Загрузка документа…
САЛАМ-АЛИК АЙЫЛДЫК КЕӉЕШИ
ТОКТОМ
Салам-Алик айылдык Кеңешинин алтынчы чакырылышынын кезектеги төртүнчү сессиясы
2017-жылдын 17-февралы № 10
Салам-Алик айыл өкмөтүнүн социалдык- экономикалык стратегиялык өнүгүү планына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө
“Жергиликтүү өз алдынча башкаруу жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 31-беренесине ылайык Салам-Алик айыл өкмөтүнүн 2013-2017-жылдарга кабыл алынган социалдык-экономикалык өнүгүү планы кайрадан иштелип чыккандыгына байланыштуу Салам-Алик айылдык кеңешинин 6-чакырылышынын 3-сессиясы төмөндөгүдөй
ТОКТОМ КЫЛАТ
1. Салам-Алик айыл өкмөтүнүн 2013-2017-жылдардагы социалдык-экономикалык өнүгүү планы өзгөртүлүп кабыл алынсын.
2. 2013-2017-жылдарга иштелип чыккан Инвестициялык планы бекитилсин.
3. Токтомду көзөмөлдөө жагы Салам-Алик айылдык кеңешинин бюджет, экономика жана каржы тармактары боюнча туруктуу коммиссиясына тапшырылсын.
Төрага | Шайбеков И. |
| Салам-Алик айылдык кенешинин 6-чакырылышынын кезектеги 6-сессиясында 2017-жылдын 17-февраль куну № 10 токтому менен озгортулуп бекитилген |
Салам-Алик айыл округун онуктуруу саясатын ишке ашыруу:-бул, Салам-Алик айыл өкмөтүнун 2013-2017-жылдарга карата айыл окмоттун Өнүгүү Планын иштеп чыгуу жана ишке ашыруу негизги милдет болуп эсептелет. өнүгүү стратегиясы Айыл өкмөтүнун комипетенциясында гана эмес, айыл тургундарынын маанилуу болгон бардык маселелерин камтыйт жана аны ишке ашырат
Ошондуктан Өнүгүү Стратегияны иштеп чыгууда коомчулуктун бардык кызыктар тараптары, активистер, Айыл окмот кызматкерлери, Айылдык кенештин депутаттары, мамлекеттик эмес уюмдар, Жайыт комитетинин кызматкерлери жана ишкерлердин окулдору катышты. Салам-Алик айыл округунун айылдарынын потенциялын жогорулатуу учун чектелген ресурстарды колдонуу менен башкы максатка жетуу идеялары камтылды. Бул Стратегиялык пландын максаты айылдардын жана жалпы тургундардын келечекте осуп онуугусун, жаштардын мезгилден артта калбай заманбап алдынкы технологияларга жетишуу мумкунчулукторун арттырууга багытталган иш чараларды иштеп чыгуу болуп эсептелет.
Бул Стратегия Кыргыз Республикасынын Конституциясынын, Мыйзамдарынын, Жергиликтуу озун озу башкаруунун, Улуттук страгегияны ишке ашыруу программаларына ылайык Салам-Алик айыл өкмөтүнун социалдык-экономикалык өнүгүү планы катары түзүлгөн.
Жергиликтуу оз алдынча башкаруунун азыркы учурдагы социалдык-Экономикалык абалы жөнүндө жалпы маалымат.
Салам-Алик айыл округу Ош облусунун тундук батыш тарабынан орун алган. Облустун борборунан 90 км, райондун борборунан 35 км узактыкта жайгашкан. Ал эми Кыргыз Республикасынын борбору Бишкек шаарынан 680 чакырым алыстыкта жайгашкан.
Калкы.
Айыл окмотто жалпы калктын саны 8053 адам. Улутук курамы:- Кыргыз 100%
Айыл округ 7 айылдан турат. Кожолуктун саны 1552.
Айылдар боюнча:
К-Р № | Айылдардын аталышы | Кожолук саны | Калктын саны | 16 жаштан жогору эмгеке жарамдуулар | 16 жашка чейинки балдар |
1 | Салам-Алик | 352 | 1844 | 1127 | 582 |
2 | Кызыл-Чарба | 245 | 1291 | 784 | 420 |
3 | Актерек | 237 | 1238 | 735 | 435 |
4 | Кош-Этер | 193 | 1030 | 621 | 338 |
5 | Кызыл-Байрак | 192 | 942 | 569 | 325 |
6 | Арагол | 202 | 1057 | 650 | 328 |
7 | 15 жаш | 131 | 651 | 412 | 200 |
| Жалпысы: | 1552 | 8053 | 4898 | 2628 |
Кескин котиненталдык климат. Жылдын торт мезгили Салам-Алик айыл округунда толук окум сурот. Жазы:- катуу ношорлогон жамгыр. Жайы:- жылуу, эн жогорку температура 30-35 градус ысыка жетет. Кузу:- октябрь айына чейин созулат. Кышы:- каар оор жаап, 25-30 градуска чейин суук болушу кутулот.
Негизги суу ресурстарыбыз кокту колоттон тушкон булак суулары болуп эсептелет. Ороондон откон Жазы дарыясы жаз мезгилинде суу ташкындаган убакта айылдарга, жашоочуларыбыздын турак жайларына, копуролорго, кээ жылдары адам затка да терс таасирин тийгизип, кооптонууну жыл сайын жаратып турат. Бул дарыя болгону Кызыл-Чарба айылына гана ички канал аркылуу сугат суусун камсыз кылат. Башка айылдар коктуу колоттон тушкон булак суулары менен ичуучу жана сугат суу катары пайдаланышат. Бирок сугат суу толугу менен жетишээрлик деп айтуу кыйын. Ал эми айыл округуна караштуу Кош-Этер, Актерек, Салам-Алик айылдарынын толук эмес болуктору булак сууларынан алынган Таза Суу менен камсыздалган. Кызыл-Чарба айылы болсо скважина аркылуу таза суу менен камсыздалган.
2.4. Жер аянты.
1994 жылы агрардык реформа жургузулуп, ар бир атуулга 002га сугат, 003га кайрак, 015га жер аянты улушко берилген. Мындай корсоткуч менен айыл тургундарынын социалдык-экономикалык өнүгүүсу кыйын, дыйканчылык менен тирилик откоруу оорго турат. Жерибиз аз болгондуктан жер семирткич дарылары колдонулбайт. Ошол себептен да тушумдуулук начар.
К-р № | Айылдардын аталыштары | 1 жанга берилген улушко аянт | огород |
| бак | Кайра болуштуру фондунун жери
|
| ||||
сугат | кайрак | Чоп ормо | сугат | кайрак | Чоп ормо |
| |||||
1 | Салам-Алик | 0,05 | 0,03 | 0,13 | 58 |
| 1,50 | - | - | - |
|
2 | Кызыл-Чарба | 0,03 | 0,02 | 0,15 | 42 |
| - | - | - | - |
|
3 | Актерек | 0,02 | 0,05 | 0,15 | 39 |
| - | - | - | - |
|
4 | Кош-Этер | 0,02 | 0,05 | 0,18 | 39 |
| - | - | - | - |
|
5 | Кызыл-Байрак | 0,02 | 0,05 | 0,15 | 35 |
| - | - | -- | - |
|
6 | Арагол | 0,02 | 0,05 | 0,20 | 28 |
| - | - | - | - |
|
7 | 15 жаш | 0,02 | 0,05 | 0,15 | 29 |
| 1,50 | - | - | - |
|
| Айыл окмот боюнча бардыгы. |
|
|
| 270 |
| 3,0 | 50,0 | 43 | 173 |
|
Төмөнкү таблицада жер боюнча так маалымат берилет.
Салам-Алик айыл аймагында 6 орто мектеп бар, бардык мектептерде мектепке чейинки класстар ачылган. Кызыл-Чарба жана Актерек айылдарында балдар бакчасы ачылган. Кызыл-Чарба айылындагы балдар бакчасы жеке турак уйду келишимдин негизинде пайдаланып жатат, ал эми, Актерек айылындагы бала бакча айыл окмоттун оздук каражатынан типтуу долбоор менен буткорулуп жаны иштей баштады.
Билим беруу мекемелери 15 жаш айылындагы Ж Примкулов орто мектебин кошпогондо бардык мектептер типтуу болуп талапка жооп бере турган абалда. Ал эми жогоруда атап откон Ж Примкулов орто мектеби эскилиги жетип урап кетуу коркунучунда турат. Бул боюнча тийиштуу мекемелердин (МЧС) окутууга болбойт, жаныдан мектеп курулсун деген тыянагына карабастан маселе чечилбей келет. Салам-Алик айылындагы Р Сатыбалды уулу атындагы жана 15 жаш айылындагы Ж Примкулов орто мектептеринде спорт залы жок. Калган 4 мектепте спорт зал бар.
Төмөндөгү таблицада мектептеги окуучулардын жана мугалимдердин саны көрсөтүлөт.
К-р № | Айылдын аталышы | Мекетптин аталыштары | Окуучулардын саны | Мугалимдердин саны | ||||
бардыгы | эркек | аял | бардыгы | эркек | аял | |||
1 | Салам-Алик | Р Сатыбалды уулу | 310 | 127 | 183 | 22 | 4 | 18 |
2 | Кызыл-Чарба | М Сагынова | 301 | 148 | 153 | 27 | 8 | 19 |
3 | Актерек | Актерек о. м | 376 | 165 | 211 | 26 | 6 | 20 |
4 | Кызыл_байрак | Т Борубаев | 234 | 123 | 111 | 22 | 5 | 17 |
5 | Арагол | Ж Боконбаев | 316 | 173 | 143 | 24 | 4 | 20 |
6 | 15 жаш | Ж Примкулов | 118 | 68 | 50 | 12 | 4 | 8 |
| Бардыгы: |
| 1655 | 804 | 851 | 133 | 31 | 102 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Айыл округдун аймагында 1 участкалык оорукана, 1 уй булолук дарыгерлер тобу жана учурда иштеп жаткан 4 ФАП бар. Ал эми 15 жаш айылындагы жаны курулган ФАП медициналык кызматкер жоктугунан иштебей турат. Кызыл-Чарба айылындагы ФАПтын имаратынын эскилиги коооптуулукту жаратып келуудо. Ошондой эле жаныдан ашар ыкмасы менен курулган Кызыл-Байрак айылындагы ФАП дагы капиталдык ремонттуу талап кылууда.
Ошондой эле айыл аймактын борборунда орун алган участкалык оорукана учурда иштебей турат, Себеби, ооруканаларды борборлоштуруу иштерине байланыштуу штаттар кыскартылган.
Айыл аймактын борборунда менчик Дарыкана (Аптека) бар. Ал эми калган айылдарда дарыкананын жоктугу, тургундарды айыл аймактын борборундагы же болбосо райондун борборундагы дарыканалардан дары алып келуу убаракерчилигин жана узак убакытты талап кылуусу койгой жаратып келуудо.
Айыл аймакта 4 айыл Кызыл-Чарба, Салам-Алик, Актерек жана Кош-Этер айылдары таза суу менен камсыз болушкан. Айыл аймак боюнча СОВПВ тузулуп тейлоо иштерин аткарат.
Мобилдик байланыштар, т.а Билайн, Мегаком эки уюлдук операторлор кызмат корсотот.
Аймактын элинин жашоо тиричилиги Жазы дарыясынын Кунгой участкасы менен байланыштуу болгондуктан 5 айылда копуро бар.
Айыл аймактын борборунда 350 орундуу Маданият уйу жана Кызыл-Чарба айылында айылдык маданият уйу бар.
Аймакта кунумдук сатып алуу тиричилигин ар айылдагы 1-2 камоктор гана тейлеп келишет. Соода сатык жургузуучу чон базарларыбыз жок. Ошондой эле банк кызматы да жок.
Мал чарбасы.
