КР Финансы министрлигинин 2017-жылдын 29-июнундагы № 97-Б буйругуна ылайык КҮЧҮН ЖОГОТТУ

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КАРЖЫ МИНИСТРЛИГИ

БУЙРУК

2014-жылдын 27-ноябры № 179-п

«Эсеп-чот планы жана аны пайдалануу боюнча колдонмону бекитүү жөнүндө»

(КР Финансы министрлигинин 2015-жылдын 18-ноябрындагы № 195-б, 2016-жылдын 14-декабрындагы № 202-б буйругунун редакциясына ылайык)

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2014-жылдын 3-ноябрындагы № 624 токтомунун 1-пунктун аткарууга, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2011-жылдын 16 майындагы № 224 “Бюджеттик мекемелерде бухгалтердик эсепти уюштуруу боюнча жобонун токтомуна өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү тууралуу”, ошондой эле 2014-жылдын 15-сентябрындагы № 530 Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтомунун негизинде мамлекеттик аткаруу органдарынын жеке ченемдик документтерин бекитүү боюнча ыйгарым укуктарын берүү жөнүндө токтомуна ылайык,

БУЙРУК КЫЛАМ:

1. Эсеп-чот планы жана аны пайдалануу боюнча колдонмо бекитилсин.

2. Бул буйрук расмий жарыяланган күндөн тартып күчүнө кирет.

3. Ушул буйрук расмий жарыяланган күндөн тартып ички аудит жана бухгалтердик эсеп методологиясынын башчылыгы тарабынан Кыргыз Республикасынын юстиция министирлигине бир күн ичинде мамлекеттик катоого жөнөтүлсүн.

4. Коомчулук менен байланыштар боюнча сектор Кыргыз Республикасынын Финансы министирлигинин веб-сайтына ушул буйруктун жарыяланышын камсыз кылсын. 

5.  Бул буйруктун аткарылышын көзмөлдөөнү өзүмө калтырам.

ЭСЕП-ЧОТ ПЛАНЫ ЖАНА АНЫ ПАЙДАЛАНУУ БОЮНЧА КОЛДОНМО

(КР Финансы министрлигинин 2015-жылдын 18-ноябрындагы № 195-б, 2016-жылдын 14-декабрындагы № 202-б буйругунун редакциясына ылайык)

1-глава Бюджеттик мекемелердин эсеп-чот планы

86. Бюджеттик мекемелердин эсеп-чот планы төмөнкүдөй эсеп-чот тизмеси түрүндө болот, анын алкагында ар бир эсеп-чот аталышка жана сандык символго ээ, классификациянын белгилүү критерийи боюнча класстарга жана топторго киргизилет:

2-глава.  Бюджеттик мекемелерде бухгалтердик эсептин эсеп-чот планын пайдалануу тартиби

§1. Жалпы жоболор

87. Кыргыз Республикасынын бюджеттик мекемелери чарбалык аткарымдардын эсебин алууну жүргүзүүдө бухгалтердик эсептин эсеп-чотунда кош жазуулар ыкмасы менен баяндалуучу эсеп-чот планын колдонушат.

88. Бюджеттик мекемелер пайдаланган бухгалтердик эсептин бардык эсеп-чоту Эсеп-чот планында көрсөтүлгөн. Эсеп-чот планы кирешелердин, чыгашалардын бюджеттик классификациясы жана кошуп эсептөө ыкмасын колдонуу үчүн зарыл статьялар кошумчаланып, активдер жана милдеттенмелер аткарымдары менен тутумдашкан.

89. Эсеп-чот планы жети деңгээлдүү структурага ээ. Бухгалтердик эсепти жүргүзүү үчүн бешинчи жана жетинчи деңгээлдин статьялары колдонулат (эсеп-чот жана элементтер). Бухгалтердик жазуулар (коштомолор) элементтер боюнча гана жүргүзүлөт. Калган деңгээлдер маалыматты жалпылоо үчүн каралган жана түздөн-түз кош жазууларды жүргүзүү үчүн колдонулбайт.

90. Эсеп-чот планынын төмөнкүдөй структурасы бар:

91. Бугалтердик эсептин максаты үчүн маалыматты баштапкы агрегаттоо жана калдыкты эсептеп чыгуу бешинчи деңгээлдин статьялары (эсеп-чоту) боюнча жүргүзүлөт. Маалыматты андан ары агрегаттоо финансылык отчетторду түзүүгө жараша жүргүзүлөт.

92. Талдоо максаты үчүн бюджеттик мекеме эсеп-чот планынын элементтерине зарыл субэлементтерди ачууга укуктуу.

§2. Кирешелер жана чыгашалар жагында бухгалтердик эсептин принциптери

93. Киреше - бул активдердин келип түшүүсү же өсүшү же болбосо таза активдердин көбөйүшү менен туюнтулган милдеттенмелердин азаюу формасында болуп өтүүчү отчеттук мезгил ичинде экономикалык пайданын көбөйүшү. Мамлекеттик башкаруу секторунун башка субъекттеринен алынган капитал, ошондой эле баштатан эле сатууга арналган активдердин адилеттүү базар наркынын өзгөрүшү киреше болуп саналбайт жана түздөн-түз таза активдердин эсеп-чотунда эсепке алынат.

94. Продукцияларды сатып өткөрүүдөн, жумуштарды аткаруудан, кызмат көрсөтүүдөн же Кыргыз Республикасынын ченемдик-укук актыларына ылайык белгиленген иштин башка түрлөрүн жүргүзүүдөн алынган кирешелер эсеби (атайын каражат) бюджеттик мекемелер тарабынан кассалык ыкма боюнча жүргүзүлөт.

95. Чыгаша - активдердин чыгарылышы же түгөнүшү же болбосо таза активдердин азайышына алып келүүчү милдеттенмелердин көбөйүү формасында болуп өтүүчү отчеттук мезгил ичинде экономикалык пайданын азайышы. Мамлекеттик башкаруу секторунун башка субъекттеринин мекемелерине киргизилген (берилген) капитал, ошондой эле активдердин адилеттүү базар наркынын өзгөрүшү чыгаша деп эсептелбейт жана түздөн-түз таза активдер эсеп-чотунда эсепке алынат.

96. Чыгашалар тийиштүү милдеттенмелерди эсептегенде же болбосо төмөнкү түрдө акча каражатын төлөгөндө таанылат:

а) көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигинин (мындан ары - КМШ) алкагында эл аралык уюмдарга жана бирикмелерге төгүмдөрдү кошпогондо, субсидиялар менен фанттар боюнча чыгаша деп акча каражатын төлөгөн учурда таанылат. КМШ алкагында эл аралык уюмдарга жана бирикмелерге төгүмдөр тийиштүү милдеттенмелерди таануу учурунда таанылат;

б) эмгек акы төлөө боюнча чыгаша мекеме кызматкери алдында эмгек акы төлөө жана башка эмгеги үчүн сый акы боюнча милдеттенмелерди тааныган учурда ар бир айдын аягында таанылат. Ушул эле учурда мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча төгүмдөр жагындагы тийиштүү чыгашалар да таанылат;

в) товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү пайдалануу боюнча чыгашалар төмөнкүдөй учурларда таанылат:

- кызматтык сапарларга байланыштуу чыгашалар: кызматкердин кызматтык иш сапарга (командировкага) чыгашасын мекеме жетекчиси бекиткен учурда. Мында, Кыргыз Республикасынын аймагы боюнча иш сапарында иш сапар күбөлүгү таризделет, ал эми Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары күбөлүк таризделбейт, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарынын, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин жетекчилигинин жана депутаттарынын ишин камсыздоочу кызматкерлер, ошондой эле Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Аппаратынын иш Башкармасынын жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин иш Башкармасынын Автотранспорттук ишканасынын кызматкерлеринин иш сапарларынан башкасы;

- коммуналдык кызмат көрсөтүү жана байланыш кызматы үчүн чыгаша: жыл бою - коммуналдык кызматтан акы төлөөгө эсеп-чот алынган учурда, ал эми жыл аяктаганда коммуналдык кызматтан эсеп-чоттун алынган-алынбагандыгына карабастан жыл үчүн финансылык отчеттуулукту түзгөн учурда;

- ижара акысы боюнча чыгашалар ар бир мезгилдин аягында ижара келишимине ылайык мекеме ижара акысын төлөөнү жүргүзүүгө милдеттүү болгон учурда;

- транспорттук кызмат көрсөтүү боюнча чыгашалар күйүүчү-майлоочу материалдар (мындан ары - КММ) менен запастык бөлүктөр жагында - мекеме жетекчиси иш жүзүндө пайдаланылган КММ запастары менен запастык бөлүктөрдүн суммасын бекиткен учурда, башка уюмдар тарабынан транспорттук каражаттарды оңдоо жана жүргүнчүлөрдү жана жүк ташуулар кызматы жагында - мекеме дарегине коюлган акы төлөөнүн эсеп-чотуна ылайык иш жүзүндө кызмат көрсөтүлгөн учурда;

- контракт боюнча кызмат көрсөтүүлөр (юридикалык, консультациялык, күзөт маалымат технологиясы жагында жана башка) үчүн чыгашалар: мекеме дарегине коюлган акы төлөөнүн эсеп-чотуна ылайык кызмат иш жүзүндө көрсөтүлгөн учурда;

- негизги фонддорду учурдагы оңдоо боюнча кызмат көрсөтүүлөр үчүн чыгашалар: оңдоо боюнча иш толук аяктаган же болбосо аткарылган иш актысынын негизинде жумуштун орто аралык этабы аяктаган учурда жана мекеме дарегине коюлган акы төлөөнүн эсеп-чотунун негизинде;

- тез жарактан чыгуучу буюмдар жана учурдагы чарбалык максаттар үчүн сатылып алынган буюмдар жана материалдарга байланыштуу чыгашалар: колдонгондо эсептен чыгаруу актысы боюнча алар толук керектен чыккан учурдан чыгаша деп табылганды кошпогондо, пайдаланууга өткөрүп берген учурда;

- өкүлчүлүктөр чыгашалары: чыгаша фактысын жана өкүлчүлүк мүнөзүн ырастаган баштапкы документтердин негизинде мекеме жетекчиси ошол чыгашаны бекиткен учурда;

- бекем отчеттуулук бланкасы үчүн чыгашалар: бланктарды керегине жараша пайдалануу үчүн аларды өткөрүп берген учурда;

г) негизги фонддордун амортизациясы боюнча чыгаша бухгалтердик отчеттуулук формаларын мекеме тарабынан даярдоонун мезгилдүүлүгү менен таанылат;

д) пайыздар боюнча чыгаша кредиттик келишимдер жана зайым келишимдери шартына ылайык мезгилдүү негизде таанылат;

е) мамлекеттик ишканаларга субсидиялар жана гранттар субсидиялар менен гранттар иш жүзүндө берилген учурдан тартып таанылат;

ж) социалдык жөлөк пулдар боюнча чыгаша төмөнкүдөй учурларда таанылат:

- социалдык камсыздоо боюнча жөлөкпул - ай сайын социалдык камсыздоо боюнча милдеттенмелер кошуп эсептелген учурда;

- социалдык жардам боюнча жөлөкпул - калкка социалдык жардам менен байланышкан жөлөкпулду жана жеңилдиктерди иш жүзүндө төлөгөн учурда;

з) стипендиялар ар бир айдын аягында стипендиялар боюнча милдеттенмелерди тааныган учурда таанылат.

(КР Финансы министрлигинин 2015-жылдын 18-ноябрындагы № 195-б буйругунун редакциясына ылайык)

97. Эгерде кирешелер же чыгашалар оңдолгон учурда, анда мындай оңдоолор адегенде оңдолуучу кирешелерде жана чыгашаларда эске алынган элементтер боюнча жүргүзүлөт.

