Тайгараев жайыт пайдалануучулар бирикмесининжайыт участоктору боюнча  сыйымдуулугу

Таблица №15

Тайгараев а/б 2009-жылдан Жайыт Комитети түзүлүп иштей баштады. Жалпысынан 74000 сомдук жайыт акысы жыйноого жетишишти.  2016-жылдын бюджетин 84220 сомго тактап  айтканда 10220 сомго жайыт акысын ашыкча жыйноону пландаштырып жатат. Жайыт акынын өлчөмү аныкталып азыркы учурда 1 шартуу мал башына 60 сомдон 120 сомго чейин жайыт акысы белгиленген. Ошондой эле кой-эчкилерге 12,5 тыйындан 25 сом, жайыт акы белгиленген.  Азыркы учурда жайыт пайдалануучулар жайыттарды пайдалануу боюнча закондордун бар экенигин көпчүлүк жакшы тушүнуп калышты. Жайыт акыларын жыйноода кундөн-кунгө кыйнчылыктар азайып,жайыттарга көңул бурулуп элдин талабы кучөөдө. Жайыттарды пайдалангандыгы үчүн жайыт акысы төлөнө тургандыгын жана бул каражаттар жайыттардын инфраструктурасын жакшыртууга жумшала тургандыгы тууралуу түшүндүрүү иштери жүргүзүлүүдө. Бугунку кундо Тайгараев а/б ЖК жайыттарынын чек аралары такталган. Алыскы жайыттарга баруучу жолдорго ондоо иштерин жургузуу зарыл, ветеринардык көзөмөлдөрду кучөтуу муктаждыктары келип чыгууда. Анткени жакынкы жайытты пайдаланып акысын тогуудон качышып токой чарбага отуп кеткендер кобойуп кетуудо.

Жайыт башкаруу планына киргизилген көйгөйлөрдүн тизмеги

Мал чарбасы боюнча

·         Малдын кунардуулугу төмөн

·         Асыл тукум иштеринин жоктугу

·         Мал ооруларынын көбөйγшγ

Инфраструктура боюнча

·         Атайын техниканын жоктугунан башка жактан техника жалдоо кымбатка турууда;

·         Тош-Кутчу жайлоосуна мал суу ичуучу жай куруу керек

·         Малчылар койлорун айылдан кырккандыктан жайлоолорго эрте көчүрүп барууга мүмкүн эмес.

·         Жайыттардын дегредацияга учурашы.

·         Жайыт жолдорунун начардыгы.

·         Качкынчы айылына ветеринардык сервис куруу.

·         Тоо-Кызыл-Суу жайытынын жолдорун калбына келтируу.

Малдын ден соолугун коргоо боюнча

·         Мал арасында кеңири тараган оорулар, айрыкча малдан адамга жуга турган оорулар боюнча элдин маалыматы жок.

·         Ветеринардык-профилактикалык иш-чараларга көзөмөл начар, кээ бир фермерлер малын эмдөөлөрдөн өткөрбөстөн жайытка чыгарышат.

·         Ветеринардык пунктарды, аптекаларды курууш керек.

Кышкы тоюттандырууну жакшыртуу

·         Арпанын эспарцеттин сапаттуу үрөндөрү жетишсиз, сырттан келген үрөндөрдүн сапаты текшерилбестен базардан сатылып алынат  

·         Чыктуу тоюттарды колдонуу жок, фермердик шартта  чыктуу тоюттарды даярдоону фермерлер билишпейт.

·         Айылдагы улуш жерлерге сугат суусу жетишпей тоют нормадан аз коломдо чогулууда.

Жайыттар

·         Жакынкы жайыттар дегредацияга учурап жатат, сезон сезону менен эс алдыруу керек. Алыскы жайлоосунда жайыт участокторунда жайытка басым көп.

Гендер

·         Жайыт пайдалануучулардын арасында аялдар көп,бирок алар жайытты башкарууга катышышпайт

·         Сγттγ кайра иштетγγ боюнча топтор жок.

