ЫСЫК-АТА АЙЫЛДЫК КЕНЕШИ

ТОКТОМ

Ысык-Ата айылдык Кенешинин 27-чакырылган кезектеги XXII (жыйырма экинчи) сессиясы

2019-жылдын 3-апрели № 121/ XXII-27

Ысык-Ата айыл аймагынын жайыт пайдалануучулар бирикмесинин 2019-жылдын жылдык планын бекитип берүү жөнүндө

Күн тартибинин жетинчи маселеси боюнча жайыт комитетинин төрагасы А.Жүндүбаев “Ысык-Ата айыл аймагынын жайыт пайдалануучулар бирикмесинин 2019-жылга” жылдык планынын долбоору менен тааныштырды.Долбоору жактырылды жана күн тартибинин жетинчи маселесин Ысык-Ата айылдык Кенешинин депутаттары карап талкуулап чыгып, Ысык-Ата айылдык Кенеши

ТОКТОМ КЫЛАТ:

1. Ысык-Ата айыл аймагынын жайыт пайдалануучулар бирикмесинин 2019-жылдын жылдык планы бекитилсин.

2. Бул токтомдун аткарылышы Ысык-Ата айыл аймагынын жайыт комитетинин төрагасы А.Жүндүбаевке жүктөлсүн.

Токтом бир добуштан кабыл алынды.

Тиркелет: Ысык-Ата айыл аймагынын жайыт пайдалануучулар бирикмесинин 2019-жылга жылдык планы.

Ысык-Ата айыл аймагынын

жергиликтүү кеңешинин

депутаттарынын сессиясында

201__жылдын “____” _____________

 «Бекитилген»

_______________________

МО

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ, ЫСЫК-АТА ОБЛУСУ

ЫСЫК-АТА РАЙОНУ, ЫСЫК-АТА АЙЫЛ АЙМАГЫ

ЖАЙЫТТАРДЫ БАШКАРУУ ЖАНА ПАЙДАЛАНУУ БОЮНЧА

ЖАМААТТЫН ОРТО МӨӨНӨТТҮҮ ПЛАНЫ

2018-2022-ЖЫЛДАРГА КАРАТА

ЖАЙЫТТАРДЫ ПАЙДАЛАНУУ ПЛАНЫ

2019-ЖЫЛГА

Ысык-Ата

2019-ж.

МАЗМУНУ

1.  КИРИШҮҮ  2

2.  ЖАЛПЫ МААЛЫМАТ  2

2.1.           Географиялык орду, климаты, айылдары жана калкы   2

2.2.           Жер ресурстары   3

2.3.           Жайыт пайдалануучулар бирикмеси (ЖПБ) жөнүндө кыскача маалымат  4

2.4.           Айыл аймагы боюнча жайыттардын кыскача мүнөздөмөсү жана инфраструктурасы   6

3.  МАЛДАРДЫН САНЫ, АЛАРДЫН ЖАЙЫТКА ЖАНА ДАЯРДАЛУУЧУ ТОЮТТАРГА БОЛГОН МУКТАЖДЫГЫ    10

3.1.           Быйылкы жылга шарттуу малдын башы   10

3.2.           2018-2021-жылдарга карата болжолдуу шарттуу малдын башы   10

3.3.           Быйылкы жылга жайыт жана даярдалуучу тоюттарга болгон муктаждык  11

4.  БЫЙЫЛКЫ ЖЫЛГА КАРАТА ЖАЙЫТ ЖАНА ДАЯРДАЛУУЧУ ТОЮТТАРДЫН КӨЛӨМҮ ЖАНА ТОЮТ БАЛАНСЫ    12

4.1.           Жайыттардагы жана мал жайылуучу участоктордогу тоюттун көлөмү  12

4.2.           Даярдалуучу тоюттун көлөмү  14

4.3.           Тоют балансы   15

5.  КЛИМАТТЫН ӨЗГӨРҮШҮН ЭСКЕ АЛУУ МЕНЕН ЖАЙЫТТАРДЫН АБАЛЫН БААЛОО ЖАНА АЙЛАНА-ЧӨЙРӨНҮ КОРГОО, ЖПБ МУКТАЖДЫКТАРЫ    17

5.1.           Климаттын өзгөрүшүн эске алуу менен жайыттардын абалын баалоо анализи   17

5.2.           Айлана-чөйрөнү коргоо боюнча башкаруу планы. 18

5.3.           Фокус топтордун жыйынтыктарынын негизинде ЖПБнын муктаждыктарын баалоо анализи   22

6.  2018-2022-ЖЫЛДАРГА КАРАТА ЖАЙЫТТАРДЫ БАШКАРУУ ЖАНА ПАЙДАЛАНУУ БОЮНЧА ЖАМААТТЫН ОРТО МӨӨНӨТТҮҮ ПЛАНЫ    23

6.1.           2018 – 2022-жылдарга жайыттарды пайдалануу планы   23

6.2.           Беш жылдык иш-чаралардын планы жана бюджети   24

6.3.           Малдардын эпизотикалык абалы жана ден соолугун коргоо боюнча орто мөөнөттүү беш жылдык планы   26

6.4.           Жайыттардын абалына мониторинг жана баалоо жүргүзүү боюнча беш жылдык планы. 30

6.5.           ЖБПЖПнын аткарылышына мониторинг жана баалоо жүргүзүү боюнча беш жылдык планы   31