Айыл аймактын шарты тоолуу болгондуктан аба ырайы ото катаал болуп, айрыкча кыш мезгили узак убакытка созулуп мал багуу чон чыгымдарды талап кылгандыгына карабастан, жаз жай куз мезгилдеринде малды жайыттарга кенири кое берип, мал чарбачылыган онуктурууго ынгайлуу шарт тузулот. Ошондуктан мал чарбачылыгы айыл аймакта негизги орунду ээлеп, жергиликтуу калк негизги кирешени мал чарбачылыгын онуктуруудон таап жашоо откоруу учун торт тулук малдын башын кобойтуу менен алектенишет. Канчалык мал чарбачылыгы онукпосун жергиликтуу тургундардын жылдык кирешеси , чыгашасын каптабайт.
Төмөнкү таблицада мал боюнча айыл окмоттон алынган статистикалык маалыматтын негизинде берилет. Бирок бул корсоткуч
К-р № | Айылдардын аталыштары | Кара мал | жылкы | Кой эчки | Бал челек |
|
1 | Салам-Алик | 468 | 197 | 1585 | 295 |
|
2 | Кызыл-Чарба | 368 | 80 | 1400 | 58 |
|
3 | Актерек | 621 | 270 | 1716 | 462 |
|
4 | Кош-Этер | 443 | 220 | 1568 | 95 |
|
5 | Кызыл-Байрак | 376 | 212 | 1493 | 64 |
|
6 | Арагол | 335 | 139 | 1127 | 375 |
|
7 | 15 жаш | 271 | 84 | 1103 | 123 |
|
| А/О боюнча | 2882 | 1202 | 10040 | 1472 |
|
Айыл аймактын Арагол айылында гана маданий жана жапайы алмадан сок чыгаруу цех бар. Салам-Алик айылында жыгачты кайра иштетуучу ишкана жабдуулардын эскилиги жеткендигине байланыштуу иштебей турат. Актерек айылында жеке менчик жыгач тилуучу кочмо аппарат элди тейлеп иш алып барууда.
Салам-Алик айылында МТМди озгортуп спорт залга айландырып, учурда пайдаланылып жатат. Мындан тышкары Арагол, Кызыл-Байрак, Актерек, Кызыл-Чарба айылдарында мекетептердин спорт залы жаштар учун кызмат корсотуудо. Бирок бул волейбол жана баскетбол ойноого гана ылайыкташкан. Салам-Алик жана Кызыл-Чарба айылында 2 туристик мейманкана бар. Булар туристи кутуго ынгайлуу шарттарды тузуп алышкан. Мындан башка Пионерлердин жайкы эс алуу лагери айыл окмоттун балансында турат. Бирок учурдагы абалы канаттандыраарлык эместигинен иштебей турат.
Салам-Алик айыл өкмөтү тоолуу катаал шарттагы айыл аймак болгондуктан бир канча оор баскычтарды басып келди. Акыркы убакта комур кендеринен тушкон кирешенин негизинде оз алдынча каржылоого жетишип коп иштерди оз алдынча аткара баштады. Бирок, бул да жетишсиз экендиги байкалып жатат. Буга чейин Айыл аймакта Мерсико, АРИС. ТАО, Азия онуктуруу банкы, ПРООН, ГЭФ, ЮСАИД уюмдары сыяктуу бир канча эл аралык донор уюмдар менен иштешуунун натыйжасында коптогон койгойлор чечилген. Бирок, дагы да болсо чектелген мумкунчулукторго жетуудо маселелрдин, койгойлордун коптугунон алдыда аткара турган иштер арбын. Ошондуктан мумкунчулукторго жетуу учун албетте чет элдик инвесторлордун жардамы талап кылынат.
Салам-Алик айыл аймагы Кыргызстандагы эн алдынкы айыл окмот. Айыл аймагы гулдогон, тоо кен тармактары иштелип, онор жайы да онуккон, кирешеси кобойгон эн алдынкы айыл аймак. Жумушсуздук дээрлик жоюлган. Элибиз тынчыкта, байгерчиликте жашап, оз тагдыры учун курошкон, жаратылыш байлыктарын толук иштетууго жетишкен, токой момо жемиштерин жана айыл чарба продукцияларын кайра иштете алган дуйнолук денгээлдеги базарларга ондургон экологиялык таза продукцияларын сатып, соода тармагын да чындаган, социалдык-экономикалык акыбалы онуккон аймак. Элдин жашоо турмушу онолгондуктан дуйнодогу алдынкы инновациялык технологияга жетишкен, адам ресурстары менен бирге акыл ресурстары онуккон алдынкы аймак.
Экологиялык таза аймак болгондуктан, эс алуучулардын аягы узулбогондуктон Туризм менен спорт тармагы гулдоп осуп, таза сууларыбыз, таза абабыз менен сыймыктанган, дени сак улуттун озогун тузгон, жашооо мооноту узарган, билимге, илимге умтулган, кыргыз элинин тиреги боло ала турган акыл эстуу, дени сак адамдар жашаган аймак.
Кучтуу жактары | Алсыз жактары |
Адам ресурстары жетиштуу Токой чарбасы менен ирегелеш жашоо Мектептердин жетиштуулугу (бош болмолордун коптугу) Медициналык мекемелердин жетиштуулугу Туризмди онуктурууго эс алуучу кооз жайлардын жетишээрлиги. Аксакалдар соту, аялдар комитети жаштар комитети ж.б. Токой продукцияларынан пайдалануу: жангак, итмурун, алма, ж.б бардыгы Эмгеке жарамдуу кучтун бардыгы. Жаратылышы байлыктарынын бардыгы: комур, токой, жайыт, минералдык таза суулар. Мигранттардан келуучу акча каражаттар. Мал чарбсынын онугуп баратышы
| Билим беруунун денгээлинин басандашы. Жумушсуздардын кобойуп баратышы Уй жаныбарларынын ар турдуу ыланга кабылышы. Мончо ж.б жоктугу Бала бакчалардын жетиштуу эместиги Жолдордун бузулушу Айыл аймакты онуктурууго айыл өкмөтүнун потенциалынын жетишсиздиги. Спортзалдардын жоктугу. Кээ бир айылдарда копуронун жоктугу Урончулук чарбалардын жоктугу Улуш жерлердин аздыгы. Сугат жерлердин аздыгы Куноскана курууга каражаттуу инсандардын кызыкпагандыгы. Кайра иштетуучу ишканалардын жоктугу |
Мумкунчулук | Коркунучтар |
Адам ресурсубуздун бардыгы Токой байлыктарынан пайдалануу Мезгилдуу экотуризмди онуктуруу Кайра иштетуучу цехтерди ачуу Жаратылыш байлыктарынын так учетун жургузуу. (комур ж.б.) Тышкы оноктоштор менен экологиялык бузулуулрды жолго салуу (комур ишканалары, токой чарбалары) Айыл чарба жана токой продукцияларын базарга чыгаруу. Ден соолуктуу чындоочу борборлорду уюштуруу. | Аба ырайынын катаалдыгынан сел, кар кочку, жер кочку, суу ташкыны. Миграцияга жаштардын агылуусу Тоо кекн ишканаларынын экологиялык нормалардын сакталышын жана жолдун бузулушуна терс таасир беруусу. Жайыттардын жетишпестигинин натыйжасында бузулуусу. Жакынкы жайыттардын пайдалануудан чыгышы. Долоно дарагы каптап жаткандыгы. Экологиялык нормалардын бузулуш кесепетинен ден соолука таасир беруусу Мал ыландарынын кобойуусу
|
1.1. Социалдык коргоо. Айыл окмоттун потенциалын туруктуу онуктуруу:- бул, айылдардын потенциялын которуу болуп саналат. Эгерде адам ресурстарына басым жасасак, анда албетте биринчиден алардын ден соолугуна, татыктуу билим алуусуна, жумуш менен камсыз болуусуна конул буруу зарыл. Ал учун медициналык жактан тейлоону жакшыртуу керек. Жетишту санда ФАП менен камсыз болгондугуна карабастан, имараттардын инфраструктуралык абалын жакшыртуу, бир катар ондоо иштерин жургузуу, жаны заманбап технологиялар менен жабдуу зарыл. Ошону менен бирге кадр маселесин чечип, аларга адам ден соолугун коргоо учун татыктуу иш алып барууларына комок корсотуу. Аз камсыз болгон уй булолорго медициналык жардам корсотууну такай козомолго алуу зарыл. Социалдык коргоого муктаж адамдарга болгон камкордукту кучотуу, зарыл болсо активистерди камкордук корсотуу учун такай козомолдотуу керек. Социалдык коргоо болумунон, айыл окмоттон болунгон жардамдардын болуштурулушун козомол жургузууну адилеттуу болуштурууго жетишуу.
1.2. Билим беруу. Билим беруу мекемелериндеги койгойлор да толтура. 15 жаш айылындагы Ж Примкулов орто мектеби МЧСтин бузулсун, окууга уруксат жок деген корутундусуна карабастан, ал имаратта окуу дагы дале улантылууда. Бул кооптуу жагдайды жолго салуу учун жаны мектеп имаратын куруу зарыл жана заманбап технологиялык жабдуулар менен камсыз кылуу керек. Ал эми башка мектептердин абалы канаттандыраарлык болгону менен ремонт иштерине болунгон каражат аз болуп жатат, жыл сайын айыл окмоттон болунгон кошумча каражат да жетишпей, ремонт иштери начар болууда. Буга себеп, республикалык бюджеттен окуучулардын санына карап пропорционалдуу болунгон акча каражаты жетишсиз болууда. Ушул маселени чечуу учун мектеп имаратынын аянтына карата болуштуруу жургузулсо жакшы болмок , себеби, айыл аймактагы мектеп имараттары типтуу 2-З кабаттан курулгандыктан, болмолору да коптуктон ондоо каражаты аз болууда. Натыйжада сапатсыз ремонт болуп жатат.
Ошону менен бирге окуу жабдыктары жаны технологиялык жабдыктар менен жабдылбай билим беруунун сапаты да канаттандыраарлык эмес. Мугалимдер билим денгээлин жогорулатып жатканы менен мектеп окуучулары жаны компьютердик технологиялык жабдыктар менен окубай келгендиктери окунучтуу. Ошондуктан шаар мектептеринен артта калбастан билим беруу учун, интер активдуу доскалар жана компьтерлер менен толук камсыз кылыш керек. Эгерде жаны жабдуудар менен камсыз болуп окушса, анда окуучулардын билим сапаты 1,0ден 1,5 баллга чейин жогорулап, олимпиадалык мелдештерде жана ОРТ да жогору балл алышып, келечекте кыргыз журтуна пайдасы тийген, элет жеринен чыккан билимдуу жаштардын саны кобоймок.
1.3. Мектепке чейинки тарбия. Айыл аймакта да Бала бакчаларды уюштуруу колго алына баштады. 2016-жылы Актерек айылында айыл окмоттун оздук каражаты менен типтуу 50 орундук бала бакча курулуп пайдаланууга берилди. Учурда 2 тайпа бала тарбия алып жатат. Ички жабдыктарын жана окутуу курул-жарактарын коомчулук, ата-энелер, спонсорлор алып беришкендиктен окутуу стандартына туура келбей жатат. Ошондуктан бул бакчага да окутуу куралдарын жана жабдыктарды алып беруу зарыл. Ошондой эле Кызыл-Чарба айылындагы бала бакча да керектуу жабдыктарга муктаж.
Учурда Салам-Алик айылында да айыл окмоттун каражаты менен башталган бала бакча каражаттын тартыштыгынан башталган бойдон туруп калды. Инвесторлордун жана айыл окмоттун жардамы менен бул бала бакчаны да бутуруу зарылдыгы турат.
Башка айылдарды да бала бакча куруу демилгелери которулуп келет, бирок айыл окмоттун каржаты жетишсиз. Ошондуктан инвестициялык колдоо керек.