98. Белгилүү бир мезгилде финансылык натыйжаны аныктоо үчүн ар бир отчеттук мезгилдин аягында кирешелер жана чыгашалар суммасы таза активдер бөлүмүнө, атап айтканда бухгалтердик жазуу жолу менен 41111 200 «Кирешелер жана чыгашалар жыйындысы» элементине ташымалданат. 41111 200 «Кирешелер жана чыгашалар жыйындысы» элементи боюнча алынган калдык өз кезегинде 41111 100 «Финансылык натыйжа» элементине ташымаланат.

99. Эсеп-чот планында бешинчи деңгээл бухгалтердик эсептин эсеп-чотун чагылдырат, ал боюнча калдыктар (сальдо) финансы-чарба иштеринин натыйжалары жөнүндө отчет түзүүгө катыштырылат. Жетинчи деңгээлде кирешелер менен чыгашалардын ачык айкын элементтери бар чарбалык аткарымдар чагылдырылат.

100. Кирешелер жана чыгашалар эсеп-чотунда эске алынган аткарымдар өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду эске алуу менен кирешелердин жана чыгашалардын бюджеттик классификациясынын тийиштүү статьяларында эсепке алынгандар менен бирдей.

101. 11 «Салыктык киреше» категориясына таандык эсеп-чот Кыргыз Республикасынын Салык кодексинде белгиленген салыктык түшүүлөрдүн бардык түрүн эсепке алуу үчүн арналган.

102. 12 «Социалдык муктаждыктарга төгүмдөр/чегерүүлөр» категориясына таандык эсеп-чот кызматкерлердин камсыздандыруу төгүмдөрүн, жумуш берүүчүлөрдөн камсыздандыруу төгүмдөрүн, жеке ишкерлерден камсыздандыруу төгүмдөрүн жана социалдык муктаждыктарга башка төгүмдөрдү/чегерүүлөрдү эсепке алуу үчүн арналган.

103. 13 «Алынган расмий трансферттер» категориясына таандык эсеп-чот чет мамлекеттердин өкмөттөрүнөн, эл аралык уюмдардан алынган трансферттерди эсепке алуу үчүн, ошондой эле жергиликтүү бюджеттерге гранттарды, өз ара эсептешүүлөр боюнча берилүүчү каражатты эсепке алуу үчүн арналган.

104. 14 «Салыктык эмес киреше» категориясына таандык эсеп-чот депозиттер боюнча пайыздарды, дивиденддер, КРУБ пайдасын, жаратылыш ресурстарын пайдалануу үчүн акыны, мүлктүн ижара акысын, административдик жыйымдар менен төлөмдөрдү, мамлекеттик алымдарды, саламаттык сактоо чөйрөсүндө кызмат көрсөтүү үчүн акыны, билим берүү чөйрөсүндө кызмат көрсөтүү үчүн акыны, маданият чөйрөсүндө кызмат үчүн акыны, башка кызмат түрлөрүн көрсөтүү үчүн акыны, айып санкцияларын, ыктыярдуу трансферттерди жана башка салыктык эмес кирешени эсепке алуу үчүн арналган.

105. Эсеп-чот 14511 «Башка салыктык эмес киреше» төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 14511 100 «Мамлекеттин пайдасына айлантылган кирешелер»;

- 14511 200 «Башка салыктык эмес кирешелер»;

- 14511 300 «Курустук пайда/чыгаша»;

- 14511 400 «Жергиликтүү маанидеги инфраструктураны өнүктүрүүгө жана күтүүгө чегерүүлөр»;

- 14511 500 «Негизги фонддордун акысыз түшүүсү»;

- 14511 600 «Запастардын акысыз түшүүсү»;

- 14511 700 «Негизги фонддордун чыгарылышынан киреше».

106. Элемент 14511 100 «Мамлекеттин пайдасына айлантылган кирешелер» колдонуудагы мыйзамдарга ылайык мамлекеттин менчигине айлантылган мүлктү эсепке алуу үчүн арналган.

107. Элемент 14511 200 «Башка салыктык эмес кирешелер» салыктык эмес кирешелердин бардык түрүн (анын ичинде товарларды сатып өткөрүүдөн, кызмат көрсөтүүдөн жана аткарылган жумуштан алынган кирешелер) эсепке алуу үчүн арналган, буларга карата эсеп-чоттун бекитилген планында өзүнчө элемент каралган эмес.

108. Элемент 14511 300 «Курстук пайда/чыгаша» чет өлкө валютасын улуттук валютага алмаштырууда келип чыккан пайданы/чыгашаны, башкача айтканда, чет өлкө валютасы менен операцияларды жүргүзүүдө келип чыккан курстук айырманы эсепке алууга багышталган.»;

108-1. Элемент 14511 400 «Жергиликтүү маанидеги инфраструктураны өнүктүрүүгө жана күтүүгө чегерүүлөр» жергиликтүү маанидеги инфраструктураны өнүктүрүүгө жана күтүүгө чегерүүлөрдөн акча каражаттарынын түшүүсүн эсепке алууга багышталган. Пайдалуу кен чыккан жерлерди (курулуш материалдары катарында, анын ичинде курулуш материалдарын өндүрүүдө чийки зат катары колдонулуучу пайдалуу кендерди кошпогондо) иштетүүнү (казып алууну) жүзөгө ашыруучу жана кайсы жерде катталганына карабастан жергиликтүү бюджетке чегерүүлөрдү жүргүзүүчү жеке же юридикалык жак төлөөчү болуп саналат»;

109. Элемент 14511 500 «Негизги фонддордун акысыз түшүүсү» эл аралык уюмдардан, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнөн, юридикалык жана жеке жактардан акысыз негизде бюджетик мекеме тарабынан алынган негизги фонддорду эсепке алуу үчүн арналган. Башка бюджеттик мекемеден (бир министрликтин же ведомствонун ичинде) алынган негизги фонддор «Ички ведомстволук эсептешүү» 33171 130 элементи бар корреспонденцияда берилүүчү активдин балансалык наркы боюнча (б.а. топтолгон амортизация кемитилгенден кийинки баштапкы наркы боюнча) эсепке алынат.

110. Элемент 14511 600 «Запастардын акысыз түшүүсү» эл аралык уюмдардан, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнөн, юридикалык жана жеке жактардан акысыз негизде бюджеттик мекеме тарабынан алынган запастарды эсепке алуу үчүн арналган.

111. Элемент 14511 700 «Негизги фонддордун чыгып калышынан киреше» бюджеттик каражатка мурда сатылып алынган негизги фонддорду кошпогондо, негизги фонд объектисин таанууну токтотуунун натыйжасында (мисалы, активди сатууну) алынган пайданы эсепке алуу үчүн арналган. Аткарымдан пайда чыгып калуудан таза түшүүлөр менен чыгып калган активдин балансалык наркынын ортосундагы айырма катары аныкталат.

112. Атайын каражат боюнча кирешелерди эсепке алуу төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: кредит боюнча - кирешелердин тийиштүү элементи, дебет боюнча - акча каражатынын эсебине таандык элемент. Кирешелерди таабуу менен бир эле мезгилде товардык-материалдык запастарды сатып өткөргөн учурда запастарды эсептен чыгаруу жана чыгашаларды таануу боюнча дагы бир бухгалтердик жазуу жүргүзүлөт.

113. Ар бир отчеттук мезгилдин аягында кирешелердин бүткүл суммасы 41111200 «Кирешелер жана чыгашалар жыйындысы» элементине төмөнкүдөй түрдө ташымаланат: дебет боюнча - кирешелердин бардык элементи, кредит боюнча - 41111 200 «Кирешелер жана чыгашалар жыйындысы».

     114. Кирешелерди эсепке алуу боюнча эсептердин типтүү корреспонденциясы (атайын каражаттар) төмөнкүдөй түрдө түзүлөт:

115. 21 «Кызматкерлердин эмгек эмгек акысы» категориясына таандык эсеп-чот туруктуу, убактылуу иштеген кызматкерлердин эмгек акысы боюнча чыгымдарды, ошондой эле жумуш берүүчүнүн Социалдык фондго төгүмдөрдү төлөө боюнча чыгымдарын (кошуп эсептөөлөрдү) таануу үчүн арналган.

116. 22 «Товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү пайдалануу» категориясына таандык эсеп-чот өлкөнүн ичинде иш сапарларына чыгашаны, коммуналдык кызмат көрсөтүүнү, байланыш кызматын, ижара акысын, транспорт кызматын, консультациялык кызматты, мүлктү учурдагы оңдоо, мүлктүн абалын күтүү боюнча кызматты, мамлекеттик кызматчыны окутууну, учурдагы чарбалык максаттарга буюмдарды жана материалдарды алууну, өкүлчүлүктөрдүн чыгашасын, мамлекеттик баалуу кагаздарды чыгаруу боюнча чыгашаны жана саламаттык сактоо системасында бирдиктүү статьяда көрсөтүлгөн чыгашаны, тамак-аш азыктарын сатып алууну эсепке алуу үчүн арналган.

117. 23 «Негизги фонддордун амортизациясы боюнча чыгаша» категориясына таандык эсеп-чот негизги фонддордун амортизациясы боюнча чыгашаны эсепке алуу үчүн арналган.

118. 24 «Пайыздар» категориясына таандык эсеп-чот кредиттер, мамлекеттик баалуу кагаздар боюнча пайыздык чыгашаларды, индекстелген суммалар боюнча калктын карызын тындыруу боюнча чыгашаларды, мамлекеттик сектордун башка бирдигине пайыздарды төлөө боюнча чыгашаны эсепке алуу үчүн арналган.

119. 25 «Субсидиялар» категориясына таандык эсеп-чот мамлекеттик ишканага (финансылык эмес, финансылык) берилген субсидиялар, жеке менчик ишканаларга (финансылык эмес, финансылык) берилген субсидиялар боюнча чыгашаларды эсепке алуу үчүн арналган.

120. 26 «Гранттар» категориясына таандык эсеп-чот чет мамлекеттердин өкмөттөрү берген гранттарды, эл аралык уюмдар берген гранттарды, эл аралык уюмдарга төлөнгөн төгүмдөрдү, эл аралык уюмдар тарабынан берилген капиталдык гранттарды, жергиликтүү бюджеттер тарабынан берилген гранттарды, өз ара эсептешүүлөр жана берилген субвенциялар боюнча берилүүчү каражаттарды эсепке алуу үчүн арналган.

121. 27 «Социалдык жөлөкпул» категориясына таандык эсеп-чот социалдык камсыздоо боюнча жөлөк пулду, аскер кызматчыларын мамлекеттик милдеттүү камсыздандырууну, калкка социалдык камсыздандыруу боюнча төлөмдөрдү, калкка социалдык камсыздандыруу боюнча үстөк акыны, калкты медициналык камсыздандырууну, калкка социалдык жардам боюнча жөлөкпулду башка социалдык жөлөкпулдар менен төлөмдөрдү, калкка берилген жеңилдикти, социалдык камсыздоо боюнча башка чыгашаны жана ден соолукту чыңдоо иш-чараларына чыгашаны эсепке алуу үчүн арналган.

122. 28 «Башка чыгашалар» категориясына тиешелүү эсептер стипендияларды, соттун чечими боюнча аткаруу документтери үчүн акыны, негизги фонддордон чыгуунун чыгашаларын, активдердин баасынын түшүүсүнүн чыгашаларын, чет өлкө валютасы менен болгон операциялар боюнча курстук айырманын чыгашаларын, резервдик фонддор боюнча чыгашаларды, капиталдык ар кандай башка чыгашалар боюнча чыгашаларды эсепке алууга багышталган.

123. Эсеп-чот 21111 «Туруктуу иштегендердин эмгек акысы» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 21111 100 «Негизги эмгек акы»;

- 21111 200 «Үстөк акы»;

- 21111 300 «Кошумча төлөөлөр жана компенсациялар».