7.  ЖАЙЫТТАРДЫ БАШКАРУУ ЖАНА ПАЙДАЛАНУУ БОЮНЧА ЖЫЛДЫК ПЛАНЫ    35

7.1.           Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча жылдык планы   35

7.2.           Мал жайуунун жылдык календардык планы   37

7.3.           Жылдык иш-чаралар графиги (ЖКнын операциондук планы) 40

7.4.           Малдардын ден соолугун коргоо боюнча жылдык планы*  41

7.5.           Жылдык иш-чаралардын планы   42

7.6.           Жылдык бюджет  43

7.7.           ЖБПЖПнын аткарылышына мониторинг жана баалоо жүргүзүү боюнча жылдык планы   46

8.  ЖПБ/ЖКнын ИЧКИ ЭРЕЖЕЛЕРИ   49

9.  МАЛ ЖАЙУУ ЭРЕЖЕСИН БУЗГАНДЫК ҮЧҮН ЖООПКЕРЧИЛИК  50

10.            ТИРКЕМЕЛЕР   51

ШАРТТУУ КЫСКАРТУУЛАР

КИРИШҮҮ

Ысык-Ата айыл аймагындагы Жайыт пайдалануучулар бирикмесинин (ЖПБ) Жайыт комитети тарабынан иштелип чыккан Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча жамааттын планы (ЖБПЖП) Жайыт пайдалануучулар бирикмесинин жалпы чогулушунда жайыт пайдалануучулар, айыл өкмөтү жана башка кызыкдар тараптар, анын ичинде Кыргыз Республикасынын Айыл чарба, тамак-аш өнөр жайы жана мелиорация министрлигинин Ысык-Ата райондук агрардык өнүктүрүү башкармалыгы менен 2018-2022 жылдардын мезгилине макулдашылган.

Кыргыз Республикасынын жайыттар боюнча колдонуудагы ченемдик укуктук актыларына ылайык, ЖБПЖП жергиликтүү кеңештин сессиясында да каралып чыгып, бекитилген жана Жайыт комитети менен жайыттарды башка максаттарга пайдалануу боюнча тийиштүү келишимдерди түзгөн бардык жайыт билетин алуучулар жана башка физикалык жана юридикалык жактар тарабынан аткарылышы милдеттүү түрдө талап кылынат.

Пландын биринчи бөлүгүндө Ысык-Ата айыл аймагынын географиялык жайгашышы, табигый-климаттык шарттары, калктуу конуштары (айылдары) жана калкы, жер ресурстары жөнүндө жалпы маалымат берилген.

Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу, малдардын ден соолугун коргоо жана жайыттарды башкарууну жана пайдаланууну жакшыртуу жана мал чарбасын өнүктүрүү жаатындагы жергиликтүү потенциалды күчөтүү боюнча беш жылдык жана жылдык пландар ЖБПЖПнын негизги бөлүгү болуп саналат.

Документтин жыйынтыктоочу бөлүгүндө ЖБПЖПнын жүзөгө ашырылышына жана жыйынтыктарына мониторинг жүргүзүү жана баа берүү боюнча кеңири план чагылдырылган.

Негизги пландын ажырагыс бөлүгү болуп эсептелген деталдуу чакан долбоордук сунуштар, айыл аймактын профайлы (паспорту), жайыт участокторунун абалына баа берүүнүн жыйынтыктары, ж.б.у.с. материалдар планга тиркелген.

Ушул ЖБПЖП келечектеги орто мөөнөттүү жана кыска мөөнөттүү көрүнүштө жалпысынан жайыттарды башкарууну жана пайдаланууну, малдардын ден соолугун коргоону жана малды тоюттандырууну жакшыртуу аркылуу мал чарбачылыгын өнүктүрүүдө жергиликтүү калктын кирешелерин көбөйтүүгө багытталган.

ЖАЛПЫ МААЛЫМАТ

2.1. Географиялык орду, климаты, айылдары жана калкы

Негизинен Ысык-Ата өрөөнүнүн климаты жылуу климатка кирет июндун орточо температурасы 21-250 С, август 25,60 С түзөт орточо жылдык жаан-чачындын саны 432 ммди түзсө, 200мм же 46 % жаз мезгилинде, 75,5 мм же 17,2%. 82,6 мм же 17,2% кыш айларында жаайт. Ысык-Ата айыл аймагында климат жаз кеч келип, жай өтө ысык болуп, өсүмдүктөрдүн өсүшүнө жакшы шарт түзүлөт. Эң суук күндөр январь, эң жылуу күндөр июль айларына туура келет. Абанын температурасынын абсолюттук минимуму январь -5,4,-6,00С тан - 9,50 С ка чейин, ал эми абсолюттук максимум 440 ко чейин жетет.

Ысык-Ата А/А жалпы аянты 220,0 кв.м. Райондун борбору Кант шаарынан 35км, Бишкек ш. 50км. Жакынкы темир жол станциясынан 35 км., ал эми аэропорттон 90км, алыстыкта жайгашкан. Ысык-Ата А/А 9 айыл бар. Алмалуу айылы айыл аймактын административдик борбору болуп саналат.

Калктын жана түтүндөрдүн саны тууралуу маалымат

1-таблица

Айыл тургундарынын негизги киреше булактары

2-таблица

Жер ресурстары

Айыл аймагындагы жайыт жерлерди кошкондо жер ресурстарынын жалпы аянты 23 388 гектарды түзөт. Төмөнкү 3-таблицада айыл чарба жерлеринин категориялар боюнча аянты көрсөтүлгөн.