2.1. Мал чарбачылыгы. Айыл аймактын тургундарынын негизги киреше булагы мал чарбасы болуп эсепелет. Мал чарбачылыгын онуктуруу жайкы жайыттан пайдаланып жакшы кирешелерди бергени менен, кыш мезгили жарым жылга чукул убакытка созулгандыктан мал чарбасынан деле киреше табуу женилге турбайт. Ошентсе да бирин-экин мал кармаган атуулдарга Төмөнкүдой шарттарды тузуу жана колдоо зарыл болууда. Жайытка баруучу жолдорду, копуролорду ондоо иштерин жолго коюп, мал чарбачылыгы менен алектенген фермерлерге жардамдашууну уюштуруу зарыл. Ошондой эле мал ыланын болтурбоо максатында Яма беккерлерди, Мончолорду (купка) жана Кыркым пунктарын уюштуруп, мал чарбачылыгын жогорку денгээлде онуктурсо болот. Бул учун албетте асыл тукум породаларды кармоого аракет жасоонун негизинде жакшырат. Ага мамлекеттик да, донордук да колдоолор керек. Жайытты туура пайдалануу жайыттар жөнүндөгу мыйзамды толук кандуу иштетуу керек жана жайыт пайдалануучуларга туура тушундуруу иш аракеттерин жургузуу керек. Ошондой эле ветеринардык жана фитосанитардык иштерди тушундуруп, эл менен болгон алаканы жакшыртып, оз убагында малдарды эмдеп турууну жакшыртуу зарыл. Себеби малды эмдоодон откорбой жашырып жаткандыктан ар кандай ыландардын кобойуусу фермерлерди бир канча чыгымга дуушар кылууда. Бул адамдардын да ден соолугуна кам коруу болуп саналат. Ошондуктан ветеринардык жана фитосанитардык кызматты кучотуу зарыл.
Малдардын ыланын болтурбоо учун азыркы учурдагы мамлекеттик саясатты колдоо туура болот. Себеби, малды идентификациялык каттоодон откоруу:- бул малдын санын тактоонун негизинде дары дармек менен толук камсыз кылып, мал ыланын болтурбоо жана комуско кирешени ачыка чыгаруу менен ички дун продукцияны аныктоо болуп эсептелет. Ошондой эле этти экспорттоо иши да жолго коюлмак.
Агрардык реформасы журуп, элдерге жер болунуп берилгенде айыл аймактын тургундарына жер улуштору Сугат 003 га, Кайрак 005 га, Чоп ормо 015 га болунуп берилген Бул корсоткуч менен дыйкан чарбачылыгы онугуп кетпеси белгилуу. Балким аз жандуу уй булолор айыл чарба продукциясы менен аран камсыз болушу мумкун. Бирок, 85-90 % эл айыл чарба продукциясын Озгон базарынан сатып алып жашоо кечиришет. Ошондуктан дыйкан чарбасы толугу менен дотацияда турат, дыйкан чарбасын онуктуруу учун ар бир айылда куносканаларды куруп, экономиканы онуктуруу зарыл. Урончулук чарбаларды, коопепративдерди уюштуруп мамлекеттик же болбосо чет элдик донор уюмдар менен да иштешип дыйканчылыкты онуктурууго конул буруш керек.
3.1. Таза Суу. Калкты таза суу менен камсыз кылуудагы иштер бир топ алдыга жылууда. Аймактагы 7 айылдан 4 айыл таза суу менен жетишээрлик коломдо камсыз болгон. Учурда Кызыл-Байрак айылы да таза суу долбооруна тизмеге киргендиги аныкталды. Ошондой эле Салам-Алик айылы да кайрадан реставрацияланып, эскилиги жеткен айрым болуктору ондоло тургандыгын Таза суу департаментинин адистери келип эл менен жолугушуп кетишти. Бул долбоорду ишке ашыруу учун айыл өкмөтү менен коомчулуктун салымын кошуу учун даярдыктар журуудо. Ошондой эле Арагол айылында да айыл окмот оз кучу менен таза суу чыгарып ишке берилуу астында турат. Ал эми 15 жаш айылынын тургундары да оздук салымдарын чогултуп Таза суу чыгарууга, донордук уюмдар менен же болбосо Таза суу менен камсыз кылуу долбооруна кирууго кызыктар экендигин билдиришип, сунуш беришуудо. Бул сунуштар аткарылса Таза суу менен камсыз болуу айыл аймакта толугу менен аткарылмак жана бир канча жумушчу орун тузулмок.
Ошондой эле дарылык касиети менен жамы журтка белгилуу булак сууларын да дуйно базарларына чыгарып сатуу маркетингдерин уюштуруп киреше табуу мумкунчулукторубуз да бар. Бул багытты жандантуу максатында ишкерлерге колдоо корсотуп, айыл окмоттун бюджетине кошумча киреше киргизсе болот.
Байланыш тармагында:- мобилдик байланыштар, т.а Билайн, Мегаком эки уюлдук операторлор кызмат корсотот. Айыл аймак тургундарына жогорудагы аталган мобилдик байланыш толугу менен жетиштуу. Бирок башка уюлдук компанияларга да элдин талабы бар.
Жогорудагы мобильдик операторлору интернет байланышын орнотпогондугуна байланыштуу АТС телефон зымдарын тартып келип, элге интернетти толук жетиштуу турдоо камсыз кылуу койгойу куч алды. Себеби, учурда интернет байланышы жок. Мобильдик байланыш аркылуу да загрузка болуп кире албайсын. Башка туйулдук операторлорго да элдин талабы артууда. Алардын кызмат корсотуусу буларга караганда бир топ жакшы жана тарифтик баасы да томон экендигинен улам аймак тургундарына бир топ экономикалык чыгымдын кыскарышына оболго тузулмок.
Ошондой эле Электр мамычалары эскилигине жеткенге байланыштуу бетон мамычаларга алмаштыруу зарылдыгы айыл аймактагы бардык айылдарда койгой жаратууда.
3.3. Муниципалдык копуролору. Жазы дарыясы элибиздин дыйкан жана мал чарбачылыгына тоскоол болгондуктан, Кош-Этер жана 15 жаш айылына типтуу копуролорду салуу зарылдыггы бар. Калган айылдарда копуро маселеси чечилген жана элге кызмат корсотуп келуудо.
3. 4. Маданий тармагы. Айыл аймактын борборунда 350 орундуу Маданият уйу жана Кызыл-Чарба айылында айылдык маданият уйу бар жана элге кызмат корсотуп келуудо. Ал эми Кош_Этер айылындагы клуб капиталдык ремонттон откорулуп, бирок жабдыктардын жоктугунан иштебей турат. Бул учун керектуу жабдууларды алуу зарыл. Клубду толук кандуу иштетиш учун Ресурстук борбор ачуу талабын жаштар коюп келуудо. Башка айылдардагы маданий оюн зооктор маданий уйдун жоктугунан мектеп имаратында откорулуп келет. Ошондуктан маданият инфраструктураларына да инвесторлорду тартуу менен конул буруу зарыл.
3.5. Соода жана Банк тармагы. Аймакта азык тулук дукондор, тейлоо базарлары жок. Болгону кичинекей тейлоо курколору гана бар. Эл азык тулук сатып алуу учун райондун борборуна барып сатып алып келип бир канча экономикалык зыян тартышат. Элди кунумдук керек жарак дукондору менен толук кандуу тейлоо иштерин жолго коюуу учун жок дегенде 1 же 2 жайга чон базарларды уюштуруу зарыл. Ал эми банк кызматы такыр жок. Бул учун райондун борборуна барып убара болушууда. Азыркы учурда жеке физикалык салыктардын баары банк аркылуу жургузулуп, декларация тапшыруу да милдеттендирилгендиктен тургундар райондун борборуна барып салык толоо ж.б. иштерин жургузуудо убаракерчиликти, убактыларын коротушуп бир канча экономикалык чыгымга дуушар болуушууда. Ошондуктан интернет байланышын уюштуруп айыл банкын ачуу зарылдыгы кучоодо.
3.6. Спорт жана Туризм. Спорт жана Туризмди онуктуруу айыл аймактын эн артыкчылыктуу тармагы болуп эсептелет. Айыл округдун аймагында бир да спорт комплекс жок. Болгону Салам-Алик айылында жаштар учун курулган спорт зал бар, ал эми башка айылдарда мектептин спорт залдарында волейбол жана баскетбол ойноп келишуудо. Спорттун башка турун ойноого шарт ылайыкташпаган. Ал эми Кош-Этер жана 15 жаш айылдарында спорт зал жок. Айыл жаштары спортко кызыгышат бирок, ынгайлуу шарттын жоктугуна байланыштуу жогорку ареналарга чыга албай келишет. Сергек жашоо- дени сак улут деген учкул создун отосуно чыгуу учун спорт комплекс жана спорт зал куруу керек. Элет жеринин ар бир баласы спорт менен машыкса дуйнолук спорт оюндарында алдынкылардан болоору шексиз. Себеби, шаар балдарына караганда чымыр денелуу, кучтуу болушуп, шарттын жоктугунан, жумуштун жоктугунан бекерчилике конушуп кочолордо зыяндуу нерселер (арак, тамеки) менен алек болушуп кун кечиришуудо. Мындай корунушту токтотуу учун спрот комплекс куруу жана аны максаттуу пайдалануу зарыл. Спорт залдарды арендага берип киреше тапса да болот.
Туристерди кутууго ылайыкташкан 2 менчик туристик мейманкана бар. Экоо тен менчик болгондуктан жайында туристерди кутуу жакшы денгээлде жолго коюлуп калды. Бирок туристердин агымы кобойгондуктон алар да жетишсиз болууда. Ал эми Союз мезгилинде пионерлердин жайкы эс алуу лагери кароосуз калгандыктан, эскилиги жетип бузулуу абалында турат. Бул эс алуу жайы айыл окмоттун балансында турат. Бирок, каражаттын жоктугунан ондоо тузоо иштери колго алынбай келет. Коп каражат талап кылат. Ошондуктан бул эс алуу жайын инвесторлорду же жеке ишмерлерди, спонсорлорду тартуу менен кайра ондосо болот.
Эл аралык туризмди уюштуруу учун аябагандай кооз жайларыбыздын коптугу жана атактуу Кара-Шоро эс алуучу кооз жайларыбыздын бар экендигине карабастан туризмди онуктурууго тиешелуу маани берилбей келет. Ал тургай ички туристерди да кабыл алууга шартыбыз жакшы эмес. Туристерди кутуп, экономикалык ишмердуулук жургузгонго атуулдардын кызыгуусу болгону менен, тейлоо тажрыйбасы жоктугунан, ынгайлуу шарттардын тузулбогондугунон, каражаттын жоктугунан жана мамлекеттик жана жергиликтуу бийлик тараптан колдоого каражаттын жетишсиздигине байланыштуу онукпой келет. Ошондуктан туризмди онуктурууго байланышкан окутууларды уюштуруп жана туристик топторду тузуп , экскурсиялык маршруттарды аныктап иш алып баруу койгойлорун чечуу талабын орундатуу зарыл.
Ошондой эле кышкы туризмди онуктурууго ынгайлуу шарттарыбыз бар. Буга климаттын ынгайлуулугу, кыш мезгилинин узак окум сурушу Лыжа тебуучу базаларды уюштуруп кышкы туризмди да онуктуруго ынгайлуу болуп эсептелет. Туризм тармагын онуктуруу менен айыл окмоттун кирешесин кобойтуунун негизги булактарынын бирине айлантса болот.
Айыл округдун тургундарынын кирешесинин негизги булактарынын бири бул, токой чарбасындагы жангак ,ит мурун, козу карын, долоно, жапайы алмаларды терип сатууларынан тушкон пайда орчундуу орунду ээлейт. Токой чарбасы менен келишимдик негизде алган жер аянтынан тушкон пайданын белгилуу бир болугун оздору базарга сатып тиричилик оокатын откорушот. Бирок, бул дагы жетишсиз. Бул убактылуу чыгымдарды жабууга гана жетишет. Ошондуктан кайра иштетууну уюштурса жакшы киреше алууга, социалдык экономикалык маселелерди бир топ чечсе болмок.. Ошондуктан момо-жемиштерди кайра иштетуу цехтерин ачуу зарыл. Бул табигий экологиялык таза сок суусундуктарын элге беруу менен экономикалык пайда табууга жетишуу керек. Терини, жыгачты, жунду кайра иштетуучу ишканаларды кобойтуп чон кирешелерди тапса болот.
