,99 га барабар кабыл алынат), с.б.;

                        T – негизги мезгилдеги сааттын саны, с.

Графиктин формасынын коэффициенти төмөнкү формула боюнча аныкталат:

бул жерде    k_з – графиктин толтуруу коэффициенти төмөнкү формула боюнча аныкталат:

Бул жерде Wо – Т мезгили ичинде электр тармагына түшкөн  электр энергиясынын көлөмү, кВт.ч;

Т_max – Тармактагы эң жогорку жүктөмдү пайдалануу убактысынын сааттык узактыгы.

Жүктөм графигинин толтуруу коэффициенти жөнүндө маалыматтар жок болгон учурда,  kз = 0,5 колдонууга жол берилет.

Негизги мезгилдеги орточо жүктөмдөр үчүн АЧ, КЧ,өтмөкзымдарда же эки оромдуу трансформатордо кубаттуунун жүктөм  жоготуулары  төмөнкү формула боюнча аныкталат:

бул жерде P_ор, Q_ор  –Т негизги мезгилде  активдүү жана реактивдүү кубаттуулуктардын орточо маанилери, МВт, Мвар;

            tgj  – реактивдик кубаттулуктун коэфициенти, с.б;

            Uср – негизги мезгилде элементтин орточо чыңалуусу Т, кВ;

            Iср – агындын жүктөмүнүн  орточо мааниси, А, (23) формула менен аныкталат;

            R – АЧ,КЧ, өтмөкзымдын же эки оромдуу трансформатордун активдүү каршылыгы, Ом.

Ортонку жүктөм төмөнкү формула менен аныкталат:

бул жерде  W_T – негизги мезгилдеги түйүндүн электр энергиясы т, кВт.ч.

Негизги мезгил үчүн автотрансформатордогу (үч оромдуу трансформатордогу) электр энергиясынын жүктөм жоготуулары төмөнкү формула боюнча аныкталат:

Графиктин форма коэффициенти төмөнкү формулалар боюнча аныкталат (20-21).

Автотрансформаторлордогу (үч оромдуу трансформаторлордогу) негизги мезгил үчүн орточо жүктөмдөгү кубаттуулуктун жүктөм жоготуулары төмөнкү формула боюнча аныкталат:

бул жерде  P_{СР АТ(ТР) В,}        P_{СР АТ(ТР) С,}     P_{СР АТ(ТР) Н,}  Q_{СР АТ(ТР) В,}         Q_{СР АТ(ТР) С,}     Q_{СР АТ(ТР) Н}, I_{СР АТ(ТР) В,}             I_{СР АТ(ТР) С,}       I_{СР АТ(ТР) Н} – негизги мезгил Т ичинде автотрансформатордун (үч оромдуу трансформатордун) оромдоры боюнча активдүү жана реактивдүү кубаттуулуктардын, агын жүктөмдөрүнүн орточо маанилери  , МВт, Мвар, А, тийиштүүлүгүнө жараша;

U_{СР АТ(ТР) В,}     U_{СР АТ(ТР) С,}     U_{СР АТ(ТР) Н} – автотрансформатордун (үч оромдуу трансформатордун) жогорку, орто жана төмөнкү оромдору боюнча Т негизги мезгилдеги чыңалуунун орточо мааниси, кВ;

tgj  – реактивдүү кубатуулуктун коэфициенти. с.б.

R_{АТ(ТР) В,} R_{АТ(ТР) С} R_{АТ(ТР) Н} – автотрансформатордун оромунун активдүү каршылыгы.Ом.

Орточо жүктөмдөр  ар бир ором үчүн өзүнчө формула (23) менен аныкталат.

Негизги мезгил Т ичинде  автотрансформаторлордун төмөнкү чыңалуу тарабында өлчөөлөр  жок болгон учурда,  электр энергиясынын жоготууларын жогорку жана орто чыңалуу оромдордун маалыматтары боюнча эсептөөгө жол берилет.

Негизги мезгилдеги Т орточо жумушчу агынды колдонуп, агынды чектөөчү реактордогу кубаттуулуктун жоготуулары:

бул жерде ΔP_{н ТОР ср} – түйүндөрдүн негизги мезгил ичинде орточо жүктөмөрүндө  агынды чектөөчү реактордогу кубаттуулук жоготуулары (27) формуласы боюнча аныкталат.