Бул элементтер туруктуу иштегендердин эмгек акысы боюнча чыгашаларды таанууга арналган. Эмгек акы боюнча чыгашаларды таануунун бухгалтердик жазуусу төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: дебет боюнча - 21111 100 «Негизги эмгек акы», 21111 200 «Үстөк акы», 21111 300 «Кошумча төлөөлөр жана компенсациялар», кредит боюнча - 33172 100 «Эмгек акы жана эмгек үчүн башка сый акылар».

124. Төлөөлөр булагында салыктарды кармап калуу (киреше салыгы, Социалдык фондго төгүмдөр) боюнча бухгалтердик жазуу төмөнкүгө чагылдырылат: дебет боюнча - 33172 100 «Эмгек акы жана эмгек үчүн башка сый акылар», кредит боюнча - 33172 200 «Киреше салыгы», 33172 300 «Пенсиялык фондго төгүмдөр».

125. Эсеп-чот 21112 «Убактылуу иштегендердин эмгек акысы» өзүнө төмөнкүдөй элементти камтыйт:

- 21112 100 «Контракт боюнча же убактылуу негизде жалданган кызматкерлер».

Бул элемент контракт боюнча же убактылуу негизде жалданган кызматкерлердин эмгек акысы боюнча чыгашаларды таанууга арналган. Убактылуу иштегендердин эмгек акысы боюнча чыгашаларды таануунун бухгалтердик жазуусу төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: дебет боюнча - 21112 100 «Контракт боюнча же убактылуу негизде жалданган кызматкерлер», кредит боюнча 33172 100 «Эмгек акы жана башка эмгек үчүн сый акылар».

126. Төлөөлөр булагында салыктарды кармап калуу (киреше салыгы, Социалдык фондго төгүмдөр) боюнча бухгалтердик жазуу: дебет боюнча 33172 100 «Эмгек акы жана башка эмгек үчүн сый акылар», кредит боюнча 33172 200 «Киреше салыгы», 33172 300 «Пенсиялык фондго төгүмдөр».

127. Эсеп-чот 21211 «Социалдык фондго төгүмдөр» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 21211 100 «Пенсиялык фондго төгүмдөр»;

- 21211 200 «Медициналык камсыздандыруу фондуна төгүмдөр».

Бул элементтер Пенсиялык фондго төгүмдөр жана медициналык камсыздандыруу фондуна төгүмдөр боюнча чыгашаларды таанууга арналган. Социалдык фондго төгүмдөрдү кармап калуу жана төлөө колдонуудагы мыйзамдардын негизинде жүргүзүлөт. Социалдык фондго төгүмдөр боюнча чыгашаларды таануунун бухгалтердик жазуусу: дебет боюнча 21211 100 «Пенсиялык фондго төгүмдөр», кредит боюнча 33172 300 «Пенсиялык фондго төгүмдөр», дебет боюнча 21211 200 «Медициналык камсыздандыруу фондуна төгүмдөр», кредит боюнча 33174 400 «Медициналык камсыздандыруу фондуна төгүмдөр».

128. Эсеп-чот 22111 «Өлкөнүн ичинде иш сапар чыгымдары» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 22111 100 «Транспорт чыгашалары»;

- 22111 200 «Мейманкана чыгашалары»;

- 22111 300 «Суткалык чыгашалар».

129. Эсеп-чот 22112 «Чет өлкөлөргө иш сапар чыгымдары» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 22112 100 «Транспорт чыгашалары»;

- 22112 200 «Мейманкана чыгашалары»;

- 22112 300 «Суткалык чыгашалар».

Бул элементтер өлкөнүн ичинде жана чет өлкөлөргө кызматтык кыдырууга чыгашаларды таанууга арналган. Толуктоолор колдонуудагы мыйзамдарда каралган ченемдерге ылайык жүргүзүлөт. Иш сапарларга чыгымдарды эсепке алуунун бухгалтердик жазуусу: дебет боюнча - 22111 100 «Транспорт чыгашалары»; 22111 200 «Мейманкана чыгашалары» 22111 300; «Суткалык чыгашалар», кредит боюнча - 33171 110 «Кызматкерлердин кредитордук карызы».

130-пункт күчүн жоготту деп табылсын.

131. Эсеп-чот 22122 «Байланыш кызматы» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 22122 100 «Телефон жана факсимилдик байланыш кызматы»;

- 22122 200 «Уюлдук байланыш кызматы»;

- 22122 300 «Фельдъегердик байланыш кызматы»;

- 22122 400 «Почталык байланыш кызматы»;

- 22122 500 «Телерадиопрограммаларды берүү боюнча кызмат көрсөтүү акысы»;

- 22122 900 «Башка байланыш кызматы».

Бул элементтер коммуналдык кызмат (электр энергиясы, суу, жылуулук энергиясы, газ, башка коммуналдык кызмат) көрсөтүүлөр боюнча чыгашаларды, ошондой эле байланыш кызматы (телефон, уюл, фельдъегер, почта ж.б.) үчүн чыгашаларды таанууга арналган. Коммуналдык чыгашаларды таануунун бухгалтердик жазуусу: дебет боюнча - 22121 100 «Суу акысы»; 22121 200 «Электр энергия акысы»; 22121 400 «Газ үчүн акы»; 22121 900 «Башка коммуналдык кызмат», кредит боюнча - 33174 200 «Кызмат көрсөтүүлөргө жана иштерге карата акы төлөө эсеби». Байланыш кызматы үчүн чыгашаларды таануунун бухгалтердик жазуусу: дебет боюнча 22122 100 «Телефон жана факсимилдик байланыш кызматы»; 22122 200 «Уюлдук байланыш кызматы»; 22122 300 «Фельдъегердик байланыш кызматы»; 22122 400 «Почталык байланыш кызматы»; 22122 500 «Телерадиопрограммаларды берүү боюнча кызмат көрсөтүү акысы»; 22122 900 «Башка байланыш кызматы», кредит боюнча - 33174 200 «Кызмат көрсөтүүлөргө жана иштерге карата акы төлөө эсеби».

132. Эсеп-чот 22131 «Ижара акысы» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 22131 100 «Имарат жана жайлар ижарасы»;

- 22131 200 «Жабдуулар жана шаймандар ижарасы»;

- 22131 300 «Транспорттук каражаттар ижарасы»;

- 22131 900 «Башка мүлк ижарасы».

Бул элементтер мүлктү ижарага берүү боюнча чыгашаларды таанууга арналган. Ижара боюнча чыгашаларды таануунун бухгалтердик жазуусу: дебет боюнча - 22131 100 «Имарат жана жайлар ижарасы», 22131 200 «Жабдуулар жана шаймандар ижарасы», 22131 300 «Транспорттук каражаттар ижарасы», 22131 900 «Башка мүлк ижарасы», кредит боюнча - 33174 200 «Кызмат көрсөтүүлөргө жана иштерге карата акы төлөө эсеби».

133. Эсеп-чот 22141 «Транспорттук кызмат көрсөтүүлөр» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 22141 100 «Бензин, дизель жана башка күйүүчү май»;

- 22141 200 «Запастык бөлүктөрдү алуу»;

- 22141 300 «Транспорт каражаттарын тейлөө»;

- 22141 900 «Башка транспорттук кызмат көрсөтүүлөр».

Бул элементтер транспорттук каражаттарды тейлөө жана пайдалануу менен байланышкан чыгашаларды таануу үчүн арналган. Транспорттук чыгашаларды таануунун бухгалтердик жазуусу: дебет боюнча - 22141 100 «Бензин, дизель жана башка күйүүчү май», 22141 200 «Запастык бөлүктөрдү алуу», 22141 300 «Транспорт каражаттарын тейлөө», 22141 900 «Башка транспорттук кызмат көрсөтүүлөр», кредит боюнча - 33174 200 «Кызмат көрсөтүүлөргө жана иштерге карата акы төлөө эсеби»; 31221 130 «Отун»; 31221 140 «Запастык бөлүктөр».

134. Эсеп-чот 22151 «Башка кызмат көрсөтүүлөрдү алуу» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 22151 100 «Юридикалык кызматтарды алуу»;

- 22151 200 «Консультанттардын кызматтарды алуу».

Бул элементтер консультациялык кызмат көрсөтүүлөр боюнча чыгашаларды таануу үчүн арналган. Консультациялык чыгашалар боюнча бухгалтердик жазуу: дебет боюнча – 22151 100 «Юридикалык кызматтарды алуу»; 22151 200 «Консультанттардын кызматтарын алуу», кредит боюнча - 33174 200 «Кызмат көрсөтүүлөргө жана иштерге карата акы төлөө эсеби»; 33171 110 «Кызматчылардын кредитордук карызы»;

135. Эсеп-чот 22152 «Мүлктүн абалынын мазмуну боюнча кызматтарды алуу» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 22152 100 «Имараттарды жана имаратжайларды күтүүгө санитардык кызматтарды алуу»;

- 22152 200 «Тарых жана маданият эстеликтерин калыбына келтирүү боюнча кызматтарды алуу»;

- 22152 900 «Имараттарды, имаратжайларды жана башка мүлктү күтүү боюнча башка кызматтарды алуу».

Бул элементтер санитардык кызматтарга, тарых жана маданият эстеликтерин калыбына келтирүүгө, мүлктү күтүү боюнча башка кызматтарга кеткен чыгашаларды таанууга багышталган. Чыгашаларды таануу боюнча бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө көрсөтүлөт: дебет боюнча - 22152 100 «Имараттарды жана имаратжайларды күтүүгө санитардык кызматтарды алуу»; 22152 200 «Тарых жана маданият эстеликтерин калыбына келтирүү боюнча кызматтарды алуу»; 22152 900 «Имараттарды, имаратжайларды жана башка мүлктү күтүү боюнча башка кызматтарды алуу», кредит боюнча - 33174 200 «Кызмат көрсөтүүлөргө жана иштерге карата акы төлөө эсеби».

136-пункт күчүн жоготту деп табылсын.

137. Эсеп-чот 22153 «Мамлекеттик кызматчыларды жана калкты окутууга кеткен чыгашалар» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 22153 100 «Мамлекеттик кызматчыларды окутууга кеткен чыгашалар»;

- 22153 200 «Кыска мөөнөттүү негизде кесиптик-техникалык окуу жайларда чоң кишилерди окутууга жана кайра окутууга кеткен чыгашалар».

Бул элементтер мамлекеттик кызматчыларды окутуу жана кыска мөөнөттүү негизде кесиптик техникалык билим берүү окуу жайларында кишилерди окутуу жана кайра окутуу боюнча чыгашаларды таануу үчүн арналган. Чыгашаларды таануунун бухгалтердик жазуусу: дебет боюнча - 22153 100 «Мамлекеттик кызматчыларды окутууга кеткен чыгашалар»; 22153 200 «Кыска мөөнөттүү негизде кесиптик-техникалык окуу жайларда чоң кишилерди окутууга жана кайра окутууга кеткен чыгашалар», кредит боюнча - 33174 200 «Кызмат көрсөтүүлөргө жана иштерге карата акы төлөө эсеби».

138-пункт күчүн жоготту деп табылсын.

139. Эсеп-чот 22154 «Башка кызматтарга акы төлөө менен байланышкан чыгашалар» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 22154 100 «Өкүлчүлүктүү чыгашалар»;

- 22154 200 «Бланктарды даярдоого кеткен чыгашалар»;

- 22154 300 «Маалыматтык-коммуникациялык кызмат көрсөткөндүгү үчүн акы төлөө»;

- 22154 900 «Башка кызматтарга акы төлөө менен байланышкан бөлөк чыгашалар».