Ошондой эле бал аарычылыкты да онуктурсо болот. Учурда бал аары кармаган бир топ адамдар оокатын тынгылыктуу откорушот. Бирок, акыркы жылдары базарда баа томон болгондуктан коп киреше таба албай келишет. Себеби Тоо балын базардагылар комуско иштетип, сапатын кетирип жаткандыктан, дуйнолук базарга чыкпай, кардарлар келбей калышты. Бул корунуш балчылардын экономикасына терс таасирин тийгизуудо. Ошондуктан мамлекеттик денгээлде маркетингди жургузууну туура жолго коюш керек жана бал аарычыларды колдоо зарыл.
4.1. Экологияны сактоо. Салам-Алик айыл аймагы кудайым тартуулаган таза аймак катары белгилуу. Касиеттуу жергебизге келип эс алуучулардын саны да арбын. Ошентсе да акыркы ааламдашуу мезгилинде ар кандай оору сыркоолордун кобойушу, мал ыландарынын кобойушу, акыр чикирлердин табигатты булгашы койгойлуу маселеге айланды. Аба ырайынын катаалдыгы Суу, сел ташкындарынын кобойушу адамдарга жана турак жайларына болгон коркунучун жыл откон сайын кучотуудо.
Ошондой эле комур кен казуу ишканасынын экологиялык эрежелерди сактабай иштеп жатышы жергиликтуу тургундарга эле эмес бутундой эс алуучуларга, жайыт пайдалануучуларга, бутундой жаратылышка тийгизген терс таасири койгой жаратууда. Гигант техникалардын каттамынан чандын айылдарды капташы, андагы тируу осумдукторго, жергиликтуу калктын момо жемиштерине тийгизген терс таасиринен, суунун булганышынан балыктардын жок болуусун токтотуу боюнча коптогон иш чараларды аткаруу зарылдыгы пайда болууда. Жайыттарды чан каптап мал ыыландарын кобойтууго болгон терс таасиринин натыйжасында, т.а. коз оору, жотол ооруларынын куч алып натыйжада бир далай экономикалык чыгымдар кобойуп жергиликтуу тургандарга зыян алып келуудо. Жергиликтуу тургундар экологиянын бузулушуна каршы болушуп кээде комур кенчилерге да жергиликтуу бийлике да нааразычылыктарын билдирип келишуудо.
Ошондуктан экологиялык коопсуздука жетуу учун бир канча каражат талап кылынгандыктан айыл окмот, коомчулук, чет элдик донор уюмдардын жардамынын негизинде Төмөнкү иш чараларды аткаруу зарылдыгы келип чыкты.
1. Таштанды таштоочу жайды жогорку айылдарда уюштуруу.
2. Мал ыланын болтурбоо максатында Мончо (купка) куруу.
3. Олумтукторду тазалоо максатында Яма беккери куруу.
4. Кычкылтекти болуп чыгарып абаны тазалап туруучу бак дарактарды, кочотторду отургузуу
5. Булактарга мал суу ичуучу ноо куруу.
Эс алуучуларга таштанды таштабоо максатында тушундуруу иштерин жургузуп турууну уюштуруу зарыл. Жергиликтуу тургундар менен комур кен ишканаларынын катышуусунда экология боюнча акцияларда уюштурууну жергиликтуу бийлик иш чара катары кабыл алып аны аткаруу милдетин албаса экологиябыз бузулуу коркунучуна кептелуудо.
5.1. Салам-Алик айыл өкмөтү экономикалык коз карандылыктан (дотация) чыкканы менен чектелген мумкунчулукторго жетуудо ото алсыз болууда. Себеби, аткара турган иштер ото арбын. Шартыбыз жогоруда айтылгандай ото катаал. Табигый кырсык коркунучу, аба ырайынын ото катаалдыгынан айыл аймактын эл жашаган калктуу конуштарына, жеке адамдарга, жолдорго копчулук убакта, айрыкча кышкы оор каарларда, жазгы ношорлоп жааган жамгырлардын кесепетинен жыл сайын жабыр тартып келишет. Ошондуктан айыл окмот дотациядан чыкканы менен жаралган кооптуу учурларга туруштук бере албай келет. Ал тургай учурдагы социалдык -инфраструктурабыз да талаптагыдай жоопко татыбайт. Мектептердин жылытуу системасы, шиферден жабылган чатырларды туникеге алмаштыруу иштери коп каражат талап кылгандыктан коркунучта турат. Кош-Этер жана 15 жаш айылынын тургундары айыл чарба жерлерине жана жакынкы жайыттарга баруучу копуронун жоктугуна байланыштуу типтуу копуролорду салуу иштери коп каражат талап кылгандыктан аткарылбай келет . Бул иштерди аткаруу учун инвестициялык колдоо керек. Кайра иштетуу цехтерди, теплицаларды, спорттук комплекстерди, типтуу копуролорду курууга кудурети жетпегендиктен инвестиция тартуу айыл өкмөтүнун негизги милдети болуп саналат. Буга чейин да бир канча донордук уюмдар менен далай иштер аткарылды, бирок, дагы да болсо инвесторлор менен иштоо, инвестициялык климатка конул буруу зарылдыгы турат. Мындай чон, аймак учун стратегиялык маанидеги жумуштар албетте, оноктошсуз бутпошу ачык. Ошондуктан Салам-Алик айыл өкмөтү жогорудагы идеяларды донор оноктоштор менен гана ишке ашыра алат.
7.1. Жергиликтуу оз алдын башкаруунун негизги багыты Адам ресурстарынын туруктуу онугушу болуп саналат. Туруктуу өнүгүү учун заманбап жашоо шартын тузуу айыл окмоттун жана андагы адистердин жана коомчулуктун оздорунун мыйзам чегинде иш баруусу чон оболго тузот. Жергиликтуу озун озу башкаруунун адистери Мумкунчулуктору чектелген, аз камсыз болгон уй булолорго адилет мамиле тузуп, жалпы тургундар менен айыл өкмөтүнун мамилелерин жакшыртып, ачык айкындуулук менен, коррупциясыз жургузгон иш аракеттери жергиликтуу бийлике ишеним арттырып, оз ара мамилени бекемдейт. Айылдардын потенциялын жогорку мумкунчулукторго жеткируудо да аябагандай зор иштерди аткаруулары зарыл. Акыл ресурсуна жетуудо билим беруу имекемелери менен ата-энелердин карым катнашын тузуудогу ийгиликтерге жетуу да зор рол ойнойт. Билим берууну сапаттуу жургузуу учун жергиликтуу бийлик мектеп коллективдери менен жолугушуп зарылчылыктарды чечип берип, колдоо корсотуп туруу керек. Заманбап технологиялар менен окууга жетишууну камсыз кылуу керек. Социалдык инфраструктураны жакшыртууда да жогоруда аталган койгойлорду чечуу менен элдин ишенимин бийлике буруу зарылдыгы бар. Коммуналдык тейло кызматтарын жакшыртып, туризмди онуктуруу пландарын иштеп чыгып экономикалык корсоткучторду туруктуу камсыз кылган убакта тургундардын ишеними артып бийликтин ролу кучойт. Адам ресурсу менен биргеликте акыл ресурсун онуктурууго конул бурулса келечекте жергиликтуу оз алдынча башкаруунун ролу да жогорулайт.
Салам-Алик айыл аймагынын 2013-2017 –жылдарга карата иштелип чыккан Өнүгүү планы Салам-Алик айыл аймагын туруктуу онуктурууго жол ачат. Бул өнүгүү планын ийгиликтуу турмушка ашырууда айыл окмот ачык айкын коомчулук менен биргеликте, айыл аймактын потенциялын онуктурууго, адам ресурстарын онуктурууго, социалдык-экономикалык, коммуналдык, экологиялык, инвестициялык багыттарды ишке ашырууда чет элдик донор уюмдардын жардамынын негизинде келечек Элесине жетууго болот.
Мыйзамдын, ченемдик укуктук актылардын аткарылышын толук кандуу турмушка ашыра ала турган кесипкой, эл менен тыгыз катнаш жургузо билген ыймандуу, адеп ахлахтуу, жоопкерчииликти сезген, милдеттерин так аткарган адистер болсо келечек Элеске жетуу оной болот.
Кабыл алынган Өнүгүү планы Салам-Алик айыл аймагын туруктуу онуктурууго жол корсотуучу негизги укуктук-ченемдик баалуу иш кагаз катары кызмат кылаарына толук ишенебиз.
№ | Иш-чаралар | Жооптуу аткаруучулар | Ишке ашыруунун мөөнөтү | Күтүлүүчү натыйжалар | |
I. Салам-Алик айыл өкмөтүнун экономикалык баргерчилигине жетишүүнүн артыкчылыктары | |||||
1. | Айыл өкмөтүнун дүң продукцияларын өндүрүүнүн көлөмүн 3-5 %га жыл сайын көбөйтүүнү төмөндөгүлөрдүн эсебинен камсыздоо: - жалпы инвестициялардын көлөмүн 1-2 эсе көбөйтүүдөн; - экономикалык процесстерге калктын жигердүү катышуусунан, анда чакан жана орто ишкердүүлүктүн үлүшүн көбөйтүүнүн эсебинен болот; - экономиканы модернизациялоого (жаңылаштыруу) жана эмгек өндүрүмдүүлүгүн жыл сайын 15-20%га чейин көтөрүүгө көмөк көрсөтүү үчүн практикалык чараларды көрүүдөн; - айыл өкмөтүнун транспорттук жана коммуникациялык инфраструктурасын өнүктүрүүдөн; - ар бир калк жашаган жерлерге байланыштын бардык түрлөрүнүн сапатын жана жеткиликтүүлүгүн көтөрүүдөн; - кадрлардын туруксуздугун жана квалификациялык кесипкөй адистердин көп кетүүсүн минимумга түшүрүү максаттарында мамлекеттик жана муниципиалдык кызматкерлердин кесипкөйлүгүн көтөрүү системасын киргизүүдөн; - айыл өкмөтүнун бюджетинин киреше бөлүгүн, чыгашалардын суммаларынан жогорулоосунун өсүүсүн көбөйтүүдөн, ошондой эле мамлекеттик каражаттарды сарп кылуунун эффективдүүлүгүн көтөрүүдөн; - социалдык сферадагы башка түзүүчү көрсөткүчтөр менен кедейчиликтин деңгээлин жыл сайын 5 же андан жогорку пайызга төмөндөтүүдөн. |
Айыл өкмөтү, Айыл башчылары мамлекеттик эмес уюмдар, коммерциялык структуралар, чет элдик долбоорлордун катышуусу менен
|
2013-2017-жж. |
Айыл өкмөтүнун аймактарында, анын жашоо ишмердүүлүгүнүн түрдүү сфераларында, дүң продукцияларды өндүрүүнү калктын ар бир жанына 2 эседен кем эмес көбөйтүү аркылуу, калктын жыргалчылыгын, жашоо сапатын көтөрүүгө багытталган алга умтулуучу, туруктуу жана тездетилген өнүгүүсүн камсыздоо. Калктын кирешесин – 20%ашык көтөрүү. | |
II. Өнүгүү чөйрөсүнүн жагымдуулугун жогорулатуу | |||||
2.1. Айыл өкмөтүнун калкынын эмгектик жана ишкердик кудуретин максималдуу ачуу, болгон эмгек ресурстарын эффективдүү колдонуу, базар экономикасынын заманбап институттарын түзүү | |||||
2.1.1. Жеке ишкердиктин мындан ары өнүгүүсү үчүн жагымдуу шарттарды түзүү | |||||
2 | Бизнести жүргүзүүнүн жана уюштуруунун шарттарын жакшыртуу боюнча чаралардын топтомдорун иштеп чыгуу жана жүзөгө ашыруу | А/О, А/ башчылары мамлекеттик эмес уюмдар, коммерциялык структуралар, чет элдик долбоорлордун катышуусу менен | 2013-2017-жж. | Жаңы жумуш ордуларын түзүү, товарларды өндүрүүнү көбөйтүү | |
3 | Инвестициялык климатты (шартты) жакшыртуу боюнча чаралардын топтомдорун иштеп чыгуу жана жүзөгө ашыруу | А/О, А/башчылары мамлекеттик эмес уюмдар, комм-к структуралар, чет элдик долбоорлордун катышуусу менен
| 2013-2017-жж. | Инвестициялардын (ички жана сырткы) келүүсүн көбөйтүү, капиталдык курулуштун көлөмүнүн өсүүсү, экономиканын тармактарынын өнүгүүсүнн кошумча жумуш ордун түзүү | |