Графиктин формасынын коэфициенти (20,21) формулалар менен аныкталат.

Учурдагы чектөөчү реактордогу негизги мезгилдеги орточо жүктөмдөрдөгү кубаттуулук жоготуулары төмөнкү формула боюнча аныкталат:          

бул жерде Iср – Т,А негизги мезгилдеги орточо жумушчу агындын мааниси

Орточо жүктөм (23) формуласы боюнча аныкталат.

§ 7. Жалпысынан электр тармагында электр энергиясынын жүктөм

жоготууларын эсептөө ыкмалары

23. Т саат (Д күн) үчүн электр тармагында электр энергиясынын жүктөм  жоготуулары  түзмөлөрдүн жана жүктөлүш тармактары жөнүндө колдо болгон маалыматтын көлөмүнө жараша төмөнкү беш ыкмаларынын бири менен эсептелиши мүмкүн (эсептөө тактыгын азайтуу максатында ыкмалар жайгашкан):

 1) ыкчам эсептешүүлөр;

 2) эсептешүү бир күн ичинде;

 3) орто жүктөмдөр;

 4) кубаттуулуктун эң чоң жоготуулары болгон  сааттардын саны;

 5) тармактын түзмөлөрү жана жүктөмдөрү жөнүндө жалпыланган маалыматтардын негизинде  жоготууларды баалоо.

Электр энергиясынын жоготууларын эсептөө үчүн 1– 4 ыкмаларын пайдаланууда электр энергиясынын жоготуулары электротехниканын мыйзамдарына ылайык электр тармагынын элементтеринин өлчөөлөрүнүн же жүктөмлүштөрүнүн эсептөөлөрүнүн жардамы менен аныкталган тармактын берилген түзмөсүнүн жана анын элементтеринин жүктөлүштөрүнүн негизинде эсептелет.

2-4-ыкмалар боюнча электр энергиясынын жоготуусу ошол айга туура келген тармактын түзмөгүн эске алуу менен эсептешүү мезгилинин ар бир айы үчүн эсептелиши мүмкүн. Тармактардын түзмөлөрү өзгөрүлбөс катары каралышы мүмкүн болгон бир нече айды камтыган, эсептелген интервалдар үчүн жоготууларды эсептөөгө жол берилет. Негизги мезгилде электр энергиясынын жоготуулары негизги мезгилге кирген айлар (эсептөө аралыгы) үчүн эсептелген жоготуулардын жыйындысы катары аныкталат.

24. Ыкчам эсептөө ыкмасы электр энергиясынын жоготууларын төмөнкү формула боюнча эсептөөдөн турат:

,  кВт.ч,                         (28)

бул жерде    n - тармак элементтеринин саны;

            Dt_ij - каршылык Ri күчү менен i тармактын элементинин учурдагы жүктөмү I_ij өзгөрүүсүз кабыл алынган убакыт аралыгы;

            m         -           убакыт аралыктарынын саны.

Тармактын элементтеринин агын жүктөлүштөрү тескемердик ведомосттордун, ыкчам өлчөө жыйнактарынын жана электр энергиясын эсептөөнүн автоматташтырылган тутумдарынын маалыматтарынын негизинде аныкталат.

25. Бир күндүн эсептөө ыкмасы электр энергиясынын жоготууларын төмөнкү формула боюнча эсептөөдөн турат:

, кВт.с,                                 (29)

бул жерде    ΔWсу - W_ср.сут эсептик айдагы бир күн ичиндеги электр энергиясынын жоготуулары- бул тармака тармакка электр энергиясынын орточо бир күндүк келип түшүүсү менен түйүндөрдөгү жүктөм графиктеринин конфигурациясы көзөмөл өлчөөлөргө ылайык келген шарттагы жоготуулар, кВт.с;

k_л        - АЧ арматурасындагы жоготуулардын таасирин эске алуучу жана 1,02гө барабар андан жогору чыңалуудагы чубалгылар үчүн 110кВ жана жогору жана 1,0 гө барабар кыйла ылдый чыңалуу үчүн кабыл алынган коэффициент;        

k_ф.м^{2  --}    тармакка электр энергиясынын бир күндүк келип түшүүлөрүнүн графигинин форма коэффициентинин квадраты (көзөмөлдүк ченөөлөрдүн айындагы күндөрдүн санына барабар маанилеринин саны бар график);

Д_{экв j} - формула боюнча аныкталуучу j-м эсептик интервалдагы күндөрдүн эквиваленттүү саны:

                                                     (30)

бул жерде    W_{м i} - электр энергиясынын келип түшкөнү i-м айдын ичинде , күндөрдүн саны Д_мi болгондо,кВт.с;

            W_м.р – ошол эле, негизги айда, кВт.с;

            N_j - эсептик интервалдагы j-м айлардын саны.