Бул элементтер мекеменин өкүлчүлүктүү чыгашаларын (делегацияларды кабыл алуу жана тейлөө), бланктарды (мамлекеттик сертификаттарды, отчётторду ж.б.) даярдоо боюнча кызматтарга акы төлөө, маалыматтык-коммуникациялык кызматтарга жана жеке муктаждыктарды камсыздоо максатында башка эсептерге тиешелүү болбогон башка кызматтарга акы төлөө менен байланышкан чыгашаларын таанууга багышталган. Чыгашаларды таануу боюнча бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө корсөтүлөт: дебет боюнча - 22154 100 «Өкүлчүлүктүү чыгашалар»; 22154 200 «Бланктарды даярдоого кеткен чыгашалар»; 22154 300 «Маалыматтык-коммуникациялык кызмат көрсөткөндүгү үчүн акы төлөө»; 22154 900 «Башка кызматтарга акы төлөө менен байланышкан бөлөк чыгашалар», кредит боюнча - 33174 200 «Кызмат көрсөтүүлөргө жана иштерге карата акы төлөө эсеби».

140-пункт күчүн жоготту деп табылсын.

142. Эсеп-чот 22161 «Саламаттык сактоо системасында бирдиктүү статья менен берилген чыгашалар» өзүнө бир элемент камтыйт:

- 22161 100 «Саламаттык сактоо системасында бирдиктүү статья менен берилген чыгашалар (Бирдиктүү төлөмчү)».

Бул элемент бирдиктүү статьяда берилген саламаттык сактоо системасында чыгашаларды таануу үчүн арналган. Дебет боюнча - 22161 100 «Саламаттык сактоо системасында бирдиктүү статья менен берилген чыгашалар», кредит боюнча - 33171 190 «Башка ички кредитордук карыз».

143. Эсеп-чот 22171 «Медикаменттерди жана медициналык багыттагы буюмдарды алуу» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 22171 100 «Медикаменттерди жана медициналык багыттагы буюмдарды алуу»;

- 22171 200 «Инсулин жана инсулин камтылган дары-дармектерди алуу».

Аталган элементтер медикаменттерди алуу, ороочу-байлоочу каражаттарды, бактериялык препараттарды, сывороткаларды, вакциналарды, канды, инсулин препараттарын жана башка медисиналык буюмдардын чыгашаларын таануу. Чыгашаларды таануунун бухгалтердик жазуусу: дебет боюнча - 22171 100 «Медикаменттерди жана медициналык багыттагы буюмдарды алуу», 22171 200 «Инсулин жана инсулин камтылган дары-дармектерди алуу», кредит боюнча - 31221 120 «Медикаменттер жана ороп-таңуу материалдары».

144. Эсеп-чот 22181 «Тамак-аш азыктарын алуу» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 22181 100 «Тамак-аш азыктарын алуу»;

- 22181 200 «Тамак-аш азыктарына компенсациялык төлөөлөр».

Бул элементтер алынган тамак-аш азыктары боюнча чыгашаларды таанууга, ошондой эле колдонуудагы мыйзамдарга ылайык тамак-аш азыктарына компенсациялык төлөөлөрдү эсепке алууга арналган. Тамак-аш азыктарын жараксызга чыгаруу боюнча бухгалтердик жазуу: дебет боюнча 22181 100 «Тамак-аш азыктарын алуу», кредит боюнча - 31221 110 «Тамак-аш азыктары». Компенсациялык төлөөлөр боюнча бухгалтердик жазуу: дебет боюнча 22181 200 «Тамак-аш азыктарына компенсациялык төлөөлөр», кредит боюнча - 33171 150 «Компенсациялык төлөөлөр».

144-1. Эсеп-чот  22211 «Мүлктү учурдагы оңдоого кеткен чыгашалар» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 22211 100 «Имарат менен жайларды учурдагы оңдоого кеткен чыгашалар»;

- 22211 200 «Курулмаларды учурдагы оңдоого кеткен чыгашалар»;

- 22211 300 «Жабдууну жана инвентарды учурдагы оңдоого кеткен чыгашалар».

Аталган элементтер мекеменин негизги фонддорду техникалык тейлөөгө жана оңдоого кеткен чыгашаларын таанууга багышталган. Негизги фонддордун наркынын же алардын жумуш мүнөздөмөлөрүнүн өзгөрүшүнө алып келбей турган, тек гана алардын талаптагыдай жумуш абалында болушуна көмөктөшө турган же алар бузулуп калган учурда аларды жумуш абалына алып келе турган имараттарды, имаратжайларды, курулмаларды (анын ичинде жалпы пайдалануудагы автомобиль жолдор тарамын), жабдууну жана инвентарды техникалык тейлөө жана учурдагы оңдоо. Чыгашаларды таануу боюнча бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө көрсөтүлөт: дебет боюнча – 22211 100 «Имарат менен жайларды учурдагы оңдоого кеткен чыгашалар»; 22211 200 «Курулмаларды учурдагы оңдоого кеткен чыгашалар кеткен чыгашалар»; 22211 300 «Жабдууну жана инвентарды учурдагы оңдоого кеткен чыгашалар», кредит боюнча - 33174 200 «Кызматтарга жана жумуштарга карата акы төлөөгө эсептер», 33221 170 «Курулуш материалдары».

144-2. Эсеп-чот 22221 «Учурдагы чарбалык максаттарга буюмдарды жана материалдарды алуу» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 22221 100 «Жабдууларды жана материалдарды алуу»;

- 22221 200 «Учурдагы чарбалык максат үчүн башка буюмдарды жана материалдарды алуу».

Аталган элементтер мекеменин учурдагы муктаждыктарына жана такай пайдалануусуна багышталган, наркы машиналарды жана жабдууларды алууга сарпталган чыгашаларга салыштырмалуу төмөн болгон (башкача айтканда, колдонулуш мөөнөтү бир жылга жетпеген убакытты түзгөн, арзан жана бат бузулуучу товарларды жана предметтерди) (кымбат эмес) товарларды алууга кеткен чыгашаларын таанууга багышталган. Чыгашаларды таануу боюнча бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө көрсөтүлөт: дебет боюнча - 22221 100 «Жабдууларды жана материалдарды алуу»; 22221 200 «Учурдагы чарбалык максат үчүн башка буюмдарды жана материалдарды алуу», кредит боюнча - 33174 100 «Запастарга карата акы төлөө эсеп-чоту»; 31221 150 «Чарбалык материалдар жана кеңсе товарлары»; 31221 190 «Башка чийки заттар жана материалдар»; 31225 200 «МБП пайдаланууда».

144-3. Эсеп-чот 22231 «Кийим-кечек мүлкүнүн буюмдарын жана башка формалуу жана атайын кийимдерди алуу, тигүү жана оңдоо» өзүнө төмөнкү элементти камтыйт:

- 22231 100 «Кийим-кечек мүлкүнүн буюмдарын жана башка формалуу жана атайын кийимдерди алуу, тигүү жана оңдо».

Аталган элемент мекеменин бардык нерсеси менен формалык кийимдерди жана бут кийимдерди, ошондой эле атайын приборлорду жана атайын камылгалоону жана керектүү нерселер менен жабдууну алуу, тигүү жана оңдоо боюнча чыгашаларын таанууга багышталган. Чыгашаларды таануу боюнча бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө көрсөтүлөт: дебет боюнча - 22231 100 «Кийим-кечек мүлкүнүн буюмдарын жана башка формалуу жана атайын кийимдерди алуу, тигүү жана оңдо», кредит боюнча - 33174 100 «Запастарга карата акы төлөө эсеп-чоту»; 31221 190 «Башка чийки заттар жана материалдар»; 31225 200 «МБП пайдаланууда». 

144-4. Эсеп-чот 22241 «Көмүрдү алуу» өзүнө төмөнкү элементтерди камтыйт:

- 22241 100 «Таш көмүрдү алуу»;

- 22241 200 «Отундун башка түрлөрүн алуу».

Аталган элементтер көмүрдү, отунду, чым көңдү ж.б. алуу боюнча чыгашаларды таанууга багыштталган. Чыгашаларды таануу боюнча бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө көрсөтүлөт: дебет боюнча - 22241 100 «Таш көмүрдү алуу»; 22241 200 «Отундун башка түрлөрүн алуу», кредит боюнча - 33174 100 «Запастарга карата акы төлөө эсеп-чоту»; 31221 190 «Башка чийки заттар жана материалдар». 

144-5. Эсеп-чот 22251 «Коргоо кызматтарын алуу» өзүнө төмөнкү элементтерди камтыйт:

- 22251 100 «Ведомстводон тышкары кызматтарды алуу»;

- 22251 200 «Башка коргоо кызматтарын алуу».

Аталган элементтер юридикалык жана жеке жактардын мүлкүн ведомстводон тышкары коргоо кызматтарын алууга кеткен чыгашаларды таанууга багышталган. Чыгашаларды таануу боюнча бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө көрсөтүлөт: дебет боюнча - 22251 100 «Ведомстводон тышкары кызматтарды алуу»; 22251 200 «Башка коргоо кызматтарын алуу», кредит боюнча - 33174 200 «Кызмат көрсөтүү жана иштерге карата акы төлөө эсеп-чоту».

144-6. Эсеп-чот 22261 «Банктардын кызматына жана мамлекеттик баалуу кагаздарды чыгаруу, жайгаштыруу жана тындыруу боюнча кызмат көрсөтүүгө акы төлөөгө чыгашалар» өзүнө төмөнкү элементтерди камтыйт:

- 22261 100 «Мамлекеттик баалуу кагаздарды чыгаруу жайгаштыруу жана тындыруу боюнча финансылык кызмат көрсөтүү»;

- 22261 200 «Мамлекеттик баалуу кагаздарды чыгаруу, жайгаштыруу жана тындыруу боюнча башка кызмат көрсөтүүлөрү»;

- 22261 300 «Улуттук банктын, коммерциялык банктардын, финансылык-кредиттик мекемелердин башка кызмат көрсөтүүлөрү»;

- 22261 400 «АКБдын казыналык системасын тейлөө боюнча кызматы».

Аталган элементтер мамлекеттик баалуу кагаздарды чыгаруу, жайгаштыруу жана жоюу менен байланышкан чыгашаларды таанууга багышталган. Чыгашаларды таануу боюнча бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө көрсөтүлөт: дебет боюнча - 22261 100 «Мамлекеттик баалуу кагаздарды чыгаруу жайгаштыруу жана тындыруу боюнча финансылык кызмат көрсөтүү»; 22261 200 «Мамлекеттик баалуу кагаздарды чыгаруу, жайгаштыруу жана тындыруу боюнча башка кызмат көрсөтүүлөрү»; 22261 300 «Улуттук банктын, коммерциялык банктардын, финансылык-кредиттик мекемелердин башка кызмат көрсөтүүлөрү»; 22261 400 «АКБдын казыналык системасын тейлөө боюнча кызматы», кредит боюнча - 33174 200 «Кызмат көрсөтүү жана иштерге карата акы төлөө эсеп-чоту».

144-7. Эсеп-чот 22311 «Суу акысы» өзүнө төмөнкү элементти камтыйт:

-22311 100 «Суу акысы».

144-8. Эсеп-чот 22321 «Электр энергия акысы» өзүнө төмөнкү элементти камтыйт:

- 22321 100 «Электр энергия акысы».

144-9. Эсеп-чот 22331 «Жылуулук энергия акысы» өзүнө төмөнкү элементти камтыйт:

- 22331 100 «Жылуулук энергия акысы».

144-10. Эсеп-чот 22341 «Газ үчүн акысы» өзүнө төмөнкү элементти камтыйт:

- 22341100 «Газ үчүн акысы».

Аталган элементтер коммуналдык кызматтар (электр энергиясы, суу, жылуулук энергиясы, газ) боюнча чыгашаларды таанууга багышталган. Коммуналдык чыгашаларды таануу боюнча бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө көрсөтүлөт: дебет боюнча – 22311 100 «Суу акысы», 22321 100 «Электр энергия акысы», 22331 100 «Жылуулук энергия акысы», 22341 100 «Газ үчүн акысы», кредит боюнча - 33174 200 «Кызмат көрсөтүү жана иштерге карата акы төлөө эсеп-чоту».