5-бөлγм  Жайыттарды пайдалануунун орто мөөнөттөгγ планы.

Мал жаюу системасынын учурдагы абалы.

Тайгараев жайыт пайдалануучулар бирикмесинде жайыттар интенсивдүү пайдаланылат. Айыл ичиндеги фермерлер малдарын 1-Октябырдын баштап колго багышат. Жайыттарды жаздоо-күздөө-жайлоо катары пайдаланышат. Малдарын айыл ичинде баккандар малын 1-майдан баштап  ички жайыттарга айдап чыгышат. Айылга жакын жеринде июнь айына чейин багып анан жогорулап жайгашат.

Таблица 16. Жайыттын оптималдуу сыйымдуулугу жана пландаштырылган жайыт пайдалануучулардын жайгаштыруунун туура келуусун анализдоо

Кызыл-Суу жайлосунан жайгашпаган Тайгараев аймактык башкармалыктын 4953 ШМБ   коншу Кызыл-Туу, Багыш, Курманбек айыл аймактарына жана Кара-Алма токой чарбасынын Ничке-Сай участогуна жайлоого чыгышат. Анткени Тайгараев ЖК карамагында жеткиликтуу жайыт жерлери жок.

5.2. Жайыттарды жакшыртуу планы.

Жайыттарды жакшыртуу планы жайыттардын кунардуулугун жоготпостон ырааттуу пайдалануу  боюнча аткарыла турган иш чараларды камтыйт. Кийинки жылдары климаттын өзгөрүшүнүн жайыттын абалына  тийгизген терс таасирин басаңдатуу максатында төмөндөгүдөй иш чаралар жүргүзүлөт:

1.        Жайыттын абалына дайыма мониторинг жана баалоо жүргүзүп  туруу;

2.        Мал жаюу планын жайыттардын сыйымдуулугуна жараша түзүү (кургакчыл болгон жылдары жайыттарга басымды нормадагыдан10-15% азайтуу менен түзүү) ;

3.        Малдын асылдуулугун жогорулатуу;

5.3. Жайытты которуштуруп пайдалануунун жана агротехникалык жакшыртуунун планы

Жаздоолордун түшүмдүүлүгүн калыбына келтирүү максатында жайыттарга мал жаюунун жөнгө салынган ( регулируемый выпас) киргизебиз. 2016-жылдан баштап түшүндүрүү жумуштарын жүргүзүү менен  жаздоолордогу малдын басымын азайтылат.

Таблица №17

Ал эми Жаздоо, жайлоо, куздоолор мурда кандай жайылса ошол бойдон калат.

4.3.2. Климаттын өзгөргөндүгүнө  ыңгайлашкан жайыт пайдалануу планы

Климаттын өзгөргөндүгүнө ыңгайлашуу боюнча төмөндөгүдөй иш-чаралар жүргүзүлөт:

·                    Катаал жылдары мал жайыттарга сыйымдуулугунан  10-15% ке азыраак жайгаштырылат ( 14-таблица)

·                    Жайлоолордо басым аз, кургакчыл жылдары жайлоолорго эрте көчүү уюштурулат.

·                    Кургакчыл болуп, тоют аз камдалган жылдары малдын санын азайтуу (күзүндө малды сатуу) боюнча түшүндүрүү жумуштары жүргүзүлөт

Климаттын өзгөргөндүгүнө байланыштуу катаал болгон жылдары  Тайгараев жайыт пайдалануучулар бирикмесиндеги жайыттарды пайдалануу планы кийинки таблицада берилет:

4.3.3. Жайыттарды агротехникалык жакшыртуу планы

кийинки жайытты агротехникалык жакшыртуу планы көрсөтүлөт:

4.4 Жайыттардын  абалына мониторинг жана баалоо жүргүзүү планы.

2016-жылдан баштап, баардык жайыт участокторунун абалы бааланып, түшүмдүүлүгү аныкталат.

