Бишкек шаары2009-жылдын 19-марты КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КОНСТИТУЦИЯСЫНЫН АТЫНАН КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КОНСТИТУЦИЯЛЫК СОТУНУН ЧЕЧИМИ Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 44-беренесинин 2-пунктунунэкинчи абзацына ылайык Кыргыз Республикасынын Президентин кезектегишайлоосун өткөрүү датасын аныктоону расмий чечмелөө жөнүндө Кыргыз Рес-публикасынын Жогорку Кењешинин депутаты Асилбек Шарипович Жээнбековдункайрылуусу боюнча. Кыргыз Республикасынын Конституциялык соту: Төрагасы С.К.Сыдыкова,Төраганын орунбасары А.А.Суталинов, судьялар - А.А.Абдугапаров, С.Н.Де-мин, А.С.Кененсариев, Ч.Ж.Курбанова, Ө.Ж.Мамыров жана Ч.А.Мусабекованынкурамында, соттук жыйналыштын катчысы Ж.Ж.Чоткараевдин, тараптар: Кыргыз Рес-публикасынын Жогорку Кенешинин депутаты Асилбек Шарипович Жээнбековдун,2009-жылдын 18-мартындагы ишеним каттын негизинде аракеттенген КыргызРеспубликасынын Жогорку Кењешинин өкүлү Медер Кењешович Жусуповдун,2009-жылдын 3-мартындагы ишеним каттын негизинде аракеттенген КыргызРеспубликасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комис-сиянын өкүлү Бакытбек Сатымбайевич Жумагуловдун катышуулары менен, Кыр-гыз Республикасынын
Конституциясынын 85-беренесин, "Кыргыз Республика-сынын Конституциясынын жањы редакциясы жөнүндө" Мыйзамынын II Бөлүгүнүн1-пунктунун 3-бөлүгүн, "Кыргыз Республикасынын Конституциялык соту жө-нүндө" Мыйзамдын 13-беренесин жана "Конституциялык сот өндүрүшү жөнүн-дө" Мыйзамдын 10-беренесин, жетекчиликке алып, ачык соттук жыйналыштаКыргыз Республикасынын Конституциясынын 44-беренесинин 2-пунктунунэкинчи абзацына ылайык Кыргыз Республикасынын Президентин кезектегишайлоосун өткөрүү датасын аныктоону расмий чечмелөө жөнүндө Кыргыз Рес-публикасынын Жогорку Кењешинин депутаты А.Ш.Жээнбековдун кайрылуусункарады. Судья Ч.А Мусабекованын баяндамасын, Кыргыз Республикасынын Жогор-ку Кенешинин депутаты А.Ш.Жээнбековдун, Кыргыз Республикасынын ЖогоркуКењешинин өкүлү М.К.Жусуповдун, Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана ре-ферендум өткөрүү боюнча борбордук комиссиянын өкүлү Б.С.Жумагуловдунсөздөрүн угуп жана иштин материалдарын изилдеп чыгып, Кыргыз Республи-касынын Конституциялык соту тапты: Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотуна 2009-жылдын 20-февра-лында Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 44-беренесинин 2-пункту-нун экинчи абзацына ылайык Кыргыз Республикасынын Президентин кезектегишайлоосун өткөрүү датасын аныктоону расмий чечмелөө жөнүндө Кыргыз Рес-публикасынын Жогорку Кењешинин депутаты А.Ш.Жээнбековдун кайрылуусу ке-лип түшкөн. Кайрылууну негиздөөгө төмөнкү жүйөөлөр келтирилген. КайрылуугаКыргыз Республикасынын Президентин кезектеги шайлоосун өткөрүү датасынаныктоо үчүн Кыргыз Республикасынын
Конституциясынын 44-беренесинин2-пунктунун экинчи абзацынын ченемин түшүнүү жана колдонуу боюнча чыгыпжаткан анык эместик жана талаш-тартыш негиз болду. Азыркы убакта прес-сада да, коомдо да ар-башка пикирлер айтылып жатат. Кээ бири азыркыПрезидент беш жылдык мөөнөткө мурдагы Конституция менен шайланган жанаанын ыйгарым укуктары 2009-жылы күзүндө бүтөт, башкалары 2007-жылыКонституциянын жањы редакциясын кабыл алгандан тартып мурдагысы күчүнжоготот жана президенттик шайлоо 2010-жылы өткөрүлүшү керек деп эсепте-шет. Кыргыз Республикасынын Президенти Бакиев К.