145. Эсеп-чот 23111 «Негизги фонддордун амортизациясы боюнча чыгашалар» өзүнө төмөнкү элементтерди камтыйт:

- 23111 110 «Негизги фонддордун амортизациясы боюнча чыгашалар»;

- 23111 120 «Материалдык эмес активдердин амортизациясы боюнча чыгашалар».

Бул элементтер негизги фонддордун жана материалдык эмес активдердин амортизациясы боюнча чыгашаларды таануу үчүн арналган. Чыгашаларды таануунун бухгалтердик жазуусу төмөнкүлөрдү чагылдырат: дебет боюнча 23111 110 «Негизги фонддордун амортизациясы боюнча чыгашалар», 23111 120 «Материалдык эмес активдердин амортизациясы боюнча чыгашалар», кредит боюнча - негизги фонддор менен материалдык эмес активдердин топтолгон амортизациясынын тийиштүү элементи.

146. Эсеп-чот 24111 «Чет мамлекеттерден жана эл аралык уюмдардан алынган кредиттер менен зайымдар боюнча пайыздарды төлөөлөр» өзүнө бир элементти камтыйт:

- 24111 100 «Чет мамлекеттерден алынган кредиттер менен зайымдар боюнча пайыздарды төлөө».

147. Эсеп-чот 24211 «Мамлекеттик баалуу кагаздар боюнча пайыздарды төлөө» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 24211 100 «Мамлекеттик кыска мөөнөттүү баалуу кагаздар боюнча пайыздарды төлөө»;

- 24211 200 «Мамлекеттик узак мөөнөттүү баалуу кагаздар боюнча пайыздарды төлөө».

148. Эсеп-чот 24221 «Индекстештирилген суммалар боюнча калктын карызын тындыруу» өзүнө төмөнкүдөй элементти камтыйт:

- 24221 100 «Индекстештирилген суммалар боюнча калктын карызын тындыруу».

149. Эсеп-чот 24311 «Мамлекеттик башкаруу секторунун башка бирдиктерине пайыздарды төлөө» өзүнө бул элементти камтыйт:

- 24311 100 «Мамлекеттик башкаруу секторунун башка бирдиктерине пайыздарды төлөө».

Бул элементтер кредиттер жана зайымдар боюнча, баалуу кагаздар, карыздар боюнча, индекстештирилген суммалар боюнча төлөнүүчү пайыздык чыгашаларды таанууга арналган. Мындай аткарымдардын эсеби кассалык ыкма менен жүргүзүлөт. Бухгалтердик жазуу төмөнкүлөрдү чагылдырат: дебет боюнча - 24111 100 «Чет мамлекеттерден алынган кредиттер менен зайымдар боюнча пайыздарды төлөө», 24211 100 «Мамлекеттик кыска мөөнөттүү баалуу кагаздар боюнча пайыздарды төлөө», 24211 200 «Мамлекеттик узак мөөнөттүү баалуу кагаздар боюнча пайыздарды төлөө», 24311 100 «Мамлекеттик башкаруу секторунун башка бирдиктерине пайыздарды төлөө», 24221 100 «Индекстештирилген суммалар боюнча калктын карызын тындыруу», кредит боюнча - 33173 100 «Баалуу кагаздар боюнча акы төлөөгө пайыздар»; 33173 200 «Кредиттер жана зайымдар боюнча пайыздар»; 33171 190 «Башка ички кредитордук карыз».

150. Эсеп-чот 25111 «Финансылык эмес мамлекеттик ишканаларга субсидиялар» өзүнө бул элементти камтыйт:

- 25111 100 «Финансылык эмес мамлекеттик ишканаларга субсидиялар».

151. Эсеп-чот 25121 «Финансылык мамлекеттик ишканаларга

субсидиялар» өзүнө төмөнкүдөй элементти камтыйт»:

- 25121 100 «Финансылык мамлекеттик ишканаларга субсидиялар».

152. Эсеп-чот 25211 «Финансылык эмес жеке ишканаларга жана ишкерлерге субсидиялар» өзүнө төмөнкү элементти камтыйт:

- 25221 100 «Финансылык эмес жеке ишканаларга жана ишкерлерге субсидиялар»;

153. Эсеп-чот 25221 «Финансылык жеке менчик ишканаларга субсидиялар» өзүнө төмөнкүдөй элементти камтыйт»:

- 25221 100 «Финансылык жеке менчик ишканаларга субсидиялар».

Бул элементтер финансылык эмес же финансылык уюмдарга берилген субсидияларды эсепке алууга арналган. Бухгалтердик жазуу: дебет боюнча - субсидиялар эсебин алуу боюнча тийиштүү элемент, кредит боюнча 33171 160 «Субсидиялар боюнча эсептешүүлөр».

154. Эсеп-чот 26111 «Чет мамлекеттердин өкмөттөрүнө учурдагы гранттар» өзүнө бул элементти камтыйт:

- 26111 100 «Чет мамлекеттердин өкмөттөрүнө учурдагы гранттар».

155. Эсеп-чот 26121 «Чет мамлекеттердин өкмөттөрүнө капиталдык гранттар» өзүнө төмөнкүнү камтыйт:

- 26121 100 «Чет мамлекеттердин өкмөттөрүнө капиталдык гранттар».

156. Эсеп-чот 26211 «Эл аралык уюмдарга жана КМШ алкагында бирикмелерге төгүмдөр» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 26211 100 «Эл аралык уюмдарга төгүмдөр»;

- 26211 200 «КМШ алкагындагы интеграциялык бирикмелерге төгүмдөр»;

- 26211 900 «Башка акысыз которуулар».

157. Эсеп-чот 26221 «Эл аралык уюмдарга капиталдык гранттар» өзүнө төмөнкүдөй элементти камтыйт»:

- 26221 100 «Эл аралык уюмдарга капиталдык гранттар».

158. Эсеп-чот 26311 «Жергиликтүү бюджеттерге гранттар» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 26311 100 «Категориялык гранттар»;

- 26311 200 «Теңөөчү гранттар»;

- 26311 300 «Дем берүүчү гранттар».

159. Эсеп-чот 26312 «Өз ара эсептешүүлөр боюнча берилүүчү каражат» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 26312 100 «Республикалык бюджеттен өз ара эсептешүүлөр боюнча берилүүчү каражат»;

- 26312 200 «Жергиликтүү бюджеттен республикалык бюджетке өз ара эсептешүүлөр боюнча берилүүчү каражат»;

- 26312 300 «Эмгек акыны жогорулатууга берилүүчү каражат».

160. Эсеп-чот 26313 «Субвенциялар» бул элементти камтыйт:

- 26313 100 «Социалдык фондго субвенциялар».

161. Эсеп-чот 26321 «Мамлекеттик башкаруу секторунун башка бирдиктерине капиталдык гранттар» элементти камтыйт:

- 26321 100 «Мамлекеттик башкаруу секторунун башка бирдиктерине капиталдык гранттар».

Бул элементтер гранттардын (учурдагы, капиталдык, теңөөчү ж.б.) ар кайсы түрлөрүнө, эл аралык уюмдарга жана бирикмелерге төгүмдөргө, өз ара эсептешүүлөр боюнча берилүүчү каражатка, субвенцияларга карата чыгашаларды таанууга арналган. Бухгалтердик жазуу: дебет боюнча - чыгашалардын тийиштүү элементи, кредит боюнча - 33171 170 «Гранттар боюнча эсептешүү», 33259 100 «Башка тышкы милдеттенмелер».

162. Эсеп-чот 27111 «Социалдык камсыздоо боюнча жөлөкпул» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 27111 100 «Калкты социалдык камсыздандыруу боюнча пенсия»;

- 27111 200 «Бийик тоолуу шартта иштегендиги үчүн жеңилдик пенсия»;

- 27111 300 «Аскер кызматчыларына пенсия»;

- 27111 400 «Көп балалуу энелерге жана бала кезинен майыптардын энелерине пенсиялар»;

- 27111 500 «Калктын айрым категорияларына пенсиялар».

163. Эсеп-чот 27112 «Аскер кызматкерлерин мамлекеттик милдеттүү камсыздандыруу» бул элементти камтыйт:

- 27112 100 «Аскер кызматчыларын алар курман болгондо, майыптык алганда мамлекеттик милдеттүү өздүк камсыздандыруу».

163.1 Эсеп-чот 27113 «Калкты социалдык камсыздандыруу боюнча төлөөлөр» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 27113 100 «Электр энергиясы үчүн пенсияга компенсациялык төлөөлөр»;

- 27113 200 «Эмгекке жараксыздык үчүн компенсациялык төлөөлөр».

164. Эсеп-чот 27114 «Калкты социалдык камсыздандыруу боюнча үстөк акы» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 27114 100 «Майыптардын пенсиясына үстөк акы»;

- 27114 200 «Өзгөчө сиңирген эмгеги үчүн пенсияга үстөк акы».

165. Эсеп-чот 27115 «Калкты медициналык камсыздандыруу» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 27115 100 «16 жашка чейинки балдарды медициналык камсыздандыруу»;

- 27115 200 «Пенсионерлерди медициналык камсыздандыруу»;

- 27115 300 «Социалдык жөлөкпул алган адамдарды медициналык камсыздандыруу».

166. Эсеп-чот 27211 «Калкка социалдык жардам боюнча жөлөкпул» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 27211 100 «Аз камсыз болгон үй бүлөлөргө жөлөкпул»;

- 27211 200 «Бала төрөлгөн учурда бир жолку берилүүчү жөлөкпул»;

- 27211 300 «Бала 1,5 жашка толгуча энелерге жөлөкпул»;

- 27211 400 «Жумушсуздук боюнча жөлөкпул»;

- 27211 500 «Калкка социалдык төлөөлөр»;

- 27211 600 «Баккан адамынан ажыроого байланыштуу компенсациялык төлөөлөр».

167. Эсеп-чот 27212 «Социалдык башка жөлөкпулдар жана төлөөлөр» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 27212 100 «Убактылуу эмгекке жараксыздык боюнча жөлөкпул»;

- 27212 200 «Кош бойлуулук жана төрөт боюнча жөлөкпул»;

- 27212 300 «Ырым-жырымдарга (сөөк коюуга) жөлөкпул төлөөлөр».

168. Эсеп-чот 27213 «Жеңилдиктердин ордуна компенсациялар жана калкка жеңилдиктер» өзүнө төмөнкү элементти камтыйт:

- 27213 100 «Жеңилдиктердин ордуна компенсациялар жана калкка жеңилдиктер».

169. Эсеп-чот 27214 «Калкты жумуш менен камсыздоого көмөктөшүү боюнча башка чыгашалар» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 27214 100 «Кесиптик окутууга чыгашалар»;

- 27214 200 «Коомдук иштерди уюштурууга чыгашалар»;

- 27214 300 «Чакан кредит берүүгө чыгашалар»;

- 27214 400 «Жумуш орунга чек».

170. Эсеп-чот «27215 Ден соолукту чыңдоочу иш-чараларга чыгашалар» бул элементти камтыйт:

- 27215 100 «Кызматкерлердин жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн ден соолугун чыңдоочу иш-чараларга чыгашалар».

171. Эсеп-чот 27216 «Табигый кырсыктардан жабыркаган калкка акысыз жардам» бул элементти камтыйт:

- 27216 100 «Табигый кырсыктардан жабыркаган калкка акысыз жардам».