4.5. Жайыттардын инфраструктурасын жакшыртуу планы

Жайыт инфраструктурасын инвентаризациялоонун жана фокус-топторду өткөрүүнүн жыйынтыгы, жайыт пайдалануучулар бирикмесинин проблемаларды приоритеттештирүү боюнча жыйналышынын негизинде  төмөндөгүдөй план түзүлдү.

4.6.Кышкы тоюттандырууну жакшыртуу планы

4.7 Малдын асыл тукумдуулугун жакшыртуу планы

4.8 Малдын ден соолугун коргоо планы

Тайгараев аймактын башкармалыктын 2015-жылы менен 4 адам эхинококкоз оорусуна чалдыгып операция болгон. 2015-жылы 5 киши бруцеллез оорусу менен ооругандыгы катталган.  (ФАПтын маалыматтары боюнча)

Малдын ден соолугун коргоо боюнча атайын топ уюшулуп, иш алып бара баштайт. Алардын функциясына төмөндөгүлөр  кирет:

·         Эмдөө иштерин камсыздоо Мамлекеттик программага ылайык  шарп, сибирь кулгунасы, кутурма, бруцеллёз, чума ,эхинококкоз кирет.

·         Серологиялык изилдөөлөрдү камсыздоо. Изилдөөлөрдүн жыйынтыгы менен бруцеллёз оорусу аныкталса, ал малдарды өзүнчө бөлүп, союп жок кылуу

·         Малчылар менен бирдикте эхинококкозго каршы митесиздендирүүлөрдү жүргүзүү

·         Айыл элине эхинококкоз боюнча буклеттерди таркатуу, түшүндүрүү жумуштарын жүргүзүү, иттерди митесиздендирүүгө катышуу

·         Ветеринардык кызматкерлердин акы төлөмдөрүн аныктоо

·         Эмдөөлөрдүн убактысы тууралуу мал ээлерине кабарлоо

·         Мал ээлери γчγн  коркунучтуу мал ылаңдары боюнча окууларды уюштуруу (кызмат көрсөтγγчγлөрдγ жалдоо

·         Мал ээлери γчγн атайын кызматтарды уюштуруу; аларга төмөндөгγлөр кирет

-купкаларды куруу ремонтоо

-малды жасалма жол менен уруктандыруу пунктунун иштерин  жандандыруу

-ветеринардык аптека ачуу

-жайыт комитети, жеке ветеринарлар менен макулдашуу аркылуу ооруларга каршы вакциналарды сатып алууну уюштуруу

- жолбун иттерди жок кылууну уюштуруу

Малдын ден соолугун коргоо боюнча атайын меморандум тγзγлөт жана ар бир тараптын милдеттери такталат.

Жеке ветеринардык адистин милдеттери

1.    Айыл аймагында эпизоотияга каршы иш-чаралардын планын иштеп чыгуу, аны аймактык башкармалыктын, шаардык ветеринардык департаментинде бекитγγ; (тиркемени караңыз)

2.    Эпизоотиялык кырдаалга көзөмөл жγргγзγγ, талдоо

3.    Жаныбарлардын баардык тγрγн учётко алуу

4.    Мамлекттик программада камтылбаган ооруларга каршы вакциналарды сатып алууну уюштуруу, ветеринардык аптекаларды лицензиялоо

5.    Малчыларга акы төлөнγγчγ кызматтарды уюштуруу

Малдын ден соолугун коргоо тобунун милдеттери

1.Жеке ветеринардык адиске малды жайытка чыгаруунун алдында жана андан кийинки  масслык эмдөөлөрдө көмөк көрсөтγγ

2.Мал ээлеринин жеке ветеринардын кызмат көрсөтγγлөрγ γчγн өз убагында акы төлөөсγн камсыздоого көмөктөшγγ

3.Малдын санын тактоо (Жеке ветеринар, ЖК, АБ менен бирдикте)