Бир ай үчүн электр энергиясынын жоготууларын эсептөөдө Д_{экв j} = Д_{м i.}             Эсептик бир күн ичинде электр энергиясынын жоготуусу ΔW_сут эсептешүүдөн ар бир сааттык интервалы үчүн эсептелген кубаттуулуктун жоготуусунун жыйындысы катары аныкталат.

Негизги мезгилдеги электр энергиясынын жоготуулары жылдын бардык эсептөө интервалдарындагы жоготуулардын суммасы катары аныкталат. Электр энергиясынын жылдык жоготууларын ΔW_сут көзөмөлдүк ченөөлөрдүн кышкы күнү үчүн эсептөөнүн негизинде аныктоого жол берилет, (30) Nj = 12 формуласында кабыл алуу менен.

Коэффициенти k²_ф.м  төмөнкү формула боюнча аныкталат:

                                             (31)

бул жерде Wi          - айдын i-й күнүдө тармакка келип түшкөн электр энергиясы, кВт.с;

Д_м       - бир айдагы күндүн саны.

Электр энергиясынын тармакка келип түшүүсү жөнүндө маалыматтар жок болгон учурда айдын ар бир күнү үчүн k²_ф.м коэффициенти төмөнкү формула боюнча аныкталат:

                                                   (32)

бул жерде    Д_р, Д_н.р           - бир айдагы жумуш жана жумуш эмес күндөрдүн саны, (Д_м =Д_р +Д _н.р);

                        k_w                    - орточо жумуш эмес жана орточо жумуш күндөрүндө керектелген энергия маанилеринин катышы k_w = W_н.р / W_р.

26. Орто жүктөлүштөрдүн ыкмасы электр энергиясынын жоготууларын төмөнкү формула боюнча эсептөө болуп саналат:

 ,  кВт.ч,                                    (33)

бул жерде    ΔP_ор   - эсептик  интервал үчүн түйүндөрдүн  орточо жүктөлүштөрүндө тармактагы кубаттуулук жоготуулары;

                        k²_ф      - эсептелген интервалдагы тармактын жыйынды жүктөлүш графигинин форма коэффициентинин квадраты;

                        k_k         - тармактын ар кандай бутактарынын активдүү жана реактивдүү жүктөлүш графиктеринин конфигурациясынын айырмасын эске алган фактор;

                        Т_j         - j- эсептик интервалдын узактыгы, с

Эсептик интервал үчүн тармактын жүктөлүшүнүн  жыйынтык графигинин формасынын коэффициенти төмөнкү формула боюнча аныкталат:

,                                           (34)

бул жерде    P_i  -      узактыгы ∆t_i болгон  графиктин i- баскычы үчүн жүктөмдүн мааниси, кВт;

                        m         - эсептелген интервалдагы графиктин баскычтарынын саны;

                        P_ор      - эсептелген интервалдагы тармактын орточо жүктөлүшү, кВт

(33) k_k формуладагы коэффициент 0,99 га барабар деп кабыл алынат. 6-10 кВ тармактар жана 35 кВ радиалдык чубалгылар үчүн Pi жана Р_ор маанилеринин ордуна формулада (34) I_i жана I_ор башкы участогунун агындын маанилери колдонулушу мүмкүн. Бул учурда, k_k коэффициенттин жалпы катышы 1,02 барабар кабыл алынат.

Эсептик интервалы үчүн графиктин формасынын коэффициентин төмөнкү формула боюнча аныктоого жол берилет:

 ,                                              (35)

бул жерде    k²_ф.с - (34)формуласы боюнча эсептелген көзөмөлдүк өлчөөлөрдүн бир күндүк графигинин формасынын коэффициентинин квадраты;

                        k²_ф.N    - ай ичинде тармакка келип түшкөн электр энергиясынын графигинин формасынын коэффициентинин квадраты (эсептик интервалдагы айлардын санына барабар маанилердин саны бар график), төмөнкү формула боюнча эсептелет:

                                      (36)

                        бул жерде W_{м i}    - эсептик интервалдагы i- ай үчүн тармакка келип түшкөн электр энергиясы, кВт.с;

                        W_ср.мес  - эсептик интервалдагы айлар боюнча тармакка келип түшкөн  орточо айлык электр энергиясы, кВт.с .