3-таблица

Жайыт пайдалануучулар бирикмеси (ЖПБ) жөнүндө кыскача маалымат

Кыргыз Республикасынын “Жайыттар жөнүндө” мыйзамы кабыл алынгандан кийин, Ысык-Ата А/А аймагында жайыт пайдалануучулардын демилгеси менен жана Кыргыз Республикасынын колдонуудагы мыйзамдарына ылайык, аткаруу органы – жайыт комитети, ал эми Жайыт пайдалануучулар бирикмеси - Аймактык коомдук өз алдынча башкаруу органы катары катталган.

4-таблица

Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жана ЖПБнын Жайыт комитеттеринин жетекчилери жана жооптуу адамдары:

5-таблица

Айыл аймагы боюнча жайыттардын кыскача мүнөздөмөсү жана инфраструктурасы

6-таблица

Мал жайууга мүмкүн болгон жерлер – Буларга сугат жана кайракы айдоо жерлер, кысыр аңыздар жана көп жылдык бак-дарактар ж.б. кирет, ошондой эле түшүм жыйналгандан кийин гана жайылат (3-табицаны караңыз).

Ысык-Ата А/А жайыт участоктору

Карта №1

Ысык-Ата А/А жайыт участогунун инфраструктурасы

Карта №2

МАЛДАРДЫН САНЫ, АЛАРДЫН ЖАЙЫТКА ЖАНА ДАЯРДАЛУУЧУ ТОЮТТАРГА БОЛГОН МУКТАЖДЫГЫ

Быйылкы жылга шарттуу малдын башы

2019-жылдын январь айына карата Ысык-Ата A/A эсептелип чыккан малдын башы 22 459 түзгөн (7-таблица). Малдын бир нече түрү багылат, жана алардын ар бир түрүнө карата күн сайын жана ай сайын канча КЗ керектелери эсептелген. Айыл аймагында 1279 үй чарбасы жайгашкан. Алардын көпчүлүгү негизинен сүт жана эт өндүрүү үчүн бодо мал кармайт. Сүт базарда жана сүт жыйноочуларга сатылат. Жылкыны кымыз өндүрүү жана айыл чарба жумуштарын аткаруу үчүн багышат.

2019-жылга карата малдын башы жана түрүнө жараша тоюттун керектелиши

7-таблица

*Коэффициент – Малдардын тирүүлөй салмагын аныктоо боюнча ыкмасынын жыйынтыктарынан алынган (2-тиркемени караңыз).

2018-2021-жылдарга карата болжолдуу шарттуу малдын башы

№8 таблицада айыл чарба багытындагы малдардын өсүшү 2019-2012-жылдардагы малдын ар кандай түрү боюнча өсүү динамикасынын негизинде алынган маалыматтар. Жылкыдан башка малдын бардык категориясында өсүү тенденциясы байкалып турат. Малдын санынын өсүшү тууралуу маалымат божомолдуу болуп саналат жана 2018-жылдын планында берилген маалыматтан айырмаланышы мүмкүн.  

8-таблица

8-таблицаны чычкандын оң баскычын басып, “Объект лист – открыть” деген аракетти жасоо менен ушул таблицанын ылдый жагынан 2014-2018-жылдардагы малдын жалпы санынын өсүү динамикасын көрө аласыздар

Быйылкы жылга жайыт жана даярдалуучу тоюттарга болгон муктаждык

2018-жылдын малдардын түрлөрү боюнча айларга карата жайыт жана даярдалуучу тоюттарга болгон муктаждык

 9-таблица*

     *- 9-таблицаны чычкандын оң баскычы менен басып “Объект лист – открыть” деген аракетти тандап, таблицанын оң тарабындагы сызгычты ылдый жылдыруу жолу менен жайыт жана даярдалуучу тоюттарга болгон 5-жылдык муктаждык тууралуу айлар боюнча берилген толук маалыматты көрө аласыздар.

2019-жылга карата мезгилдер боюнча жайыт жана даярдалуучу тоюттарга болгон муктаждык

9.1-таблица

2019-жыл ичинде малдын жалпы санын тоют менен талаптагыдай камсыз кылуу үчүн 28 205тонна тоют керектелет, анын ичинен 18 623 тонна жайыт тоюту жана 9 582 тонна даярдалуучу тоюту кирет. Адатта мал жайытка бир жыл ичинде 241 күн жайылат, ал эми короодо 124 күн кармалат.

БЫЙЫЛКЫ ЖЫЛГА КАРАТА ЖАЙЫТ ЖАНА ДАЯРДАЛУУЧУ ТОЮТТАРДЫН КӨЛӨМҮ ЖАНА ТОЮТ БАЛАНСЫ

Жайыттардагы жана мал жайылуучу участоктордогу тоюттун көлөмү

2019-жылга жайыттардын жана мал жайылуучу участоктордун мезгил боюнча түшүмдүүлүгү жана сыйымдуулугу

10-таблица

Уландысы 10-таблица

2019-жылга карата мезгилдер боюнча жайыттардын жана мал жайылуучу участоктордун түшүмдүүлүгү жана сыйымдуулугу боюнча жыйынтыкталган таблица

10.1-таблица

Даярдалуучу тоюттун көлөмү

Колго даярдалуучу тоюттардын түшүмдүүлүгү жөнүндө маалыматтын жоктугуна байланыштуу республика боюнча түшүмдүүлүктүн орточо көрсөткүчтөрү алынды.

