КР Өкмөтүнүн               2012-жылдын 23-октябрындагы № 742 токтомуна ылайык                                 КҮЧҮН ЖОГОТТУ

Бишкек шаары, Өкмөт Үйү

2007-жылдын 16-январы № 17

                 КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ЈКМЈТІНІН ТОКТОМУ

     Кыргыз Республикасынын "Мектепке чейинки билим берүү жана

           балдарды кароо" боюнча мамлекеттик стандартын бекитүү

                                  жөнүндө

   Кыргыз  Республикасында  мектепке  чейинки  билим  берүүнү  Өнүктүрүү  мак-

сатында   Кыргыз Республикасынын ӨкмӨтү токтом кылат:

   1.  Кыргыз  Республикасынын  "Мектепке чейинки билим  берүү  жана  балдарды 

кароо"  боюнча тиркелген мамлекетгик стандарты бекитилсин.

   2.Кыргыз Республикасынын Билим берүү, илим жана жаштар саясаты министрлиги:

   -  мектепке чейинки  билим берүү  жагындагы нормативдик укуктук  актылардын 

долбоорлорун  белгиленген  тартипте  иштеп  чыксын жана Кыргыз Республикасынын

ӨкмӨтүнүн кароосуна киргизсин;

   -  Кыргыз  Республикасынын  "Мектепке  чейинки билим  берүү  жана  балдарды 

кароо"  боюнча  мамлекеттик  стандартына  ылайык  мектепке чейинки билим берүү

боюнча билим берүү программаларын, методикалык рекомендацияларды, окуу  курал-

дарын иштеп чыксын.

   3.Кыргыз Республикасынын Билим берүү, илим жана жаштар саясаты министрлиги, 

жергиликтүү  мамлекеттик  администрациялардын жана жергиликтүү Өз алдынча баш-

каруу  органдарынын  башчылары Кыргыз  Республикасынын "Мектепке чейинки билим

берүү жана балдарды кароо" боюнча  мамлекеттик стандартын аткаруу боюнча чара-

ларды жүзӨгӨ ашырууну камсыз кылышсын.

   4. Бул токтомдун аткарылышын  контролдоо  Кыргыз  Республикасынын  Премьер-

министринин  Аппаратынын социалдык  жана маданий Өнүктүрүү башкармалыгына жүк-

тӨлсүн.

   Премьер-министрдин

   милдетин аткаруучу                                      Ф.Кулов

                          Кыргыз Республикасынын

                   Јкмјтінін 2007 жылдын 16-январындагы

                       № 17 токтому менен бекитилген

         Кыргыз Республикасынын мамлекеттик билим берүү стандарты

            "Мектепке чейинки билим берүү жана балдарды кароо"

   Кыргыз Республикасынын бул мамлекеттик билим берүү стандартында (мындан ары

- Мамстандарт) тӨмӨнкү түшүнүктӨр пайдаланылат:

   Альтернативдүү  мектепке  чейинки  билим  берүү - мектепке  чейинки  окутуу 

жана   кароо  системасынын, ошондой эле коомдук менчик кызматтарынын алкагында

балдар  бакчасынын традициялык  моделинен  тышкары  (толук  же  толук эмес бир

күн ичинде окутуу,  тамактандыруу  жана  кароо)  мектепке чейинки  билим берүү

кызматынын жана кароо кызматынын кошумча моделдерин жана түрлӨрүн пайдалануу.

   Базистик  окуу планы - мектепке чейинки билим берүүнүн мазмунун  жана түзү-

лүшүн,  жаш   курак  ӨзгӨчӨлүктӨрүнӨ  жана  ишмердүүлүктүн   түрлӨрүнӨ  ылайык

мүмкүн  болгон  окуу  жүгүн  белгилӨӨчү  нормативдик документ.

   Вариативдүү  программа - негизги программадан тышкары,  негизги  (базистик)

окуу  сааттарынан  тышкары ишке ашырылуучу окуу ишмердүүлүгү.

   ӨзгӨчӨ  муктаждыктары  бар  балдар  -  булар  Өнүгүү  үчүн  ӨзгӨчӨ  муктаж-

дыктары  бар  жана тарбиячылардын,  ата-энелердин,  үй-бүлӨ  мүчӨлӨрүнүн  жана

коомдун ӨзгӨчӨ кӨњүл буруусуна  муктаж  болгон балдар.

   Өнүгүүсү ӨтӨ   начар  балдар  -  мүмкүнчүлүктӨрү  ӨтӨ  чектелген, ар түрдүү  

социалдык  ишмердүүлүккӨ активдүү катыша албаган балдар.

   Балдар яслиси - тӨмӨнкү курактагы балдарды кароону (тамактануу ичине кирет)

ишке  ашыруучу  мектепке чейин билим берүү уюму:

   - 1,5 жаштан 3 жашка чейин (окутуу жана кароо)

   - 0,6 айдан 3 жашка чейин,

   Алардын иш режими күн ичинде 8-12 саат, жумасына беш күн жана бир  жылда 48

жума.

   Балдар  бакчасы  -  3  жаштан  (ясли группалары 1,5 жаштан) 7  жашка  чейин 

балдарды  кароо  (тамактандыруу  ичине кирет) жана окутууну ишке  ашыруучу  иш

режими 1 күндӨ  8-12  саатты,  бир  жумада беш күн, бир жылда 48 саатты түзгӨн

мектепке чейинки билим берүү уюму.

   Мектепке  чейинки  билим берүү программасы - Өнүгүүнүн  жаш курак жана жеке 

ӨзгӨчӨлүктӨрүнӨ  ылайык  мектепке  чейинки окутуу жана тарбиялоонун мазмунунун

милдеттүү  минимумун  белгилӨӨчү  нормативдүү документ.

   Мектепке чейинки группалар - мектепке чейинки билим берүү уюмунда балдардын 

жаш  курагына жараша түзүлүүчү группалар.

   Мектепке чейинки билим берүү уюму - үй-бүлӨнүн балдарды кароо боюнча, алар-

дын гармоникалык  Өнүгүшү жана  мектепке  даярдалышы  боюнча  суроолорун  жана

керектӨӨлӨрүн  канааттандыруу  максатында  түзүлүүчү уюм. Бул уюм мамлекеттик,

ошондой эле мамлекеттик эмес болушу мүмкүн.

   Катталган  жак  -  мамлекеттик каттоодон ӨткӨн, педагогикалык иш жүргүзүүгӨ 

жана  мектепке  чейинки курактагы балдарды кароого укугу бар жак.

   Инварианттык бӨлүк - базалык, ӨзгӨртүүсүз бӨлүк.

   Инклюзивдик  билим  берүү  -  балдар  менен  иштӨӨ  процесси   жана   билим

берүү   уюмдарын  ылайыкташтыруу.

   Интеграцияланган  сабактар - ар кандай билим берүү программаларын тематика-

лык  жана  таанып-билүүчүлүк байланышынын негизинде окутуу.

   Мониторинг- мектепке чейинки билим берүү иштерине кӨз салуу жана натыйжала-

рына баа берүү.

   Жамаат  - туугандык, кесиптик байланыштар, экономикалык кызыкчылыктар  жана

аймактар  боюнча  бириккен адамдардын тобу.

   Жамааттык  балдар  бакчасы  - мектепке чейинки курактагы балдарга  мектепке

чейинки  билим  берүү  жана  кароо  кызматын  кӨрстүү  үчүн  уюшулган мектепке

чейинки билим берүү уюму.

   Даярдоо  группасы  -  мектепке  чейинки базистик  билим  берүү  программасы 

боюнча  мектепке чейинки билим берүү баскычын аяктоочу группа.

   Өнүктүрүүчү чӨйрӨ - балдардын ар тараптан Өнүгүшү үчүн түзүлгӨн шарттар.

   Социализация - индивиддин  социалдык  тажрыйбаны  активдүү  ӨздӨштүрүүсүнүн 

жана   кайта  Өндүрүүсүнүн  процесси жана натыйжасы. Ал ӨзүнӨ социалдык жүрүш-

турушту, социалдык  үйрӨтүүнү, социалдык адаптацияны камтыйт.

   Мектепке   чейинки   атайын   билим  берүүчү уюмдар - Өнүгүүнүн  ар  түрдүү 

жагынан:  угуусу,  кӨрүүсү,  кеби,  интеллекти  жана  таяныч- кыймыл  аппараты

начарлаган балдарды  тарбиялоочу  жана  окутуучу уюмдардын системасы.

   Кыска мӨӨнӨттӨгү кароо жана окутуу - чектелүү убакыттын ичинде  кароо  жана 

Өнүктүфүүчү  окутуу.

   Конгнитивдик Өнүктүрүү - таанып-билүү жӨндӨмдүүлүктӨрүн Өнүктүрүү.

   Кароо  - мектепке чейинки курактагы балдарга санитардык-гигиеналык жана ден

соолукту чыњдоо процедураларын жүргүзүү  жана кароо.

   үйдӨ окутуу  жана  кароо үй-бүлӨнүн дењгээлинде балдарды кароо жана/же мек-

тепке даярдоо.

   Киришүү

   Билим берүү  реформасын  колдоо,  билим  берүү  жана  балдарды  кароо сапа-

тын  жакшыртуу максатында  ведомстволор аралык комиссия Кыргыз Республикасынын

Билим берүү, илим жана  жаштар саясаты министрлиги тарабынан «Мектепке чейинки

билим берүү жана балдарды кароо» (0,6 ай  -  7  жаш) Мамлекеттик  билим  берүү

стандарты иштелип чыкты.

   Мамлекеттик билим  берүү стандарты Кыргыз Республикасынын Билим берүү, илим 

жана   жаштар  саясаты  министрлигинин,  Кыргыз  Республикасынын  Саламатгыкты 

сактоо  министрлигинин,  Кыргыз Республикасынын  Экономика жана каржы министр-

лигинин жетектӨӨчү адистеринин,  окумуштуулардын,  педагог-практиктердин, НПО-

нун ӨкүлдӨрүнүн катышуусунда иштелип чыкты. Мамлекеттик билим  берүү стандарты

эл аралык жана ата мекендик тажрыйбаларды эске алуу менен иштелди.

   Мамлекеттик билим берүү стандарты

   Мамлекеттик  билим берүү стандарты (мындан ары - Стандарт) -мектепке чейин-

ки билим  берүүгӨ  жана балдарды 6 айдан 7 жашка чейинки балдарды кароого бир-

диктүү талаптарды койгон нормативдүү  документ.  Бул  Стандарт  билим  берүүнү

уюштуруучу, юридикалык, медициналык  кызматтарына  жана мектепке  чейинки тар-

бияны, окутууну жана балдарды кароонун андан ары Өнүгүшүн  жана  иштӨӨсүн кам-

сыз  кылуучу, мамлекет  тарабынан  жана  (же) башка  кызыкдар субъект (жамаат,

жеке адам ж.б.) тарабынан жүргүзүлгӨн иш чараларга коюлуучу талаптардын жыйын-

дысы.

   Стандарттын алкагында аныкталды:

   а) коомдун атуулдары катарында балдарды азыркы жашоонун шарттарына даярдоо-

нун аспектилери;

   б)  жашоо  мезгилиндеги  үзгүлтүксүз билим  берүүнүн  жана  окутуунун андан 

аркы  циклдеринде  билимин улантуу үчүн баланын функционалдык, инсандык сапат-

тары;

   в) сапаттуу билим берүүнү жана балдарды кароону ишке ашыруу үчүн талаптар;

   г) мектепке чейинки  билим  берүү  системасынын иштеши  үчүн  зарыл  болгон

 материалдык, педагогикалык, медициналык ресурстар.

   Стандарт  педагогикалык  кадрларды даярдоо, балдарга билим берүү,  ата-эне-

лерди,  жамааттын мүчӨлӨрүн   окутуу,   ошондой  эле  жашына,  жынысына, этни-

калык  таандыктыгына,   статусуна, инвалиддигине,  ж.б. карабастан бардык мек-

тепке чейинки курактагы балдар үчүн кызмат  кӨрсӨтүү сферасын Өнүктүрүү макса-

тында ар түрдүү билим берүү программалары тарабынан колдонула алат.

   КӨрсӨтүлгӨн  критерийлер  мектепке  чейинки билим берүү жана  балдарды  ка-

роо  сферасындагы кызматтын үч категориясына багытталган:

   -  расписание боюнча сааттары так кӨрсӨтүлгӨн билим берүүчү  сабактары  бар

мектеп  алдындагы группалар жана мектеп алдындагы класстар

   - толук күн ичинде мектепке чейинки билим берүү уюмдарында  балдарды  кароо

кызматтары;

   Мектепке  чейинки курактагы балдарга билим берүү жана кароону  ишке ашырган

бардык  адамдар  жана уюмдар ушул Стандарттын талаптарын аткарат.

   Стандарттын   жогоруда  кӨрсӨтүлгӨн  талаптарын  текшерүүнү,  мониторингди, 

рекомендацияларды  иштеп чыгууну ишке ашыруу үчүн пайдалануу тӨмӨнкүлӨргӨ:

   балдар менен иштӨӨнүн мүнӨздӨмӨлӨрүн жана натыйжаларын эсепке алууга;

   - педагогдордун ишмердүүлүгүнүн профессионалдык баасына;

   -  берилген  мектепке чейинки  мекемеге же башка кызмат кӨрсӨтүүчүгӨ жекече

мамиле кылууга;

   -  Стандарттын  талаптарына  ылайык  иштин мүнӨздӨмӨсүнүн жана натыйжасынын

шайкеш  келишине негизделет.

   Стандартты колдонуу тармагы

   Стандарттын талаптары аткарылууга милдеттүү:

   - билим берүү башкармалыгынын аймактык жана региондук органдарында;

   -  мектепке чейинки курактагы бапдарга билим берүү жана кароо  областындагы

мектепке чейинки уюмдары аттестациялоо, лицензиялоо, аккредитациялоодо;

   -   мектепке   чейинки   билим   берүү  системасындагы  кызмакерлерди  жана 

педагогдорду  аттестациялоодо;

   -  мектепке  чейинки билим берүү уюмдарынын жана башка эн  кичине курактагы 

балдарды  кароо  жана  билим  берүү  боюнча  кызмат  кӨрсӨтүүчүлӨрдүн   ишмер-

дүүлүгүн  ӨркүндӨтүүгӨ  багытталган  комлекстүү пландарды иштеп чыгууда.

   -  педагогикалык кадрларды даярдоо жана квалификациясын жогорулатуу курста-

рында,  ЖОЖдордун  жана колледждердин мектепке чейинки  факультеттеринде  жана

бӨлүмдӨрүндӨ;

   -  окуу программаларын,  базистик пландарды, окуу  китептерин, окуу-методи-

калык  куралдарды жана атайын курстарды иштеп чыгууда;

   -  НПОлорду кошкондо ар түрдүү мектепке чейинки билим берүү уюмдары тарабы-

нан жана мектепке чейинки билим берүү жана кароо областындагы кызматтарды ишке

ашыруучу адамдар тарабынан.

   Стандарт педагогдор, билим  берүү  структурасынын  кызматкерлери, ЖОЖдордун

окутуучулары, ата-энелер  жана  жамааттын  мүчӨлӨрү үчүн окутуунун профаммала-

рынын  сапатын  жогорулатууга  жана  мектепке  чейинки  курактагы балдар менен

иштӨӨдӨ пайдаланууга арналган.

   Стандарттын   компоненттери   багытгар   боюнча   тӨмӨнкү  шарттарды камсыз

кылат:

   - ата энелер жана балдар үчүн

   1)  мектепке чейинки  (мектеп  алдындагы) класстарда окуунун  бардык балдар

үчүн  бирдей  жеткиликтүүлүгү;

   2) каалаган мектебине кирүүдӨгү бардык балдар үчүн бирдей мүмкүнчүлүктӨр;

   3)  балдардын,  ата-энелердин   кызыкчылыктарын,  керектӨӨлӨрүн  эске  алуу 

менен  мектепке  чейинки билим берүү программаларын жана МЧББУну жана мектепке

чейинки  курактагы  балдарга билим  берүү  жана  кароо  боюнча  кызматты  ишке

ашыруучу адамдарды тандоо жана вариативдүүлүк;

   4) билим  берүү  уюмдарынын  ишмердүүлүгүнӨ  үй-бүлӨлӨрдү  жана жамааттарды

тартуу

   - педагогдор жана балдарды кароочу адамдар үчүн

   1) баланын  укуктарын сактоого негизделген билим берүү процессинин демокра-

тизациясы;

   2) билим берүү процессин илимий-методикалык  жактан камсыз кылуунун сапатын

жогорулатуу;

   3)  балдардын  Өнүгүшүнүн   дењгээлине,  алардын   жекече   керектӨӨлӨрүнӨ, 

кызыкчылыктарына, ошондой эле окутуу формаларына шайкеш келген инсанга  багыт-

талган методикаларды колдонуу;

   4)  инклюзивдик  билим  берүү  методдорун колдонуу, б.а. калктын  аяр  кат-

марындагы  балдар менен, тактап айтканда атайын муктаждыктары бар,

   этникалык жана гендердик тењсиздикке туш  болгон, начар  үй-бүлӨлӨрдүн бал-

дары менен иштӨӨ.