Бир ай үчүн жоготууларды эсептөөдө k²_ф.N  = 1.

Жүктөлүш графиги жок болгон учурда, k_ф²мааниси төмөнкү формула боюнча аныкталат:

.                                                   (37)

k_з тармагынын жыйынды жүктөлүш графигин толтуруу коэффициенти төмөнкү формула боюнча аныкталат:

 ,                           (38)

            бул жерде    Wо – Т убагында электр энергиясынын тармакка келип түшүшү, кВт.с;

Т_max – тармактардагы жогорку жүктөлүштү пайдалануу сааттарынын саны.

i- түйүндүн орточо жүктөлүшү төмөнкү формула боюнча аныкталат:

  , кВт,                                            (39)

бул жерде Wi - Т  кВт убакыттын ичинде i - түйүнүндөгү керектелген (өндүрүлгөн) электроэнергия,кВт.с.

27. Кубаттуулуктун эң көп жоготуулары болгон  сааттардын саны ыкмасы боюнча электр энергиясынын жоготууларын эсептөө төмөнкү формула менен болот:

, кВт.с,                                (40)

                        бул жерде  ΔP_max –тармактын эң көп жүктөлүш иш тартиби учурундагы  кубаттуулук жоготуулары, кВт;

                                               τ_о -       эсептелген интервал үчүн тармактын жалпы жүктөлүшүнүн  графиги боюнча аныкталган кубаттуулуктун эң чоң жоготуулары болгон сааттарынын салыштырмалуу саны.

            Кубаттуулуктун эң чоң  жоготуулары болгон сааттардын салыштырмалуу саны төмөнкү формула боюнча берилет:

  ,                                      (41)

                        бул жерде P_max -     эсептик интервалдагы  m маанисинин эң көп P_i мааниси, кВт.

(40) формуладагы k_k  коэффициент 1,03 кө барабар деп кабыл алынат.                                                                                                                                                                                                                                    6-10 кВ тармактар жана 35 кВ радиалдык чубалгылар үчүн формуладагы (41) жана P_i жана  P_max маанилеринин ордуна башкы участогунун I_i жана I_max агындын маанилери колдонулушу мүмкүн. Бул учурда k_k коэффициент өлчөм 1,0 деп кабыл алынат.

Эсептик интервал үчүн кубаттуулуктун эң көп жоготуулары болгон салыштырма сааттар санын төмөнкү формула боюнча аныктоого жол берилет:

                                                 (42)

                        бул жерде    τ_с - көзөмөлдүк өлчөөлөрдүн бир күндүк графиги үчүн (41) формула боюнча эсептелген кубаттуулуктун эң көп жоготуулары болгон  салыштырма сааттар саны.

τ_м  жана  τ_N  маанилери формула боюнча эсептелет:

 ;                                                (43)

                                            (44)

бул жерде W_м.р  - электр энергиясынын тармакка эсептешүү айында келип түшүшү, кВт.

Бир айдагы жоготууларды эсептөөдө  τ_N = 1.

Жүктөлүш графиги жок болгон учурда τ_о  мааниси төмөнкү формула боюнча аныкталат:

                                                                                (45)

28. Тармактын түзмөлөрү жана жүктөлүштөрү боюнча  жалпыланган маалыматтардын негизинде  жоготууларды баалоо ыкмасы 0,4 кВ чыңалуудагы электр тармактарындагы электр энергиясынын жоготууларын эсептөө үчүн колдонулат.

0,4 кВ тармактагы жүктөлүштүк электр энергиясынын жоготуулары төмөнкү ыкмалар менен эсептелет:

-          тармактын түзмөлөрү жана жүктөмдөрү боюнча жалпыланган маалыматтадан көз каранды болуусунун негизинде   электр энергиясынын жоготууларын баалоо;

-          чыңалуунун төмөндөшүнүн чоңдугуна жараша 0,4 кВ чубалгыларындагы электр энергиясынын жоготууларын эсептөө;

-          электр тармактарынын түзмөсүн жана анын иш тартибинин параметрлерин колдонуу менен кубаттуулуктун жана электр энергиясын жоготуулардын элементтер боюнча эсептөө.