 2019 –жылга карата дардалуучу тоюттар

11-таблица

1-график

Тоют балансы

Жайыттардын түшүмдүүлүгүнө жана колго даярдалуучу тоюттардын көлөмүнө жүргүзүлгөн анализге ылайык (11 жана 12-таблица), айыл аймакта жайыт жана даярдалуучу тоюттар жетиштүү өлчөмдө камдалган. Малды кыш мезгилинде тоют менен камсыздоо үчүн жетиштүү көлөмдөгү тоют даярдалат, анткени айдоо аянттары айыл аймактын ар бир тургунуна малды багууга жетиштүү өлчөмдөгү жер үлүшү бөлүнүп берилген.

 2019-жылга карата ар бир мезгилге жараша тоют балансы

12-таблица

2-график

Ысык-Ата А/А мал жаюу системасына 14 участок же 5 мал жаюуну башкаруу зонасы (коктулар) кирет. Ар бир коктуда талаа жана шалбаа-талаа жерлери бар. Жайыттын түшүмдүүлүгү 1 чарчы жайыт жеринен “Чөп чабуу” ыкмасынын негизинде аныкталат. «Кыргызгипрозем» институнан жазгы жана кышкы тоюттардын түшүмдүүлүгү боюнча алынган маалыматтардын негизинде колдонулган жана бул маалыматтар тийиштүү жайыт участокторуна гана колдонулат. Жайытка жаюуга уруксат берилген ченемдер 60% түзөт, бирок Ысык-Ата А/А жүргүзүлгөн анализде “жарымын алуу жана жарымын калтыруу” белгилүү стандарты колдонулат. Анализ көрсөткөндөй, талаа жана шалбаа-талаа жайыттарында жайытка жаюунун 50% дык уруксат берилген ченемин колдонууга тоюттун түшүмдүүлүгү жетиштүү.

КЛИМАТТЫН ӨЗГӨРҮШҮН ЭСКЕ АЛУУ МЕНЕН ЖАЙЫТТАРДЫН АБАЛЫН БААЛОО ЖАНА АЙЛАНА-ЧӨЙРӨНҮ КОРГОО, ЖПБ МУКТАЖДЫКТАРЫ

Климаттын өзгөрүшүн эске алуу менен жайыттардын абалын баалоо анализи

Акыркы жылдары Ысык-Ата А/А аймагында аба ырайынын өзгөрүшү байкалууда:

2014-жылы кургакчылык болду, жай мезгили жамгырсыз өтүп, аба ырайынын температурасы абдан жогорулады. Айрым жайыт жерлериндеги чөптөр күйүп кетти, кээ бир булактар соолуп калды, мунун баары малдын азыктуулугуна терс таасирин тийгизди. Ал эми 2016-жылы жазында жана жайында жамгыр көп жаап, жайыт өсүмдүктөрүнүнүн өсүшүнө шарт түздү, бирок ошону менен катар эле малды жайкы жайыттарга өз убагында айдап чыгуу түйшүктүү болду (аба ырайынын төмөн температурасына байланыштуу жайыттарда чөптүн кеч чыгышы, нөшөрлөп жааган жамгыр, сел, ташкындап аккан дарыядан өтүүдөгү кыйынчылыктар, ж.б.).

Мындай терс көрүнүштөргө климаттын өзгөрүшү да өз таасирин тийгизип келет. Жайыттарды пайдалануу планын иштеп чыгууда климаттын өзгөрүшүнө ыңгайлашуу чараларын Кыргызгидромет тарабынан иштелип чыккан орто жана кыска мөөнөттүү аба ырайынын божомолун пайдаланып, карап чыгуу зарыл.

2016/17/18-жылдардын баардык мезгилдеринде ЖК өкүлдөрү, РТК Ысык-Ата А/А жайыт участокторунда мал жайытка жайылгандан кийин жайыттардын абалына мониторинг жана баалоо жүргүзүлгөн (МБнын жыйынтыктары 3-тиркемеде берилген). Быйылкы жылы жүргүзүлгөн мониторинг жана баалоо айыл четиндеги жана Бааланган участоктордун абалы жакшы. Жайыттардын сыйымдуулугун аныктоодо бул натыйжалар күзгү жана жайкы жайыттарда гана пайдаланылган, ал эми кышкы жана жазгы жайыттарда Кыргызгипроземдин 2010-жылга берилген маалыматтары колдонулган. Мындан ары Ысык-Ата А/А ЖК бардык участоктордо мезгил боюнча пландык мониторинг жүргүзүүгө ниеттенүүдө. Жайыттарга мониторинг жүргүзүү жана баалоо планы 4-тиркемеде берилген (Кыргыз Республикасындагы жайыттардын абалын “Кайчылаш сызыктар” ыкмасы менен баалоо боюнча колдонмо).

Мезгилдин ортосунда чөптүн оттолушун көзөмөлдөө жана жайыттарды пайдалануу максаттарынын аткарылышына ишендирүү үчүн чөптүн оттоо деңгээлин аныктоо үчүн “Негизги өсүмдүктөрдүн ыкмасы” менен жүргүзүү сунушталат. Мониторингдин натыйжаларын сактап коюу зарыл.