   5) вариативдүү билим берүү программаларын пайдалануу

   6)  баланын Өнүгүшүнүн  негизги багытгарын аныктоо - физикалык, психология-

лык, конгнитивдик, кептик, социалдык;

   7) окуу жүгүнүн мүмкүн болгон кӨлӨмүн аныктоо;

   8)  бала  менен  балдардын  жекече кызыкчылыктарына жана алардын  айырмачы-

лыктарына  болгон  ооъективдүүлүк, сезимталдык жана сыйлоого иегизделген пози-

тивдүү карым-катыш түзүү;

   9) окутууга жана изилдӨӨгӨ мүмкүнчүлүк берүүчү Өнүктүрүүчү чӨйрӨнү түзүү;

   10)  программанын  жана  балдар  менен  иштӨӨ  практикасыпын  сапатын  жана 

эффективдүүлүгүн  баалоо, жогорулатуу үчүн;

   11)  мектепке  чейинки  билим  берүү  уюмдары   тарабынан   жана   мектепке 

чейинки  курактагы  балдарды  кароо  жана билим  берүү  боюнча  кызматты  ишке

ашыруучу адамдар тарабынан  Стандарттын  сакталышынын мониторинги жана баасы.

   Жалпы жоболор:

   Мектепке чейинки билим берүүнүн Стандартын  жайылтуу  тӨмӨнкү  максаттарды

ишке ашырууну камсыз кылат:

   1.  Талаптарды аныктоо:

   а) мазмунга, окуу-тарбия ишинин дењгээлине жана сапатына;

   б) тарбиялануучулардын окуу жүгүнүн оптималдуу кӨлӨмүнӨ;

   в)  мектепке чейинки билим берүү уюмдарынын жана мектепке чейинки курактагы

балдарды  кароо  жана билим берүү кызматын камсыз кылуучулардын  ишинин эффек-

тивдүүлүгүн текшерүү системасынын;

   2.  Балдардын  жекече  ӨзгӨчӨлүктӨрүн  эсепке  алуу  менен аларды  мектепке 

даярдоону  камсыз  кылуучу  мектепке  чейинки бидим берүү мазмунунун милдеттүү

минимумун  ар  бир  баланын  алышына  шарт түзүү  жана жеткиликтүүлүгүн камсыз

кылуу;

   3.  Бардык  балдардын  муктаждыктарын,  анын  ичинде  атайын  муктаждыктары 

бар,  кедей  үй- булӨлӨрдүн балдарынын, алардын гендердик жана этникалык ӨзгӨ-

чӨлүктӨрүн эске алуучу инклюзивдик билим берүүнү Өнүктүрүү.

   4.  Мектепке  чейинки билим берүү уюмдарын жана мектепке чейинки  курактагы 

балдарды  кароо  жана  билим  берүү  кызматын ишке ашыруучу адамдарды аттеста-

циялоо жана  лицензиялоо  процессин  ӨркүндӨтүү  жана  мектепке  чейинки билим

берүү адистеринин балдар менен  инсанга  багытталган  карым-катышына    негиз-

делген    жана    Өнүктүрүүчү   чӨйрӨнү    түзүүдӨгү    профессионалдык компе-

тенттүүлүгүн жогорулатуу.

   5. Мектепке чейинки билим берүү жана кароонун мазмунун багыттоо:

   а) балдардын саламаттыгын жана коопсуздугун колдоого;

   б) физикалык, психикалык, конгнитивдик,  кептик жана социалдык ӨнүктүрүүгӨ;

   в)   баланын  кӨндүмдүрүн  жана  Өз  алдынчалыгын,  демилгелүүлүгүн  кӨрсӨ-

түүчү  шарттарды,  шмердүүлүктүн  ар  түрүндӨгү  чыгармачылык мүмкүнчүлүктӨрүн

ӨнүктүрүүгӨ. Стандартты  ишке  ашыруу  үчүн зарыл:

   - нормативдик - укуктук база

   -  профаммаларды,  окуу  китептерин, кӨрсӨтмӨ куралдарды,  окуу-методикалык 

шилтелмелерди, колдонмолорду, ж.б. камтыган окуу-методикалык жактан камсыздан-

дыруу;

   - квалификациялык кадрлардын даярдалышы жана иштеши;

   - балага багытталган Өнүктүрүүчү чӨйрӨнү түзүү;

   -  балдардын  саламаттыгын, коопсуздугун, алардын  толук баалуу тамактануу-

сун камсыз  кылуу,  санитардык-гигиеналык шарттарды түзүү.

   Мектепке  чейинки  билим  берүүнүн  жеткиликтүүлүгүн  кењейтүү  үчүн  билим 

берүү   жана  кароо  боюнча  мамлекеттик  кызматтын  алкагында  альтернативдик

түрлӨр жана моделдер  колдонулат  (иштеп  жаткан  салттуу  балдар бакчаларынан

 тышкары);

   - кароо жана окутуу борборлору;

   -  балдар  үчүн кӨп функциялуу кызматтар. Бул борборлор 1, 5-7 жаштагы бал-

дар менен  иштейт  жана  кароонун  окутуу профаммаларынын  ар  түрдүү  тибинин

кызмат спектрин сунуш кылат  (мисалы,  күн ичинде кароо, ойноо жана  үйрӨтүүчү

сабактар, ж.б.)

   -  балдар  үчүн  мобилдик  кызмат.  Бул борборлор айылдык  жана  алыскы об-

ласттардагы  үй - бүлӨлӨрдүн  керектӨӨлӨрүн  ишк е ашырууга багытталган  кӨчүп

жүрүүчү  ресурстук  борборлор  болуп  эсептелет.  Бул  борборлор эњ кичине ку-

рактагы балдарды кароо жана мектепке чейинки  курактагы балдарды  окутуу,  оюн

группаларын жана оюнчуктары бар китепканаларды ичине  камтыган  кызмат кӨлӨмүн

сунуш кыла алат.

   жамааттык  мектепке  чейинки  уюмдар — жамааттын дењгээлинде  балдарды  ка-

роо  жана  окутуу  боюнча мектепке чейинки билим берүү уюмдары.

   Жергиликтүү билим  берүү органдары, мектепке чейинки билим берүү уюму  жана 

кароо,  билим  берүү кызматын ишке ашыруучу адамдар Стандартты жерлеринде пай-

даланууга милдеттүү болушат.

   Күтүлүүчү натыйжалар

   1.  Кыргыз Республикасында мектепке чейинки билим берүүсүнүн  зарыл  болгон

дењгээлин  камсыз  кылуу.

   2.  Ар түрдүү типтеги мектепке чейинки  билим  берүү  уюмдарын  жана  билим

берүү, кароону  ишке  ашыруучу адамдардын эффективдүү ишмердүүлүгү.

   3.  Мектепке чейинки  курактагы баланын курактык жана жекече озгӨчӨлүктӨрүн 

эсепке  алуу  менен  талапка ылайык Өнүгүүсүн (физикалык, психологиялык, конг-

нитивдик жана социалдык) камсыз  кылуу.

   4. Балдардын жана алардын коопсуздугу, ден соолугу.

   5.  Мектепке чейинки курактагы (0,6 айдан 7 жашка чейин) балдарга  сапаттуу

билим берүү жана  кароо.

   6.  Мектепке чейинки  курактагы балдардын (0,6 ай - 7 жаш) сапаттуу кароого 

жана  билим алууга жетишүүсү.

   7. Инклюзивдүү билим берүүнүн концепцияларын Өнүктүрүү жана ишке киргизү^ү.

   1. Окуу-программалык документация

   1.1. Стандарт тӨмӨнкүлӨрдү аныктайт:

   - жалпы жана атайын мектепке чейинки билим берүүнүн мазмунун;

   - окуу ишмердүүлүгүнүн (сабактардын) түрлӨрүнүн тизмесин жана кӨлӨмүн;

   балдардын  мүчүлүштүктӨрүнүн  түзүлүшүн, жекече ӨзгӨчӨлүктӨрүн  эсепке алуу 

менен  атайын  коррекциялык тарбия иштерин уюуштурууну;

   -  балдардын  организминин  физиологиялык ӨзгӨчӨлүктӨрүнӨ  ылайык жаш курак

мезгилдери  боюнча окуу жүгүн;

   -  билим берүү жана кароо кызматынын атайын мамилелерин  ишке  ашыруу  үчүн

мүмкүнчүлүктӨрдү;

   1.2.  Окуу  -  программалык документация стандартка ылайык мектепке чейинки

билим  берүүнүн  дењгээлин жана сапатын камсыз кылуучу билим берүүнүн мазмунун

аныктайт.

   1.3. Окуу пландары жана программалары баланын Өнүгүшүнүн жаш ӨзгӨчӨлүктӨрүн 

эсепке  алуу  менен  иштелип  чыккан.  Базистик  окуу планынын  алкагында  (6-

бӨлүм)  бекитилген  сабактардын  сааттарынын нормасынан ашпоого тийиш.

   1.4.  Вариативдик,  автордук,  кошумча программалар жана окуу  планы  База-

лык  программанын негизинде иштелип чыгат жана жергиликтүү  билим берүү бӨлүм-

дӨрү тарабынан бекитилет.

   1.5. Мектепке чейинки билим берүү уюму жана билим берүүнү жана кароону ишке

ашыруучу башка  адамдардын  сапаттуу  жана  эффективдүү ишмердүүлүгүн уюштуруу

үчүн зарыл болгон документалдык -маалыматтык камсыз кылуунун бардыгы алдын-ала

каралат.

       2. Жаш курагы боюнча мезгилдерге бӨлүштүрүү жана группаларды

                                комплектӨӨ

   2.1.  Балдарды  кароо  жана  Базистик  окуу  планын  аткаруу   жаш   курагы 

боюнча  мезгилдерге бӨлүштүрүүнүн  ар  бир этабында тарбиялануучулардын Өнүгү-

шүнүн зарыл болгон  дењгээлин  камсыз кылат:

   - эњ кенже курактагы I группа (6 айдан 1,5 жашка чейин) - 10 балага чейин

   - эњ кенже курактагы II группа (1,5 жаштан 2 жашка чейин) - 15 балага чейин

   -1 кенже группа (2ден 3 жашка чейин) - 20 балага чейин

   - II кенже группа (ЗтӨн 4 жашка чейин) - 25 балага чейин

   - ортонку группа (4тӨн 5 жашка чейин) - 25 балага чейин

   - улуу группа (5тен 6 жашка чейин) - 25 балага чейин

   - даярдоо группасы (6 дан 7 ге) - 25 балага чейин

   -  мектепке  чейинки  билим  берүү уюмунун алдындагы жана  үй-бүлӨлүк  дењ-

гээлдеги  мектепке

чейинки группа (6 жаштан)

   - мектеп алдындагы мектепке чейинки класстар (6 жаштан)

   -  мектеп алдындагы мектепке чейинки класстар жана чектелүү убакыттын ичин-

де билим  берүүчү  сабактарды   жүргүзүүчү  мектепке   чейинки   билим   берүү 

уюмунун  алдындагы  жана  үй-бүлӨнүн дењгээлиндеги  мектепке чейинки группалар

мектепке чейинки билим берүү уюмуна барбаган  балдар  үчүн уюштурулат.

   Атайын муктаждыктары бар балдарга жогоруда саналган жаш курактык группалар-

дын  каалаганына  Стандарт тарабынан  коюлган  квотанын 6 % ашпаган  ӨлчӨмүндӨ

барууга уруксат берилет.

   2.2.  Мектепке чейинки билим берүүнүн жетиштүүлүгүн  камсыз кылуу үчүн аль-

тернативдүү  модель  катарында  мектепке  чейинки  билим  берүү  уюмунда да ар

түрдүү  курактагы  балдардын  мектепке  чейинки группаларын калыптандыруу мүм-

күнчүлүгү каралат.

   2.3. Мамлекеттик жана мамлекеттик эмес мектепке чейинки билим берүү уюмунда

да группаларды  комплектилӨӨ  мектепке  чейинки билим берүү  уюмдарынын чӨйрӨ-

сүндӨ бир  баланы  багууга карата нормативдик санитардык документтердин талап-

тарына ылайык жүргүзүлӨт.

   2.4.  Атайын  мектепке  чейинки билим берүү уюмдарында атайын муктаждыктары 

бар  балдардын  группаларын  комплектилӨӨ алардын  ӨзгӨчӨлүктӨрүн  эсепке апуу

менен жүргүзүлӨт.

   2.5. Мамлекеттик  жана  мамлекеттик  эмес  мектепке  чейинки  билим   берүү  

уюмдарында  кызматкерлердин штаттары тӨмӨнкүлӨргӨ ылайык белгиленет:

   -  жогорудагы саналган группалардын кайсынысында болбосун ӨнүгүүсүндӨ жењил

мүчүлүшү бар  3 баладан ашпаса кошумча штаттык бирдик талап кылынбайт;

   - 3 жашка чейин: 10-15 балага (күн ичинде) 2 тарбиячы жана тарбиячынын жар-

дамчысы;

   -  3  жаштан  жогору  7  жашка  чейин:  25  балага (күн ичинде) 2  тарбиячы 

жана  тарбиячынын  жардамчысы;

   - 3 жашка чейин: 10-15 балага (күн ичинде) 2 тарбиячы жана тарбиячынын жар-

дамчысы)

   -  3  жаштан  жогору  7  жашка  чейин: 25   балага (күн ичинде) 2  тарбиячы 

жана  тарбиячынын жардамчысы;

   Кошумча   штаттык бирдик  ЗтӨн  ашык  атайын  муктаждыктары  бар же Өнүгүү-

сүндӨ   оор мүчүлүштүктӨрү бар балдар болгон учурда берилет.

   2.6.  Атайын  муктаждыктары бар балдар үйдӨ же мектепке чейинки билим берүү

уюмунда  кароо  алкагында жумасына 1 сааттан (сабактарга 20-30 мүнӨттӨн убакыт

бӨлүнүшү мүмкүн) атайын  жардам  алууга укугу бар.

   2.7.  Бала  караган  бир  адамга  үйдӨ кароо алкагында (толук  күн  ичинде) 

балдардын  санынын  катышы:

   - тӨрӨлгӨндӨн 3 жашка чейин: 3 балага чейин:

   - 3 жаштан 7 жашка чейин 5 баладан ашык эмес;

   - 3 жашка чейинки 1 же 2 баланы кароо учурунда: катышы 1 (тарбиячы): 3 (ба-

ла);

   - атайын муктаждыктары бар бала тартылганда:  үйдӨ  караган адамга жардамчы

 кошулуп берилет.

   3. Баланы Өнүктүрүүнүн индикаторлору

   3.1. Баланы Өнүктүрүүнүн индикаторлору  талапка  ылайык билимге жана кӨнүм-

дӨргӨ жетишүү үчүн  иштелип   чыккан.   Индикаторлор  0  дон  7  жашка  чейин-

ки  курактагы  балдардын   Өнүгүшүнүн ӨзгӨчӨлүктӨрүн  ачып  берет  жана аларды

тарбиячылар,  мугалимдер,  балдарды  караган  адамдар,  атайын  билим  берүүчү

мекемелердин тарбиячылары мектепке чейинки курактагы балдарды  окутуучу  башка 

адистер,  ошоидой  эле ата-знелср оирдей даражада пайдалана  алгандай  иштелип 

чыккан. (Тиркеме А.)

   3.2.   Индикаторлор  -  балдардын  белгилүү  бир  жаш  курагында  жетишүүгӨ 

мүмкүн  болгон  Өнүгүүсүнүн кӨрсӨткүчү.Тарбиячы баланын Өнүгүүсүнүн жекече Өз-

гӨчӨлүктӨрүн эске алууга тийиш.

   3.3. Индикаторлор  мектепке чейинки курактагы балдар үчүн окуу  планын  иш-

теп  чыгуу  үчүн  пайдаланылат.   Алар  мектепке  чейинки  курактагы  балдарды 

Өнүктүрүү  тармагындагы   азыркы мезгилдеги изилдӨӨлӨрдүн натыйжаларына негиз-

делген.