F_{г ср}, мм²орточо башкы  участокторунун кесилиши F_{г ср} болгон  N даана 0,4кВ чубалгыларындагы, чубалгыларга келип түшкөн электр энергиясы W_0,4, жана узактыгы Д күн болгон мезгил үчүнэлектр энергиясынын   жоготуулары, тармактын түзмөлөрү жана жүктөлүштөрү (*)мм² боюнча  жалпыланган маалыматтардан көз каранды болгон жоготууларды баалоо ыкмасынын негизинде төмөнкү формула боюнча эсептелет:

 , миң.кВт.с,     (46)

бул жерде  L_экв -      чубалгылардын эквиваленттүү жыйынтык узундугу, км;

tg φ - реактивдүү кубаттуулуктун орточо коэффициенти;

k _0,4- чубалгынын узундугу боюнча жүктөлүштөрдү бөлүштүрүү мүнөзүн жана фазалык жүктөлүштүн бирдей эместигин эске алган коэффициент;

d_н - ТПдан 1-2 аралыктын ичинде  керектелген электр энергиясынын көлөмү 0,4 кВ тармагына келип түшкөн жалпы электр энергиясына карата болгон үлүшү.

*  Эскертүүлөр:

Жоготуулардын тармактын түзмөлөрү жана жүктөлүштөрү боюнча жалпыланган маалыматтардан көз каранды болуусунун негизинде электр энергиясынын жоготууларын баалоо ыкмасы 100 даанадан кем эмес ТП 6-10/0,4 кВ чыккан чубалгылардан же чубалгылардын жыйындысынан турган тармактардагы электр энергиясынын жоготууларын эсептөө үчүн колдонулушу мүмкүн. Төмөнкү көлөмдөгү электр тармактары үчүн колдонулат:

- электр тармагынын түзмөсүн жана анын иш тартибинин параметрлерин пайдалануу менен кубаттуулуктун жана электр энергиясынын жоготууларын элементтик эсептөө ыкмасы (21, 22-пункттар).

- чыңалуунун төмөндөшүнүн чоңдугуна жараша 0,4 кВ чубалгыларындагы электр энергиясынын жоготууларын эсептөө ыкмасы төмөнкү формулалар менен аныкталат (51-53)

N чубалгынын эквиваленттүү жыйынтык узундугу N (*)формуласы боюнча аныкталат:

L_экв  = L_м  + 0,44 L_2-3 + 0,22 L₁, км,                          (47)

бул жерде Lм - N магистралдык 0,4 кВ чубалгылардын жыйынтык узундугу, км;

                        L_2-3- эки фазалуу жана үч фазалуу бутактардын N чубалгылардын 0,4кВ жалпы узундугу, км;

L₁-      бир фазалуу бутактардын N чубалгылардын 0,4 кВ жалпы узундугу, км.

*  Эскертүүлөр:

1. 0,4 кВ бир чубалгынын магистралын аныктоодо бөлүштүрүүчү трансформатордун  өтмөгүнөн 0,4 кВ 6-10/0,4 кВ үч фазалуу же эки фазалуу чубалгыга туташтырылган эң алыскы керектөөчүгө чейинки эң көп аралык эсептелет.

2. Чубалгынын эквиваленттик узундугун аныктоодо көп квартиралуу турак үйлөрдүн жалпы үй мүлкүнө кирген электр тармактары (анын ичинде үй ичиндеги электр тармактары), ошондой эле баланстык таандыгынын (иштетип пайдалануу жоопкерчилиги) чеги түркүктө турса, турак үйлөргө бутак чубалгылары туташтырылбайт.

Магистралда же бутактарда алюминий, болот жана жез зымдар болгондо, формула (47) формуласына төмөнк формула  боюнча аныкталган чубалгылардын узундуктары коюлат:

L = L_а  + 4 L_с + 0,6 L_мед ,  км,                                       (48)

бул жерде    L_а, L_с, L_мед - алюминий, болот жана жез зымдардын узундугу, тиешелүүлүгүнө жараша, км.

k _0,4  коэффициенти төмөнкү формула боюнча аныкталат:

k _0,4 = k_u (7,78 – 2,67d_р  – 1,48d_р² )×(1,25+0,14×d_p) ,              (49)

бул жерде  d_р             - 0,4 кВ тармагына келип түшкөн жалпы энергияга карата калкка берилген   энергиясынын үлүшү, с.б.;

k_u       - 400/230 В чубалгысы үчүн 1 жана  220/127 В чубалгысы үчүн 3  алынган коэффициент.