Айлана-чөйрөнү коргоо боюнча башкаруу планы.

13-таблица

Фокус топтордун жыйынтыктарынын негизинде ЖПБнын муктаждыктарын баалоо анализи

Фокус топторунда жүргүзүлгөн талкуулоолордун жыйынтыгында, ЖПБнын жалпы чогулушунда жактырылган төмөнкү өнүктүрүүнүн артыкчылык багыттары аныкталган (14-таблицаны караңыз).

Өнүктүрүүнүн артыкчылык багыттары

14-таблица

2018-2022-ЖЫЛДАРГА КАРАТА ЖАЙЫТТАРДЫ БАШКАРУУ ЖАНА ПАЙДАЛАНУУ БОЮНЧА ЖАМААТТЫН ОРТО МӨӨНӨТТҮҮ ПЛАНЫ

2018 – 2022-жылдарга жайыттарды пайдалануу планы

Жайыттардын абалын жакшыртуу үчүн жазгы-күзгү жайыттардын түшүмдүүлүгүн жогорулатуу максатында иреттүү жайыт пайдалануу эрежелерин сактоо жана малдын саны жайыттын сыйымдуулугуна туура келүүсүнө көзөмөл кылуу пландалууда. Жайыттарды которуштуруу планы Жайыттардын абалына мониторинг жана баалоо жүргүзүүнүн (ЖАМБЖны 3-тиркемеден толук тааныша аласыздар) жыйынтыктаранын негизинде жеңил деградацияга учураган участокторду узак мөөнөттүү же 50% эс алдыруу боюнча иш-чаралар төмөндөгү 15-таблицада көрсөтүлгөн.

2018 – 2022-жалдарга карата жайыт которуу планы

15-таблица

Беш жылдык иш-чаралардын планы жана бюджети

Беш жылдык иш-чаралардын планы

16-таблица

Ысык-Ата ЖПБ/ЖКнын беш жылга карата келечектүү пландын бюджети

17-таблица

Малдардын эпизотикалык абалы жана ден соолугун коргоо боюнча орто мөөнөттүү беш жылдык планы

Эпизотиялык абалга кыскача мүнөздөмө

ВФКМИ жана ЭЭБдин веб-сайттарында жайгашкан расмий маалыматтын анализине таянсак, жаныбарлар дагы да болсо жугуштуу ылаңдардан жабыркап келишет. Алардын кесепетинен малдын азыктуулугу төмөн болуп, мал чарбачылыгына көз каранды болгон үй-бүлөлүк бюджетти толуктоодо фермердик чарбаларга жана үй чарбаларына олуттуу экономикалык зыян келтирилүүдө. Мындай абал бир катар жугуштуу жана инвазивдик ылаңдардын козгогучтарын өрчүтүүгө шарт түзгөн региондордун табигый-климаттык шарттарынын өзгөчөлүгүнө, жаныбарларды багуу жана кармоо талаптардын бузулгандыгына байланыштуу.

Ысык-Ата облусунун Ысык-Ата районундагы Ысык-Ата айыл аймагы боюнча ветеринардык отчетто катталган ылаңдар жөнүндө маалымат 18-таблицада берилген.

Айыл аймагындагы ылаңдаган малдын акыркы 5 жылдагы саны (динамика боюнча)

18-таблица

Жүргүзүлгөн анализге көңүл бурсак, айрым жугуштуу ылаңдарга чалдыгуу туруктуу мүнөзгө ээ экендиги көрүнүп турат, андыктан аларга каршы алдын ала пландуу иш-чараларды уюштуруу зарыл.

Малдардын ээлерин жана малдардын ден соолугун коргоо боюнча ветеринардык кызмат көрсөтүүчү ветеринардык адисти сурамжылоо, ошондой эле лабораториялык анализдин жана ушул айыл аймактагы мамлекеттик ветеринардык кызматтын отчетторун изилдөөнүн жыйынтыктары бул айыл аймактын аймагындагы мал айрым жугуштуу ылаңдар менен маал-маалы менен ылаңдап тургандыгын көрсөтүп турат. Бул ылаңдардын ичинен гиподерматоз (сайгак), мониезиоз, фасциолез, псороптоз (котур) жана башка айрым оорулар жыл сайын катталып турат. Мындан тышкары, табигый очоктору бар же жаныбарларды тоюттандыруу жана багуу эрежелери бузулганда пайда болуучу бир катар жугуштуу ылаңдар да кездешет. Алардын алдын алуу үчүн белгиленген пландуу иш-чараларды өткөрүү талап кылынат. Ысык-Ата районундагы Ысык-Ата айыл аймагынын малдардын ден соолугун коргоо планы ушулардын баарын эске алуу менен беш жылга түзүлгөн.

 Малдардын ден соолугун коргоо боюнча орто мөөнөттүү 5 жылдык план (максаттары, милдеттери, иш-чаралары)

Малдардын ден соолугун коргоо боюнча орто мөөнөттүү пландын максаты айыл аймагынын деңгээлинде ветеринардык кызмат көрсөтүүлөрдү болгон ресурстарды эске алуу жана жылдык планга оңдоолорду киргизүү менен малдардын ээлеринин кирешелерин көбөйтүү иш-чараларын аткаруу аркылуу жакшыртуу болуп саналат.