С. шайланган мезгилдеколдонулуп жаткан Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 18-февралындагы №40 "Кыргыз Республикасынын Конституциясынын жањы редакциясы жөнүндө"Мыйзамында баяндалган Кыргыз Республикасынын Конституциясына ылайык(мындан ары-2003-жылдын редакциясындагы Конституция), Кыргыз Республи-касынын иштеп жаткан Президенттин ыйгарым укуктарынын бешинчи жылындагыоктябрь айынын соњку жекшембисинде Кыргыз Республикасынын Президентинкезектеги шайлоосун өткөрүлүшү керек эле. Бул ченем кезектеги шайлооменен шайланган Президентке шайлоо өткөрүү датасын аныктоого тийешелүүжана октябрь айынын соњку жекшембисинде шайланган мурдагы шайланганПрезидент А.А.Акаевке байланыштырылган болуучу. Кыргыз РеспубликасынынПрезиденти К.С.Бакиев 2005-жылдын 10-июлунан тартып шайланды деп эсеп-телинет. "Кезектеги шайлоо өткөрүү датасын июль айында шайланган иштепжаткан Президенттин шайланган датасына байланыштырылышы керекпи?" - де-ген суроо туулуп жатат. 2007-жылдын 23-октябрындагы № 157 "Кыргыз Республикасынын Консти-туциясынын жањы редакциясы жөнүндө" Мыйзамдын корутунду жоболорундаушул Мыйзам кабыл алынганга чейин бүткүл эл тарабынан шайланган Прези-дент өзү шайланган мөөнөт аяктаганга чейин өз ыйгарым укуктарын сактапкалат деп көрсөтүлгөн. Азыркы иштеп жаткан Президентти шайлаган мезгилде Президенттин ый-гарым укуктарынын бешинчи жылындагы октябрь айынын соњку жекшембисиндеПрезидентке кезектеги шайлоо өткөрүү жөнүндө жобо күчүндө болчу, ал эми2009-жылдын июлунан тартып анын ыйгарым укуктарынын бешинчи жылы баш-талгандыгына байланыштуу жана 2007-жылы Конституциянын жањы редакциясыкабыл алынгандыгын эске алып, мындай суроолор пайда болуп жатат: 1. Кыргыз Республикасынын Президентин кезектеги шайлоосун кайсыжоболорго ылайык дайындалат, анткени иштеп жаткан Конституциянын редак-циясында да, анда шилтеме менен көрсөтүлгөн шайлоо жөнүндө Кодексиндеда ушул маселени тартипке салган ченемдер камтылган эмес? 2. Ушул учурда азыркы Президентти шайлоо мезгилинде күчүндө турганКонституциянын редакциясынын ченеминин Президенттин ыйгарым укуктарынбешинчи жылы аткарып жатканда Президентин кезектеги шайлоосун дайындообөлүгүн колдонгонго болобу? 3. Президентти шайлоо Жогорку Кењеш тарабынан шайлоо күнүнө чейинкеминде төрт ай мурда дайындалат деген Кыргыз Республикасынын шайлоожөнүндө Кодексинин 58-беренесинин 4-пунктуна ылайык шайлоо күнү болупкайсы күн эсептелинет? Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешинин депутаты А.Ш.Жээнбековдунпикири боюнча азыркы Президент 2003-жылдын редакциясындагы Конституция-га ылайык шайланган, ошондуктан Президентти кезектеги шайлоо ушул Конс-титуциянын талаптарына ылайык дайындалышы керек. Ошентип, ал ушул конкреттүү учурда колдонуу боюнча Кыргыз Респуб-ликасынын Конституциянын 44-беренесинин 2-пунктунун экинчи абзацынаылайык Кыргыз Республикасынын Президентин кезектеги шайлоосун өткөрүүдатасын аныктоону расмий чечмелеп берүүнү сурайт. Соттук жыйналышта Кыргыз Республикасынын депутаты А.Ш.Жээнбековөзүнүн кайрылуусун колдоду жана кайрылууда коюлган маселени сот жыйна-лышында карап жана расмий чечмелеп берүүнү сурады. Кыргыз Республикасы-нын Жогорку Кењешинин өкүлү М.К.Жусупов, Шайлоо жана референдумдардыөткөрүү борбордук комиссиясынын өкүлү Б.С.Жумагулов чечимди соттун ык-тыярына калтырышат. Кыргыз Республикасынын Конституциялык соту тараптардын жүйөөлөрүнталкуулап жана иштин материалдарын изилдеп чыгып, төмөнкүлөрдү негизгеалат. Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 44-беренесинин 2-пунктунунэкинчи абзацына ылайык Президентти шайлоо тартиби мыйзам менен аныкта-лат. Келтирилген ченем шилтеме мүнөзгө ээ-анын өзүндө Кыргыз Республи-касынын Президентин кезектеги шайлоосун өткөрүү мөөнөтү тикекөрсөтүлгөн эмес. Ушуга ылайык көрсөтмө Кыргыз Республикасынын2007-жылдын 23-октябрындагы № 158 Мыйзамында, Кыргыз Республикасынын2009-жылдын 10-январындагы № 3, 2009-жылдын 23-январындагы № 20 Мыйзам-дарынын редакцияларындагы өзгөртүүлөр жана толуктоолор менен баяндалганКыргыз Республикасынын 1999-жылдын 29-майындагы № 39 "Кыргыз Республи-касындагы шайлоо жөнүндө кодексинде" бар. Бул Кодекстин 58-беренесинин4-пунктуна ылайык Президентти шайлоо Жогорку Кењеш тарабынан шайлоокүнүнө чейин кеминде төрт ай мурда дайындалат. Жогоруда көрсөтүлгөн ченемдер 2007-жылдын 21-октябрында референ-думда кабыл алынган жана 2007-жылдын 24-октябрында "Эркинтоо" гезитиндеофициалдуу жарыяланган күндөн тартып, атап айтканда 2003-жылдын редак-циясындагы Конституциянын 44-беренесинин 1-пунктунун 2-бөлүгүнүн талап-тарына ылайык 2005-жылдын 10-июлунда мөөнөтүнөн мурда шайлоодо азыркымамлекеттин башчысы К.С.Бакиевди Президент кылып шайлагандан кийин кү-чүнө кирген. Ошондуктан, чечмеленип жаткан конституциялык ченемдин жанаага ылайык Шайлоо жөнүндө кодекстеги ченемдин аракети азыркы иштеп жат-кан Конституция күчүнө кирген күндөн баштап келип чыккан гана укуктукмамилелерге, ошонун ичинде Кыргыз Республикасынын Президентин кезектегишайлоосун өткөрүү датасын аныктоого дагы таркатылат. Конституциянын иштеп жаткан редакциясы күчүнө киргенден тартып2003-жылдын редакциясындагы Конституция күчүн жоготкон. Ошондуктан2003-жылдын редакциясындагы Конституциянын 44-беренесинин 1-пунктунунбиринчи абзацынын Кыргыз Республикасынын иштеп жаткан Президенттин ый-гарым укуктарынын бешинчи жылындагы октябрь айынын соњку жекшембисиндеКыргыз Республикасынын Президентине кезектеги шайлоосу өткөрүлөт дегенжобосу Кыргыз Республикасынын Президентин кезектеги шайлоосун дайындоо-го колдонууга болбойт. Бирок, чечмеленип жаткан конституциялык ченемди жана ага ылайыкШайлоо жөнүндө кодекстеги ченемди 2007-жылдын 23-октябрындагы "КыргызРеспубликасынын Конституциясынын жањы редакциясы жөнүндө" Мыйзамдынөтмө жоболорунан ажыратып колдонуу мүмкүн эмес. Тактап айтканда, атал-ган Мыйзамдын II Бөлүгүнүн 4-пунктунда ушул Мыйзам кабыл алынганга че-йин бүткүл эл тарабынан шайланган Президент өзү шайланган мөөнөт аякта-ганга чейин өз ыйгарым укуктарын сактап калат деп бекитилген. КыргызРеспубликасынын Президентине боло турган кезектеги шайлоо өткөрүү дата-сын аныктоо менен байланышкан учурда, жогоруда көрсөтүлгөн ченемдербирге колдонулушу керек, анткени аталган ченем 2005-жылдын 10-июлундашайланган Кыргыз Республикасынын Президентинин ыйгарым укуктарын ишжүзүнө ашыруу жана токтотуу маселелерин жөнгө салып жана Конституцияныназыркы иштеп жаткан редакциясын өтмө мезгилде жүзөөгө ашырууга багыш-талган. 2007-жылдын 23-октябрындагы "Кыргыз Республикасынын Конституциясы-нын жањы редакциясы жөнүндө" Мыйзамдын II Бөлүгүнүн 4-пунктунун маанисибоюнча иштеп жаткан Президенттин ыйгарым укуктары өзү шайланган мөөнөтаяктаганда токтой тургандыгы көрүнөт. Кыргыз Республикасынын иштеп жаткан Президенти, аны шайлаган мез-гилде иштеп жаткан, атап айтканда 2003-жылдын редакциясындагы Конститу-циянын 44-беренесинин 1-пунктунун 2-бөлүгүнө ылайык шайланган. Ошондойэле, Кыргыз Республикасынын Президенти Кыргызстандын элине 2003-жылдынредакциясындагы Конституцияга ант берген. Ошондуктан, ал шайланганмөөнөттүн аяктаганын Конституциянын аталган редакциясынын талаптарыныннегизинде эсептеп чыгуу керек. 2003-жылдын редакциясындагы Конституциянын 44-беренесинин 1-пунк-тунун биринчи абзацы мамлекет башчысынын кезектеги шайлоосунун башталы-шы болгон күндү-Кыргыз Республикасынын иштеп жаткан Президентинин ыйга-рым укуктарынын бешинчи жылындагы октябрь айынын соњку жекшембисин -көрсөткөн. Демек, бул дата иштеп жаткан Президенттин шайланганмөөнөтүнүн аяктаганы да болуп эсептелет. 