4 | «Салам-Алик айыл өкмөтүнун өндүрүштүк кубаттуулуктарынын эффективдүү жайгаштырылышы» Программасын иштеп чыгуу, этабы менен жайылтуу жана жүзөгө ашыруунун чараларын түзүп чыгуу | Айыл өкмөтү, айыл башчылары | 2013-2017-жж. | Болгон ресурстарды колдонуунун эффективдүүлүгүн көтөрүү, экспорттук жана импортту алмаштыруучу өнүмдөрдү күчөтүү, экономиканын өнөр жай тармагын өнүктүрүү | |
5 | Салам-Алик айыл өкмөтүнун стратегиялык инвестициялык долбоорлорун жүзөгө ийгиликтүү ашыруу максатында жеке ишкердүүлүктү өнүктүрүү жана инвестициялык климатты жакшыртуу үчүн жагымдуу шарттарды түзүү боюнча чаралардын топтомун иштеп чыгуу жана жүзөгө ашыруу | А/О, А/ башчылары мамлекеттик эмес уюмдар, коммерциялык структуралар, чет элдик долбоорлордун катышуусу менен | 2013-2017-жж. | Инвестициялардын келүүсүн көбөйтүү, кошумча өнөр жай кудуретин түзүү, социалдык-экономикалык көйгөйлөрдү чечүү, кошумча жумуш ордун түзүү | |
6 | «2014-жылга чейин Кыргыз Республикасында ишкердүүлүктү өнүктүрүүнүн мамлекеттик программасын» иштеп чыгууга жана жүзөгө ашырууга катышуу | Айыл өкмөтү, айыл башчылары | 2013-2017-жж. | Жеке ишкердүүлүктү, чакан жана орто бизнести колдоодо бекемдүүлүктү, туруктуулукту жана ишенимдүүлүктү көтөрүү | |
III. Өнүгүүнүн багыттары жана артыкчылыктары | |||||
3.1. Экономикалык өсүүнүн сапатын көтөрүү | |||||
7 | Жаңы ишканаларды ишке киргизүүдөн жана өндүрүштүк жабдууларды жаңылоодон 8%дан кем эмес жогорулатуунун эсебинен кубаттуулукту жыл сайын күчөтүүнү камсыздоо | Айыл өкмөтү, чарба субьектилери | 2013-2017-жж. | Иштеп жаткан, кайрадан иштетип чыгаруучу ишканалардын ишин жана эмгек өндүрүмдүүлүгүнүн эффективдүүлүгүн көтөрүү, өнөр жайдык кудуретти күчөтүү, жумуш ордуларын көбөйтүү | |
8 | Өнөр жай продукцияларынын өндүрүүнүн көлөмдөрүнүн жылдык өсүүсүн 8ден 10%га чейин камсыздоо | Айыл өкмөтү, Айыл башчылары, өнөр жай ишканалары | 2013-2017-жж. | Айыл өкмөтүндо ички жана сырткы базарды ата мекендик продукциялар менен толтуруу, кошумча жумуш ордуларын түзүү | |
9 | Жаңы технологияларды киргизүү жана өндүрүлүп жаткан продукциялардын ассортименттерин кеңейтүү боюнча жаңы долбоорлорду өздөштүрүү аркылуу иштеп жаткан ишканаларды этабы менен модернизациялоо | Айыл өкмөтү, Айыл башчылары, өнөр жай ишканалары | 2013-2017-жж. | Өндүрүлгөн продукциялардын атаандашуу жөндөмдүүлүгүн жана сапатын көтөрүү | |
10 | Өнөр жайды модернизациялоодо,экологиялык таза технологияларды колдонуу чараларын иштеп чыгуу жана таратуу | Айыл өкмөтү, айыл башчылары | 2013-2017-жж. | Өнөр жай тармагына акчалай салым кошкон чет элдик жана ата мекендик инвесторлорго жеңил шарттарды түзүп берүү, | |
11 | Экономикалык округдардын аймактык-административдик түзүлүштөрүн реформалоо жана оптималдоо. Мамлекеттик аймактык саясаттын концепциясын калыптандыруу боюнча иш-чараларды иш жүзүнө ашыруу жана алардын базасында аймактык, аймак аралык кластерди түзүү | Айыл өкмөтү, Айыл башчылары мамлекеттик эмес уюмдар, коммерциялык структуралар | 2013-2017-жж. | Толук циклди камсыздоо, айыл чарба чийки затынан баштап даяр (акыркы) даяр продукцияга жеткирүү. Экономикалык кудуретти аныктоо, атаандашууга жөндөмдүү экономикалык кластерлерди колдоо жана өнүктүрүү аркылуу экономиканын секторлорун модернизациялоонун шарттарын түзүү | |
12 | Аймакта туруктуу социалдык-саясый жагдайды камсыздоо жана ошонун негизинде ата мекендик, чет элдик инвесторлордун инвестициялык жигердүүлүгүн көтөрүү | А/О, А/ башчылары мамлекеттик эмес уюмдар, коммерциялык структуралар, чет элдик долбоорлордун катышуусу менен | 2013-2017-жж. | Экономикалык процесстерди турукташтыруу, реалдуу сектордун кудуретин, экономикалык жана социалдык сфераларда өнүгүүдөгү илгери адымдаган кыймылды күчөтүү, районго инвестициялык кирүүлөрдү көбөйтүү, кошумча жумушчу ордуларын түзүү | |
13 | Коншу мамлекеттер менен достук байланыштарды жана ынак коңшулук мамилелерди калыбына келтирүүгө багытталган ырааттуу сырткы саясатты жүргүзүү | Айыл өкмөтү, Айыл башчылары | 2013-2017-жж. | Чарбалык байланыштарды калыбына келтирүү, биргелешкен жана чет элдик ишканаларды түзүү, эки тарапка тең пайдалуу экономикалык жана саясый кызматташтык ж.б. | |
14 | Саясый, экономикалык жана социалдык процесстеринин үстүнөн демократиялык башкаруунун эффективдүү механизмдерин иштеп чыгуу жана аларды аймактын территориясында таратуу | , Айыл өкмөтү, Айыл башчылары коммерциялык структуралар, чет элдик долбоорлордун катышуусу менен | 2013-2017-жж. | Экономиканын аймактык жана социалдык секторлорун өнүктүрүү, элдин жыргалчылыгын көтөрүү, жашоонун сапаттуу көрсөткүчтөрүнүн жакшыртуу, калктын идеологиялык жана патриоттук жигердүүлүгүн көтөрүү, эртеңки күнгө болгон ишенимин жогорулатуу | |
15 | Өндүрүштүк кудуретти күчөтүүнүн эсебинен жыл сайын экономикалык тармактарындын ичинен өнөр жай тармагында жумушчулардын санын 1,0%га көбөйтүү | Айыл өкмөтү, Айыл башчылары, өнөр жай ишканалары | 2013-2017-жж. | Калк жумуш менен камсыз болуп, жумушсуздардын саны азаят. | |
16 | Өнөр жай тармактарынын багыттарын өзгөртүү процесстерине ийгиликтүү жетишүүгө түрткү берүү, ушуну менен бирге, өнөр жай секторунун өнүгүүсүнүн артыкчылыктуу багыттары менен өнөр жайдын кайра иштетүү жана тоо кендерин казып чыгаруу тармактарын аныктоо, жыгач иштетүүнү; тигүү тармактарын жаңы маалымат технологияларын эсепке алуу менен өнүктүрүү | Айыл өкмөтү, айыл башчылары мамлекеттик эмес уюмдар, коммерциялык структуралар, чет элдик долбоорлордун катышуусу менен | 2013-2017-жж. | Айыл өкмөтүнун калкынын муктаждыктарын көмүр кендерин казып алуу, текстилдик жана тигүү тармактарынын продукциялары менен толук камсыздоо жана канааттандыруу. Аймактын экономикалык өнүгүүсүнүн көрөсткүчтөрүн көтөрүү | |
17 | Жаңыдан ачылган өндүрүштөргө: жаңы жумушчу ордуларын ачуу, импортту алмаштыруу, жергиликтүү чийки затын кайра иштетүүнүн деңгээлин көтөрүү, ички соодада ата мекендик продукциялардын үлүшүн көбөйтүү, ошондой эле даяр продукциялардын экспорттук көлөмдөрүн күчөтүү боюнча ар тараптуу колдоо жана жардам көрсөтүү | Айыл өкмөтү, айыл башчылары, мамлекеттик эмес уюмдар, коммерциялык структуралар, чет элдик долбоорлордун катышуусу менен | 2013-2017-жж. | Өнөр жай продукцияларынын көлөмдөрүн көбөйтүү, өндүрүш кудуретин күчөтүү, жумушсуздукту кыскартуу, чыгарылган продукциялардын сапатын жакшыртуу жана аймактын экономикалык коопсуздугун бекемдөө | |
18 | Айыл чарба продукцияларын кайра иштетүү боюнча ишканалардын тармактарын кеңейтүүнү ичине камтыган өнөр жай тармагын индустриялуу негизге этабы менен өтүүсүн камсыздоо жана анын сапатын жогорулатуу | Айыл өкмөтү, айыл башчылары,жеке ишкерлер | 2013-2017-жж. | Экономиканын тармактарынын багытын өзгөртүү, каржы-чарбалык ишмердүүлүктүн көрсөткүчтөрүн жакшыртуу (рентабельдүүлүктүн деңгээлин көтөрүү, өнүмдүн өздүк наркын төмөндөтүү, | |
19 | Чакан ГЭСтерди куруу: - Коктонду суусуна; - жана башкалар | Айыл өкмөтү, айыл башчылары | 2013-2017-жж. | Кошумча кубаттулуктарды киргизүү жана электр энергиясы менен үзгүлтүксүз камсыздоо | |
20 | Энергиянын салттуу эмес (күн, биогаз, шамал жана чакан гидро-энергетиканын) булактарын киргизүү жана колдонуу | Айыл өкмөтү, айыл башчылары,эл аралык уюмдар | 2013-2017-жж. | Энергия камсыздандырылгандык, электр чыгымынын азаюусу, экологияны сактоо | |
21 | Эскирген тирөөчтөрдү, электр линияларын алмаштыруу жана бөлүштүрүүчү түйүндөрдү модернизациялоо | Салам-Алик РЭТ ишканасынын болуму | 2013-2017-жж. | Электр линияларынын ишенимдүүлүгүн көтөрүү, авариялуулугун төмөндөтүү, жоготууларды азайтуу | |
22 | Өткөрүү жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу жана электр энергиясы менен камсыздаган инфраструктураны жакшыртуу үчүн жогорку вольттуу линияларды жана подстанцияларды куруу жана ишке киргизүү | Салам-Алик РЭТ ишканасынын болуму, айыл башчылары | 2013-2017-жж. | Өткөрүү кубаттуулугун көбөйтүү жана энергетикалык, экономикалык коопсуздукту бекемдөө | |
3.1.3. Тоо кендерин казып чыгаруу тармагын өнүктүрүү программасы | |||||
23 | Тоо кен адистигиндеги жумушчу кадрларды даярдоону уюштуруу, алардын жетишсиздиги азыркы учурда байкалууда | Айыл өкмөтү | 2013-2017-жж. | Тоо кен адистигиндеги жумушчу кадырлардын азаюусун төмөндөтүү. Тоо кен казып алуучу компаниялардын муктаждыктарын канааттандыруучу кадрларды уюмдаштыкта даярдоо | |
24 | Токтоп калган ишканаларды реабилитациялоо боюнча иштеп чыгарылган чаралардын жардамы менен көмүр казып алуу тармагын өнүктүрүүгө көңүл буруу: пайдалуу кендердин чыккан жерин иштетүү боюнча ишканаларды ишке киргизүү, алардын катарында: - Салам-Алик айыл өкмөтүнун«Жазы», “Байбиче” жана «Кара-Дөбө» участкасында; | Айыл өкмөтү, айыл башчылары,чарба субьектилери | 2013-2017-жж. | Айыл өкмөтүнун энергетикалык базарында керектөөнү канааттандыруу үчүн отунду казып алуунун көлөмүн көбөйтүү. Көмүр казып алуунун өсүүсүн камсыздоо | |
25 | Ички базардагы керектөөнүн өсүү динамикасын эсепке алуу менен өнөр-жай курулуш материалдарын өндүрүүнүн көлөмүн көбөйтүү | Айыл өкмөтү, айыл башчылары,чарба субьектилери | 2013-2017-жж. | Курулуш материалдардын көлөмүн көбөйтүү | |
IV. Айыл чарбасын жана кайра иштетүү өнөр жайын өнүктүрүү | |||||
4.1. Айыл чарба өсүмдүктөрүн өстүрүүчүлүктү жана мал чарбачылыкты өнүктүрүү боюнча иш-чаралар | |||||
26 | Жыл сайын кара малдардын жана кой-эчкилердин жалпы санын өстүрүү жана мал чарбачылыгынын өнүмдүүлүгүн көтөрүү: - кой өстүрүүчүлүктү - 5%га; - эчки өстүрүүчүлүктү - 5%га; - аары багуучулукту – 10%га | Айыл өкмөтү, айыл башчылары жана ветеринардык сервис, айыл чарба ишкерлери
| 2013-2017-жж. | Калкты сапаттуу азык-тамак менен камсыздоо | |
27 | Мал чарбачылыгындагы ыландардын кобойуп кетуу коркунучун басандатуу максатында, Мончо (купка) куруу, ветеринардык дарыкана, Яма беккерин куруу, кыркым пунктарын уюштуруу жана соолуп бара жаткан чалчыктуу булактарды тазалап, мал суу ичуучу ноолорду куруу менен адамдардын ден соолугуна камкордук корууну 15-25% жогорулатуу. | Айыл өкмөтү, айыл башчылары жана ветеринардык сервис, жайыт комитети, айыл чарба ишкерлери