   4. Окуу-тарбия ишмердүүлүгүнүн принциптери  жана тарбиялык мамиле

   Өмүрүнүн  алгачкы  жылдары  ар бир баланын жашоосунда зор мааниге  ээ  жана 

негизги  ролду  ойнойт.

   4.1.  Бала  менен   карым-катыш  физикалык,  эмоционалдык,  вербалдык  жана 

вербалдык эмес байланыш  учурунда  пайда  болгон позитивдик маанайга, жагымдуу

мамилеге  негизделген  болуусу  керек.

   4.2. Мектепке чейинки билим берүү уюму жана мектепке чейинки курактагы бал-

дарды кароо жана билим берүү кызматын аткарган адамдар балдардын жекече керек-

тӨӨлӨрүн эске алышат;

   4.3.  Мектепке  чейинки билим берүү уюму  жана кароо, билим  берүү кызматын

аткарган  адамдар балдардын  физикалык,  психологиялык,  конгнитивдик,  кептик 

жана  социалдык  ӨзгӨчӨлүктӨрүн $mүктүрүү максатында иш чараларды, оюн  сабак-

тарын пландаштырат жана аткарат;

   4.4.  Баланын  Өнүгүшүнүн  багыттарын  жана  ӨзгӨчӨлүктӨрүн  эске  алуу ме-

нен  окуу-тарбия  ишмердүүлүгүнүн  түрлӨрү жана кароо тӨмӨнкү принциптерге не-

гизделиши керек:

   -  бардык  балдар жӨндӨмдүү, жетишерлик Өз алдынчалуу, ӨздӨрү жашап  жаткан

дүйнӨнү активдүү  түрдӨ ањдап - билишет;

   -  балдардын  Өзүн-Өзү  баалоосу - бул сак-саламат, жӨндӨмдүү,  ар тараптуу 

жеке  адамдын Өнүгүшү үчүн жашоодогу эњ маанилүү компонент;

   - балдардын Өнүгүшү алардын маданий, тилдик, үй-бүлӨлүк жана  коомдук  кӨн-

дүмдӨрүн камтыйт;

   - балдарды жана кыздарды гендердик сезимталдыкты Өнүктүрүү үчүн тарбиялоо;

   -  баланы Өнүктүрүүнүн бардык тармактары бири-бири  менен  байланышта  жана

бири-бирине таасир этет;

   -  мектепке  чейинки  курактагы  балдар оюндун жардамы  менен  жана  курчап 

турган  чӨйрӨнү активдүү  таанып-билүү  менен окуп-үйрӨнүшӨт. Аларга ар түрдүү

иш  чарапарга  жана  сабактарга активдүү катышууга мүмкүнчүлүк берүү керек;

   -  маселени чече билүү балдардын бардык жӨндӨмдүүлүктӨрүн ӨнүктүрүүгӨ түрт-

кү берет жана  ар  дайым күнүмдүк сабактардын жардамы менен ӨркүндӨтүлүүсү ке-

рек;

   -  мектепке чейинки курактагы балдарды Өнүктүрүү жана окутуу боюнча адистер

ар бир  баланын Өнүгүүсүнүн жекече дењгээлин эске алуусу керек;

   -  балдарга  байланышкан үмүт-тилектер балдардын Өнүгүүсүнүн жана Өсүүсүнүн

ӨзгӨчӨлүктӨрүнӨ негизделүүгӨ тийиш;

   -  бардык  балдар  үй-бүлӨ  менен, тењтуштары менен, башка чоњ  адамдар ме-

нен  карым-катыш процессинде билимге ээ болушат жана баалуулуктарга жетишишет;

   -  тарбиячылар  же  балдарды  кароо кызматын  кӨрсӨтүүчү  адамдар  балдарды 

ӨнүктүрүүдӨ  жана окутууда негизги ролду ойношот.

   4.5.  Балдар  менен  иштоӨдӨ  мектепке чейинки билим берүү уюму жана кароо, 

билим  берүү кызматын  ишке  ашырган  адамдар  балдардын жекече  керектӨӨлӨрүн 

эске  алышат  жана  тӨмӨнкү  милдеттерди аткарышат:

   -  ресурстар  тандалып  алынат  жана  иш чаралар, оюн сабактары  ӨткӨрүлӨт, 

алардын  жардамы  менен  балдардын толук кандуу жана ар тараптуу Өнүгүүсү үчүн

практикалык тажрыйбага ээ болуусу камсыздандырылат;

   - балдар менен мамилелер калыптандырылат;

   -  балдардын  жетишкендиктери  белгиленет жана талданат.  Байкоонун  натый-

жалары  балдардын оюнун, окуусун жана Өнүгүүсүн уюштуруудагы келерки кадамдар-

ды пландаштыруу үчүн пайдаланылат;

   - балдардын ар тараптуу, кыймылдуу активдүүлүгү үчүн жана саламатгыгын чыњ-

доо үчүн шарттар түзүлӨт.

5. Мектепке чейинки билим берүү программасынын  (МЧББП) мазмунунун мүмкүн бол-

гон минимуму

   5.1.  Мектепке  чейинки  билим  берүү  программасы  ийкемдүү  болуусу  жана 

бардык  балдардын  керектӨӨлӨрүн канаттандыруу үчүн, алардын ийгиликтүү социа-

лизацияланышы үчүн мектепке  чейинки  курактагы  балдарды Өнүктүрүүнүн негизги

тармактарына багытталуусу керек.

   5.2.Мектепке чейинки билим берүү программасы тӨмӨнкүдӨй бӨлүмдӨргӨ бӨлүнӨт:

   - баланы Өнүктүрүүнүн негизги багыттарын ичине камтыган  негизги  (базалык)

бӨлүм;

   -  баланы Өнүктүрүүнүн  бир  же  бир  нече  багытын ичине камтыган  кошумча 

(вариативдик, автордук) бӨлүм.

   5.3.   Мектепке   чейинки   билим   берүү  уюмундагы, ошондой  эле  үй-бүлӨ  

дењгээлиндеги  кызмаггардагы  педагогикалык  процесстин  бирдиктүүлүгү  негиз-

ги  же  кошумча  программаларды  пайдалануу  жолу  менен  ишке  ашырылат.

   5.4.  Программада  балдардын жекече ӨзгӨчӨлүктӨрү эске алынат.  Иш  чаралар

балдарга  билим  берүү  менен гана чектелбестен, ошону менен  катар  балдардын

Өз  алдынча изилдӨӨсүнӨ, талдоосуна  да  түрткү берүүсү  керек, балдарды  окуу

процессине тартуу менен, аларда кызыгууну пайда кылуусу  керек.

   5.5.  Педагог,  же  кароону жана билим берүүнү ишке ашыруучу  адамдар  бал-

дардын  Өнүгүүсүнүн  дењгээлинин мониторингин жүргүзүүсү керек.

   5.6.  Мектепке  чейинки  бипим  берүү  программасынын  мазмуну   балдардагы 

толерантгуулукту  ӨнүктүрүүгӨ багытгалуусу керек.

   5.7.  Тарбиялоонун  жана  окутуунун  жарандык  мүнӨзү  мамлекеттик мектепке

чейинки билим  берүү  уюмунун мектепке чейинки  билим  берүү  программаларында

сакталууга тийиш. Билим берүү жана кароо боюнча жеке  менчик  кызматтар  жалпы

маданий  мамилелерге  жана  толеранттуулукка  багытталгандыкты   камтуу  менен

Стандартка жооп бериши керек.

   5.8.  Мектепке чейинки билим берүү программасы жекече мамилени, балдар под-

группалары  менен иштӨӨнү  камтуу менен, чоњ адам менен баланын инсанга багыт-

талган карьш-катышынын  принцибинде түзүлүүгӨ тийиш.

   5.9.  Мектепке чейинки  билим берүү программасы Өзүнүн ичине  тӨмӨнкү шарт-

тарды  түзүүнүн критерийлерин баяндап жазууну камтуусу керек:

   - балдардын физикалык жана психологиялык саламаттыгын коргоо жана бекемдӨӨ-

нү;

   - ар бир баланын эмоционалдык тынчтыгын;

   - баланын таанып-билүү жана интелдектуалдык Өнүгүшүн;

   - баланын инсандык, чыгармачылык жӨндӨмдүүлүгүнүн Өнүгүшүн;

   - балдарды жалпы адамзатгык салтгаргатартууну;

   - баланын толук кандуу Өнүгүшүн камсыз  кылуу  үчүн  үй-бүлӨ  менен  карым-

катышта болууну;

   - баланын социалдык адаптациясьш;

   - гендердик билим ©©

© колдоону;

   - дискриминацияланбаган билим берүүнү;

   -   атайъш   муктаждыктары  бар  балдар  менен   коррекциялык-педагогикалык  

жана   медико- психологиялык иштерди жүргүзүүнү.

   5.10.  Мектепке  чейинки  билим  берүү  программасы балдар жашоосун  уюшту-

руунун  ар  түрдүү  формаларын карайт:

   сабактар   окутуунун   атайын   уюштурулган   формасы катарында;

   - балдардын жекече жана биргелешкен ишмердүүлүгүнүн оптималдуу айкалышы.

   Мектепке  чейинки  билим берүү  программалары  мектепке  чейинки  курактагы 

балдарга  мүнӨздүү ишмердүүлүктүн ӨзгӨчӨ түрлӨрүн эске  алуу  менен   түзүлүшү  

керек:   кыймылдуу,   оюн,  интеллектуалдык,  кептик,  сүрӨттӨӨчү,  музыкалык,

театрлаштырылган ж.б.

   5.11.  Мектепке чейинки программа мектепке чейинки курактагы балдарды Өнүк-

түрүү жана  билим берүү алкагьшдагы тӨмӨнкү максаттарга жетишүүгӨ багытгалууга

тийиш:

   а) Социалдык жана жекече Өнүгүү

   - Өз апдынча, тапкыч, чыгармачыл ой жүгүрткӨн инсан болуу;

   - негизги мүнӨздӨрдүн, белгилердин иретин колдонуу менен  озүн-Өзү  баяндап

берүү;

   - Өзүнүн жана ӨзгӨнүн эмоцияларын кабыл алуусун жана түшүнүүсүн  демонстра-

циялоо;

   -  ар түрдүү коомдук иш чараларга катышуу жана эффективдүү социалдык жүрүш-

турушунун  жана Өзүн-Өзү кӨзӨмӨлдӨӨсүнүн кӨндүмдорүнӨ ээ болуу;

   - Өзүнүн тењтуштары менен жана чох адамдар менен баарлашуу;

   - адамдардын тышкы жана ички окшоштуктарын жана айырмачылыктарын аныктоо;

   - толеранттуулукту кӨрсӨтүү жана гендердик тењ укуктуулукка умтулуу.

   б) физикалык Өнүгүү:

   -  ӨздӨрү  тандап  алган  же  тарбиячы тарабынан сунушталган жалпы  (кӨлӨм-

дүү) жана  майда моториканы  (жалпы  Өнүктүрүүчүлүк  жана  негизги  кыймылдар) 

Өнүктүрүү  боюнча  кӨнүгүүлӨрдү ӨздӨштүрүү;

   -  кӨздү,  колдорду  жана  майда  булчуњдарды  координациялоону   Өнүктүрүү

үчүн  ар  түрдүү  прикладдык колдонмолорду пайдалануу;

   - Өздүк гигиенанын  жана ӨзүнӨ-Өзү жардам берүүнүн практикалык кӨндүмүн Өз-

дӨштүрүү.

   в) конгнитивдик Өнүгүү:

   - кабыл алууну, ой жүгүртүүнү, талкуулоону, суроо берүүнү жана эске тутууну

билүү;

   - жасап кӨрүү, жањылуу, ошондой  эле  тењтуштары жана чоњ адамдар менен ка-

рым-катыш  методу  менен  курчап турган  чӨйрӨнү активдүү  таануу  процессинде

проблемаларды аныктоо жана чечүү;

   - кепти коммуникация, оюн билдирүү, интерпретация куралы катарында пайдала-

нуу;

   - кӨрсӨтмӨлӨрдү ањгемелешүүлӨрдү, баяндоолорду сезимдүү

   угуу;

   - китеп окуута кызыгууну пайда кылуу;

   -  жазууга  чейинки (жазуунун элементтери) тӨмӨнкүдӨй ар түрдүү  формаларды 

пайдалануу:  ар  түрдүү формаларды жана фигураларды тартуу,  тамгаларды  басма

түрүндӨ жазуу, штриховкалоо;

   - негизги Өњ-түс гаммасын айырмалоо;

   нерселердин    негизги   белгилерин   жана   касиеттерин   классификациялоо

жана Өз  түшүнүүсүн билдирүү;

   - физикалык  жана  социалдык  дүйнӨнү  таануу ченеминде социалдык контактты

белгилӨӨ.

   г) чыгармачылык жактан Өзүн-Өзү кӨрсӨтүү жана эстетикалык Өнүгүү:

   -  адамдын сезимине  таасир  этүүчү  ар түрдүү материалдардын  касиеттерине 

кызыгуу  жана  үйрӨнүү;

   - Өзүнүн ишмердүүлүгүн элестетүү, эксперименттӨӨ, пландаштыруу жана баалоо;

   - Өзүн-Өзү кӨрсӨтүүнүн ар түрдүү ыкмаларын пайдалануу;

   -  оюндарда алган тажрыйбасын, кандайдыр бир фантазияны чагылдыруу, же  чоњ

адамдарын жүрүш- турушун тууроо;

   - ырдоо,музыка угуу жана бийлӨӨ кыймылдарын ичине камтыган музыкалык сабак-

тарга катышуу;

   - Өзүнүн чыгармачыл иштерин же башка балдардын иштерин талапка ылайык баян-

дап берүү  жана  баалоо.

   5.12.   Вариативдүү,   автордук  негизги  жана  кошумча  мектепке   чейинки  

билим   берүү   программалары   базистик   окуу   планынан   тышкары  түзүлӨт.

Билим   берүү   программаларынын приоритеттик багыттары айыл  жана шаар калкы-

нын мектепке чейинки  курактагы балдары  үчүн  билим  берүү  кызматына  карата 

калктын керектӨӨлӨрүнӨ  негизделет.  Кошумча  программалар  Өз  ичине төмөнкү-

лӨрдү камтышы мүмкүн:

   -  климаттын жана  жаратылыш  шарттарынын, экологиялык  жагдайдын абалынын, 

калктын  ден  соолугунун  ӨзгӨчӨлүктӨрүн эсепке алуу менен саламатгыкты чыњдоо

иш  чараларын  жана  режимдик  моменттерди жүргүзүү;

   - милдеттүү окуу планынан тышкары башка тилдерди үйрӨтүү.

   5.13. Мектепке чейинки профамманын алкагында мамлекеттик, расмий жана башка

тилди  үйрӨтүү  прогрессивдүү  методикаларга негизделиши керек жана кӨп тилдүү

билим  берүүнүн  методологиясын  реализациялоо  принциптерине  шайкеш  болуусу

зарыл.

       Мектепке чейинки билим берүү уюмунун ( МЧББУ ) базистик окуу

                                   планы

   6.1.  Базистик  окуу планы мектепке чейинки билим  берүүнүн  түзүлүшү  жана 

мазмуну  тууралуу  нормативдердин  комплекси  болуп  саналат. Метепке  чейинки

билим  берүү  уюмунун  базистик  окуу  планы  мектепке  чейинки   билим  берүү

системасын Өнүктүрүү концепциясында белгиленген  мектепке чейинки билим берүү-

нүн максаттарына жана милдеттерине жооп берет.

   Мектепке  чейинки  билим  берүүнүн  альтернативдүү  моделдеринин алкагында, 

ошондой  эле профессионалдык  жана  каржы  ресурстарынын жетишсиздигинин шарт-

тарында  баланын  ар  тараптуу  Өнүгүшү  үчүн  мектепке  чейинки  программанын

ар түрдүү  темалары,  предметтери  бир  сабакка  бириктирилген комплекстүү са-

бактардын ийкемдүү пайдаланышы каралат.

   6.2. Базистик окуу планы чагылдырат:

   1) Мектепке чейинки  билим берүүнүн  базалык  жана вариативдүү бӨлүктӨрүнүн

байланышын;

   2) билим берүү ишмердүүлүгү  үчүн  сабактын  убактысын  жана жумалык жүктү. 

Берилген  нормативдер   балдардын   Өнүгүшүнүн  курактык  жана   физиологиялык  

ӨзгӨчӨлүктӨрүнӨ   ылайык  белгиленген.