Бул элементтер төлөнгөн жөлөкпулдар боюнча чыгашаларды таануу үчүн арналган (калкка социалдык камсыздандыруу боюнча пенсия, жеңилдетилген пенсия, аскер кызматчыларга пенсия ж.б.). Бухгалтердик жазуу: дебет боюнча - 27111 100 «Калкты социалдык камсыздандыруу боюнча пенсиянын негизги бөлүгү», 27112 100 «Аскер кызматчылары курман болгондо, майыптык алганда аларды мамлекеттик милдеттүү өздүк камсыздандыруу», 27113 100 «Электр энергиясы үчүн пенсияга компенсациялык төлөөлөр», 27114 100 «Майыптардын пенсиясына үстөк акы», 27115 100 «16 жашка чейинки балдарды медициналык камсыздандыруу», 27211 100 «Аз камсыз болгон үй бүлөлөргө жөлөкпул», 27212 100 «Убактылуу эмгекке жараксыздык боюнча жөлөкпул», 27213 100 «Жеңилдиктердин ордуна компенсациялар жана калкка жеңилдиктер», 27214 100 «Кесиптик окутууга чыгашалар», 27215 100 «Кызматкерлердин жана алардын үй бүлө мүчөлөрүнүн ден соолугун чыңдоочу иш-чараларга чыгашалар», кредит боюнча - 33175 100 «Социалдык камсыздоо боюнча милдеттенмелер», 33175 200 «Социалдык жардам боюнча милдеттенмелер», 33175 300» Башка социалдык жөлөкпулдар жана төлөөлөр», 33175 400 «Калкка жеңилдиктер», 33171 150 «Компенсациялык төлөөлөр».

Социалдык жардамдын алкагында калкка чакан кредиттерди берүү дебет боюнча - 32142 130 «Калкка ссудалар», ал эми кредит боюнча - акча каражаттарынын эсебин алууга таандык элемент боюнча чагылдырылат.

 172. Эсеп-чот 28211 «Стипендиялар өзүнө төмөнкүдөй элементти камтыйт»:

- 28211 100 «Стипендиялар».

173-пункт күчүн жоготту деп табылсын.

174. Эсеп-чот 28213 «Башка статьяларга таандык болбогон башка чыгашалар» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 28213 100 «Башка статьяларга таандык болбогон башка чыгашалар»;

- 28213 200 «Негизги каражатты чыгаруулардан чыгаша»;

- 28213 300 «Активдердин баасынын түшүүсүнөн зыян тартуулар»;

- 28213 400 «Курстук айырмадан зыян тартуулар»;

- 28213 500 «Атайын каражатка салык боюнча чыгаша».

28213 100 «Башка статьяларга таандык болбогон башка чыгашалар» элементи аткарымдар боюнча чыгашаларды таануу үчүн арналган, аларга карата эсеп-чот планында өзүнчө элемент катары каралган эмес.

28213 200 «Негизги каражатты чыгаруулардан чыгаша» негизги каражаттарды таанууну токтотуунун (чыгаруунун) натыйжасында чыгашаларды (зыян тартууну) таануу үчүн арналган.

Бухгалтердик жазуу: дебет боюнча - 28213 200 «Негизги каражатты чыгаруулардан чыгаша», кредит боюнча - активдин тийиштүү элементи.

28213 300 «Активдердин баасынын түшүүсүнөн зыян тартуулар» элементи активдердин баасынын түшүү натыйжасында зыян тартуу суммасын чагылдырууга арналган.

Бухгалтердик жазуу: дебет боюнча - 28213 300 «Активдердин баасынын түшүүсүнөн зыян тартуулар», кредит боюнча - активдин тийиштүү элементи, мисалы, 31223 100 «Даяр продукция».

28213 400 «Курстук айырмадан зыян тартуулар» элементи чет өлкөлүк валюта менен бүтүм жасоонун натыйжасында, ошондой эле улуттук валютада акча статьяларын кайра баалоонун (КРУБдун эсептик курсу боюнча) натыйжасында келип чыккан зыян тартууларды чагылдырууга арналган.

Курстук айырмадан зыян тартууну таануу: бухгалтердик жазуу дебет боюнча - 28213 400 «Курстук айырмадан зыян тартуулар», кредит боюнча 32123 130 «Чет өлкөлүк валютада касса»; 33243 110 «Чет өлкөлүк институттардан карыз алуулар».

28213 500 «Атайын каражатка салык боюнча чыгаша» элементи колдонуудагы Салык кодексине ылайык бюджеттик мекеме төлөгөн атайын каражатка салык боюнча чыгашаларды таануу үчүн арналган.

Атайын каражатка салык боюнча чыгашаны таануу: бухгалтердик жазуу дебет боюнча - 28213 500 «Атайын каражатка салык боюнча чыгаша», кредит боюнча - 33171 100 «Атайын каражатка салык боюнча эсептер».

175-пункт күчүн жоготту деп табылсын.

176-пункт күчүн жоготту деп табылсын.

177-пункт күчүн жоготту деп табылсын.

178. Эсеп-чот 28221 «Капиталдык ар түрдүү башка чыгашалар» бул элементти камтыйт:

- 28221 100 «Капиталдык ар түрдүү башка чыгашалар».

178-1. Эсеп-чот 28231 «Соттун чечимдерин аткаруу» бул элементти камтыйт:

- 28231 100 «Соттун чечимдерин аткаруу».

178-2. Эсеп-чот 28231 «Резервдик фонддор» бул элементти камтыйт:

- 28231100 «Резервдик фонддор».

Аталган элементтер ар кандай капиталдык чыгашаларды, мамлекеттик бийлик органдарынын жана алардын кызмат адамдарынын мыйзамсыз аракеттери (аракетсиздиги) менен келтирилген зыяндын ордун толтурууга, сот органдарынын чечими боюнча моралдык зыяндын ордун толтурууга, соттордун тийиштүү чечимдери боюнча доогерлерге акчалай компенсацияларды төлөөгө кеткен чыгашаларды, Кыргыз Республикасынын Президентинин жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн жана башка аткаруу бийлигинин органдарынын резервдик фонддорун түзүүгө багытталган каражаттарга карата чыгашаларды таанууга багышталган. Мындай операциялар кассалык метод боюнча эске алынат. Бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө көрсөтүлөт: дебет боюнча – чыгашалардын тийиштүү элементи, кредит боюнча - 33171 190 «Башка ички кредитордук карыз».

Ар бир отчёттук мезгилдин аягында чыгашалардын бардык суммалары төмөнкүчө 41111 200 «Кирешелер жана чыгашалар жыйнагы» элементине көчүрүлөт: дебет боюнча - 41111 200 «Кирешелер жана чыгашалар жыйнагы», кредит боюнча - чыгашалардын бардык элементтери.

179. Төмөндө чыгашаларды таанууга карата эсеп-чоттун типтүү корреспонденциясы келтирилген:

§3. Негизги фонддорго (негизги каражаттар) карата бухгалтердик эсептин принциптери

180. Бул параграфта төмөнкүдөй аныктамалар колдонулат:

- баштапкы нарк - активди алуунун же куруунун учурунда аны алууга берилген төлөнгөн акча каражатынын суммасы же акча каражатынын эквиваленти же болбосо башка кайтарым берүүнүн адилеттүү наркы;

- баланстык нарк - белгилүү бир күндө баасы түшкөндүктөн топтолгон зыян тартууларды жана топтолгон амортизацияны алып таштагандан кийинки баштапкы нарк;

- адилеттүү нарк - жакшы кабардар, бүтүм жасоону каалаган жана бири-бирине көз каранды болбогон тараптар ортосунда бүтүмгө келгенде активдерди алмашууга боло турган сумма;

- амортизациялануучу нарк - жоюу наркын алып таштагандан кийинки баштапкы нарк;

- жоюулуучу (калдык) нарк - учурдагы кезде чыгарууга кеткен чыгымдарды эсептен чыгаргандан кийин активди сатып өткөрүүдөн мекеме ала турган эсептик сумма, эгерде ошол актив күткөндөй пайдалуу кызмат өтөө мөөнөтүнүн аяктаган абалга жетип калса мекеме ала турган эсеп-кысап суммасы;

- пайдалуу кызмат өтөө мөөнөтү - бул мекеме активди пайдаланууга үмүттөнгөн мезгил аралыгы.

181. Негизги фонддор төмөндө саналып өткөн бардык шарт аткарылганда гана активдер катары таанылат:

- болочокто экономикалык пайда алуу же активге байланыштуу кызматтык күч-кубаттуулук ыктымалдыгы;

- активдин өздүк наркы же адилеттүү наркы ишенимдүү өлчөнүшү мүмкүн болсо;

- активди пайдалуу пайдалануу мөөнөтү бир жылдан ашыкты түзсө.

182. Узак мезгил бою (бир жылдан ашуун) өндүрүштүк процессте же административдик иштин жүрүшүндө көп жолу пайдаланышы мүмкүн болбогон активдер негизги фонддор катары таанылууга тийиш эмес.

183. Ар бир активге карата мекеменин жетекчилиги активди негизги фонд катары таануу менен байланышкан болочоктогу экономикалык пайданы же кызматтык кудуретти алуунун аныктык (ыктымалдуулук) даражасы менен баалайт.

184. Эгерде инфраструктуралык активдер негизги фонддордун жалпы суммасында олуттуу үлүштү ээлесе, анда алар финансылык отчеттуулуктун эскертүүлөрүндө өзүнчө ачылып берилиши керек. Төмөнкүдөй мүнөздөмөлөр таандык болгондор, инфраструктуралык активдер болуп эсептелет:

- алар системанын же тармактын бөлүгү болсо;

- алар адистешкен мүнөздө болуу менен альтернативдүү пайдаланылбаса;

- алар кыймылсыз болушса;

- аларды сатууда белгилүү бир чектөөлөрдө болсо.

Жолдордун тармагы, канализациялык системалар, суу жана электр менен жабдуу системасы, коммуникациялар тармагы ж.б. инфраструктуралык активдердин үлгүлөрү болуп эсептелет.

185. Негизги фонддор адегенде (мындан ары текст боюнча - активдер) өздүк нарк (баштапкы нарк) боюнча эсепте таанылат. Эгерде активдер акысыз алынса жана алардын баланстык наркы белгилүү болсо, анда мындай активдер баланстык нарк боюнча эсепке алынат. Эгерде алынган активдин баланстык наркы белгисиз болсо, анда мындай активдер базар наркы боюнча эсепке алынат. Эгерде базар наркын аныктоо боюнча чыгымдар олуттуу болсо, анда мындай негизги каражат системадан тышкары (баланстан чет) эсепке алынат.

186. Активдин өздүк наркына сатык баасы, импорттук алымдар жана сатыктан алынуучу орду толукталбас салык, ошондой эле активди жеткирүүгө жана жумушчу абалга келтирүүгө кеткен ар кандай тикелей таандык чыгымдар кошулат. Соодадагы ар кандай арзандатуулар сатык баадан алынып салууга, ал эми кошумча баа кошулууга тийиш. Тикелей чыгымдарга төмөнкүлөр кириши мүмкүн:

- активди жеткирүүгө жана түшүрүүгө кеткен алгачкы чыгымдар;

- кураштыруу жана орнотуу чыгымдары;

- архитекторлордун, инженерлердин ж.б.у.с. кызматы сыяктуу кесипкөй кызматтарга чыгымдар;

- алынган автотранспортту кайра тариздөө менен байланышкан чыгымдар.

187. Активди алууга же аны жумушчу абалына келтирүүгө тикелей жумшалбаган чыгымдар отчеттук мезгилдеги чыгымдар деп таанылат жана анын өздүк наркына кошулбайт.

188. Эгерде активдер өз күчү менен түзүлсө, анда алардын өздүк наркы жогоруда баяндалган критерийлерди пайдалануу менен аныкталат.

189. Активдерди алгачкы таануудан кийин топтолгон амортизациянын жана баанын түшүүсүнүн натыйжасында топтолгон зыян тартуулар кемитилгенден кийинки өздүк нарк боюнча эсепке алынат. Өздүк нарк боюнча эсепке алынуучу жана андан ары амортизацияланбай турган өстүрүлгөн активдер менен китепкана фонду буга кирбейт.