| 2016-2017 | Мал чарбачылыгы онугот, азык тулук коопсуздугу камсыздалат.Жугуштуу ыландар жоюлат. Адамдардын ден соолугу корголот. | |
28 | Чакан товар өндүрүүчүлөрдү айыл чарба кооперативдерине бириктирүү, куносканаларды куруу жана алардын иш ондурумдуулугун жыл сайын 5% ке которуу. | Айыл өкмөтү, айыл башчылары, жер адис | 2013-2017-жж. | Айыл чарба кооперативдердин санын көбөтүү | |
29 | Жыл сайын иштетилбей калган айдоо аянттарды 5%га азайтуу | Айыл өкмөтү , айыл башчылары, жер адис | 2013-2017-жж. | Айыл чарба продукцияларынын көлөмүн көбөйтүү | |
30 | Ички чарбалык сугат түйүнү боюнча талап кылынган ченемге чейин сугат сууну жеткирип берүү | Айыл өкмөтү, айыл башчылары, жер адис | 2013-2017-жж. | Айыл чарба продукцияларынын көлөмүн көбөйтүү | |
31 | Кылкандуу дан эгиндеринин түшүмдүүлүгүн гектарына 30-32 центнерге чейин көбөйтүү | Айыл башчылары, жер адис | 2013-2017-жж. | Айыл чарба өсүмдүктөрүнүн продукцияларынын көлөмүн көбөйтүү | |
32 | Айыл чарбасннын дүң продукцияларынын көлөмдөрүнүн жылына 3%дан 5%га чейин жогорулатуу | Айыл өкмөтү, вйыл башчылары,жер адис, айыл чарба ишкерлери
| 2013-2017-жж. | Айыл чарбасынын өнүгүүсүндөгү илгери адымдаган өсүү, азык-түлүк коопсуздугун камсыздоо, айыл чарба дүң продукцияларынын өсүүсү | |
4.2. Айыл чарба продукцияларын кайра иштетүү боюнча иш-чаралар | |||||
33 | Айыл чарба продукцияларын өндүрүү жана кайра иштетүүдө адистериштирилген ири кооперативдерди түзүү боюнча методологиялык жана практикалык жардамдарды көрсөтүү: айыл өнөр жай кластерлерин жана алар тарабынан жыл сайын айыл чарбанын жогорку сапаттагы өнүмдөрүн чыгарууну көбөйтүү камсыздоо | Айыл өкмөтү, вйыл башчылары,жер адис, айыл чарба ишкерлери
| 2013-2017-жж. | Айыл чарба өнүмдөрүнүн түшүмдүүлүгүн көтөрүү, өздүк наркын төмөндөтүү, рентабелдүүлүктүн деңгээлин көтөрүү жана кайра иштетүүнүн көлөмүн көбөйтүү, ошондой эле кошумча жумуш ордуларын түзүү, бүтүндөй тармактын перспективдүү өнүгүүсү | |
34 | Айыл өкмөтүнун калкын айыл чарба азык-түлүктөрү менен өзүн өзү камсыздоо көрсөткүчтөрүн жыл сайын жакшыртуу | Айыл өкмөтү, айыл башчылары,жер адис, айыл чарба ишкерлери
| 2013-2017-жж. | Айыл чарба продукцияларынын импорттук келүүлөрүн кыскартуу, аймактын керектөөчүлөрүн жергиликтүү өндүрүштүн продукциялары менен камсыздоо, экспорттук жеткирүүлөрдү көлөмүн көбөйтүү | |
35 | Айыл өкмөтүнун аймагындагы ата мекендик айыл чарба продукцияларын кайра иштетүү боюнча иштеп жаткан ишканаларды модернизациялоого тартуу үчүн экономикалык жана саясый сфераларда жагымдуу шарттарды түзүү | Айыл өкмөтү, вйыл башчылары,жер адис, айыл чарба ишкерлери
| 2013-2017-жж. | Жергиликтүү чийки затынан болгон өндүрүүүнү жана өндүрүш көлөмүнүн өсүүсүн көбөйтүү, өнүмдүн сапатын жакшыртуу, өнөр жай жана айыл чарба тармагын өнүктүрүү. Капиталдык курулуштун көлөмүн күчөтүү, экономикалык процесстерди иш жүзүнө ашыруу үчүн эмгекке жарамдуу калкты тартуу | |
36 | Бизнес-структуралардын жана кайра иштетүүчү ишканалардын каражаттарынын эсебинен айыл чарба продукцияларын кайра иштетүүчү чакан цехтерди түзүүгө жардам берүү | Айыл өкмөтү, айыл башчылары, жер адис, айыл чарба ишкерлери
| 2013-2017-жж. | Жумушчу ордуларын жана кайра иштетилген өнүмдөрдүн көлөмүн көбөйтүү | |
4.3. Айыл чарба продукцияларын сатуу боюнча иш-чаралар | |||||
37 | Айыл өкмөтүнун борборунда айыл чарба продукцияларын сатуу боюнча дүң сатуу түйүндүрүн, ошондой эле азык-түлүк жана кайра иштетүүчү өнөр жай ишканалардын фирмалык соода түйүндөрүн түзүү | Айыл өкмөтү, жергиликтүү ишкерлер (макулдашуулар боюнча) | 2013-2017-жж. | Экспорттук кудурет жакшырат, өндүрүү көлөмүнүн өсүүсү камсыздалат, калктын жумуш менен камсыз болуусу көбөйөт | |
38 | Айыл чарба продукциялары сатылуучу базарларды кеңейтүү | Айыл өкмөтү, жергиликтүү ишкерлер (макулдашуулар боюнча) | 2013-2017-жж. | Өндүрүү көлөмдөрүнүн жана айыл чарба өнүмдөрүнүн сатылуусунун өсүүсү камсыз болот | |
39 | Малдын мыйзамдуу союлуусун камсыздоо, союу цехтерин, сутту кайра иштетуу, жун кыркым пунктарын уюштуруу менен жунду кайра иштетуу, терини кайра иштетуучу цехтерди түзүү менен элибиздин экономикасын 15% чейин которуу | Айыл өкмөтү, айыл башчылары, вет сервис, жайыт комитети жана жергиликтүү ишкерлер | 2013-2017-жж. | Малды союунун эсепке алынуусун жакшыртуу, эт керектөөчүлөрүнүн ден соолугу үчүн коопсуздукту камсыздоо. Этти кайра иштетүү, эт продукцияларын өндүрүү жана экспорттоо көлөмдөрүнүн өсүүсү | |
40 | Айыл өкмөтүндо айыл чарба товар өндүрүүчүлөрүнөн айыл чарба продукцияларын сатып алуу жана сатуу боюнча кызмат көрсөтүүчү айыл чарба кооперативдерин уюштуруу | Айыл өкмөтү, жер адис жергиликтүү ишкерлер (макулдашуулар боюнча) | 2013-2017-жж. | Айыл чарба өндүрүүчүлөрүнүн материалдык базасы жакшыртуу, өндүрүлгөн продукцияларды сатуу | |
V. Курулуш | |||||
41 | Турак-жай курулушуна жеке инвестицияларды тартуунун эффективдүү механизмдерин иштеп чыгуу жана таратуу, инвестициялык долбоорлордун портфелинин калыптануусун жүзөгө ашыруу | Айыл өкмөтү, айыл башчылары | 2013-2017-жж. | Жеке инвестициялардын көлөмүн көбөйтүү | |
42 | Артыкчылыктуу инвестициялык долбоорлорду жүзөгө ашырууну камсыздоо. Жыл сайын капиталдык курулушка инвестициялардын көлөмүн көбөйтүү максаттарында инвестициялык жигердүүлүккө демилге берүү | Айыл өкмөтү, айыл башчылары | 2013-2017-жж. | Реалдуу сектордогу экономикалык процесстерди өнүктүрүү жана күчөтүү, социалдык сферага оң таасир этүү | |
43 | Аймактын инфраструктурасын жана экономиканын тармактарын эффективдүү өнүктүрүү үчүн жаңы долбоорлорду өздөштүрүү
| Айыл өкмөтү, айыл башчылары | 2013-2017-жж. | Реалдуу сектордогу экономикалык процесстерди өнүктүрүү жана күчөтүү, социалдык сферага оң таасир этүү | |
44 | Айыл чарба курулуш тармагын жандандыруу жана курулуштун 20%дан кем эмес өсүүсүнө жетишүү | Айыл өкмөтү, айыл башчылары | 2013-2017-жж. | Курулуш материалдарын өндүргөн ишканалардын өндүрүштүк кубаттуулугун иш менен толтуруунун камсыздоо, сатуунун жергиликтүү базарларын, инвестицияларды тартууну көлөмүнүн өсүүсүн түзүү, | |
VI. Туризмди өнүктүрүү | |||||
45 | Буклеттерди, видеороликтерди, жарнамалык щиттерди чыгаруу жолдору менен жарнамалык же маалыматтык ишмердүүлүктүн өнүгүүсүн камсыздоо | Айыл өкмөтү | 2013-2017-жж. | Айыл өкмөтүн имиджин калыптандыруу, туристтердин келүүсүнүн санын көбөйтүү | |
46 | Айыл өкмөтүн аймагында туристтик жарманкелерди уюштуруунун жана өткөрүүнү камсыздоо | Айыл өкмөтү | 2013-2017-жж. | Айыл өкмөтүн имиджин калыптандыруу, туристтердин келүүсүнүн санын көбөйтүү | |
47 | Элдик кол өнөрчүлөрдүн чеберлеринин фестивалын уюштурууну жана өткөрүүнү камсыздоо, кыргыз элинин үрп-адатын жана салттарын көрсөтүү, улуттук оюндарды өткөрүү - ат-спорттук ж.б. | Айыл өкмөтү, айыл башчылары | 2013-2017-жж. | Айыл өкмөтүн имиджин калыптандыруу, туристтердин келүүсүнүн санын көбөйтүү | |
6.1. Туризмдин инфраструктурасын өнүктүрүү | |||||
48 | Айыл окмото туристтик маалыматтык борборлорду (ТМБ) түзүү жана маалымат менен камсыздоо | Айыл өкмөтү, айыл башчылары | 2013-2017-жж. | Туристтерди маалымат менен камсыздоо
| |
6.2. Туристтерди тейлөөнүн сапатын көтөрүү | |||||
49 | Туристтик обьектилердин инфраструктурасын өнүктүрүү жана туристтерди тейлөө деңгээлин көтөрүү аркылуу жыл сайын туристтик кызмат көрсөтүүлөрдүн көлөмүн 10-15%га көбөйтүүгө жетишүү | Айыл өкмөтү, Жазы токой чарбасы, Кара-Шоро мамлекеттик улуттук паркы менен бирдикте | 2013-2017-жж. | Туристтик ишмердүүлүктү өнүктүрүү, бюджеттин киреше бөлүгүн көбөйтүү | |
6.3. Сооданы өнүктүрүү жана экспортко демилге берүү | |||||
50 | 2014-жылга чейин Сооданы өнүктүрүүнүн стратегиясын иштеп чыгууга жана иш жүзүнө ашырууга катышуу | Айыл өкмөтү, айыл башчылары | 2013-2017-жж. | Сырткы соода ишмердүүлүгүндөгү жол-жоболорду иреттөө, сырткы соодадагы процесстерди координациялоо жана экспорттук кудуретти көбөйтүүгө дем берүү | |
51 | Иш-чаралардын планын иштеп чыгуу, экспорттун жана базардык тейлөөлөрдүн көлөмүн жыл сайын 10-15%га көбөйтүү | Айыл өкмөтү, айыл башчылары коммерциялык структуралар | 2013-2017-жж. | Экспорттук кудуретти көтөрүү, чекене соода товарларынын айланымынын жана базардык тейлөөнүн көлөмдөрүн көбөйтүү, бюджеттин киреше бөлүгүн толтуруу | |
52 | Айыл чарба, кайра иштетүүчү жана башка тармактар боюнча өнөр жай продукцияларынын экспорттук көлөмүн көбөйтүү, экспорттоону көтөрүүнүн эсебинен сырткы соода айланымын көбөйтүү | Айыл өкмөтү, айыл башчылары, коммерциялык структуралар | 2013-2017-жж. | Экспортко багытталган продукциялардын көлөмүн көбөйтүү, экономиканын реалдуу секторун жөнгө салуу
| |
VIII. Инфраструктура | |||||
53
| 2014-жылга калктуу конуштарды таза ичүүчү суу менен оптималдуу камсыздоо
| Айыл өкмөтү, айыл башчылары | 2013-2017-жж. | Жугуштуу аш казан-ичеги ооруларынын санын кыскартуу, медициналык камсыздандыруу боюнча бюджеттик чыгымдарды төмөндөтүү | |
54 | Электр өткөрүү линияларынын жалпы узундугун көбөйтүү, мурда болгон электр өткөрүүчү линияларды реконструкциялоо жана кошумча электр көмөкчү подстанцияларды куруу жолдору менен калкты үзгүлтүксүз электр жарыгы менен камсыздоо | Айыл өкмөтү, айыл башчылары, РЭТ ишканасынын Салам-Алик болуму | 2013-2017-жж. | Жабдууларды модернизациялоонун эсебинен электр энергиясын керектөөнүн көлөмдөрүн кыскартуу, өндүрүштө жана күндөлүк тиричиликте жашаган комфорттуу шарттарда үзгүлтүксүз циклдерди камсыздоо | |
55 | Жайыттын жолдорун, отуучу копуролорду ондоо жана жаны типтуу копуролорду куруу иштерин колго алуу менен элдин кирешесин 15% чейин которуу | Айыл окмот, айыл башчы, жайыт комитети, Токой чарбасы | 2015-2017 жж
| Жайыт пайдалануучуларга ынгайлуу шарт тузулот. Айланып отуу жол кыскарып жагымду шарттар тузулот.