   6.3.  Базистик окуу планы жумушчу окуу пландарын, сабактардын расписаниеле-

рин  жана  күндүн  режимин иштеп чыгуу үчүн негиз болуп кызмат кылат.

   6.4.  Мектепке  чейинки билим берүү уюму жана кароо, билим берүү  кызматта-

рын ишке  ашыруучу  адамдар базистик окуу планын негиз кылып алуу  менен, окуу

планын ӨздӨрүнүн ишмердүүлүгүн  жана кызмат сферасын түзүүнүн ӨзгӨчӨлүктӨрүнүн

алкагында аныктай алышат.

   6.5.  Мектепке  чейинки  билим  берүү уюму жана үй-бүлӨ  дењгээлинде  кароо 

кызматын  ишке ашыруучу  адамдар, Базистик окуу планын негиз кылып алуу менен,

инклюзивдүү билим  берүү  үчүн ӨзгӨчӨ муктаждыктары бар балдарга адаптациялан-

 ган окуу планын иштеп чыга алышат.

   6.6. Базистик окуу планынын мазмуну жана түзүлүшү (МЧББУ):

   Инварианттык бӨлүк

___________________________________________________________________  

 №| Сабактын   |  II    |  I    | II    |       |       |         |

  | аты        |жаш ку- |Кенже  |Кенже  |Ортоњку|Улуу   |Даярдоо  |

  |            |рактагы |группа |группа |группа |группа |группасы |

  |            |группа  |2ден 3 |3төн 4 |4төн 5 |5тен   |6дан 7   |

  |            |1,5дан 2|жашка  |жашка  |жашка  |жашка  |жашка    |                                  

  |            |жашка   |чейин  |чейин  |чейин  |чейин  |чейин    |

  |            |чейин   |       |       |       |       |         |

__________________________________________________________________|

I.|Курчап тург | 1      |1      |1      | 1     |1      |         |

  |ан чөйрө ме |        |       |       |       |       |         |

  |нен таанышуу|        |       |       |       |       |         |

__|____________|________|_______|_______|_______|_______|_________|   

2.|кеп         |2       |2      |1      | 2     |1      |1        |

  |өстүрүү     |        |       |       |       |       |         |

__|____________|________|_______|_______|_______|_______|_________|                                        

3.|Сабатка     |        |       |       |       |       |         |

  |үйрөтүү     |  -     |-      |-      |-      |1      |2        |

__|____________|________|_______|_______|_______|_______|_________|                                        

4.|Математика  | -      |-      |1**    |1      |1      |2        |                               

__|____________|________|_______|_______|_______|_______|_________|                                          

5.|Конструктор |1       |1      |1**    |0,5**  |0,5**  |0,5**    |                                      

  |лоо         |        |       |       |       |       |         |

__|____________|________|_______|_______|_______|_______|_________|                                          

6.|Көркөм      | 1      |1      |1      | 1     |1      |         |

  |адабият     |        |       |       |       |       |         |

__|____________|________|_______|_______|_______|_______|_________|    

7.|Музыка      | 2      |2      |2      | 2     |2      |2        |                                          

__|____________|________|_______|_______|_______|_______|_________|                                                       

8.|Физкультура | 2      |2      |2      | 2     |2      |2        |                                          

__|____________|________|_______|_______|_______|_______|_________|                            

9.|жабыштырып  |-       |       |1      | 1     |1      |1        |

  |жасоо       |        |       |       |       |       |         |

__|____________|________|_______|_______|_______|_______|_________|                                       

10|Аппликация  | -      |1      |1      | 0,5** |0,5**  |0,5**    |                                          

__|____________|________|_______|_______|_______|_______|_________|                                        

11|Cүрөт       | -      |1      12      |2      |2      |2        |

__|____________|________|_______|_______|_______|_______|_________|                            

12|Сенсордук   | 2      |1      |-      |-      |-      | -       |

  |тарбия боюнч|        |       |       |       |       |         |

  |а дидактика-|        |       |       |       |       |         |

  |лык оюндар  |        |       |       |       |       |         |

__|____________|________|_______|_______|_______|_______|_________|                       

13|Кыргыз тили |-       |-      |-      |1      |2      |2        |                  

  |(орус тилдүү|        |       |       |       |       |         |

  |группалар үч|        |       |       |       |       |         | 

  |үн)орус тили|        |       |       |       |       |         |

  |(кыргыз тил |        |       |       |       |       |         |

  |дүү группа  |        |       |       |       |       |         |

  |лар үчүн)   |        |       |       |       |       |         |

__|____________|________|_______|_______|_______|_______|_________|                         

  |Бардыгы     | 11     |12     |13     |14     |15     |17       |

__|____________|________|_______|_______|_______|_______|_________|         

  |Узактыгы    |8-10мин.|10-12  |15 мин.|20мин. |25 мин.|30 мин.  |

  |ность       |жекече  |мин.   |       |       |       |         |

__|____________|________|_______|_______|_______|_______|_________|  

   * - кыргыз/орус тили мугалиминин 1 ставкасы 2 группага (сабактар подгруппа-

лар боюнча ӨткӨрүлӨт);

   ** - берилген предметтер боюнча сабактар бири-бири менен кезектешип 2 жума-

да бир ӨткӨрүлӨт ( ар бир сабак 1 айда 2 жолу).

   Тил  үйрӨтүүнүн  азыркы  методологиясын колдонуунун  алкагында, кӨп  тилдүү 

билим  берүүнүн алкагында балдарды  табигый  жол менен окутуу үчүн, кӨп тилдүү

чӨйрӨнү  түзүу  үчүн  сабактын  учурунда  башка тилди пайдалануу каралат. Мек-

тепке чейинки билим берүү уюмунда 2 тилди  билген  тарбиячылар  болсо (мисалы,

кыргыз, орус тилдерин), же тигил, же бул тилди билген  тарбиячылар болсо,  бул

технологияны пайдалануу кошумча каржыланууну талап кылбайт жана жакшы натыйжа-

ларды  берет.

   Окутуу алкагында каралат:

   -  балдарды  искусство  менен тааныштырууда  улуттук (жергиликтүү) жазуучу-

лардын, акындардын,  композиторлордун,   сүрӨтчүлӨрдүн  чыгармаларын,  улуттук 

(жергиликтүү)  фольклордун,   элдик  (жергиликтүү)  прикладдык чыгармачылыктын

үлгүлӨрүн киргизүү;

   -  мамлекеттик, расмий жана улуттук  тилдерди  үйрӨтүү,  райондо, областта, 

шаарларда,  айылдарда жашаган элдердин жана улуттук топтордун улутгук- маданий

салттары менен тааныштыруу.

   6.6. Окуу планынын  вариативдүү  бӨлүгү (сабактардын  тизмеси)  жергиликтүү  

билим  берүү  органдары тарабынан бекитилет.

   Вариативдик бӨлүктӨ 1 бала үчүн кошумча жүк ашпаш керек:

   - 1-2-кенже топтор жана ортоњку группа: жумасына 1 сабактан ашык

   эмес;

   - 5-7 жаштагы балдардын группалары: жумасына 2 сабактан ашык

   эмес;

   - факультативдик группалар (кружоктор) баланын жана балдардын ж:аш курагына

карата 10-30  мүнӨттүн аралыгында жүргүзүлӨт;

   - сабактао. коүжоктоо подгпүппалао боюнча жүпгүзүлӨт (12-15 бала")

   6.7.  Атайын  мектепке  чейинки билим  берүү уюмунда  базистик  окуу  планы 

билим  берүү  жана коррекциялык  ишмердүүлүк  үчүн,  атайын муктаждыктары  бар 

балдардын  гармоникалуу  Өнүгүшүн камсыздандыруу үчүн, тарбиячынын жана атайын

адистердин катышуусу менен  түзүлӨт. Өзүнүн  ичине  иштин  тӨмӨнкү  багыттарын

камтыйт:

   - баланын жалпы Өнүгүүсүн байытуу;

   - аномалдуу Өнүгүүнү коррекциялоо;

   - мектепте окууга даярдоо

   6.8. Атайын  кептик  мектепке  чейинки  билим берүү уюму үчүн базистик окуу

планынын мазмуну  жана түзүлүшү.

   Инварианттык бӨлүк.

____________________________________________________________  

№  |Сабактардын  | I     |II     |Ортоњку|Улуу   |Мектепке  |

п/п|аттары       |кенже  |кенже  |группа |группа |даярдоо   |

   |             |группа |группа |       |       |группасы  |

___|_____________|_______|_______|_______|_______|__________|

1. |Курчап турган|1      |1      |1      |1      |1         |

   |чөйрө менен  |       |       |       |       |          |

   |тааныштыруу  |       |       |       |       |          |

___|_____________|_______|_______|_______|_______|__________|                             

2. |Кнп өстүрүү  |1      |1      |1      |1      |1         |

___|_____________|_______|_______|_______|_______|__________|                                

3. |Сабатка      |-      |-      |-      |1      |2         |

   |үйрөтүү      |       |       |       |       |          |

___|_____________|_______|_______|_______|_______|__________|                        

4. |Математика   |-      |1      |1      |1      |2         |

___|_____________|_______|_______|_______|_______|__________|                                        

5. |Конструктор  |-      |1      |1      |1      |1         |

   |лоо          |       |       |       |       |          |

___|_____________|_______|_______|_______|_______|__________|                        

6. |логопед менен|-      |5      |5      |5      |5         |

   |иштөө        |       |       |       |       |          |

___|_____________|_______|_______|_______|_______|__________|                       

7. |Музыка       |2      |2      |2      |2      |2         |

___|_____________|_______|_______|_______|_______|__________|                                   

8. |Физкультура  |2      |3      |3      |3      |3         |

___|_____________|_______|_______|_______|_______|__________|                                         

9. |жабыштырып   |1      |1      |1      |1      |1         |

   |жасоо,       |       |       |       |       |          |

   |аппликация   |       |       |       |       |          |

___|_____________|_______|_______|_______|_______|__________|                      

10 |Сүрөт        |1      |1      |1      |1      |1         |

___|_____________|_______|_______|_______|_______|__________|                      

11 |Дидактикалык |-      |5 раз в|       |       |          |

   |оюндар       |       |нед.   |       |       |          |

   |             |       |индив  |       |       |          |

___|_____________|_______|_______|_______|_______|__________|                       

12 |Кыргыз       |-      |-      |-      |1      |1         |

   |тили         |       |       |       |       |          |

___|_____________|_______|_______|_______|_______|__________|          

13 |логопеддин   |-      |5      |5      |5      |5         |

   |тапшырмасы бо|       |       |       |       |          |

   |юнча тарбиячы|       |       |       |       |          |                    

   |нын коррекция|       |       |       |       |          |

   |лык сабактары|       |       |       |       |          |

___|_____________|_______|_______|_______|_______|__________|

   | Бардыгы     |8      |26     |21     |23     |25        |

___|_____________|_______|_______|_______|_______|__________|                                         

   |Сабактын     |10-12  |15     |20     |25     |30        |

   |узактыгы     |       |       |       |       |          |                        

___|_____________|_______|_______|_______|_______|__________|

   6.9. Таяныч-кыймыл аппараты жабыркаган балдар үчүн мектепке чейинки  билим 

берүү  уюмунун  Базистик окуу планынын мазмуну жана түзүлүшү

   Инварианттык бӨлүк.

_____________________________________________________  

№  |Сабактардын  |кенже  |Ортоњку|Улуу   |Мектепке  |

п/п|аттары       |группа |группа |группа |даярдоо   |

   |             |       |       |       |группасы  |

___|_____________|_______|_______|_______|__________|

1. |Курчап турган|1      |1      |1      |1         |

   |чөйрө менен  |       |       |       |          |

   |тааныштыруу  |       |       |       |          |

___|_____________|_______|_______|_______|__________|                             

2. |Кнп өстүрүү  |2      |2      |2      |2         |

___|_____________|_______|_______|_______|__________|                                 

3. |Сабатка      |-      |-      |1      |2         |

   |үйрөтүү      |       |       |       |          |

___|_____________|_______|_______|_______|__________|                        

4. |Математика   |1      |1      |1      |1         |

___|_____________|_______|_______|_______|__________|                                        

5. |жабыштырып   |1      |1      |1      |1         |

   |жасоо,       |       |       |       |          |

   |аппликация   |       |       |       |          |

___|_____________|_______|_______|_______|__________|

6. |Апплик(констр)1      |1      |1      |1         |

___|_____________|_______|_______|_______|__________|

7. |Сүрөт        |1      |1      |1      |1         |

___|_____________|_______|_______|_______|__________|                         

8. |логопед менен|5      |5      |5      |5         |

   |иштөө        |       |       |       |          |

___|_____________|_______|_______|_______|__________|

9. |Дарылоо      |2      |2      |2      |2         |

   |физкультурасы|       |       |       |          |

   |(массаждоо)  |       |       |       |          |                    

   |нын коррекция|       |       |       |          |

   |лык сабактары|       |       |       |          |

___|_____________|_______|_______|_______|__________|

10 |Физкультура  |2      |2      |2      |2         |

___|_____________|_______|_______|_______|__________|

11 |Оюн          |1      |1      |1      |1         |

___|_____________|_______|_______|_______|__________|                                    

12 |Тарбиячынын  | 5     |5      |5      | 5        |

   |(коррекциялык)       |       |       |          |

   |сабактары    |       |       |       |          |      

___|_____________|_______|_______|_______|__________|                     

13 |Кыргыз       |-      |-      |2      |2         |

   |тили         |       |       |       |          |

___|_____________|_______|_______|_______|__________|

8. |музыкалык    |-      |-      |2      |-         |

   |сабактар     |       |       |       |          |

___|_____________|_______|_______|_______|__________|           

   | Бардыгы     |22     |22     |27     |27        |

___|_____________|_______|_______|_______|__________|                                         

   |Сабактын     |15     |20     |25     |30        |

   |узактыгы     |       |       |       |          |                        

___|_____________|_______|_______|_______|__________|

   6.10. Содержание  и  структура  Базисного  учебного  плана  дошкольных образо-

вательных организаций для детей с нарушением интеллекта

_____________________________________________  

№ |Cабактардын |     Окуу жылдары           |

  |аттары      |                            |

__|____________|____________________________|    

  |            |  I   | II   |  III  |  IV  |

  |            |Сабактардын жумалык саны    |

__|____________|______|______|_______|______|              

1 |Физкультура |  3   |  3   |   3   |  3   |   

__|____________|______|______|_______|______|                            

2 |Оюн         |  6   |  6   |   6   |  6   |

__|____________|______|______|_______|______|                                  

3 |Сүрөттөөчү  |  3   |  3   |   4   |  4   |

  |ишмердүүлүк |      |      |       |      |

__|____________|______|______|_______|______|                                  

4 |Конструтор  |  1   |  1   |   1   |  1   |

  |  лоо       |      |      |       |      | 

__|____________|______|______|_______|______|                          

5 |Курчап турга|  2   |  2   |   3   |  3   |

  |н чөйрө мене|      |      |       |      |

  |н тааныштыр |      |      |       |      |

  | уу         |      |      |       |      |

__|____________|______|______|_______|______|                           

6 |Кеп         |  2   |  2   |   3   |  3   |

  |өстүрүү     |      |      |       |      | 

__|____________|______|______|_______|______|                    

7 |Математика  |  2   |  2   |   3   |  3   |

  |боюнча элеме|      |      |       |      |

  |нтардык тњшү|      |      |       |      |

  |нүктөрүн кал|      |      |       |      |

  |ыптандыруу  |      |      |       |      |

__|____________|______|______|_______|______|

8 |Музыкалык   |3     |3     |3      |3     |

  |сабактар    |      |      |       |      |                                    

  |Продолжитель|12-15 | 15   |20- 25 | 25-30|

  |  ность     |      |      |       |      | 

__|____________|______|______|_______|______|

9 |Сабактардын |12-15 |15    |20-25  |25-30 |

__|____________|______|______|_______|______|

  | Бардыгы    | 23   |  23  |  26   |  26  |

__|____________|______|______|_______|______|                                    

   Вариативдик бӨлүк:

   - дарылоо физкультурасы

   - массаж

   - сенсордук Өнүктүрүү

   6.11. ДүлӨй балдар үчүн мектепке чейинки билим берүү уюмунун Базистик  окуу

планынын  мазмуну жана түзүлүшү.