4.Малды жасалма жол менен урукутандырууну өнγктγрγγ, лицензиясы бар ветеринардык аптекаларды ачууга көмөктөшγγ, мамлекеттик программада камтылбаган вакциналарды жана дары-дармектери сатып алууга көмөк көрсөтγγ

Айылдык ден соолук коргоо тобунун милдеттери

1.Жайыт комитети, жеке ветеринардык адис, малдын ден соолугун коргоо тобу менен биргеликте малдын зооноздук (малдан адамга жуга турган ) оорулары боюнча тγшγндγрγγ иштерин жγргγзγγ

2.Зооноздук оорулар катталган кезде инфекциянын очогунда адамдарга байкоо жγргγзγγ

3.Жеке ветеринарга, шаардык ветеринардык башкармалыкка, саламаттыкты сактоо органдарына адамдардын жугуштуу оорулар менен ооруп калган учурларын токтоосуз кабарлоого.

4.Эхинококкоз, кутурма оорулары менен кγрөшγγнγн стратегиялык планына ылайык иттерди дегельмнтизациялоого жана эмдөөгө активдγγ катышууга

5.Ветеринардык жана медициналык кызматтардын өз ара маалымат алмашуусун камсыздоого

Шаардык мамлекеттик ветеринардык башкармалыктын  милдеттери

1.                  Ветеринардык палатанын каттосунан өткөн жеке ветеринарларды тактоо, ветеринардык туйлөөлөрдγ жγргγзγγгө алар менен келишим тγзγγгө

2.                  Зарыл вакциналар, дарылар, диагностикалык каражаттар менен камсыздоого

3.                  Эпизоотияга каршы массалык иш-чараларды жγргγзγγдө жеке ветеринарларга шарт тγзγγгө. Мал ээлери  пландуу иш-чаралардан баш тарткан учурда ветеринардык мыйзам боюнча тиешелγγ чараларды көрγγгө

4.                Лицензияланган дарыканалардын иштөөсγнө көмөктөшγγгө, ветеринардык санитардык эрежелерди сактоодо алардын ишмердγγлγгγнө көзөмөл кылууга

5.                Эпизоотияга каршы иш-чаралардын планын бекитγγгө

4.9 Потенциалды жогорулатуу боюнча план.

4.10 Гендердик теңчиликтин программасы.

Жайыт пайдалануучулардын арасында аялдар бар, бирок алар жайытты башкарууга катышышпайт. Бул маселени чечүү боюнча төмөндөгүдөй иш-чараар сунушталат:

4.11 Финансылык план (Инвестициялык план)

Жайыт комитети аркылуу ишке ашырылуучу инвестициялык план мал чарбасын өнүктүрүүнү, жайыт инфраструктурасын жакшыртууну жана коомчулуктун потенциалын жогорулатууну  максат кылат

Тайгараев жайыт комитетинин 2016-жылга карата тузулгон инвестициялык

ПЛАНЫ

Жайыт комитети аркылуу ишке ашырылуучу инвестициялык план мал чарбасын өнүктүрүүнү, жайыт инфраструктурасын жакшыртууну жана коомчулуктун потенциалын жогорулатууну максат кылат

Тайгараев  аймактык башкармалыктын жайыт пайдалануучулар бирикмесинин  (ЖПБ) 2016-жылга  карата жайыт пайдалануунун  планы

5-бөлүм

Жайытты пайдалануунун жылдык планы

5.1 Жайыт комитетинин 2016-жылга планы

5.2 Иш-аракеттердин планы

5.3 Жайыт пайдалануу  планы жана мал жаюу графиги

Жаздоо-Жайлоо-Куздоо

5.4   Бюджет.

Тайгараев айыл аймагындагы малдын саны  жана бир баш мал үчүн төлөнө турган жайыт акы өлчөмү ( малдын башы статистикалык маалыматтардан алынды)

Бюджеттин киреше бөлүгү:

Жайыт акыдан 84 220

Баары 84 220