Фермердик жана жеке чарбалардын өнүгүү деңгээли малдын жалпы санынын динамикасы, өндүрүлгөн продукциянын өздүк наркы жана кирешелүүлүгү, тоют базасынын абалы сыяктуу стандарттык статистикалык көрсөткүчтөрдүн жардамы менен гана бааланбастан, ветеринардык тейлөөнү өнүктүрүү деңгээлин дагы эске алуу менен бааланууга тийиш.

Мал чабачылыгы ветеринардык тейлөө менен түз жана кайтарым байланышта. Бир жагынан ветеринардык кызматтын ишинин аз натыйжалуулугу жугуштуу ылаңдардын, малдын өлүмүнүн, өндүрүмдүүлүгүнүн начарлашы, алардын азыктуулугунун төмөндөшү пайда болуу коркунучун жаратат, экинчи жагынан мал чарбачылыкты туруктуу өнүктүрүү сапаттуу ветеринардык кызмат көрсөтүүлөргө муктаждыкты аккумуляциялайт, ошондой эле ветеринардык инфраструктуранын өсүшүнө жана анын натыйжалуу иштешине шарт түзөт.

Малдардын ден соолугун коргоо планынын милдеттерине төмөнкүлөр кирет:

айыл аймагынын деңгээлинде малдардын ден соолугун коргоо боюнча иш-чараларды өз убагында уюштуруу;

жаныбарлардан жугуучу ылаңдардан адамдарды коргоо;

болгон ресурстарды пайдалануу жана модернизациялоо аркылуу мал чарба продукциясынын санын арттыруу жана сапатын жакшыртуу, ошону менен бирге эле адамдардын жашоо деңгээлин көтөрүү.

Орто мөөнөөтүү планда каралган иш-чараларга негизинен төмөнкүлөр кирет:

19-таблица

Жайыттардын абалына мониторинг жана баалоо жүргүзүү боюнча беш жылдык планы.

20-таблица

ЖБПЖПнын аткарылышына мониторинг жана баалоо жүргүзүү боюнча беш жылдык планы

21-таблица

ЖАЙЫТТАРДЫ БАШКАРУУ ЖАНА ПАЙДАЛАНУУ БОЮНЧА ЖЫЛДЫК ПЛАНЫ

Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча жылдык планы

Ысык-Ата А/А жайыт пайдалануучулары көпчүлүк жайыт участокторун 2-3 мезгилди бир пайдаланышат, ал эми айрым участоктор жыл бою пайдаланылат. Айыл аймагынын тургундары жайыт жерлеринен тышкары айыл чарба жерлердин башка категорияларын дагы мал жаюу участоктору катары пайдаланышат (түшүм жыйналгандан кийин айдоо жерлер, көп жылдык бак-дарактар отургузулган, короонун жанындагы жерлер, бадал өсүмдүктөрү, ошондой эле айдалган айдоо аянттары жана башка жерлер).

Төмөнкү 22-таблицада Ысык-Ата А/А боюнча мал жаюу участоктордун аталышы жана аянты, ошондой эле мал жайылуучу участоктордун пайдалануу мезгилдери көрсөтүлгөн (анын ичинде мал жаюу үчүн пайдаланылган айыл чарба жерлеринин башка категориялары да бар).

Жайыт пайдалануунун учурдагы жана учурдан кийинки пландоо системасы

22-таблица

Уландысы 22-таблица

Эскертүү: жайыт тоюттарынын жалпы көлөмүн пландоо жана эсептөө учурунда жайыттарды Мезгил боюнча пайдалануунун жыштыгы, анын ичинде мал жаюу үчүн пайдаланылган айыл чарба жерлеринин башка категориялары эске алынган. Натыйжада, жайыттардын Мезгил боюнча пайдалануу аянты көбөйүүдө.

Жайыттардын абалын баалоо учурунда айрым жайыт жерлерин ашыкча пайдалануу же аз пайдалануу байкалса, алардын себеби аныкталат, мисалы, сууга жетүү жолдорунун же суу ичүүчү жайлардын жоктугу.

Учурда Ысык-Ата А/А сугарылуучу айдоо аянттарында түшүм жыйналгандан кийин кеч күзгө чейин мал жайылат (жер үлүштөрү).

“Жайыт пайдалануучуларды которуштуруп жайгаштыруу” таблицасы менен тереңирээк таанышуу үчүн 22-таблицага курсорду алып барып, чычкандын оң жактагы баскычын басып, «Объект лист – Открыть» - деген аракетти жасоо менен Excel форматындага таблицанын 2-чи барагынан же ушул документтин эң аягындагы 6-тиркемесинен көрө аласыз

ЖК сунуштаган жайыт жүгүн өзгөртүү төмөнкү тартипте ишке ашырылат:

А/А боюнча жазгы жайыттарда оптималдуу сыйымдуулук 62 жайыт/күндө 11705 ШМБ түзөт. Планда көрсөтүлгөн мөөнөттө жазгы жайыттарды 10141,4 ШМБ жайылат, жайыт жүгү 0,87% түзөт. Жайыт жүгү жогору болгон жайыт участокторундагы жайыт пайдалануучулар башка участокторго которулат.

- жай мезгилинде чабандарды жүгү жогору болгон участоктордон жүгү азыраак участокторго которуу (5-тиркеме). А/А боюнча жайкы жайыттардын ресурстары жетиштүү, Мезгил боюнча жайыттарга 10141,4 чейин ШМБ жайылат. Алыскы жайыттарды пайдаланган чабандарга жеңилдиктер берилген (чабандарты көчүрүүдө ЖПБ/ЖКнын каражаттарынын эсебинен транспорт уюштурулат).