   Инварианттык бӨлүк

____________________________________________________________

№  |Сабактардын | I      |II     |Ортоњку|Улуу   |Мектепке  |

   |аттары      |ясли    |кенже  |группа |группа |даярдоо   |

   |            |группасы|группа |       |       |группасы  |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|

1. |Кеп         |1       |2      |2      |5      |5         |

   |өстүрүү     |        |       |       |       |          |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|                                

2. |Угуу кабыл  |1       |2      |2      |2      |2         |

   |алуусун     |        |       |       |       |          |

   |өнүктүрүү   |        |       |       |       |          |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|                        

3. |Математика  |1       |1      |1      |3      |3         |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|                                        

4. |Сүрөттөөгү  |4       |4      |2      |4      |4         |

   |ишмердүүлүк |        |       |       |       |          |

   |            |        |       |       |       |          |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|                        

5. |Физкультура |4       |4      |4      |4      |4         |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|

6. |Жабыштырып  | 2      |2      |2      |2      |2         |

   |жасоо, аппли|        |       |       |       |          |

   |кация,нерсел|        |       |       |       |          |

   |ерди жасоо  |        |       |       |       |          |

   |(эмгек)     |        |       |       |       |          |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|                      

7  |ООМ         |1       |2      |3      |3      |3         |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|

8. |Музыкалык   |2       |2      |2      |2      |2         |

   |сабактар    |        |       |       |       |          |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|                                   

9. |Оюн         |4       |4      |3      |3      |3         |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|                      

   | Бардыгы    |20      |23     |21     |28     |28        |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|                                          

   |Сабактардын |10мин   |10-12  |12-15  |20-25  |25-30     |

   |узактыгы    |        |       |       |       |          |                        

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|  

   6.12. Начар көргөн балдар үчүн мектепке чейинки билим берүү уюмунун Базистик

окуу планынын мазмуну жана түзүлүшү

   Инвариантная часть

____________________________________________________________

№  |Сабактардын | I      |II     |Ортоњку|Улуу   |Мектепке  |

   |аттары      |ясли    |кенже  |группа |группа |даярдоо   |

   |            |группасы|группа |       |       |группасы  | ___|____________|________|_______|_______|_______|__________|

1. |Кеп         |1       |1      |2      |2      |1         |

   |өстүрүү     |        |       |       |       |          |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|                                

2. |Көрүү       |2       |2      |2      |3      |3         |

   |кабыл алуусу|        |       |       |       |          |

   |н өстүрүү   |        |       |       |       |          |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|                        

3. |Математика  |1       |1      |1      |2      |2         |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|                                        

4. |Грамматика  |-       |-      |-      |1      |2         |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|

5. |Сүрөт       |1       |1      |1      |2      |2         |

   |ишмердүүлүгү|        |       |       |       |          |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|                        

6. |Физкультура |2       |2      |2      |2      |2         |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|

7. |Жабыштырып  | -      |1      |1      |1      |2         |

   |жасоо, аппли|        |       |       |       |          |

   |кация,нерсел|        |       |       |       |          |

   |ерди жасоо  |        |       |       |       |          |

   |(эмгек)     |        |       |       |       |          |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|                      

8. |Музыкалыr   |2       |2      |2      |2      |2         |

   |сабактар    |        |       |       |       |          |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|                                   

9. |Плео тарбия-|1       |1      |1      |1      |1         |

   |сы          |        |       |       |       |          |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|

10 |Микро, макро|        |       |       |       |          |

   |го багыт    |        |       |       |       |          |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|

   |Бардыгы     |10      |11     |12     |16     |17        |

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|                                         

   |Сабактардын |10мин   |10-12  |12-15  |20-25  |25-30     |

   |узактыгы    |        |       |       |       |          |                        

___|____________|________|_______|_______|_______|__________|    

   7. Өнүктүрүүчү чјйрӨ

   Өнүктүрүүчү  чӨйрӨ - балдардын ар тараптуу Өнүгүүсү жана  алардын  коопсуз-

дугу  (физикалык  жана психологиялык) үчүн  практикалык  жактан берилген шарт-

тардын комплекси.

   7.1. Өнүктүрүүчү чӨйрӨ:

   -  жалпы  дидактикалык  принциптерди  (жӨнӨкӨйдӨн  татаалга,  предметтиктен

абстрактууга)  жана  Өнүгүүнүн бардык сфераларын стимулдаштыруунун  зарылдыгын

эсепке алуу менен коюлган билим берүү  милдеттерине жетишүүгӨ шарт түзӨт;

   -  курчап  турган чӨйрӨнү үйрӨнүү жана таануу материалдарын балдарга жетки-

ликтүү  болгондой кылып берет;

   баланын  физикалык жана эмоционалдык    жактан  корголгондугунун  шарттарын

камсыз кылат;

   -  балдарга  группада  эркин  жүрүүгӨ  жана  тандап алууга,  активдүү  Өнү-

гүүгӨ  мүмкүнчүлүк берүүчү балдардын активдүү ишмердүүлүгү ү^чүн шартарды кам-

сыз кылат;

   -  балдардын  Өнүгүш  дењгээлине  ылайык келген, оюндарды, эксперименттерди

жана изилдӨӨлӨрдү  колдоочу кӨп максаттуу материалдарды пайдаланууну киргизет;

   - атайын  муктаждыктары бар балдарды окутуу үчүн оюнчуктар жана материалдар

менен камсыз кылат.

   8. Материалдар жана жабдуулар

   8.1.  Мектепке  чейинки  курактагы  балдарды жумшак инвентарь  менен камсыз 

кылуу  ГОСТко ылайык, бӨлүнгӨн каражатты эсепке алуу менен жүргүзүлүусү керек.

   8.2.  Эмеректер жана жабдыктар ар бир курактагы группалардагы балдардын са-

нына, ГОСТ боюнча типтүү жабдыктардьш тизмесине ылайык келүүсү зарыл.

   8.3.  Окуу  материалдары жана оюндар балдардын курактык жана жекече ӨзгӨчӨ-

чүктӨрүнӨ  ылайык  болууга жана балага жеткиликтүү

   болууга тийиш.

   8.4.   Баланын   ар  тараптуу  Өнүгүшү  үчүн  окуу -тарбия  жана  Өнүктүрүү 

ишмердүүлүгүнүн  тӨмӨнкүдӨй түрлӨрү үчүн зарыл болгон материалдар менен камсыз

кылуу талап кыланат:

   - ањгемелешүү жана китеп окуу;

   - чыгармачылык иш жана эркин сүрӨт тартуу; - дене түзүлүшү жагынан Өсүү.

   8.5.  Эмерек,  оюнчуктар, материалдар жана жабдыктар коопсуздук жана  сани-

тардык-гигиеналык нормалардын талаптарына ылайык келүүсү

   зарыл.

   8.6.  Атайын  муктаждыктары бар балдарды окутуу жана Өнүктүрүү үчүн оюнчук-

тар,  материалдар  жана жабдуулар менен камсыздандыруу.

   9. Балдардын ден соолугу

   Ден  соолук - бул жалањ гана оорунун же жаракаттын жоктугу эмес, бул бүтүн-

дӨй денелик,  жан  дүйнӨлүк  жана  социалдык саламаттык (Бүткүл  дүйнӨлүк  ден

соолук  уюмунун  аныктамасы).  Балдардын   ден соолугунун  абалынын жана оору-

сыркоосунун дењгээлинин кӨрсӨткүчтӨрү  мектепке  чейинки билим  берүү  уюмунун

ишинин эффективдүүлүгүнӨн жана кароонун сапатынан кӨз каранды.

   9.1.  Медициналык кызмат кӨрсӨтүү жана мектепке чейинки билим берүү уюмунун

профилактикалык  максатга  балдардын ден соолугунун абалына дарыгерлик байкооо

жүргүзүү мектепке чейинки  билим  берүү  уюму  жайгашкан территориалдык үй бү-

лӨлүк медицина борборлорунун үй-бүлӨлүк  дарыгерлер группасынын врачтары тара-

бынан (эгерде мектепке чейинки билим  берүү уюмунун  штатында  врач-педиатрлар 

болбосо) жана мектепке чейинки билим берүү уюмдарынын ортоњку звенодогу  штат-

тык медициналык кызматкерлери тарабынан ишке ашырылат.

   9.2.  Врачтардын  жана  медсестралардан штаттык бирдиги каралбаган үй-  бү-

лӨнүн  дењгээлинде  кароодо кызмат кӨрсӨтүү жашаган жериндеги медициналык кыз-

маткер тарабынан ишке ашырылат.

   9.3.Мектепке  чейинки  билим берүү уюму жана үй-бүлӨнүн дењгээлиндеги  кыз-

маттар  балдардын физикалык  жана нервдик-психикалык Өнүгүшүн, режимдин сакта-

лышын, дарылоо-саламаттыкты  сактоо иш  чараларын жүргүзүүнү жана тамактанууну

уюштурууну текшерүүнү ишке ашыруу  үчүн  медициналык  кызматкерлерди  тартууну

камсыз кылат.

   9.4.  Санитардык-гигиеналык  нормаларды  жана  эрежелерди, эпидемияга каршы 

режимди  сактоону текшерүү  жергиликтүү  Мамлекеттик санитардык эпидемиялогия-

лык кӨзӨмӨл борборунун  медициналык  кызматкерлери тарабынан ишке ашырылат.

   9.5.  Мектепке  чейинки  билим  берүү  уюмундагы,  ошондой  эле  үй-бүлӨнүн 

дењгээлинде короо алкагындагы ар бир баланын медициналык картасы (форма 0/26у)

жана прививкалык формасы  (0/63у) болуусу зарыл.

   9.6.  Ата-энелерге  балдарынын  ден соолугу жӨнүндӨ жана  медициналык  кыз-

маткер  тарабынан жүргүзүлгӨн бардык медициналык иш-аракеттер жӨнүндӨ маалымат

берилип туруусу керек.

   9.7.  Мектепке  чейинки билим берүү уюмунун ар бир группасында жана үй дењ-

гээлинде  кароодо  дарыгерге  чейинки  биринчи жардамды  кӨрсӨтүү үчүн аптечка

болуусу  зарыл. Дары  препараттары балдар жетпей турган, атайын бӨлүнгӨн жайда

сакталышы керек.

   Штаттык  медициналык  кызматкери болгон мектепке чейинки билим берүү  уюму-

нун  медпунктунда  Кыргыз  Республикасынын Саламаттыкты сактоо  министрлигинин

нормативдүү документтери  тарабынан бекитилген  тизмеге ылайык дарыгерлик жана

кечиктирилгис биринчи жардамдын  аптечкасы  болуусу зарыл.

   Медикаменттерди    жана   медициналык   белгилӨӨ   боюнча   буюмдарды  алуу   

медициналык кызматкерлердин  заявкасы  боюнча  мектепке  чейинки  билим  берүү 

уюмунун  жооптуу  адамдары тарабынан ишке ашырылат.

   9.8.  Бала атайын медициналык  жардам кӨрсӨтүүнү талап кылган  абалда болуп 

калса,  аны  тезинен жакын аралыктагы дарылоо-профилактикалык  уюмга  жеткирүү

зарыл.

   9.9.  Инфекциялык оору пайда болсо, же анын  шеги  болсо,  балага  мектепке

чейинки билим берүү  уюмдарына же үй-бүлӨ  дењгээлиндеги  кызматтарга  барууга

тыюу салынат.

   9.10.  Курс  респиратордук оорулардын саны кӨбӨйгӨн мезгилде ар бир  баланы 

эртењ  мененки кароодон ӨткӨрүү зарыл.

   9.11.  Оорунун таркап кетишинин алдын алуу үчүн жана дарыгерлик жана кечик-

тирилгис  биринчи  жардамды кӨрсӨтүү үчүн ооруп  калган  балдар ӨзүнчӨ бӨлүнүп

коюлат.

   9.12.  Мектепке чейинки билим берүү уюмундагы жана үй дењгээлинде кароодогу 

ден  соолукту  чыњдоочу  процедуралар  мектепке  чейинки  билим  берүү уюмунун

үйрӨтүлгӨн персоналынын  байкоосу астында жүргүзүлӨт.

   9.13.  Медициналык  кызматкерлер баланын ден соолугунун абалына ылайык  фи-

зикалык  жүктүн сакталышына  кӨз  салууга тийиш. ошол эле учурда физикалык кӨ-

нүгүүлӨрдүн түрлӨрүн,  сабактарды Өтүүнүн убактысын эсепке алуу зарыл.

   9.14.  Мектепке чейинки билим берүү уюмунун персоналы жана кароо, билим бе-

рүү  кызматтарын ишке   ашыруучу  адамдар  медициналык  кызматкерден  оорунун, 

ӨзгӨчӨ   инфекциялык   оорунун  профилактикасы жана дарыгерге чейинки  биринчи

жардамды кӨрсӨтүү боюнча инструктаждан ӨтүшӨт.

   9.15.  Мектепке  чейинки  билим  берүү уюмунун персоналы жана  кароо, билим 

берүү  боюнча кызматгарды  ишке  ашыруучу адамдар сабактарды Өтүүнүн методика-

сын жана  техникасын  сактоону,  группада күндүн режимин уюштурууну  жана ишке

ашырууну камсыз кылат.

   9.16.  Мектепке чейинки  билим  берүү уюмунун бүткүл персоналы  жана кароо, 

билим  берүү  кызматтарын ишке  ашыруучу  башка адамдар Кыргыз Республикасынын

Саламаттыкты сактоо министрлиги бекиткен графикке ылайык милдетгүү түрдӨ дайы-

ма медициналык кароодон ӨтүшӨт.

   10. Балдардын коопсуздугу

   10.1.  Мектепке  чейинки  билим берүү уюму жана кароо, билим берүү кызматын 

ишке  ашыруучу адамдар имараттын ичинде, тышында, мектепке чейинки билим берүү

уюмунун  территориясында  жана  кызмат  аткарылып  жаткан  жерлерде  балдардын

коопсуздугун камсыз кылуу үчүн  бардык  чараларды  кӨрүшӨт.  Мектепке  чейинки

билим берүү уюмунун штаты  жана  кароо, билим  берүү  кызматын  ишке  ашыруучу

адамдар тиешелүү талаптарды аткаруута карата үйрӨтүлгӨн болуусу керек.

   10.2.  Ар  бир бала мектепке чейинки билим берүү уюмунда же кызмат кӨрсӨтү-

лүп жаткан  башка жайларда болгон учурунда персоналдьш кӨз алдында болуусу ке-

рек.

   10.3.   Ар   бир  мектепке  чейинки  билим  берүү  уюмунда ӨзгӨчӨ  кырдаал-

дар   учурундагы эвакуациянын планы болуусу зарыл.

   10.4.  Зарыл  болгон  кызматтардын  (Өрт Өчүрүүчү  бӨлүм,  медициналык  тез 

жардам,  милиция,   Кыргыз  Республикасынын  ӨзгӨчӨ кырдаалдар  министрлигинин

жергиликтүү бӨлүмү,  ж.б.)  телефону  жана телефон номерлери  жеткиликтүү жана

кӨрүнүктүү жерде болууга тийиш.

   10.5.   Мектепке   чейинки  билим  берүү  уюмунун  жана  үй-бүлӨ дењгээлин-

деги   кызматтын жетекчилери Кыргыз Республикасынын ӨзгӨчӨ кырдаалдар министр-

лиги жана Өрт Өчүрүүчү бӨлүм менен  бирдикте  балдарды жана персоналды эвакуа-

циялоо боюнча регулярдуу окууларды ӨткӨрүп  туруулары керек.  Табигый  кырсык-

тардын  учурунда  эвакуациялоо боюнча  жооптуу  адамды  дайындап  коюу  зарыл.

Ата-энелер  менен сабак ӨткӨрүп, аларга эвакуация учурунда балдардын жайгашуу-

чу  жери  жӨнүндӨ  маалымдоо  керек. Мектепке чейинки уюмдардын  кызматкерлери

коопсуздук чаралары  боюнча  балдар  менен сабак ӨтүүгӨ тийиш.

   10.6.  Имарат  жана анын аймагы табигый кырсык болгон  учурга  карата зарыл

болгон  жабдуулар жана материалдар менен камсыз болуусу керек.

   10.7.    Мектепке   чейинки   мекемелердин   жана   үй-бүлӨ   дењгээлиндеги   

кызматтардын кызматкерлеринде баланы алып кетүүгӨ же аны менен болууга укуктуу

адамдардын  тизмеси  болууга  тийиш.

   10.8.  Мектепке  чейинки билим берүү уюмунда, ошондой эле кызмат кӨрсӨтүүчү

башка  жайларда  тазалооч у  каражаттар,  медикаменттер   жана  башка  кооптуу 

материалдар  балдар  жетпей  турган  жерлерде болуусу керек.