| |
| Адам ресуртарынын потенциялын жогорулатуу. | ||||
| Билим берууну жакшыртуу жана билим беруу мекемелерин, бала бакчалардын коопсуздугуна камкордук. | ||||
60 | Билим беруудогу койгойлорду четке кагуу, жогорку денгээлдеги билим алууга жетишууну камсыздоо, жаны технологияларга жетишууну камсыз кылуу. Комьпютердик класстардын санын кобойтуп, акыркы улгудогу технология (Интерактивдуу доска) менен камсыздоону уюштуруу менен билим сапатын 1,5-2,0 баллга жогорулатуу.
| Айыл өкмөтү, айыл башчылары | 2015-2017 жж | Билим беруу сапаты жогрулайт. Жаны технология менен билим алган окуучулар келечекке коз караштары озгорот. | |
61 | Бала бакчаларды ар бир айылда уюштууруу иштерине басым жасоо, түзүлгөн бакчалардын шарттарын жакшыртуу, жабдуулоо, взглядный пособиялар менен камсыздоо
| Айыл окмот, айыл башчы | 2015-2017 | Ынгайлуу шарт толук тузулот. | |
X. Курчап турган чөйрөнү таза кармоо жана экологиялык коопсуздукту камсыздоо | |||||
62 | Мамтокойфондусуна кирбеген өзгөчө баалуу грек жаңгагынын, арчанын тигилген өсүмдүктөрүнүн аянтын коргоо жана мамтокойфондго өткөрүү | Айыл өкмөтү, айыл башчылары | 2013-2017-жж. | Өзгөчө баалуу жыгач породаларын оптималдуу сактоо жана сакталуусу. Жаратылыш экосистемаларын калыбына келтирүүнүн негиздерин жана сактоону жакшыртуу | |
63 | Токой аянттарын санитардык тазалоодон башка убактарда, токой тигилген аймакты кыюуну токтотуу | «Жазы” токой чарбасы | 2013-2017-жж. | Табийгый ландшафтарды жана экосистемаларды коргоо жана сактоо | |
64 | Өзгөчө баалуу айыл чарба жерлерин жердин башка категориясына өткөрүүгө тыю салуу | Айыл өкмөтү, айыл башчылары | 2013-2017-жж. | Өзгөчө баалуу айыл чарба жерлеринин сакталышы | |
65 | Алдын алуу, авариялык-калыбына келтирүү долбоордук-издөөчү иштеринин программасын иштеп чыгуу жана жүзөгө ашыруу | Айыл өкмөтү,Озгон райондук озгочо кырдаалдар болуму менен бирдикте | 2013-2017-жж. | Калкты жана территорияларды эңкейиш процесстеринен, суу ташкындарынан, грунттык суунун көтөрүлүү деңгээлдеринен коргоо | |
66 | Айыл өкмөтүн аймагындагы дарыялардагы жээкти коргоочу дамбаларды реабилитациялоо боюнча долбоорлорду иш жүзүнө ашыруу үчүн инвестицияларды тартуу боюнча программаны иштеп чыгуу жана иш жүзүнө ашыруу | Айыл өкмөтү,Озгон райондук озгочо кырдаалдар болуму менен бирдикте | 2013-2017-жж. | Жээкти коргоочу дамбаларды реабилитациялоо боюнча долбоорлорду тартуу | |
XI. Аймактардын өнүгүүдө ролу жана катышуусу | |||||
67 | Салам-Алик айыл өкмөтүнун өнүгүү программасынын негизги максаттары, коюлган милдеттери жана артыкчылыктары жана аны жүзөгө ашыруунун жүрүшү жөнүндө калкты жетиштүү жана сапаттуу маалымдоо менен камсыздоо | Айыл өкмөтү, жергиликтүү кеңштер, айыл башчылары | 2013-2017-жж. | Реалдуу сектордун жана социалдык сферанын экономикалык процесстерине калкты жигердүү катышууга тартуу | |
68 | Айыл өкмөтүнун активдеринин жылдык инвентаризациясын өткөрүү | Айыл өкмөтү | 2013-2017-жж. | Аймактарды кийин капиталдаштыруу үчүн аймактардын активдеринин реалдуу баасын аныктоо | |
69 | Ишканаларды модернизациялоонун пландарын иштеп чыгуу | Айыл өкмөтү | 2013-2017-жж. | Эмгек өндүрүмдүүлүгүн жана өндүрүштүн эффективдүүлүгүн көтөрүү | |
70 | Демилге берүүлөрдүн (пакет, план) жана ишканалар үчүн жагымдуу шарттардын системасын иштеп чыгуу | Айыл өкмөтү | 2013-2017-жж. | Өндүрүштүн өндүрүмдүүлүгүн көтөрүү | |
71 | Салам-Алик айыл өкмөтүнун социалдык-экономикалык туруктуу өнүгүү стратегиясын иш жүзүнө ашырылышын камсыздоо жана көзөмөлдөө | Айыл өкмөтү | 2013-2017-жж. | Калктын оокаттуулугун, аймактын экономикалык жана каржылык кудуретин көтөрүү | |
№ | Долбоордун аталышы | Күтүлүүчү жыйынтыгы | Долбоордун жалпы суммасы (миң сом) | Каржы булактары | Аткаруу мөөнөтү | Ким тарабынан аткарылат | |
А/О, жамаат (миң сом) | Керектелүүчү инвестиция (миң сом) | ||||||
Айыл чарба жана айыл чарба продукцияларын кайра иштетүү боюнча
1 | Салам-Алик айыл өкмөтүнүн аймагындагы дыйкан фермерлерди айыл чарба техникалары менен камсыз кылуу | Калк айыл чарба техникалары менен камсыз болот | 1,500 млн |
| 1,500 млн | 2013-2017-жыл | йыл өкмөтү жеке ишкерлер |
2 | 15-жаш айылындагы айыл чарбасына жараксыз жерлерге көп жылдык бак-дарактарды тигүү | Калк азык түлүк менен камсыз болот | 768 | 40 | 728 | 013-жыл | ПРООН, айыл өкмөтү, жамаат |
3 | Кызыл-Чарба айылындагы каналды тазалоо | Калк сугат суу менен камсыз болот | 347 | 347 |
| 2013-жыл | Айыл өкмөтү |
4 | Арагөл айылындагы каналды тазалоо | Калк сугат суу менен камсыз болот | 165 | 165 |
| 2013-жыл | Айыл өкмөтү |
5 | Яма беккери куруу(ынгайлуу жерге) | ден соолук коопсуздугу тузулот. | 350000 | 50000 | 300000 | 2017 ж | А/О,чет элдик донор уюмдар. Ж/К |
6 | Жун кыркуучу кочмо аппарат сатып алуу | Бир канча адам иш орун менен камсыз болот. | 500000 | 50000 | 450000 | 2017 жыл | А/О, чет элдик донор уюмдар. Жайыт комитети |
7 | Терини кайра иштетуучу цех ачуу | Экономикалык киреше кобойот. Жумуш орун камсыз болот. | 1000000 | 200000 | 800000 | 2016-2017 жж | Айыл окмот,чет элдик донор уюмдар. Жайыт комитети |
8 | Сутту кайра иштетуучу цех ачуу | Экономикалык киреше кобойот. Жумуш орун камсыз болот | 500000 | 75000 | 425000 | 2015-2017 жж | Айыл окмот,чет элдик донор уюмдар. жайыт комитети жеке ишкерлер |
9 | Кызыл-Чарба айылына куноскана куруу | Экономикалык киреше кобойот. Жумуш орун камсыз болот. | 1200000 | 300000 | 900000 | 2017 ж | Айыл окмот,чет элдик донор уюмдар.Жеке ишкерлер |
10. | Салам-Алик айылыындагы жыгач иштетүүчү цехти ишке киргизүү | Жаңы жумуш орундар түзүлөт | 300 миң сом Транс-тор сатып алууга |
|
300миң сом |
2013-2016 жыл | Жеке ишкер |
11 | Салам-Алик айылындагы пахта атыруучу цехти ишке киргизүү |
Жаңы жумуш орундар түзүлөт | 150миң сом ишкана (навес)курууга |
|
150 миң сом |
2013-2014-жыл | Жеке ишкер |
12 | Арагөл айылындагы көпүрөнү тазалоо жана дамба куруу | Көпүрөн алып кетүү коркунучунан сакталат |
699500 |
52500 |
192000 |
2013-жыл | ПРООН Айыл өкмөтү МЧС |
13 | Салам-Алик айылындагы мектептин алдына дамба куруу | Калк сел алып кетүү коркунучунан сакталат |
1,200 |
|
1,200 |
2013-2017 | МЧС Айыл өкмөтү |
14 | Кызыл-Чарба айылынын башына дамба куруу | Калк сел алып кетүү коркунучунан сакталат |
1,300 |
|
1,300 |
2013-2016 |
МЧС, айыл өкмөтү |
15 | Салам-Алик айылындагы көктөндү суусунун ичин тазалоо | Калк сел алып кетүү коркунучунан сакталат |
80 |
|
80 |
2013-жыл | МЧС, айыл өкмөтү |
16 | 15-жаш айылындагы Жылтыркан участкасына өтүүчү Жазы дарыясына көпүрө куруу |
Калкты тейлөө |
1,200 |
200 |
1,0000 |
013-2017 | Стим грант, Айыл өкмөтү |
17 | Ак-Терек айылындагы Торгой, Зындан участкаларына өтүүчү Жазы дарыясындагы көпүрөнүн башына дамба байлоо |
Көпүрө сакталат |
1млн 500 миң |
150миң |
1млн 350 |
2013-2017 |
МЧС |
18 | Кош-Этер айылындагы жаны чектеги Сай мааласына дамба куруу | Калктуу конушка, турак жайларына коопсуздук жоголот | 200000 | 0 | 200000
| 2014-2017 жж | Айыл өкмөтү,чет элдик донор уюмдар. МЧС |
19 | Салам-Алик айылына бала бакча куруу | Калкты тейлөө,маданият жогорулайт |
1,500 |
100 |
1,400 |
2013-2014 | Стим грант, айыл өкмөтү |