            Коэффициент F_{г ср} төмөнкү формула менен аныкталат:

,       мм²,                                    (50)

бул жерде F_гi – i-чи чубалгынын баш бөлүгүнүн кесилиши, мм²;

                       L_гi – i-чубалгынын баш бөлүгүнүн узундугу, км.

Графикти толтуруу коэффициенти жана (же) реактивдүү кубаттуулук коэффициенти жөнүндө маалыматтар жок болгон учурда  k_з = 0,5; tg φ = 0,6 кабыл алынат.

0,4 кВ чубалгыга келип түшкөн электр энергиясын эсептегичи жок болгондо анын мааниси 6-10 кВ тармакка берилген энергиядан,6-10 кВ жабдуулардагы жоготууларды жана 6-10/0,4 кВ трансформатордук көмөкчордондорго (мындан ары – ТП) берилген энергияны, керектөөчүлөрдүн балансында турган ТП өтмөктөрүндө жана 0,4 кВ чубалгыга туташтырылган керектөөчүлөргө берилген энергияны алып салуу менен аныкталат.

Чыңалуунун төмөндөшүнүн чоңдугуна жараша 0,4 кВ чубалгыларда электр энергиясынын жоготууларын эсептөө ыкмасын ишке ашыруу үчүн ТП өтмөктөрүндөгү жана магистралдык чубалгынын электрдик алыскы чекитиндеги фазалык чыңалуулардын деңгээлин максималдуу жүктөлүш иш тартибинде өлчөө жүргүзүлөт. Ченөөлөрдүн маалыматтары боюнча 0,4 кВ ТП 6-10/0,4 кВ өтмөктөрдөгү орточо фазалык чыңалууга карата пайыз менен абсолюттук жана салыштырмалуу чыңалуу жоготуу чоңдугу (DU) аныкталат.

0,4 кВ чыңалуудагы чубалгыдагы электр энергиясынын жоготуулары (тармакка электр энергиясынын келип түшүүсүнөн%) төмөнкү формула боюнча аныкталат:

                                               (51)

бул жерде    DU      - тармактагы жүктөмдүн эң жогорку чегинде ТП нын өтмөктөрүнөн электрдик эң алыс жайгашкан электр кабыл алуучуга чейинки чыңалуунун жоготуусу, %

К_нер    - жүктөлүштөрдүн фазалар боюнча бирдей эмес бөлүштүрүлүшүн эске алган коэффициент.

Эгерде ТП өтмөктөрүндөгү фазалык чыңалуунун өлчөнгөн деңгээли ар кандай болсо, анда аныктоодо ТП өтмөктөрүндөгү  чыңалуу DU өлчөнгөн үч чоңдуктун орточо арифметикалык мааниси катары кабыл алынат. Эгерде максималдуу жүктөлүш иш чарасындагы магистралдык чубалгынын электрдик алыскы чекитинде фазалык чыңалуу үч фазалык алгачта өлчөнсө жана бардык фазалык чыңалуулар алынса, анда өлчөнгөн үч маанинин минимуму эсептелет.

Коэффициент  К_нер төмөнкү формула менен аныкталат:

К_нер = 3                                         (52)

бул жерде Iа, Iв, Ic - фазалар боюнча өлчөнгөн агын жүктөлүштөрү;

R_н /R _ф            - нөл жана фаза зымдарынын каршылык катышы.

Фазалык агын жүктөлүштөрү жөнүндө маалыматтар жок болгон учурда төмөнкүлөрдү кабыл алуу керек:

чубалгылар үчүн   R_н /R _ф =1             К_нер=1,13;

чубалгылар үчүн    R_н /R _ф =2             К_нер=1,2.

t/Т_макс катышы төмөнкү маалыматтарга ылайык кабыл алынат:

К 0,4 кВ чубалгыларында электр энергиясынын салыштырмалуу жоготуулары, %, төмөнкү формула менен аныкталат:

,                                       (53)

бул жерде    DW_%ⁱ - (51) формула боюнча аныкталуучу i-чубалгыдагы электр энергиясынын салыштырмалуу жоготуулары;

                       I_i          - электр i-чубалгысынын башкы бөлүгүнүн максималдуу жүктөлүшү.