   10.9.  Мектепке  чейинки  мекемелердин   имаратында  жана   территориясында 

кирүү  жана  чыгуу  (негизги жана запастык) ачык болууга тийиш.

   10.10.  Оюндун  материалдары,  окуу  жабдыктары жана эмерек жуулган,  таза-

ланган,  оњдолгон,  курч кырлары жана дат баскан  же  салактаган бӨлүктӨрү жок

болуусу жана ГОСТтун талаптарына жооп  берүүсү керек.

   10.11.  Эмерек  жана  жабдыктар  имараттын  ичиндеги  оюндарга  жолтоо бол-

богондой   жана  жаракаттануунун алдын алгандай жагдайда коюлуусу зарыл.

   10.12.  Стационардык  тышкы  жабдыктар: селкинчектер, дӨњсӨӨлӨр, тепкичтер, 

ж.б.у.с.  атайын бӨлүнгӨн жайларда жайгаштырылуусу керек. Бардык жабдыктар бе-

кем коюлуп, бекитилүүсү зарыл.

   10.13.  Тышкы  жабдыктардын  алдындагы мейкиндик материал менен:  кум, чӨп, 

резина  менен  жабылуусу керек.

   10.14. Мектепке чейинки билим берүү уюмунун жана үй-бүлӨ дењгээлиндеги кыз-

маттардын короо- жайларында уулуу жана тикенектүү ӨсүмдүктӨр ӨспӨшү керек.

   10.15. Балдардын  жаш  ӨзгӨчӨлүгүнӨ  ылайык оюнчуктар  балдар  оозуна салып 

жана  жутуп жибербегендей, чоњ болуусу зарыл.

   10.16.  Группадагы  жылуулук берүүчү жабдыктар  жаракаттануунун алдын  алуу 

үчүн  корголгон  болуусу керек.

   10.17. Мектепке чейинки билим берүу уюмдарында айнектелген эшиктер пайдала-

нылбашы керек.

   10.18. Мектепке  чейинки  билим  берүү  уюмунун жана  үй-бүлӨ дењгээлиндеги 

кызматтардын жооптуу адамдары ата-энелерге алардын балдарынын коопсуздугу үчүн

кепилдик берүүгӨ тийиштүү.

   11. Санитардык жана гигиеналык шарттар

   11.1.Типтүү мектепке чейинки билим берүү уюмдары санитардык-гигиеналык эре-

желерге  ылайык келүүсү керек.

   12. Балдардын тамактануусун уюштуруу

   12.1.  Балдарды  тамактандыруу  алардын жаш  курагына,  тамак-аш  азыктарын

(белоктор,  майлар,  углеводдор)  керектӨӨнүн физиологиялык  нормаларына  жана

энергиясына ылайык  келүүсү  керек  (В Тиркемесин карањыз).

   12.2. Балдар коопсуз жана сапаттуу тамак-аш азыктары менен  камсыз  болуусу

зарыл.

   12.3.  Мектепке  чейинки билим берүү уюмдары жылдын кышкы-жазгы  мезгилинде

(ноябрдан  майга  чейин)  даяр тамакты (3-тамак) поливитаминдик кошулмалар ме-

нен же «С» витамини менен милдеттүү түрдӨ витаминизациялоо керек.

   12.4.  Мектепке чейинки билим берүү уюмунун персоналы балдардын рационалдык 

тамактануусун уюштуруу үчүн толук жоопкерчиликте болот.

   12.5.  Балдардын  тамактануусун  уюштуруу мамлекеттик санитардык  эпидемия-

логиялык  кӨзӨмӨл борбору тарабынан дайыма кӨзӨмӨлгӨ алынуусу талап кылынат.

   13. Имараттар жана участоктор

   13.1.  Мектепке  чейинки типтүү мекемелердин имараттары, участоктору № 9-17

-1/12,  Бишкек-2000-ж.  «Балдардын мектепке  чейинки  мекемелерин  жайгаштыруу

күтүүнүн» санитардык  эрежелерине жана нормаларына ылайык келүүсү керек.

   13.2.  Имараттар,  мүмкүнчүлүккӨ жана зарылдыкка жараша, атайын  муктаждык-

тары  бар  балдар үчүн атайын жабдуулар менен жабдылууга тийиш.

   14. Мектепке чейинки курактагы балдарды кароо жана билим берүү

   кызматын ишке ашыруучу адамдарга карата квалификациялык талаптар.

   Мектепке чейинки билим берүү уюмунун алкагында, ошондой эле үй-бүлӨнүн дењ-

гээлиндеги  кенже мектепке  чейинки  курактагы балдарды  кароо  жана билим бе-

рүүнү ишке ашырган адамдарга  коюлган талаптар:

   14.1.   Мектепке  чейинки  билим  беруунүн  Мамлекеттик  стандартын  реали-

зациялоо  тӨмӨнкү педагогикалык кадрлар тарабынан камсыз кылынышы керек:

   - базалык профилдик билими бар;

   -  квалификациялык  курстардан,  кошумча окуудан ӨткӨн  жана  квалификация-

лык  курактан  же кошумча окутуудан ӨткӨндүгу жӨнүндӨ документи бар.

   14.2.  Мектепке  чейинки балдарды кароо  жана  окутууну  ишке ашырган  адам 

балдарды  кароого жана  алар  менен  дайыма контактта болууга жарамдуу экенди-

гин аныктоо максатында  текшерүүнүн бардык процедураларынан, анын  ичинде сот-

толгондугун ( анын ичинде мӨӨнӨтүн ӨтӨгӨн) текшерүүдӨн  ӨтӨт.Катталган   адам,  

штаттык  персонал  мыйзам  бузгандыгы  үчүн   соттолгон  болбошу, психопатоло-

гиясы болбошу керек  жана  квалификациялык  талаптары жооп  бериши керек  жана 

Стандарт  менен тааныш болушу керек.

   14.3.  Мектепке  чейинки  билим  берүү уюмунун жетекчиси  жүйӨлүү  себептер 

боюнча  келбей калганда,  жетекчинин милдеттери анын орун басарына, же аны ал-

маштырган адамга  жүктӨлӨт.  Бул ошондой эле үй-бүлӨ дењгээлиндеги кызматтарга

да тиешелүү.

   14.4.  Мектепке чейинки билим берүү уюмунун ар бир  кызматкерине  же  кароо

жана  билим  берүү  кызматтарын  ишке  ашыруучу ар бир адамга анкеталык маалы-

маттары, билими жӨнүндӨ  маалыматтары кӨрсӨтүлгӨн жекече карточка жазылат.

   14.5.  Ар  түрдүү  типтеги же менчиктин формасындагы мектепке чейинки билим 

берүү  уюмунун жана  үй-бүлӨ дењгээлиндеги кызматтардын ишинин апкагында педа-

гогикалык курам же кароону  жана билим берүүнү ишке  ашыруучу  адамдар мезгил-

мезгили менен (5  жылда  1  жолудан  кем  эмес) квалификациясынын жана профес-

сионалдык кӨндүмдӨрүнүн дењгээлин жогорулатып туруулары зарыл.

   14.7. Педагогго негизги квалификациялык талаптар:

   - эффективдүү коммуникация жана  Өз  ара  байланыш (угуу, диалог  жүргүзүү,

жазуу, окуу) үчүн зарыл болгон жӨндӨмдӨрү жана кӨндүмдӨрү;

   - балдардын Өнүгүшүнүн жана балдардын психологиясынын ӨзгӨчӨлүктӨрүн билүү;

   - атайын муктаждыктары бар балдардын психологиясынын жана Өнүгүшүнүн  ӨзгӨ-

чӨлүктӨрүн билүү;

   жекече  жоопкерчиликтин  жана жекече укукту жана баалуулуктарды кадырлоонун 

маанилүүлүгүн  ичине камтыган индивидуумдун эркин коомдогу ролун түшүнүү  жана

урматтоо;

   - ӨзгӨрүлүп туруучу кӨз караштарды жана Өздүк этиканын таасирин  жана башка

баалуулуктарды тушүнүү жана урматтоо жӨндӨмү;

   - башкаруучулук кӨндүмдӨргӨ ээ болуу. (менеджменттин билими менен),

   Мектепке чейинки курактагы балдарды окутуу жана тарбиялоо:

   - балдарды Өнүктүрүү областындагы азыркы жетишкендиктерди  жана  билимдерди

пайдалануу;

   - балдардын физикалык, чыгармачыл, таанып-билүүчүлүк, эмоционалдык жана со-

циалдык  потенциалын кењейтүү;

   -  окуу-тарбия  процессине баалуулуктардын системасын Өнүктүрүүнү  киргизүү 

(таанып-билүүтӨ  кызыгуу жана сүйүү, Өзүнүн жӨндӨмдүүлүктӨрүнӨ ишенүү, адилет-

түүлүк);

   - коопсуз жана Өнүктүрүүчү чӨйрӨнү түзүү;

   - маданий, гендердик, этникалык жана социалдык ар түрдүүлүктү баалоо;

   - атайын муктаждыктары бар балдардын жекече ӨзгӨчӨлүктӨрүн эске алуу;

   - балдардын буга чейинки жекече тажрыйбасын эсепке алуу;

   - балдардын жӨндӨмдүүлүктӨрүнӨ дем берүүнү пайдалануу;

   -   башка   балдардын   кызыкчылыктарын  эске  алуу   менен, атайын муктаж-

дыктары   бар  тарбиялануучулар үчүн жагымдуу курчап турган чӨйрӨнү түзүү;

   -  группалык, жекече  сабактарды  подгруппалар боюнча  сабактарды  ӨткӨрүү,

анын ичинде атайын мектепке чейинки билим берүү уюмдарындагы атайын муктаждык-

тары бар балдар менен ӨткӨрүү;

   - баланын билимге, билгичтикке, кӨндүмдӨргӨ ээ болуусун стимулдаштыруу;

   - балдарды тарбиялоо жана окутуу, мектепке даярдоо. Түшүнүүнү  жана жӨндӨм-

дүүлүктү ичине камтуу менен балдардын Өнүгүү процессине  кӨз салуу жана текше-

рүү жӨндӨмдүүлүгү:

   -  ар түрдүү  таанып-билүүчүлүк, эмоционалдык, психомотордук жана социалдык

стратегияларды  колдонууну пяандаштыруу;

   -  ар түрдүү методдорду   жана   ыкмаларды   пайдалануу (ањгеме, демонстра-

циялоо  (презентацияларды) талкуулоо, группада окуп-үйрӨнүү ж.б. у.с.);

   -  балдарды Өнүктүрүү үчүн ата-энелерди  же аларды  алмаштыруучу  адамдарды

тартуу  жана  алар менен эффективдүү иштӨӨ;

   - балдарды баалоонун ар түрдүү методдорун аныктоо жана түрлӨндӨрүү;

   - балдар  коллективин  башкаруунун, конфликттерди  чечүүнүн кӨндүмдӨрүнӨ ээ

болуу.

   Түшүнүүнү  жана  жӨндӨмдүүлүктү ичине камтуу менен коомдун ӨнүгүшүнӨ  каты-

шууга  даяр  жана милдеттүү болуусу:

   -  мектепке чеиинки  программаларды Өнүктүрүү үчүн жамааттын жана  үй-бүлӨ-

нүн  ресурстарын  багыттоо;

   -  ар  түрдүү  уюмдарды  мектепке  чейинки бардык балдарды Өнүктүрүү  масе-

лелерине  тартууга  кӨмӨктӨшүү;

   -  педагог  мүчӨсү  болуп  эсептелген коомчулуктун  же жамааттын  керектӨӨ-

лӨрүн  билгендигин  демонстрациялоо;

   -  мектепке  чейинки билим  берүүнү  жакшыртуу үчүн  профессионал  недагог-

дорду,  колдоочу  персоналды жана  башкаларды  биргелешип  пландаштыруу, чечим

кабыл алуу жана иш ашырууга тартуу;

   Өзүнүн профессионалдык кӨндүмдӨрүн жакшыртуу жӨндӨмдүүлүгү:

   - окуу планын, сабактардын иштелмелерин  жазууда  жана  жањыртууда  билимин

демонстрациялоо;

   - Өзүнүн  профессионалдык  кӨндүмдӨрүн  жакшыртуу информациялык технология-

ларды  пайдалануу, профессионалдык билимин кењитүү.

   Эскертүү: билим берүүчү мекемелердин жамааттык жана башка түлӨрү үчүн.

   - Мектепке чейинки курактагы балдарды тарбиялоодогу иш  тажрыйбасынын болу-

шу;

   - жамааттын жана айыл ӨкмӨтүнүн мүчӨлӨрүнүн рекомондациясы жана  кепилдиги.

   14.8. Тарбиячыларды жана мектепке чейинки билим берүү боюнча башка адистери 

даярдоо  үчүн  жана   мектепке  чейинки  курактагы  балдарды  Өнүктүрүү   үчүн 

окуу  программалары   берилген  Стандарттын талаптарына ылайык келүүсү зарыл.

   15. үй-бүлӨнүн жана жамааттын катышуусу

   Коомчулуктун  ролу маанилүү болот, анткени анын   тутумуна  ата-энелер жана 

балдар  үчүн  кам кӨргӨн   адамдар,  үй-бүлӨнүн  башка  мүчӨлӨрү,  тарбиячылар

жана  мугалимдер,  администрация  мүчӨлӨрү, башкаруучулар ж.б. кирет.

   15.1.  Мектепке  чейинки  билим  берүү уюму  жана кароо  жана  билим  берүү 

кызматтарын  ишке  ашыруучу  адамдар  менен  ата-энелердин  ортосундагы бардык 

мамилелер  келишим  аркылуу  жӨнгӨ салынат.

   15.2.  Мектепке чейинки билим берүү уюму жана кароо билим берүү кызматтарын

ишке  ашыруучу  адамдар  ата-энелер менен жана коом /жамаат менен  балага Өсүү

үчүн жана Өнүгүү үчүн  шарттарды түзүү боюнча, колдоо жана алардын керектӨӨлӨ-

рүн канааттандыруу боюнча ӨнӨктӨштүк  мамилелерди  ӨнүктүрүүлӨрү керек.

   15.3.  Мектепке  чейинки  билим берүү уюму жана кароо, билим берүу кызматын

ишке  ашыруучу адамдар максаттар жана милдеттер жӨнүндӨ маалыматтарды, окутуу-

нун программаларын, ошондой  эле балдарды Өнүктүрүү жана окутууга зарыл болгон

маалыматтарды беришст.

   15.4.  үй-бүлӨнү  жана  жамаатты  (коомду жана коомчулукту) тартуунун арка-

сында  балдарды  мектепке чейинки билим  берүүгӨ  камтуунун, мектепке  чейинки

сапаттуу билим берүүнү жана кароону  уюштуруунун маселелерин натыйжалуу чечүнү

камсыз кылат.

   15.5.   Жергиликтүү   Өз   алдынча   башкаруу  органдары   жана жергиликтүү  

мамлекеттик  администрациялар мектепке чейинки демилгелерди колдого тийиш.

   16. Мамлекеттик билим берүү стандартын аткаруунун мониторинги

   16.1.  Мониторинг  мектепке  чейинки  билим берүүнүн курактык  жана  жекече 

ӨзгӨчӨлүктӨрүн  эсепке  алуу  менен  6 айдан 7 жашка чейинки балдарды кароонун

максаттарына жана милдеттерине жетүүнү кӨзӨмӨлдӨӨнүн каражаты болуп эсептелет.

   16.2. Мониторингдин объекттери болуп тӨмӨнкүлӨр эсептелет:

   - балдардын ден соолугун жана коопсуздугун камсыз кылуу үчүн шарттар;

   - имараттар жана короо-жайлар, материалдар, жабдыктар;

   -  мектепке  чейинки  билим  берүү  уюмунда кызмат кӨрсӨтүүчү  адамдар жана 

башка  кызмат кӨрсӨтүүчүлӨр;

   -   окуу   -  программалык  документация,  методикалык  куралдар,  оюн жана 

дидактикалык материалдар;

   - үй-бүлӨ жана жамаат менен карым-катыштын механизми;

   -  балдардын  Өнүгүүсүнүн (физикалык,  психологиялык, конгнитивдик,  кептик

жана  социалдык)  жана ден соолугунун денгээли;

   - атайын муктаждыктары бар балдардьш компенсатордук мүмкүнчүлүктӨрүнун Өнү-

гүш дењгээли.

   16.3. Мониторинг тышкы жана ички болушу мүмкүн.