- күз мезгилинде, Күзгү мал жайылуучу участоктордун ресурстары 18103 ШМБ түзөт. А/А 10141,4 ШМБ бар.

- кышында, кышкы тоюттун запастары жетишерлик деңгээлден жогору, ошол себептүү ЖК сунушу боюнча мал ээлери 6023 ШМБ короодо кармашат, кышкы жайыттарда 4118 ШМБ жайылат. Активисттер, ЖПБ/ЖКнын мүчөлөрү жайыт пайдалануучулардын арасында жайыт пайдалануучулардын пландары, башка жайыт участокторуна Мезгил боюнча которуулар жөнүндө маалымат таратышат.

 2019-жылга карата келечектүү планда малдын тукумун жакшыртуу жана сандан асыл тукумдуулукту жакшыртууга өтүү, малдын азыктуулугун жогорулатуу жана жайыт тиешелүү түрдө пайдалануучулардын кирешелерин өстүрүү максатында жасалма уруктандыруу боюнча көчмө пунктту сатып алуу пландалган.

Мал жайуунун жылдык календардык планы

Мындан тышкары, ЖК мал жаюу графигин иштеп чыккан. Бул графикте ар түрдүү участоктордо мал жаюу тартиби, болжолдуу күндөрү жана мезгили белгиленген. Мал жаюу графиги Кыргызгидрометтин аба ырайы боюнча божомолун (бир айга божомол, 3 суткага божомол жана аба ырайынын чукул өзгөрүшүн эскертүү) эске алуу менен түзүлөт. Бир айга божомол, иш учурунда, 3 күндүк божомол жана аба ырайынын чукул өзгөрүшү тууралуу жайыттар боюнча берилген эскертүүлөр менен такталат.

Мал жаюу графиги мал жаюу схемасынын ажырагыс бөлүгү болу эсептелинет (22.1-таблица).

 Мал жаюу графигин бир нече жыл бою колдонуу жайыттардын абалын жакшыртуу макстанда мал жаюуну пландоо жана түзөтүүлөрдү киргизүү боюнча Жайыт комитетин иштиктүү курал менен камсыздайт. Жайыт комитети тарабынан аныкталган жана жайыт пайдалануучулар менен макулдашылган жайыт участокторунда мал жаюу мөөнөтүн Айылдык кеңеш бекитет.

ЖАМБЖ (Жайыттардын абалына мониторинг жана баалоо жүргүзүү) жана жайыттардын жүгүн төмөндотүүдө малдарды которуштуруп жайгаштыргандан кийинки мал жаюунун жылдык календардык планы

                                                                                                                                                                   Таблица №22.1

Уландысы Таблица №22.1

Жылдык иш-чаралар графиги (ЖКнын операциондук планы)

23-таблица

Малдардын ден соолугун коргоо боюнча жылдык планы*

24-таблица

Ысык-Ата облусуна караштуу Ысык-Ата районунун Ысык-Ата айыл аймагындагы малдардын ден соолугун коргоо боюнча

иш-чаралардын планы

Ветеринардык-диагностикалык изилдөөлөр

*Ысык-Ата районундагы Ысык-Ата А/А малдардын ден соолугун коргоо боюнча пландын уландысы 7-тиркемеде берилген                                    

Жылдык иш-чаралардын планы

 25-таблица

Жылдык бюджет

 ЖПБ/ЖКнын жайыт инфраструктурасын жакшыртуу боюнча жылдык иш-чаралар планы жана бюджети

(инвестициялык план)

26-таблица

ЖПБ/ЖКнын жылдык бюджети

27-таблица

Иштелип чыккан бюджет жайыт пайдалануучулардын жалпы чогулушунда талкууланат жана Ысык-Ата айыл аймагынын айылдык кеңеши тарабынан бекитилет. Жайыт пайдалануу акысы жалпы чогулушта жана айылдык кеңеш менен макулдашылгандан кийин жайыт пайдалануу акысынын көлөмү ар бир жайыт билеттин ээси үчүн малдын түрү боюнча аныкталат. Жайыт жерлерин пайдалануу акысы жайыт билетинде көрсөтүлөт.

А/А боюнча малдын ар бир түрүнө жайыт жерлерин пайдалануу үчүн төлөнүүчү акынын эсеби төмөндө берилген:

- Бодо мал – 60 сом,

- Жаш бодо мал (1 жашка чейин) -0 сом,

- Жылкы – 60 сом,

- Жаш мал (жылкы 1 жашка чейин) - 0 сом,

- майда мал – 12 сом

2019 –жылы жайыт пайдалануучуларга 85 жайыт билетин берүү пландалууда, анын ичинде, чабандарга – 20, ири жайыт пайдалануучу фермерлерге – 15, орто жана майда жайыт пайдалануучуларга – 50.

Жайыт комитети жайыт жерлерин пайдалануу үчүн акы төлөөнүн стандарттуу графигин ЖПБнын накталай акча каражаттарынын зарыл агымынын, жайыт пайдалануучулардын төлөөгө жөндөмдүүлүгүн жана административдик жөнөкөйлөтүүнүн негизинде белгилеши керек.