2003-жылдын редакциясындагы Конституциянын 45-беренесинин 4-пунк-туна ылайык президенттик мандаттын, атап айтканда ыйгарым укуктарынынмөөнөтү ант берген мезгилден тартып башталат, ошондуктан иштеп жатканПрезидент өзүнүн ыйгарым укуктарын ант берген күнү 2005-жылдын 14-ав-густунан тартып аткарып баштаган. Демек, иштеп жаткан Президенттин ый-гарым укуктарынын бешинчи жылы 2009-жылдын 14-августунан тартып баштал-са, анда анын ыйгарым укуктарынын бешинчи жылындагы октябрь айынын соњ-ку жекшембиси-2009-жылдын 25-октябры болот. Бул иштеп жаткан Президент-тин шайланган мөөнөтүнүн аяктаганын, ошону менен бирге анын ыйгарымукуктарынын токтотулушунун конкреттүү датасы да болуп саналат. Ошого байланыштуу, Президенттин ыйгарым укуктары жањы шайланганПрезидент кызматка киришкен мезгилден тартып токтотулат деген КыргызРеспубликасынын Конституциясынын 45-беренесинин 2-пунктуна ылайык, Кыр-гыз Республиканын Конституциялык соту жањы шайланган Президент өзүнүныйгарым укуктарын аткарууга 2009-жылдын 25-октябрынан кечикпей киришикерек деп эсептейт. Демек, Кыргыз Республикасынын Президентин кезектегишайлоосун Конституция жана мыйзамда белгиленген Президентти шайлагангакеректүү бардык мөөнөттү эске алуу менен жогоруда көрсөтүлгөн датаданкечиктирилбестен өткөрүлүүгө тийиш. Жогорудагылардын негизинде жана Кыргыз Республикасынын
Конституци-ясынын% 85-беренесин, "Кыргыз Республикасынын Конституциясынын жањы ре-дакциясы жөнүндө" Мыйзамынын II Бөлүгүнүн 1-пунктунун 3-бөлүгүн, "Кыр-гыз Республикасынын Конституциялык соту жөнүндө"
Мыйзамдын 13 жана14-беренесин, "Кыргыз Республикасынын конституциялык сот өндүрүшү жө-нүндө"
Мыйзамдын 10, 14, 23, 24, 25, 29 жана 30-беренелерин жетекчилик-ке алып, Кыргыз Республикасынын Конституциялык соту чечти: Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 44-беренесинин 2-пунктунунэкинчи абзацына төмөнкүдөй расмий чечмелөө берилсин: 1. Бул ченемди шилтеме ченем катары түшүнүү керек, ал Кыргыз Рес-публикасынын Президентинин кезектеги шайлоосун өткөрүүгө, ошонун ичиндеанын өткөрүү датасын аныктаганга, конкреттүү эрежелерди өз алдынча мый-зам менен аныкталат деп билдирет. Ал Кыргыз Республикасынын 2007-жылдын23-октябрындагы № 158 Мыйзамында, Кыргыз Республикасынын 2009-жылдын10-январындагы № 3, 200-жылдын 23-январындагы № 20 Мыйзамдарынын редак-цияларындагы өзгөртүүлөр жана толуктоолор менен баяндалган Кыргыз Рес-публикасынын 1999-жылдын 29-майындагы № 39 "Кыргыз Республикасындагышайлоо жөнүндө кодекси". Көрсөтүлгөн конституциялык ченемдин аракети (2007-жылдын 23-октяб-рындагы Мыйзамдын редакциясындагы) Кыргыз Республикасынын Конституциясыкүчүнө кирген күндөн баштап келип чыккан гана укуктук мамилелерге, ошо-нун ичинде Кыргыз Республикасынын Президентин кезектеги шайлоосун өткө-рүү датасын аныктоого да таркатылат. 2. 2009-жылдын 25-октябрынан кечикпей өткөрүлүүгө тийиш деген маа-нисин көрсөткөн 2007-жылдын 23-октябрындагы "Кыргыз РеспубликасынынКонституциясынын жањы редакциясы жөнүндө" Мыйзамдын II Бөлүгүнүн4-пункту менен чечмеленип жаткан конституциялык ченем бирге колдонулушукерек. 3. Чечим акыркы, даттанууга жатпайт. Бардык мамлекеттик органдар,юридикалык жактар, кызмат адамдары жана жарандар тарабынан милдеттүүтүрдө аткарылууга тийиш. 4. Чечим "Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешинин ведомосторуна","Эркин Тоо", "Кыргыз Туусу", "Слово Кыргызстана" гезиттерине жарыялан-сын. Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун Төрагасы С.Сыдыкова Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун Секретары Ө. Мамыров