   -  мектепке  чейинки  билим  берүү  уюмунун же  башка кызмат кӨрсӨтүүчүлӨр-

дүн   ишмердүүлүгүн   тышкы  баалоо  ушул  Стандартка  ылайык  билим  берүүнүн 

борбордук  жана  жергиликтүү  аткаруу  органдары тарабынан ишке ашырылат.

   ички  мониторинг  мектепке  чейинки  билим берүү  уюмунун  ӨкүлдӨру тарабы-

нан,  же  кызмат  кӨрсӨтүүчүнүн Өзү тарабынан жумушчу тартипте  ишке ашырылат.

Мониторинг билим берүү процессинин  абалынын натыйжаларын байкоо, баалоо  жана

прогноздоо үчүн ишке ашырылат.

   16.4. Мониторингдин процедурасы ӨзүнӨ тӨмӨнкү аспектилерди камтыйт:

   -  натыйжалуу жана  объективдүү  мониторинг ӨткӨрүү  үчүн  мектепке чейинки 

билим  берүү  жагындагы  профилдик  билими,  иш  тажрыйбасы   бар  адистердин, 

ата-энелердин,  жамааттардын,  НПОлордун ӨкүлдӨрүнүн катышуусу  менен  жумушчу

топ (3 кишиден кем эмес) түзүлӨт.

   -  тышкы  мониторинг  жылына   1-2  жолудан  ашык  змес ӨткӨрүлүшү мүмкүн.

   -  мониторингдин  коюлган  максаттарына жана милдеттерине жараша  маалымат-

ты  жыйноонун  ар  түрдүү  жолдору (анкетирлӨӨ, интервью, ж.б. ) пайдаланылышы

мүмкүн.

   -  натыйжалары сӨзсүз  түрдӨ жумушчу топ тарабынан талданат жана андан аркы

ишке  жетекчилик  катарында пайдаланылат.

   -  мониторингдин материалдары педагогикалык процесстин проблемалуу жактарын 

ачып  берүүсү,  күтүлүүчү натыйжаларды аныктоосу мүмкүн.

   -   мониторинг белгилүү бир проблемаларды талдоого  жана  алардын чечилишин  

издӨӨгӨ  багытталуусу мүмкүн.

   16.5. Балдардын  Өнүгүүсү  жана  коюлган  милдеттерге  жетүүнү  баалоо мек-

тепке  чейинки курактагы  балдардын  жаш  ӨзгӨчӨлүгүнӨ  ылайык  келүүчү  ыкма-

лар  жана  методдор  менен  ишке ашырылууга тийиш.

   16.6. Балдардын иштеринин портфолиосун  мониторингдин  аспектиси  катарында

пайдалануу.

   17. Каржылоо

   17.1.  Мамлекеттик традициялык  жана  мамлекеттик  альтернативдик  мектепке

чейинки билим берүү уюмдардьш,  ошондой  эле  менчик  билим  берүү кызматтарын 

каржылооо  Кыргыз  Республикасынын  мыйзамдарына ылайык ишке ашырылат.

   17.2.  Мектепке  чейинки билим берүүнү  каржылоонун  негизги  компоненттери 

тӨмӨнкүлӨр  болуп  эсептелет:

   - билим берүү ишмердүүлүгү;

   - багуу жана кароо;

   - тамактандыруу.

   17.3. Атайын  муктаждыктары  бар  балдардын  мамлекеттик  мектепке  чейинки 

билим  берүү  уюмдарында  болушу  мамлекеттин эсебинен каржыланат, ошондой эле

адистерди  жана  керектелүүчү  жабдыктарды атайын колдоо камсыз кылынат.

   17.4.  Мамлекеттик  стандарттын   кошумча  билим  берүү  жана  саламаттыкты 

чыњдоо  кызматтары  каалоосу боюнча жана ата-энелердин же аларды  алмаштыруучу

адамдардын эсебинен мамлекетгик жана  мамлекеттик эмес мектепке  чейинки билим

берүү уюмдарында боло алышат.

   А. тиркемеси. Баланы Өнүктүрүүнүн индикаторлору

   А.1 6 айлык куракка

   Угуу реакциялары:

   - Өзүнүн жана ӨзгӨнүн аттарына ар түрдүүчӨ реакция кылат.

   Нерселик ишмердүүлүгү:

   - ар түрдүү абалда болуу менен оюнчуктарды ишенимдүү алат жана кӨпкӨ  чейин

аны менен алектенет, бир колунан экинчи колуна алат.

   Жалпы кыймылдары:

   - кӨмкӨрӨсүнӨн чалкасына оодарылып жатат;

   - колдорун алмаштырып коюу менен, же бир аз эмгектӨӨ менен, жылат.

   Кеп Өстүрүү:

   - айрым муундарды айтат (былдырактын башталышы).

   Турмуш кӨндүмдӨрү:

   - тамакты эриндери менен түшүрүп, кашыктан жакшы жей алат;

   - табактагы суюк тамактан азыраак ичет.

   А.2.7 айлык куракка

   Нерселик ишмердүүлүгү:

   - оюнчук менен тарсылдатат, аны аркы- терки шилтейт, бир жерден экинчи жер-

ге алып коёт,  ыргытат.

   Жалпы кыймылдары:

   - жакшы эмгектейт: (кӨп, тез, ар түрдүү багытта),

   Кеп Өстүрүү:

   - кепти түшүнӨ баштайт: «кайда?» деген суроого кӨз карашы  менен  буюмдарды

издейт (саат, лампочка);

   - бир эле муунду кӨпкӨ чейин былдырап айтат.

   Турмуш кӨндүмдӨрү:

   - Өзү колунда кармап турган катуу азыкты жейт;

   - чоњ адам кармап турган идиштен иче алат.

   А.3.8 айлык куракка

   Эмоциялары жана социалдык жүрүм-туруму:

   - башка баланын кыймылдарын кӨрүп, күлӨт.

   Нерселик ишмердүүлүгү:

   -  оюнчуктар  менен  кӨпкӨ  чейин  алектенет жана  алардын касиеттерине жа-

раша ар  түрдүүчӨ аракеттерди жасайт;

   - чоњ адамдын оюнчуктар менен жасаган аракеттерин туурайт (топту түртӨт, ж.

б.).

   Жалпы кыймылдары:

   - Өзү отурат жана жатат;

   - бир нерсеге таянып, Өзу ӨйдӨ турат, туруп турат жана кайра отурат;

   - бир нерсеге таянып, бутун шилтейт.

   Кеп Өстүрүү:

   - Чоњ адамдын Өтүнүчү боюнча үйрӨнүп алган аракетти аткарат ( мисалы алакан

чабуу);

   - катуу, так жана кайталап ар түрдүү муундарды айтат.

   А 4.9-11 айлык куракка

   Угуу реакциялары:

   - музыка менен бийлейт.

   Нерселик ишмердүүлүгү:

   - касиеттерине жараша буюмдар менен ар түрдүүчӨ аракеттерди жасайт.

   Жалпы кыймылдары:

   - бир нерседен экинчи нерсеге колдору менен акырын карманып ӨтӨт.

   Кеп Өстүрүү:

   - «кайда?» деген суроого кӨз карашы менен дайыма бир жерде  туруучу  буюмду

(саат, лампочка)  издейт;

   - Өзүнүн атына карата жооп кылат;

   - чоњ адамдын аркасынан муундарды айтып, туурайт.

   Турмуш кӨндүмдӨрү:

   - колу менен кармап идиштен ичет;

   - гүлтүккӨ отуруу кӨндүмү калыптанат.

   А 5.12 айлык куракка

   КӨрүү реакциялары:

   - буюмдарды формалары боюнча айырмалайг,

   - сүрӨттӨгү тааныш ӨњдӨрдү тааныйт.

   Эмоциялары жана социалдык жүрүм-туруму:

   - балдардын келишине кубанат;

   - адамдарга тандап мамиле жасайт.

   Нерселик ишмердүүлүгү:

   - нерселер менен жањы аракеттерди жасоого ээ  болот жана чоњ адамдын Өтүнү-

чүн аткарат (мунара тургузуу, ж.б.).

   Кепти Өстүрүү:

   - алгачкы «бер», «апа» сыяктуу сӨздӨрдү айтат;

   - айтылган сӨз боюнча аракеттерди жасайт (куурчакка тамак берет, ж.б.);

   - түшүнгӨн кебин алгачкы жалпылоо пайда болот ( сӨз түрүндӨ ӨтүнүчкӨ  реак-

ция кылат).   

   А. 6.2 жаш куракка

   Кеп Өстүрүү:

   - ӨзүнӨ тааныш окуялар жӨнүндӨ ањгемени түшүнӨт;

   - чоњдор менен баарлашканда 3 бӨлүмдӨн  турган сүйлӨмдӨрдү, сын  атоочторду

жана ат  атоочторду колдонуу менен, пайдаланат.

   Сенсордук Өнүгүү:

   -үлгүгӨ же сӨзгӨ карата 3-4 карама-каршы Өњ-түстү тандайт.

   Нерселик ишмердүүлүгү жана оюн:

   - оюнда улантуучулук кыймыл аракеттин ирети жасалат.

   Кыймыл ишмердүүлүгү:

   - кезектешкен кадам менен 3 таякты (узундугу 40 см, интервалы 18-20 см) ат-

тайт;

   - бийиктиги 10 см. оолгон тоскоолдукту аттап ӨтӨт.

   Турмуштук кӨндүмдӨр:

   - аз- аздан кийимин кие алат.

   А 7.3-4 жаш куракка

   Психомотордук Өнүгүү:

   - кесилген сүрӨттӨрдүн 3-4 бӨлүгүн бириктире алат;

   - сызык чиет;

   - кагазга диагоналдуу сызык жүргүзӨт;

   - кайчыны пайдалана алат;

   - 20 см. бийиктиктен секирет;

   - чоњ топту ыргытат;

   - бутунун учу менен басат;

   - үч дӨњгӨлӨктүү велосипедди айдайт;

   - дӨњсӨӨчӨдӨн сыйгаланып түшӨ алат;

   - тепкичтен кадамдарын кезек менен коюп чыгат;

   - эки колдоп топту тосот;

   - карандашты муштумунда эмес, манжалары менен кармайт;

   - чопону тоголоктоп, жууруп, ушалайт;

   - шуру тизет;

   - барактарды бирден ачат;

   - айлана түрүндӨгү, вертикалдуу жанй горизонталдуу штрихтерди

тартат;                    :

   - мунара, коргон, кӨпүрӨ курат.

   Психосоциалдык Өнүгүү:

   - тааныш чоњ адамдар менен эскертүүсүз саламдашат;

   -«рахмат», «эч нерсе эмес» деп айтат;

   - тењтуштарынан оюнчук менен ойноо учүн уруксат сурайт;

   - башка балдарды туурап жүрүш-туруш эрежелерин аткарат;

   -  группалык оюндардын эрежесин аткарат (Чоњ адамдардын жетекчилиги  астын-

да);

   - Өз алдынча ишмердүүлүктү аткарып жатып, башка балдар  менен  сүйлӨшӨт  же

ањгемелешет;

   - чоњ адамдын Өтүнүчү менен ишмердүүлүккӨ аралашат;

   - оюн процессинде Өз аракеттерин пландаштырууга аракетгенет.

   Турмуштук кӨндүмдӨр:

   - Өз алдынча тамак жейт;

   - кийимин топчулай алат;

   - кол кабын киет;

   - Өз алдынча кийинет жана бут кийимин киет;

   - илгичти пайдалана алат;

   - чоњ адамдын жардамы менен тишин жууйт;

   - белгилүү коркунучтардан оолак болот (сынган айнек, күйүп жаткан от);

   - колун, бетин Өзү жууйт.

   Конгнитивдүү Өнүгүү:

   - чоњ жана кичине объектилерди айырмалай алат;

   - оор жана жењил буюм деген түшүнүктү билет;

   - узун жана кыска, чоњ жана кичине нерселерди айырмалайт;

   - 5 ке чейин санайт;

   - 3 геометриялык форманы (үч бурчтук, квадрат, айлана) билет;

   - 6 оњ-түстү билет жана тандайт;

   - сүрӨттүү китептерди тандайт жана карап кӨрӨт, тартылган нерселерди атайт,

бир сүрӨттӨгү  бир нече буюмду ажыратат;

   - бири-бирине байланыштуу нерселерди классификациялайт жана тандайт;

   - нерселерди бийиктигине, узундугуна, кењдигине карата ажыратат жана коет;

   - кайда, эмне үчүн, кандай деген суроолорду берет;

   - Өзүнүн атын, фамилиясын, атасынын жана апасынын аттарын атайт;

   - 4 сӨздӨн турган сүйлӨм түзӨт;

   - оюндагы ролдорду үн менен коштойт;

   - кыз, бала, эже, байке, чоњ апа,  чоњ ата, ж.б.  түшүнүктӨрдү  билет  жана

ажыратат;

   - дененин бӨлүктӨрүн билет жана атайт;

   - бир эле учурда эки аракетти аткара апат(ырдайт жана кол чабат, жерди теп-

килейт жана кол чабат, ж.б.);

   - нерселерди белгилери - Өњ-түс, чоњдугу, формасы,  саны,  сүрӨттӨр  боюнча

группаларга  бӨлӨт;

   - жӨнӨкӨй ањгемеге кошулат;

   - окшоштугу жана айырмачылыгына жараша салыштырма мүнӨздӨмӨнү билет;

   - ӨткӨн чактагы жана келер чактагы этиштерди пайдаланат;

   - жекелик жана кӨптүк сандын формаларын айырмалайт.

   А 8.5 жаш куракка

   Психомотордук Өнүгүү:

   - координациялуу кыймылдайт;

   - эки буттап алдыга секирет;

   - бир буттап секирет;

   - ишенимдүү чуркайт;

   - бир бутунан экинчи бутуна Өтүп тепкичтен чыгат жана түшӨт;

   - топ менен ойнойт (оюндун бардык типтерин);

   - Өз алдынча кайчыны пайдаланат;

   - 4-10 бӨлүктӨн турган кесилген сүрӨттү түзӨт;

   - контурдан чыгып кетпей, сүрӨттӨрдү боейт;

   - пластилинден, кагаздан ар нерселерди жасайт;

   - кандайдыр бир нерселерди айткан иретте тизет;

   - сызык боюнча түз кесет;

   - бутунун учу менен жењил чуркайт;

   - тењ салмактуулугун кармайт;

   - буттарын кайчылаштырып, эки буттап секирет;

   - скакалка менен секирет;

   - жӨнӨкӨй фигураларды кесет;

   - карандашты туура кармайт;

   - контурдан чыгып кетпей, сүрӨттӨрдү боейт;

   - жабыштырып, чаптайт;

   - кыргыз оюмдарынын элементтерин тартат.

   Психосоциалдык Өнүгүү:

   - досторду тандайт;

   - Өзүнүн шаарын жана кӨчӨсүн билет;

   - чоњдорго байкоо жүргүзүү,  алардын  кӨрсӨтмӨсүн  аткаруу, изилдӨӨнүн жар-

дамы менен  үйрӨнӨт;

   - элестеткени боюнча ойнойт;

   - Өзүнүн пикири болот;

   - группадагы тењтуштарынын жүрүш-туруш эрежелерин аткарат;

   - белгилүү бир милдеттери болот жана аларды аткарат;

   - ар түрдүү материалдардан бир нерселерди жасайт.

   Конгнитивдик Өнүгүү:

   - Юго чейин санайт;

   - мейкиндикте багытын таба алат;

   - мезгилди билет, кечээ, ӨткӨн жумада, эчак, бүгүн, эртењди ажыратат;

   - нерселерди белгилери боюнча классификациялайт;

   -  Өзүнүн атын, фамилиясын, ата-энесинин, фамилиясын, атын, атасынын  атын,

үй дарегин  атайт;

   - грамматиканын эрежелерине ылайык сүйлӨмдӨрдү түзӨт;

   - маалыматтарды билдирет жана кабыл алат;

   - жакындары менен жана тааныштары менен жакшы баарлашат;

   - материалды түшүнӨт;

   - ањгемеге кошулат;

   - окуяларды айтып берет;

   - оюндарды жана сюжетгерди ойлоп табат;

   -  сюжеттүү- ролдук  оюн реалдуу  боло баштайт, деталдары, мезгили, мейкин-

диги эске алынат;

   - сӨздӨрдүн  маанилерин сурайт жана «кайда?», «качан?», «кантип?» деген су-

роолорду берет;

   - группалык чечимдерди  кабыл  алуу,  ролдорду  бӨлүштүрүү, эрежелерди сак-

тоо менен  группалык оюндарга катышат;

   - нерселердин функцияларын, себеп-натыйжалаш байланышын түшүнӨт;

   - кӨњүл буруусунун кӨлӨмү бир топ кенейет;

   - негизги жана негизги эмес окуяларды ажыратат;

   Турмуш кӨндүмдӨрү:

   - китептерди, кутучуларды чаптоого чоњдорго жардам берет;

   - тарбиячынын жетекчилиги менен сабактарга даярданууга ашканага дежур болуу

милдетин аткарат;

   - ашканага (столду сервировкалоого) дежур болуу милдетин аткарат;

   - Өздүк гигиенасын сактайт;

   - таракты, бет аарчыны, тиш щеткасын колдоно алат;

   - кашыкты, вилканы, салфетканы пайдалана алат;

   - тӨшӨгүн салат, жыйнайт.