190. Ар бир активге карата амортизациялануучу нарк аныкталат. Ошол нарк андан ары активди пайдалуу колдонуунун бүткүл мөөнөтү аралыгында системалык негизде (жыл сайын) бөлүштүрүлөт (чыгаша деп таанылат).

191. Активдин амортизациялануучу наркын бөлүштүрүү үчүн бирдей ченемде амортизация ыкмасы колдонулат. Ушул ыкма амортизация боюнча чыгашаларды кошуп эсептөө пайдалуу кызмат өтөөнүн бүткүл мөөнөтү аралыгында туруктуу суммада жүргүзүлөт дегенди билдирет. Амортизацияны кошуп эсептөө отчеттук жылдын 31-декабрына карата отчеттук датада жүргүзүлөт.

192. Активдин амортизациясы аны пайдаланууга берген учурдан башталат. Активдин амортизациясы аны сатуу үчүн арналган актив катары классификациялаган учурда же актив деп таануу токтотулган учурда токтотулат.

193. Актив жигердүү пайдаланылбай калган учурда ошол актив толук амортизацияланбаган болсо гана амортизацияны кошуп эсептөө токтотулбайт.

194. Активдин пайдалуу кызмат мөөнөтү мекеме үчүн анын сунушталган пайдалуулугун эсепке алуу менен аныкталат. Пайдалуу кызмат мөөнөтүн аныктоодо төмөнкүдөй факторлор эске алынууга тийиш:

- активдин сунушталган колдонулушу. Колдонуу эсептик кубаттуулук же активдин жеке өндүрүмдүүлүгү боюнча бааланат;

- оңдоо жана тейлөө программасы, токтотулган мезгилде сактоонун жана тейлөөнүн шарты сыяктуу өндүрүштүк факторлорго көз каранды болгон табигый эскириши;

- өндүрүш процессинин өзгөрүшүнүн же өркүндөшүнүн натыйжасында же болбосо активди колдонуу менен чыгарылуучу продукцияларга же кызмат көрсөтүүлөргө базардагы суроо-талап көлөмүнүн өзгөрүү натыйжасында моралдык же коммерциялык эскилиги жетүү.

195. Эгерде активдин баланстык наркы отчеттук күнгө карата анын адилеттүү наркынан кыйла ашып түшсө, анда эсепке алууда ошол активди анын адилеттүү наркына чейин баасынан түшүрүү жүргүзүлөт, бул баасынын түшүшүнөн зыян тартууларды таануу жолу менен жүргүзүлөт. Катуу авариянын натыйжасында талкаланган автомобилдин адилеттүү наркынын төмөндөшү активдин баасынын түшүшүнө мисал болот.

196. Активге таандык болгон кийинки чыгашалар активдин баланстык наркына кошулууга тийиш, эгерде активди пайдалануунун жалпы мөөнөтүнүн ичинде мекеме тарабынан болочоктогу экономикалык пайда алуу же активде болгон өндүрүмдүүлүктүн акыркы эсептелип чыккан деңгээлинен алда канча ашып түшкөн кызматтык кудуретти алуу ыктымал болсо. Активдерге таандык кийинки чыгашалардын негизги түрлөрү:

- жабдууларды пайдалуу колдонуу мөөнөтүн, анын өндүрүмдүүлүгүн жогорулатууну кошкондо көбөйтүү үчүн жабдууларды модификациялоо;

- өндүрүш сапатын олуттуу жакшыртууга жетишүү үчүн жабдуунун айрым бөлүктөрүн жаңылоо;

- соңку операциялык аткарымдык чыгашалардын эсептелип чыккан деңгээлин олуттуу төмөндөтүүгө мүмкүндүк берген жаңы өндүрүштүк процесстерди кабыл алуу.

197. Негизги каражаттын наркына кошулуучу бул сыяктуу андан кийинки чыгашаларга карата бул Жободо «Чыгымды капиталдаштыруу» термини колдонулат (капиталдык оңдоо).

Чыгымды каииталдаштыруунун (капиталдык оңдоонун) мисалдары төмөнкүлөр болушу мүмкүн:

- имараттын жер титирөөгө туруктуулугун баштапкы эсептелип чыккан ченемге салыштырмалуу күчөтүү;

- имараттын маанилүү конструкциялык элементтерин өзгөртүү, алар имараттын пайдаланышынын сапаттык өзгөрүшүнө алып келет: мурда каралбаган жылытуунун жаңы системасын орнотуу; бузуу жана/же ички дубалдарын кошуу жолу менен кайра бир кыйла бөлмө жайларды пландаштыруу; башкача пайдалануу үчүн мурдагы жер төлөө жайларды кайра куруу; мурдагы элементтерди (полду, терезени, дубалдарды) кыйла сапаттуу материалдардын элементтерине алмаштыруу.

198. Активден болочоктогу экономикалык пайда алууну көбөйтпөгөн чыгымдар сарптоолорго эсептен чыгарылууга тийиш. Учурдагы оңдоого чыгымдар деп активдин учурдагы абалын кармап турууга же активди өндүрүмдүүлүктүн кадыресе деңгээлине дейре калыбына келтирүүгө кете турган чыгымдар эсептелет жана алар дагы сарптоолорго өз убагында эсептен чыгарылууга тийиш.

199. Кийинки чыгымдарды негизги фонддордун наркына таандык кылуу тууралуу чечим (чыгымдык капиталдаштыруу) же сарптоолорду моюнга алуу ошол негизги фонддордун техникалык абалына жана тейленишине жооптуу адистердин кесипкөйлүк пикирине таянат.

200. Активдин баланстык наркын таанууну токтотуу төмөнкүдөй учурларда жүргүзүлөт:

- чыгаруу боюнча; же болбосо

- аны пайдалануудан же чыгаруудан кандайдыр бир болочокто экономикалык пайда же кызматтык кудурет күтүлбөсө.

201. Негизги фонддордун объектисин таанууну токтотууга байланыштуу келип чыккан пайда же зыян милдеттүү тартипте мурда бюджеттик каражатка алынган негизги фонддорду кошпогондо, мындай объектини таанууну токтотуудан пайдага же зыянга кошулууга тийиш.

202. Негизги каражаттын объектисин таанууну токтотууга байланыштуу келип чыккан пайда же зыян, чыгаруудан алынган таза түшүүлөр менен эгер ошондой болсо, ошол объектинин баланстык наркынын ортосундагы айырма катары аныкталат.

203. Негизги каражаттардын эсебин алуу негизги фонддордун инвентардык объекттери боюнча алар сакталган жерде жана жооптуу адам тарабынан жүргүзүлөт.

204. Өзүнчө инвентардык объект деп бардык өзүнө таандык ыңгайлаштырылган шаймандары менен өзүнчө бүткөрүлгөн конструктивдүү түзүлүш же белгилүү бир өз алдынча функцияны аткарууга арналган конструктивдүү обочолонгон зат же жалпы бир бүтүндүүлүктү түзгөн конструктивдүү бириктирилген буюмдардан турган жана биргеликте белгилүү бир иш аткарган өзүнчө комплекс эсептелет.

205. Инвентардык объект негизги фонддордун бухгалтердик эсебинин бирдиги болуп саналат. Бир объектиде пайдалуу колдонулушу ар кандай мөөнөттөгү бир нече бөлүктөрү болгон учурда мындай ар бир бөлүк өз алдынча инвентардык объект катары эсепке алынат.

206. Имараттын курамына анын ичинде турган, пайдаланууга зарыл болгон бардык коммуникациялар кирет (имараттын ичиндеги жылытуу системасы, анын ичинде жылытуучу буу казан, күч берүүчү жана жарык берүүчү электр-өткөргүчтүн, суу, газ-өткөргүчтүн ички тармагы жана бардык түтүктөрү менен канализация ж.б.). Имараттын өз алдынча чарбалык мааниси бар сырткы курулуштарын обочо турган буу казан, ошондой эле капиталдык короо ичиндеги курулмалар (кампалар, гараждар ж.б.) өз алдынча инвентардык объекттер болуп эсептелет.

207. Эгерде имараттар бири-бирине улай салынып жалпы дубалы болсо, анда алардын ар бири өз алдынча конструктивдүү бүтүндүктү түзөт, алар айрым инвентардык объекттер деп эсептелет. Имаратты тейлеген (сарай, кашаа, кудук ж.б.) короо-жайдагы курулуштар, кашаалар жана башка короо курулуштар аны менен бирге бир инвентардык объектини түзөт. Эгерде ушул курулмалар менен жайлар эки же андан көп имаратты тейлесе, алар өз алдынча инвентардык объект деп эсептелет.

208. Негизги фонддордун эсебин алууну уюштуруу жана сакталышына көзөмөлдү камсыз кылуу үчүн китепкана фонддорунан тышкары ар бир объектиге ал пайдаланууда турабы, запастабы же консервацияланганбы, анысына карабастан инвентардык номур ыйгарылат, ал он эки белгиден турат. Алгачкы сегиз белги элементти туюндурат, соңку төрт белги - буюмдун катар номери. Бул номер негизги фонддордун объектисине аны идентификациялоо үчүн (мисалы, сырдап белги коюу, металл жетонун бекитүү) бекитилүүгө тийиш. Инвентардык объектиде пайдалуу колдонуунун ар түрдүү мөөнөтү болгон бир нече бөлүктөр болсо жана өз алдынча инвентардык объект катары эсепке алынган учурда ар бир бөлүгүнө өзүнчө айрым инвентардык номер ыйгарылат. Эгерде бир нече бөлүктөн турган объект боюнча пайдалуу колдонуунун жалпы мөөнөтү белгиленсе ал көрсөтүлгөн объект бир инвентардык номерге катталат. Негизги каражаттын объектисине ыйгарылган инвентардык номер ошол мекемеде жайгашкан бүткүл мезгилде ал үчүн сакталып кала берет. Бухгалтердик эсептен жазылып алынган инвентардык номер негизги каражаттардын объекттерине кайрадан бухгалтердик эсепке алынган объекттер катары ыйгарылбайт.

209. Негизги каражаттардын талдоочулук эсеби ар бир инвентардык объект боюнча инвентардык карточкаларда жүргүзүлөт, анын ичинде:

- имараттар, курулмалар, кыймылдаткыч түзүлүштөр, машинелер жана жабдуулар, шаймандар, өндүрүштүк жана чарбалык аспаптар, унаа каражаттарын жана башкаларды эсепке алуу үчүн бюджеттик мекемелерде негизги фонддорду эсепке алуунун инвентардык карточкасы пайдаланылат (форма ОС-6 бюдж.). Жазуу баштапкы тастыктоочу документтердин негизинде: кабыл алуу жана ишке киргизүү жөнүндө актынын, даярдоочу заводдун техникалык паспортунун жана башка документтердин негизинде жүргүзүлөт. Карточкада объекттердин мүнөздүү белгилери көрсөтүлөт: объектинин инвентардык номери, чиймеси, модели, тили, маркасы, заводдук номери, чыгаруу (даярдоо) датасы, негизги каражатты пайдаланууга берүүнүн датасы жана актынын номери, эскиргендиги тууралуу маалымат ж.б. Мындан тышкары негизги каражаттын бардык объектти үчүн кыскача, жекече мүнөздөмөсү жазылат. Жабдуулардын, приборлордун, эсептөөчү техникалардын курамында баалуу металлдар болгон учурда курамында баалуу металлдарды алып жүргөн металлдардын, тетиктердин тизмеси, паспортто көрсөтүлгөн металлдын массасы жана тетиктин аталышы көрсөтүлөт. Мекеме ичинде негизги каражаттардын орду которулганда бул карточканын бетине жазуулар жүргүзүлөт;

- ат-күлүк жана асыл тукум малдын эсебин алуу үчүн, ошондой эле көп жылдык өсүмдүктөрдүн жана жерди жакшыртуу боюнча (курулушсуз) капиталдык чыгашалардын эсебин алуу үчүн бюджеттик мекемелерде негизги фонддордун эсебин алуу үчүн инвентардык карточкасы колдонулат (форма ОС-8). Карточкада малдын жашы, өңү-түсү, эн белгиси, коюлган аты ж. б. көрсөтүлүп, жекече мүнөздөмөсү келтирилет. Көп жылдык өсүмдүктүн түрү, көчөт бирдигинин саны жана аянты көрсөтүлүп, инвентардык объекттер боюнча эсепке алынат. Объектинин наркына пайдаланууга кабыл алынган аянтка таандык бардык чыгашанын суммасы иштин бүткүл комплексинин бүткөндүгүнө карабастан кошулат. Жерди жакшыртуу боюнча капиталдык чыгашалардын эсеби иш чаралар боюнча жүргүзүлөт: жер участкасынын планы, айдоого аянтты дарактардан тазалап даярдоо, отоо чөптөрдөн арылтуу, көлмөлөрдү тазалоо ээлеген аянты жана ар бир иш чара боюнча аткарылган иштин наркын көрсөтүү менен жүргүзүлөт;

- китепкана фондуларын жана сахна-оюн коюу каражаттарын эсепке алуу үчүн ОС-9 формасында негизги фонддорду тайпалык эсепке алуунун инвентардык карточкасы колдонулат. Китепкана фондусу үчүн бир карточка ачылат, анда эсеп акчалай туюнтууда гана жалпы суммада жүргүзүлөт. Сахна-оюн коюу каражатынын эсеби карточкаларда сандык жана суммалык туюнтууда жүргүзүлөт.