ЖБПЖПнын аткарылышына мониторинг жана баалоо жүргүзүү боюнча жылдык планы

28-таблица

ЖПБ/ЖКнын ИЧКИ ЭРЕЖЕЛЕРИ

Ысык-Ата А/А

жергиликтүү кеңешинин сессиясында

 20___жылдын «___» ________

№____ токтому менен

«Бекитилген»

М.Ө.

ЖПБ/ЖКнын ички эрежелери

Мал жайуу эрежелери

Кыргыз Республикасынын “Жайыттар жөнүндө” мыйзамына ылайык жайыт пайдалануучу төмөнкүлөрдү аткарууга милдеттүү:

Мал жайуунун алдында Жайыт комитетинен жайыт билетин алууга.

Ветеринардык палатада катталган жергиликтүү ветеринардан бардык эмдөөлөр жана вакцинациялар жүргүзүлгөндүгү тууралуу маалымкат алууга.

Малды Райондук агрардык өнүктүрүү башкармалыгы менен макулдашылып жана жергиликтүү кеңештин сессиясында бекитилгенден кийин гана Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча жамааттын планына ылайык жайытка жаюуга (мал жаюу планы жана графиги бул пландын негизги бөлүктөрүнүн бири болуп саналат).

Жайыт мезгили 1 апрелде башталат.

Күзгү жайыт мезгили 15 ноябрда аяктайт, климаттын шарттарына жараша 30 ноябрга чейин узартылышы мүмкүн.

Жайыт пайдалануучуларды жазгы (орто) жайыттарга которуу 1-майдан 10-майга чейин жүргүзүлүшү шарт.

Жайыт пайдалануучуларды жайкы жайыттарга которуу 25-майдан 30-майга чейин жүргүзүлүшү керек.

Ортоңку күзгү жайыттарга 1-сентябрдан баштап кайтып келсе болот, ал эми мал жайылуучу участокторго түшүм жыйналгандан кийин, 1-октябрдан баштап көчсө болот.

Айдоо аянттарына жакын жерде жайгашкан бардык жайыт пайдалануучулар 20-апрелден баштап жазгы жайыттарга которулуусу талап кылынат.

А/А, ЖКнын адистери, жеке малчы/чабандар менен биргеликте 20-апрелден баштап саан малды жаюу уюштурулат.

Жайыт пайдалануучулардын жалпы чогулушунда кабыл алынган чечимге ылайык, айыл ичинде 1 жумушчу ат, саан уйлар, 3-5 койду калтырууга уруксат берилет, калган мал жайкы жайыттарга чыгарылышы керек.

Башка учурларда бардык жайыт пайдалануучулар менен келишим түзүлөт, жана жайыт пайдалануу акысы келишимдин негизинде Кыргыз Республикасынын “Жайыттар жөнүндө” мыйзамына жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2013-жылдын 13-сентябрындагы №515 токтому менен бекитилген Жайыт ресурстарын мал жаюу менен байланышпаган башка максаттарга пайдалануу укугун берүүнүн тартиби жөнүндө типтүү жобого ылайык төлөнөт.

МАЛ ЖАЙУУ ЭРЕЖЕСИН БУЗГАНДЫК ҮЧҮН ЖООПКЕРЧИЛИК

Райондук агрардык өнүктүрүү башкармалыгы менен макулдашылып жана жергиликтүү кеңештин сессиясында бекитилген өлчөмдөгү жайыт пайдалануу акысын төлөөдөн баш тартылган учурда, жайыт комитети карызды жана айыпты жана жайыт пайдалануучунун укуксуз иш-аракетинин натыйжасында келип чыккан башка чыгымдарды өндүрүп алуу үчүн документтерди сотко берүүгө укугу бар.

Жайыт пайдалануу үчүн акы төлөө мөөнөтү өтүп кеткен учурда жайыт билетинде көрсөтүлгөн төлөмдүн жалпы көлөмүнөн ар бир кечиктирилген күн үчүн 0,5% өлчөмүндөгү туум алынат.

Эгерде айылда 1 аттан, саан уйлардан, 3-5 койдон ашык мал калтырылса, төмөнкү чаралар колдонулат: Жалпы чогулуштун чечими жана аксакалдар сотунун чечими боюнча малдын ар бир башына 1000 сом өлчөмүндө айып салынат.

Эгерде мал айдоо аянттарына жайылып кетсе, алгачкы жолу ооз эки эскертүү берилет, андан кийин:

Бодо малга биринчи жолу - 500 сом, экинчи жолу - 1000 сом өлчөмүндө айып салынат.

Майда малга биринчи жолу 100 сом, экинчи жолу 200 сом өлчөмүндө айып салынат, эреже бузуу үчүнчү ирет кайталанган учурда, кетирилген зыян эсептелип, иш аксакалдар сотуна же сот органдарына жөнөтүлөт.

Жазгы, жайкы жана күзгү жайыттарда мал жаюу графигин бузган жайыт пайдалануучуларга, бодо малдын ар бир башына – 500 сом, майда малга – 100 сом өлчөмүндө айып салынат жана жайытка 1 сутканын ичинде кайтып баруу жөнүндө жазуу жүзүндөгү билдирме берилет.

Жайыт пайдалануучу айып төлөөдөн баш тарткан учурда Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчиликке тартылат.

ТИРКЕМЕЛЕР

Ысык-Ата айыл аймагынын жайыт комитетинин төрагасы                                                                                                                                            А.Джүндүбаев