0,4 кВ электр тармактарындагы электр энергиясынын жоготууларын так эсептөө зарыл болгондо жана баштапкы маалымат жетиштүү санда болгондо, ошондой эле 0,4 кВ айрым чубалгыларда электр энергиясынын жоготуусун эсептөөдө электр тармагынын түзмөгүн жана анын иш тартиптик параметрлерин (21, 22-пункттар) пайдалануу менен электр энергиясынын жана электр энергиясынын жоготууларын элементтик эсептөөнүн ыкмаларын колдонуу сунушталат.

Чыңалуунун төмөндөшүнүн чоңдугуна жараша 0,4 кВ чубалгылардагы электр энергиясынын жоготуусун эсептөөнү жана электр тармагынын түзмөгүн жана анын иш тартиптик параметрлерин пайдалануу менен электр энергиясынын жана электр энергиясынын жоготуусун эементтик эсептөөнү ТПнын жыйындылык санынын 20% дан кем эмеси 6- 10/0, 4 кВ иштеген 0,4 кВ бөлүштүрүүчү чубалгыларды кокустан тандап алуу боюнча жүргүзүүгө жол берилет,эгерде бул сан 100 даанадан ашса.

§ 8. Электр энергиясын эсепке алуу тутумунун жол берилген

катачылыктары менен шартталган жоготууларды эсептөөнүн тартиби

Электр энергиясынын абсолюттук жоготуулары (миң кВт.с) электр энергиясын эсепке алуу тутумунун жол берилген каталары (Wпогр.Б ), формула боюнча негизги мезгил үчүн маалыматтарды эске алуу менен электр тармагы боюнча жалпысынан жол берилген электр энергиясынын тең салмаксыздыгынын чоңдугунун чектик мааниси катары аныкталат:

Wпогр.Б = ,               (54)

бул жерде    di  (dj)  - электр тармагы боюнча кабыл алынган (берилген) активдүү электр энергиясынын өлчөө каналындагы каталар, %;

Wi (Wj)           - электр тармагы боюнча активдүү электр энергиясынын өлчөө каналдары менен белгиленген электр энергиясын кабыл алуу (берүү), миң кВт.с;

n-электр энергиясын кабыл алууну белгилөөчү эсептөө түйүндөрүнүн саны, даана.;

m- электр энергиясынын, анын ичинде ири керектөөчүлөргө кайтарымын каттаган эсепке алуу түйүндөрүнүн саны, даана.;

k₃- үч фазалуу керектөөчүлөрдү эсепке алуу түйүндөрүнүн саны ("m "де эсепке алынган минус менен), даана.;

k₁  -     бир фазалуу керектөөчүлөрдү эсепке алуу түйүндөрдүн саны («m»де эсепке алынган минус менен),даана.;

W₃       - үч фазалуу керектөөчүлөрдүн электр энергиясын керектөөсү («m»  эсепке алынган минус), миң кВт.с;

W₁       -           бир фазалуу керектөөчүлөрдүн электр энергиясын керектөөсү («m»  эсепке алынган минус), миң кВт.с;

Негизги мезгилдеги электр тармактары үчүн электр энергиясын эсепке алуу тутумунун жол берилген каталыктары менен шартталган электр энергиясынын салыштырмалуу жоготуулары төмөнкүдөй болот:

∆W _{погр.Б, % =},                                               (55)

бул жерде W_ОС.Б     - негизги мезгилде электр тармагы боюнча жалпы тармакка электр энергиясынын келип түшүүсү.

Активдүү электр энергиясынын өлчөөчү каналдын каталары төмөнкү формула боюнча аныкталат:

,                                       (56)

бул жердеd_эс, d_ат, d_чт          - кадимки шарттарда эсептегичтердин, агын трансформаторлорунун, чыңалуу трансформаторлорунун негизги жол берилген каталары (тактык класстарынын мааниси боюнча кабыл алынат), %;

d_л        - эсептегичтерди ЧТге кошуу чубалгыларынадагы чыңалуунун жоготуусунун жол берилген чеги,%.

Электр энергиясын эсепке алуу тутумунун жол берилген каталары менен шартталган электр энергиясынын жоготуусу чыңалуунун деңгээли боюнча негизги, ошондой эле жөнгө салынуучу мезгилдердеги чыңалуунун деңгээли боюнча тармакка келип түшкөнүнө пропорционалдуу бөлүштүрүлөт.