   А 9.6-7- жаш куракка

   Психомотордук Өнүгүү:

   - эки бутун кӨтӨрүп, секирет;

   - катарда туруп, кӨнүгүүлӨрдү аткарат;

   - топту оњ жана сол колдору менен тосот;

   - чуркап баратып жерден буюмду алат;

   - балдар велосипедин тебет;

   - 30 см. бийиктиктен секирет;

   - Өзүнүн атын «жазат» (басма тамга менен);

   - адамды бетинин, колунун, бутунун, кийиминин деталдары менен тартат;

   - камыр чопо, пластилинди пайдалануу менен 2-3-бӨлүктӨн  турган  нерселерди

жасайт;

   - сүрӨттү контурдун чегинен чыгарбай боёйт.

   Психосоциалдык Өнүгүү:

   - эмоцияларын (жек кӨрүү, бактылуулук, сүйуү, ж.б.) демонстрациялайт;

   - тењтуштарынын эмоцияларын жана ойлорун кабыл алат;

   - досторду тандайт;

   - дайыма байкоо жүргузбӨстӨн балдар менен ойнойт;

   - башкаларга оюндун эрежелерин Өзү түшундүрӨт;

   - чоњдордун ролун туурайт;

   - максатка жетүү учүн аракеттерди пландаштырат;

   - конкреттүү тапшырмаларды аткарат;

   -   чоњдор   жана   балдар   тарабынан   таанылгандыктын   жана  бааланган-

дыктын  маанилүүлүгун түшүнӨт;

   - Өзүнүн укуктарын коргойт;

   - айрым коомдук кӨрүнүштӨрдүн себептерин түшүнӨ баштайт.

   Конгнитивдүү Өнүгүү:

   - 20га чейинки эсепти билет (логикалык, иреттик, тескерисинче);

   -1ден 10го чейин сандарды кӨрсӨто алат;

   - мейкиндикте багытын табат;

   - мезгилди билет;

   - белгилери боюнча нерселерди классификациялайт;

   - жуманын күндӨрүн, айларды билет;

   - тартылган нерсенин бӨлүгү кайсы, бүтүнү кайсы экенин аныктайт;

   - фамилиясын, атын, дарегин, телефон номерин, туулган күнүн атайт;

   - жӨнӨкӨй окуяны ирети менен айтып бере алат;

   - күнүмдүк окуяларды айтып берет;

   - окуялардын болгондугун жана ордун (деталдары менен кошо) баяндайт;

   - «эмне үчүн?» деген суроого жооп берет;

   - 4-5 сӨздӨн турган сүйлӨмдӨрдү кайталайт;

   - 5-6 сӨздӨн турган сүйлӨмдӨрдү түзӨт;

   - синонимдерди, антонимдерди туура тандайт;

   - «тыбыштар», «муундар», «сӨздӨр» деген түшүнүктӨрдүн маанисин билет;

   - керектүү сӨздӨрдү колдонуп, суроолорун жана каалоолорун айтат;

   - кырдаалды оозеки баяндоо боюнча сүрӨттӨрдү табат;

   - нерсе жасалган материалды атайт;

   - нерселердин, кубулуштардын, кырдаалдардын, ж.б. окшоштуктарын  жана айыр-

мачылыктарын аныктайт.

   Турмуштук кӨндүмдӨрү:

   - кийимдерин тыкандык менен бүктӨп илип, бут кий имин ордуна коет;

   - Өзүнүн кийимин жана бут кийимин иретке  келтирет (жууйт, тазалайт, курга-

тат);

   - сабакка Өз алдынча даярданат;

   - курулуш материалын, оюнчуктарды Өз алдынча ордуна жыйнайт, аларды жууйт;

   - китептерди жана оюнчуктарды ремонттоого чоњдорго жардам берет;

   -  ашкана боюнча дежурлуктун милдетин Өз алдынча аткарат: столду  сервиров-

калайт, тамактарды коёт (мӨмӨ- жемиш), тамактангандан кийин идиштерди жыйнайт;

   - сюжеттүү -ролдук оюндар үчүн оюнчуктарды Өз алдынча жасайт (дүрбү, желек-

тер, сумкалар);

   -  ата-энелер  үчүн,  балдар бакчасынын кызматкерлери  үчүн, бӨбӨктӨр  үчүн 

сувенирлерди даярдайт;

   сабактар   үчүн  жана  Өз  алдынча  ишмердүүлүк  үчүн  колдонмолорду (куту-

чалар,   саноочу  материалдар, ж.б.) даярдайт;

   -  Өз  алдынча  ишмердүүлүктӨ жаратылыштык, жараксыз, жана башка  материал-

дар  менен  иштӨӨ  кӨндүмдӨрүн пайдаланат;

   -  Өзүнүн  ишмердүүлүгүн, анын ичинде эмгек ишмердүүлүгүн пландаштыра алат, 

зарыл  болгон  деталдарды алат, татаал эмес даярдоолорду жасайт;

   - денесинин тазалыгына, кийиминин тыкандыгына, чачынын тарамына кӨз салат;

   - жӨтӨлгӨндӨ, чүчкүргӨндӨ ары карап, оозун бет аарчы менен жабат;

   - тамак ичкенде үн чыгарбай, столдо тулку боюн түз кармап отурат;

   - кашыкты, вилканы, бычакты, салфетканы пайдаланганды билет.

   Б. тиркемеси.

   Адистештирилген   мектепке  чейинки  билим  берүү  уюмдарында  ӨзгӨчӨ 

муктаждыктары   бар  балдардын группаларын комплектӨӨ.

   Угуусу жабыркаган балдар:

   - дүлӨй балдар үчүн 3 жашка чейинки жана 3 жаштан ӨйдӨ курактагы балдар - 6

балага чейин;

   - начар уккан 3 жашка чейинки балдар үчүн - 6 балага чейин;

   - начар уккан 3 жашар балдар үчүн - 8 балага чейин;

   -  мындан  аз  балдарды  камтыган группаларды  түзүүгӨ  кошумча  каражаттар 

бӨлүнүп  берилген  шарттарда уруксат берилет.

   Кеби жабыркаган балдар:

   -  кеби  жабыркаган балдардын бардык группалары жаш курагын эсепке алуу ме-

нен  жана  кептик Өнүгүүсүнүн дењгээлине жараша кылдат тандоо менен комплекти-

ленет.

   а) кеби ӨтӨ оор жабыркаган балдардын (ОНР, алалией, дизартрией, ринолалией)

группаларына  4  жаштан баштап кабыл алынат;

   б)  кебинин  фонетикалык  жактан толук ӨнүкпӨй калышынан (тили колдоюу) жа-

быркаган  балдар  үчүн группаларга 5 жаштан баштап;

   в) кекечтенген балдардын группасына - 2-3 жаштан баштап;

   -  нормалдуу кепке  ээ  болуп,  дарылануусун  ийгиликтүү аяктаган  7  жашка

чейинки балдар  жалпы

типтеги мектепке чейинки мекемелерге которулушат.

   - Группалардын толтурушу:

   а) Кеби ӨтӨ оор жабыркаган 8 жашка чейинки балдар үчүн 10 балага чейин;

   б) 3 жаштан ӨйдӨ балдар учүн - 15 балага чейин;

   в) ФФНР менен балдар үчүн 3 жаштан ӨйдӨкүлӨр үчүн гана -1 5 балага чейин;

   Кеби  жабыркаган  балдар  үчүн  группаларда  жана  мектепке  чейинки  меке-

мелерде  балдардын  болуусунун мӨӨнӨтү жарым жылдан 1 жылга чейин.

   КӨрүүсү жабыркаган балдар:

   -  Бардык  мектепке  чейинки  группалар  балдардын  жаш  курагын  жана  кӨ-

рүүсүнүн  жабыркаган дењгээлин эсепке алуу менен комплектиленет:

   а) азиз жана начар кӨргӨн балдар үчүн группа;

   б) чалыр кӨздүү жана амблиопиясы менен балдар үчүн группа;

   в) дурусураак дефекттери менен балдар үчүн группа.

   - мектепке чейинки мекемелер тӨмӨнкүдӨй комплектиленет:

   а) кенже группа - 2-3- жаштан 3-4 жашка чейинки балдар;

   б) ортоњку группа - 3-4 жаштан 4-5 жашка чейин;

   в) улуу группа - 4-5-ж. 5-6 ж. чейин;

   г) даярдоо группасы - 6 дан 7 жашка чейин.

   Мектепке чейинки фуппалардын толтурулушу:

   а) азиз балдар үчүн 3 жашка чейин жана 3 жаштан ӨйдӨ - 6 балага чейин;

   б)  начар  кӨргӨн, амблиопиясы менен, чалыр кӨздүү 3 жашка  чейинки  балдар

үчүн -  6  балага  чейин;

   в) начар кӨргӨн, 3 жаштан ӨйдӨ балдар үчүн - 10 балага чейин.

   Интеллектисинен жабыркаган бапдар:

   -   бардык  мектепке чейинки  группалар  жаш  курагын  эсепке  алуу   менен  

тӨмӨнкүдӨй  комплектиленет:

   а) кенже группа - 3-4 тӨн 4-5 ж. чейин;

   б) ортоњку фуппа - 4-5тен 5-6 ж. чейин;

   в) улуу группа - 5тен 6 ж. чейин;

   г) даярдоо фуппасы - 6 дан 7-8 ж. чейин; - толтурулушу:

   а) 3 жашка чейинки курактагы - 6 балага чейин;

   б) 3 жаштан ӨйдӨ курактагы - 10 балага чейин;

   в) акыл-эси абдан артта калган 3 жаштан ӨйдӨкү балдар үчүн -8 балага чейин.

   Таяныч - кыймыл аппараты жабыркаган балдар:

   Таяныч - кыймыл аппараты жабыркаган балдарды комплектилӨӨ алардын жаш кура-

гын эсепке алуу  менен жүргүзүлӨт:

   а) ясли группасы - 2ден 3 жашка чейинки балдар;

   б) кенже группа - ЗтӨн 4 жашка чейин;

   в) ортоњку группа - 4тӨн 5 жашка чейин;

   г) улуу группа - 5тен 6 жашка чейин;

   д) даярдоо группасы - бдан 7 жашка чейин.

   Мектепке  чейинки  билим  беруү  уюмунда  таяныч - кыймыл  аппараты  жабыр-

каган  балдардын группаларынын толтурулушу:

   а) 3 жашка чейин - 6 балага чейин;

   б) 3 жаштан Өтүп - 8 балага чейин.

   Угуусу  жабыркаган  балдар үчүн мектепке чейинки мекемелерде  дүлӨй  балдар 

үчүн  да,  начар  уккан  балдар  үчүн да Өз алдынча группалар  уюштурулат. Бир

группада дүлӨй  жана  начар  уккан балдарды бирге тарбиялоого жол берилбейт.

   4 же андан ашык группасы бар мектепке чейинки мекемелер тӨмӨнкүдӨй комплек-

тиленет:

   а) биринчи жылдагы группа - 2ден ЗкӨ же ЗтӨн 4 жашка чейинки балдар;

   б)  экинчи жылдагы группа - ЗтӨн 4кӨ же 4тӨн 5ке  чейинки,  биринчи  жылдын

программасын ӨткӨн  балдар;

   в)  үчүнчү  жылдагы  группа - 4тӨн 5ке же 5тен 6 жашка чейинки, экинчи жыл-

дын  программасын  ӨткӨндӨр;

   г)  тӨртүнчү  жылдагы  группа - 5тен 6 га же 6 дан 7ге чейинки үчүнчү  жыл-

дын  программасын  ӨткӨндӨр;

   д) бешинчи жылдагы группа - 6 дан 7ге чейин, тӨртүнчү  жылдын  программасын

ӨткӨндӨр.

   В. тиркемеси

   Балдар  рационун түзүүдӨ тамактардын ар  түрдүү  болуусуна кӨз салуу зарыл,

бир эле  тамактын ошол күнү гана эмес, жакынкы аралыкта да кайталануусуна  жол

бербӨӨ керек. Балдардын тамагынын  жеткиликтүү  түрдӨ  ар  түркүн болушу алар-

дын жетиштүү ӨлчӨмдӨ бардык зарыл  болгон  азыктарды алуусунун кепилдиги болуп

саналат.

   Мектепке  чейинки  курактагы  балдар үчүн  тамак азыктарынын сунуш кылынган

нормалары  (ВОЗдун  маалыматтары боюнча)

Курагы:         Энергетикалык       Белоктор г.,  Майлар г., Углеводдор г,

                баалуулугу ккал                       

1 жашка чейин   820                 14            14          56

1-3 жаш         1360                16            16          64

4-6 жаш         1830                20            20          80

7-8 жаш         2190                25            25          100

   Мектепке  чейинки  билим  берүү уюмдарында  жылдын  кышкы-жазгы  мезгилинде 

(ноябрдан  майга чейин)  даяр  азыктарды  поливитаминдүү  премикс  менен  же С 

витамини  менен  витаминизациялоо жүргүзүлӨт.

   Г.тиркемеси

   үй-бүлӨ жана жамаат менен иштӨӨнүн керсӨткүчтӨрүнүн индикаторлору.

   Г1

   Педагогдор  үй-бүлӨлӨрдүн  кызыгуулары,  алектенүүлӨрү, маданий  ӨзгӨчӨлүк-

тӨрү  жана  профессиялары  жӨнүндӨ  маалымат  жыйнашат, ошондой  эле  МЧББУнун 

ишмердүүлүгүнӨ  катышуусун колдойт:

   -   ар   түрдүү   жазуу   жүзүндӨгү  маалыматтарды  (мисалы,  кулактандыруу  

тактасындагы  кулактандырууларды,  жекече чакырууларды, маалымат баракчаларын,

ж.б.) группада ӨткӨрүлүүчү  иш чаралар жӨнүндӨ  дайыма  маалымат  берип  туруу

үчүн пайдаланышат;

   - үй-бүлӨ мүчӨлӨрүнӨ балдар үчүн жүрүштӨрдү, спектаклдерди, экскурсияларды, 

спортгук  иш  чараларды уюштурууга катышкандыгы үчүн дем беришет.

   Г2,

   Педагогдор  балдарды  окутууга  байланыштуу чечим кабыл алуу процесси  үчүн 

жоопкерчиликти дайыма тењ бӨлүшӨт:

   -  балдар менен иштӨӨдӨгү иштин улануучулугун камсыздоо максатында балдарды

тарбиялоо  жана  Өнүктүрүү  боюнча  практикалык  маселелерди, анын  ичинде үй-

бүлӨлүк  маданият  маселелерин  талкуулашат;

   -   ата-энелер   үйлӨрүндӨ  пайдалансын  үчүн   балдарды   Өнүктүрүү   жана 

окутуу   боюнча  маалыматтарды беришет;

   -  педагогдор, ата-энелер уйлӨрүндӨ пайдаланууга мүмкүн болгон  ресурстарды

камсыз  кылышат,  китепкана жана игротека уюштурушат.

   ГЗ.

   Педагогдор  ата-энелерге   балдарды  кароо,  Өнүктүрүү  жана  билим   берүү 

жӨнүндӨ  маалыматтар менен таанышуу, алмашуу мүмкүнчүлүгүн беришет:

   - ата-энелер чогулушу, конференциялар, адистер менен жолугушуу, ж.б.

   Г4.

   Педагогдор үй-бүлӨлӨргӨ алардын балдары   үчүн  колдоо жана тейлӨӨгӨ ээ бо-

луусуна  жардамдашат.

   - ата-энелердин ӨздӨрүнүн балдарынын билим алуу укугун коргоо боюнча ишмер-

дүүлүгүнӨ  кӨмӨктӨшӨт.

   - үй-бүлӨлӨр үчүн ресурстарды алуу максатында жергиликтүү жамааттын ар түр-

дүү уюмдары  менен карын-катнаш түзүүгӨ умтулушат.