20 | Саламатык сактоо мекемелерин таза суу жана ысык суу менен камсыз кылуу |
Калкты тейлөө |
180 |
30 |
150 |
2013-2016 |
Айыл өкмөтү, ПРООН |
21 | Мырза-Аке Кара-Шоро авто жолунун 32-34км асвальт бастыруу |
Каплкты тейлөө |
5млн |
|
5млн |
2013-2017 |
Транс.минстр |
22 | Кызыл-Чарба айылына мончо куруу | Калкты тейлөө,маданият жогорулайт |
1,300 |
100 |
1,200 |
2013-2017 | Стим грант, айыл өкмөтү |
23 | М.Сагынов орто мектебине жылытуу системасын куруу |
Калкты тейлөө |
800 |
80 |
720 |
2013-2015 | Стим грант айыл өкмөтү |
24 | Салам-Алик айылына 1500 км жерине шагыл төгүү |
Калкту тейлөө |
1,846 |
140 |
932 |
2013 |
Стмм грант, айыл өкмөтү |
25 | Дубител айылына 450метр жерине шагыл төгүү |
Калкты тейлөө |
333,450 |
30 |
103 |
2013-2017 | Стим грант, айыл өкмөтү |
26 | Мырза –Аке Кара-Шоро авто жолундагы 22-23 км көпүрөнү реконструкциялоо |
Калкты тейлөө |
4,200 |
|
4,200 |
2013-2014 | Транс, минстр Көмүр кареьрлер |
27 | Р.Сатыбалды уулу атындагы орто мектебинин жылытуу системасын реконструкциялоо |
Калкты тейлөө |
785,487 |
80 |
705, 487 |
2013-2014 |
Стим грант, айыл өкмөтү |
28 | Арагөл айылына ичүүчү таза суу түтүгүн куруу | Калк таза суу менен камсыз болот |
800 |
40 |
760 |
2013-2015 | ПРООН, айыл өкмөтү |
29 | Ж.Примкулов орто мектебинин имаратын куруу |
Калкты тейлөө |
10млн |
|
10млн |
2013-2017 | Рес,Бюджет Айыл окмот Донор уюмдар |
30 | Кош-Этер, Салам-Алик, Кызыл-Чарба айылдарындагы таза суу башатына хлоратырный жана бактерялагический жабдууларын куруу | Калк таза суу менен камсыз болот |
250,0 |
30 |
220,0 |
2013-2015 | Стим грант айыл өкмөтү ПРООН |
31 | Арагөл айылындагы Котурбаш чөп ормосунун 6 км авто жолун реконструкцялоо |
Калкты тейлөө |
80 |
80 |
|
2013-2014 |
Айыл өкмөтү |
32 | Кош-Этер айылындагы Кызыл-Конуш, Кайкы, Олжобай чоп ормолорунун 14 км авто жолун реконструкциялоо |
Калкты тейлоо |
150 |
150 |
|
2013-2015 |
Айыл өкмөтү |
33 | Ак-Терек айылындагы Зындан көпүрөсүн реконструкциялоо |
Калкты тейлөө |
150 |
20 |
130 |
2013-2016 | Стим грант Айыл өкмөтү |
34 | Салам-Алик айылындагы Мөңгү участкасына электр мамычаларын тартуу |
Калкты тейлоо |
750 |
|
750 |
2013-2015 | Өзгөн РЭТ ишканасы |
35 | 15-жаш айылына түнкү жарыктандыруучу лампаларын коюуу |
Калкты тейлөө |
70 |
70 |
|
2013-2015 | Айыл өкмөтү |
36 | Ак-Терек айылына маданият үйүн куруу |
Калкты тейлөө |
2млн |
|
2млн |
2013-2017 |
Рес. Бюджет |
37 | Кош-Этер айылынын жогорку мааласина кошумча таза суу түтүкчөсүн тартуу | Калк таза суу менен камсыз болот |
50 |
50
|
|
2013-2015 |
Айыл өкмөтү |
38 | Салам-Алик айылындагы Жазы дарыясындагы көпүрөнү реконструкциялоо жана дамба куруу |
Калкты тейлөө |
2млн |
|
2млн |
2013-2014 |
АРИС, жамаат, айыл өкмөтү |
39 | Т Борубаев жана Актерек орто мектептеринин чатырын алмаштыруу. | Имарат сакталат. | 3 млн | 5000 | 2,5 млн | 2014-2017 жж | Айыл окмот,чет элдик донор уюмдар. |
40 | Кызыл-Байрак айылындагы Жазы дарыясындагы көпүрөнү реконструкциялоо жана дамба куруу |
Калкты тейлөө |
2млн |
|
2млн |
2013-2014 | АРИС, жамаат, айыл өкмөтү |
41 | Кош-Этер айылына түнкү жарыктандуруу куруу |
Калкты тейлөө |
120 |
120 |
|
2013-2014 |
Айыл өкмөтү |
42 | Кызыл-Байрак айылына түнкү жарыктандуруу куруу |
Калкты тейлөө |
150 |
150 |
|
2013-2015 |
Айыл өкмөтү
|
43 | Арагөл айылына түнкү жарыктандуруу куруу |
Калкты тейлөө |
170 |
170 |
|
2013-2014 |
Айыл өкмөтү
|
44 | Кош-Этер айылынын Кочку мааласындагы жайкы спорт плошадканы оңдоо жана зым тосмо менен тосуу |
Калкты тейлөө |
300 |
300 |
|
2013-2015 |
Айыл өкмөтү |
45 | Кош-Этер айылындагы клубдун чатырын алмаштыруу |
Калкты тейлөө |
350 |
350 |
|
2013-2016 |
Айыл өкмөтү |
46 | Салам-Алик айылындагы Шыралжын чөп ормосунун 7 км авто жолун реконструкцялоо |
Калкты тейлөө |
110 |
110 |
|
2013-2015 |
Айыл өкмөтү |
47 | Кызыл-Байрак айылындагы Жалбызды, Кайыңды, жайыт жолун реконструкциялоо |
Калкты тейлөө |
100 |
100 |
|
2013-2015 |
Айыл өкмөтү |
48 | Кызыл-Байрак айылына ичүүчү таза суу түтүгүн куруу | Калк таза суу менен камсыздалат |
700 |
35 |
|
2013-2017 | ПРООН, айыл өкмөтү |
49 | 15-жаш айылына таза суу түтүкчөлөрүн куруу | Калк таза суу менен камсыздалат |
550 |
25 |
|
2013-2017 |
Айыл өкмөтү |
50 | Айыл өкмөтү боюнча айылдардын ички жыгач мамычаларын бетонго алмаштыруу |
Калкты тейлөө |
1,5млн |
1,5млн |
|
2014-2015 |
Айыл өкмөтү |
51 | Салам-Алик, Кызыл-Чарба, Кош-Этер, Кызыл-Байрак айылдарынындагы жана Шыргыма жаны конуштарына электр мамычаларын коюу жана зым тартуу | Элди тейлоо иштери камсыздандырылат. | 1,5млн | 500,0 | 1,0 млн | 2014-2017 жж | Айыл окмот, коомчулук, чет элдик донор уюмдар. |
52 | Айыл окмоттогу бардык мектептерге, Кош-Этер айылындагы клубка ресурстук борборуна жана айыл окмоттун канторасындагы конференц залга орг техника жана интерактивдуу доска алуу, видео набльюдателдерди орнотуу. | Мектеп окуучуларынын билим денгээли 1,2-1,5 баллга жогорулайт. | 1,5 млн | 75000 | 1,425млн | 2016-2017 | Айыл окмот, чет элдик донор уюмдар. |
53 | Кош-Этер айылында Сай мааласына электр мамычаларын коюу | Энергияны узгултуксуз алышат. . | 200,0 | 200,0 |
| 2017 жыл | Айыл окмот, коомчулук. |
54 | Кош-Этер айылында Жазы дарыясына типтуу копуро куруу | Копуро менен камсыз болушат. | 5,0млн |
| 5,0 млн | 2015-2017 | А/О, коомчулук, чет элдик донор уюмдар. |
55 | Кызыл-Байрак айылындагы эски мончону реконструкциялоо | Санитардык абал жакшырат, мал ыланы азаят. | 500,0 | 125,0 | 375,0 | 2017 жыл | А/О, Ж/К, чет элдик донор уюмдар. |
56 | Жайыттагы булактарга мал суу ичуучу ноо куруу. | Инфраструктура жакшырат | 200,0 | 50,0 | 150,0 | 2017 ж | А/О, Ж/К, чет элдик донор уюмдар. |
57 | Жайыттын жолдорун жыл сайын ондоп туруу учун атайын техникаларды(бульдозер, Эксковатор) сатып алуу | Инфраструктураны ондоп туруу маселеси чечилет. | 2,5 млн | 625,0 | 1,875 млн | 2017 ж | Айыл окмот, Жайыт комитети, чет элдик донор уюмдар. |
58 | Вет аптека куруу. 4,0 Х 3,0 Х 5,0 м. | Оз убагында дары дармек алуу маселеси чечилет. | 300,0 | 75,0 | 225,0 | 2016-2017 | Айыл окмот,чет элдик донор уюмдар. |
59 | Кызыл-Байрак айылына бала бакча куруу | Мектепке чейинки балдарга татыктуу тарбия беруу, |
3,5млн |
| 3,5 млн | 2017 ж | Айыл окмот, инвесторлор, кооомчулук. |
60 | Кош-Этер айылындагы клубка бала бакча ачуу | Бала бакча ачылат | 1,0 млн |
| 1,0млн | 2017 | Айыл окмот, инвесторлор, кооомчулук |
61 | Салам-Алик Турбазасына чет элдик туристерди кабыл алуну уюштуруу |
Тейлөө |
|
|
|
2013-2014 |
Жеке ишкер |
62 | Кош-Этер айылына типтуу спрот зал куруу | Жаштар спорт менен алектенишет. | 7,0 млн | 500000 | 6,5 млн | 2014-2017 | Айыл окмот, коомчулук, чет элдик донор уюмдар. |
63 | Салам-Алик айылындагы пионер лагерди реконструкциялоо | Туристерге шарт түзүлөт | 900
| 90 | 810
| 2013-2017 | Стим грант Айыл өкмөтү |
64 | Кызыл-Чарба айылындагы Геолог пионер лагарин тейлөө сапатын жакшыртуу | Туристерге шарт түзүлөт |
|
|
| 2013-2015 | Жеке ишкер |
65 | Кызыл-Байрак айылындагы Кайыңды тоосуна лыжный бааза ачуу | Туристерге шарт түзүлөт | 600 | 600 |
| 2013-2014 | Айыл өкмөтү жеке ишкерлер |