Эгерде негизги жылда электр энергиясынын технологиялык жоготуулары электр энергиясынын иш жүзүндөгү (отчеттук) жоготууларынан ашып кетсе, жөнгө салынуучу жылы эсептөө тутумунун жол берилген каталары менен шартталган электр энергиясынын жоготуусу нөлгө барабар деп кабыл алынат.

2-тиркеме

Көмөкчордондордун өз муктаждыктарына жумшалуучу электр

энергиясынын көлөмүнүн  элементтеринин номенклатурасы

Номенклатура төмөнкү максаттарга жумшалган электр энергиясын керектөөнү камтыйт:

-                     трансформаторлорду жана автотрансформаторлорду муздатуу;

-                     жайларды жылытуу, жарыктандыруу жана желдетүү (ЖБТ, ЫЧИТ аккумулятордук, компрессордук, өрт өчүрүүнүн соркыскычтыгы, синхрондуу компенсаторлордун көмөкчү түзүлүштөрүнүн имараты, өтмө);

-                     аймакты жарыктандыруу;

-                     топтогуч батареяларды дүрмөтөөчү жана кошумча дүрмөтөөчү түзүлмөсү;

-                     ыкчам чынжырларды жана башкаруу чынжырларын азыктандыруу (көмөкчордондордо өзгөрүлмө ыкчам агын менен);

-                     ЖБТС уячаларын (релелик коргоо жана автоматика аппаратуралары, эсептегичтер же ажыраткычтар менен) жана тышкы орнотмонун релелик шкафтарын жылытуу;

-                     майлуу өчүргүчтүн челегин жана иштеткичтерди жылытуу;

-                     бөлгүчтөрдүн жана кыска туташтыргычтардын иштеткичтерин жылытуу;

-                     ЖАЖС которулуучу түзүлүштөрүнүн кыймылдаткычтарын жана май челектерин жылытуу;

-                     ажыраткычтардын электркыймылдаткыч иштеткичтерин жылытуу;

-                     жылытылбаган жайларда электр эсептегичтерди жылытуу;

-                     агрегаттык шкафтардын жана аба өчүргүчтөрдүн башкаруу шкафтарын жылытуу;

-                     компрессорлорду азыктандыруу;

-                     аба чогулткучтарды жылытуу;

-                     синхрондуу компенсаторлордун көмөкчү түзүлүштөрү (май, циркуляциялык жана сарыктыргыч соркыскыч, тээктер, автоматика);

-                     байланыш жана телемеханиканы жабдууларын электр менен камсыздоо;

-                     иштетип пайдалануу учурунда көлөмү боюнча кичине оңдоо иштерин аткаруу;

-                     башкалар: сарыктыргыч соркыскыч, ЖАЖС түзүлмөсү, дистилляторлор, майда станоктор жана шаймандар ж. б.

Көмөкчордондордун өздүк керектөөлөрүнө электр энергиясын чыгымдоого ошондой эле электр кабылдагычтарга электр энергиясын сарптоо кирет, алардын болушу көмөкчордондордун жабдууларын иштетип пайдалануунун өзгөчөлүктөрү менен шартталган: башкаруу щитинин жайын желдетүү (ысык климаттык аймак), көмөкчордондун ачык бөлүгүндө (кар көп жааган аймактарда) жабдууну көздөй жолдорду жылытуу ж. б.

Көмөкчордондордун өздүк муктаждыктарынын электр кабылдагычтарынын курамына чарбалык муктаждыктарга электр энергиясын керектөөчүлөр киргизилбеши керек.

3-тиркеме

Электр энергиясынын технологиялык жоготууларынын ченемдеринин маанисин негиздөөчү тизмектердин формалары

(Үлгү)

1-таблица

ЭИнын электр тармактары боюнча жалпы электр энергиясынын балансынын көрсөткүчтөрү

                      ______________________________________________________________________________

ЭТИнин аталышы

2- таблица

Негизги жылдагы чыңалуу деңгээли боюнча электрэнергиянын балансынын түзүмү

Колу_________________Атасынын аты_____________________Ээлеген кызматы

2а- таблица

Болжолдонгон жылдагы чыңалуу деңгээли боюнча электр энергиясынын балансынын түзүмү ___