210. Инвентардык карточкалар (ОС-10 формасында) негизги фонддордун эсеби боюнча инвентардык карточканын эсепке алуу тизмесинде катталат. Эсепке алуу тизмеси бир нускада жүргүзүлөт, андагы жазуулар карточканын ачылган жылы көрсөтүү менен негизги каражаттын тайпалары боюнча жүргүзүлөт. Ар бир тайпага тийиштүү барактардын саны калтырылат. Номерлөө бирден башталган сан менен ар бир тайпа боюнча алынат. Борборлоштурулган бухгалтерияларда эсепке алуу тизмеси ар бир тейленген мекеме боюнча ушундай эле тартипте жүргүзүлөт. Негизги фонддор чыгарылганда же которуштурулганда эсепке алуу тизмесинин «эскертүү» графасында датасы (айы, жылы, күнү) жана мемориалдык ордердин номуру көрсөтүлөт.

211. Башка бюджеттик мекемелерден негизги фонддордун түшүү, ички орун которуштуруу, аларды кампалардан берүү төмөнкүдөй баштапкы документтер менен таризделет:

- негизги каражаттарды кабыл алуу-өткөрүү актысы (форма ОС-1 бюдж.);

- ички орун которуштурууну коштомо кагаз (форма ОС-2);

- оңдолгон, кайра конструкцияланган жана жаңылаштырылган объекттерди кабыл алуу-өткөрүү актысы (форма ОС-3);

- коштомо кагаз (талап кылуу) (форма 434);

- негизги каражаттын берилүүчү объектисине таандык техникалык документтер (паспорт, чиймелер ж.б.).

212. Башка мекемелерден негизги фонддордун түшүүсү жөнүндө акты мекеменин жетекчиси дайындаган комиссия тарабынан эки нускада түзүлөт. Бул актыга тийиштүү техникалык документтер (паспорт, чиймелер ж.б.) тиркелет.

213. Жеткирип берүүчүлөрдөн негизги фонддорду алуу жеткирүүчүдөн алынган документтер боюнча эсепке алынат (келишим, эсеп-чот фактура, коштомо кагазы, сатып алуу актысы ж.б.).

214. Негизги фонддордун объектисин куруп бүтүү жана жабдып бүтүү боюнча аткарылган иштерди жана көрсөтүлгөн кызматты кабыл алуу акты менен таризделет (форма ОС-3). Актыда объектинин кайра конструкцияланып, жаңыланышынын натыйжасында өзгөргөн техникалык мүнөздөмөлөрү жана абалкы наркы көрсөтүлөт. Актыга аткарылган ишке жана кабыл алууга жооптуу адамдар кол коюшат.

215. Негизги каражаттарды чыгаруу жана которуштуруу боюнча аткарымдардын эсеби 438-формада (мемориалдык ордер 9) топтоо ведомостунда жүргүзүлөт. Топтоо ведомостундагы жазуулар ар бир документ боюнча жүргүзүлөт, бирок мында «Жыйынтыгы» графасында чыгарылган жана которулуштурулган негизги каражаттын объекттеринин суммасы жазылат. Ал элементтер дебети боюнча жазуулар суммасына тең болууга тийиш. Ай аяктаганда элементтер боюнча жыйынтык «Башкы журнал» китебине түшүрүлөт.

216. Негизги фонддорду кампадан берүү коштомо кагаз боюнча (талап кылуу) жүргүзүлөт, ал эки нускада жазылат жана мекеме жетекчиси тарабынан бекитилет.

217. Министрликтер жана ведомстволор ортосунда негизги фонддорду өткөрүп алуу, кабыл алуу-өткөрүү актысы боюнча жүргүзүлөт, ал эми бир министрликтин же ведомствонун ичинде ички ведомстволук ооштурууну такстыктаган документтер (авизо, коштомо кагаз) боюнча жүргүзүлөт.

218. Негизги фонддордун чыгып калышы мыйзамда белгиленген тартипте мекеме тарабынан жүргүзүлөт.

219. Баланстан төмөнкү негизги каражаттар эсептен чыгарылышы мүмкүн:

а) эскирип бүткөндүгүнүн, авариянын, табигый кырсыктын, пайдалануунун кадимки шарттарын бузуунун кесепетинен жана башкалардын себептердин жараксыз болгондор;

б) моралдык жактан эскиргендер;

в) мекемени, уюмду жана башка объекттерди курууга, кеңейтүүгө, кайра конструкциялоого жана техникалык кайра жабдууга байланыштуу.

Мында негизги каражат калыбына келтирүүгө мүмкүн болбой же экономикалык жактан максатка ылайыксыз болгон учурларда гана, ошондой эле белгиленген тартипте ишке сатылышы же башка мекемелерге берилиши мүмкүн болбогон учурда гана жараксыздыкка чыгарылат.

220. Бюджеттик мекемелерде негизги каражаттарды баланс эсебинен чыгаруу төмөнкүдөй тартипте жүргүзүлөт:

негизги каражаттын бирдигинин наркы 10000 сомго чейинкини кошкондо - өз алдынча; 10000 сомдон жогору 15000 сомго чейинкини кошкондо - жогору турган уюмдун уруксаты менен; 15000 сомдон жогору - министрликтердин жана ведомстволордун уруксаты менен.

221. Министрликтер жана ведомстволор, жергиликтүү мамлекеттик администрациялар жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн облустардагы ыйгарым укуктуу өкүлчүлүктөрүнүн аппараттары негизги каражаттын бирдигинин баасына карабастан өз баланстарынан негизги каражаттарды жараксыздыкка чыгарууну жүргүзөт.

(КР Финансы министрлигинин 2016-жылдын 14-декабрындагы № 202-Б буйругунун редакциясына ылайык)

222. Негизги каражаттын жараксыздыгын, аларды калыбына келтирүү, оңдоонун мүмкүн эместигин же натыйжасыздыгын аныктоо, ошондой эле негизги каражаттарды жараксыздыкка чыгарууга керектүү документтерди тариздөө бюджеттик мекемелерде жетекчинин буйругу менен төмөнкүдөй курамда туруктуу иштеген комиссия түзүлөт:

жетекчи же анын орун басары (комиссиянын төрагасы); башкы бухгалтер же анын орун басары (штаттык расписание боюнча башкы бухгалтердин кызмат орду болбогон мекемелерде бухгалтердик эсепти жүргүзүү милдети жүктөлгөн адам); негизги каражаттын сакталышы үчүн жоопкерчилик жүктөлгөн адамдар.

223. Борборлоштурулган бухгалтерия аркылуу тейленүүчү бюджеттик мекемелерде туруктуу иштөөчү комиссиянын курамына эсеп жүргүзүү тобунун жетекчиси же ошол бухгалтериянын башка кызматкерлери кошулат.

224. Туруктуу иштөөчү комиссия:

а) эсептен чыгарууга таандык объектини түздөн-түз карап чыгууну жүргүзөт, мында керектүү техникалык документтерди (паспорт, кабат боюнча пландар жана башка документтер) ошондой эле бухгалтердик эсептин маалыматын пайдаланат жана анын калыбына келтирүүгө жана андан ары пайдаланууга жараксыздыгын белгилейт;

б) зарылчылык учурда негизги фонддордун жараксыздыгы жөнүндө корутунду берүү үчүн (атайын аппаратура же жабдуулар боюнча) тийиштүү түзүмдөрдүн адистери чакырылышы мүмкүн;

в) объектини эсептен чыгаруунун айкын себептери белгиленет (эскириши, кайра конструкцияланышы, пайдалануунун кадыресе шартын бузуу, авариялар жана башкалар);

г) негизги каражаттын пайдалануудан мезгилсиз чыгып калышына күнөөлүү адамдарды табат, ошол адамдарды колдонуудагы мыйзамдарда белгиленген жоопкерчиликке тартуу жөнүндө сунуш киргизет;

д) эсептен чыгарылуучу объектинин түйүндөрүн, тетиктерин, материалдарын пайдалануу мүмкүнчүлүгүн аныктайт жана аларды баалоону жүргүзөт;

е) эсептен чыгарыла турган негизги каражаттан жарактуу түйүндөрүн, тетиктерин, материалдарын, түстүү жана баалуу металлдарын алууга контролду ишке ашырат, алардын санын, салмагын аныктайт жана тийиштүү кампага тапшырылышын көзөмөлдөйт;

ж) негизги каражаттардын айрым объекттерин эсептен чыгаруунун төмөнкүдөй актыларын түзөт:

- бюджеттик мекемелерде негизги каражаттарды эсептен чыгаруу жөнүндө акт (форма ОС-4 бюдж.);

- бюджеттик мекемелерде транспорт каражаттарын эсептен чыгаруу жөнүндө акт (форма ОС-4а бюдж.);

- бюджеттик мекемелерде китепканадан жарактан чыгарылган адабияттарды эсептен чыгаруу жөнүндө акт (форма 444).

225. Комиссия тарабынан түзүлгөн негизги каражаттарды эсептен чыгаруу актысы, мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет.

226. Жабдуу иштеп жаткан объекттердин жаңысын курууга, кеңейтүүгө, кайра конструкциялоого жана техникалык кайра жабдууга байланыштуу эсептен чыгарылган учурда комиссия эсептен чыгарууга көрсөтүлгөн жабдуунун жогору турган уюм тарабынан бекитилген иштеп жаткан объектини кеңейтүү, кайра конструкциялоо жана техникалык кайра жабдуу планында каралган жабдууга шайкештигин текшерүүгө тийиш жана бекитилген пландын пункту менен датасына шилтеме жасап, аларды эсептен чыгаруу актысын түзүүгө тийиш.

227. Эсептен чыгаруу актыларында негизги каражаттын объекттерин мүнөздөөчү төмөнкүдөй маалыматтар көрсөтүлөт: объектини даярдоонун же куруунун жылы, анын мекемеге келип түшкөн датасы, пайдаланууга берүү мезгили, объектинин баштапкы наркы (кайра баалангандар жана калыбына келтириле тургандар үчүн), бухгалтердик эсептин маалыматы боюнча кошуп эсептелген амортизация суммасы, жүргүзүлгөн капиталдык оңдоолордун саны. Ошондой эле негизги каражаттын объектисинин чыгып калуу себептери, анын негизги бөлүктөрүнүн, тетиктеринин, түйүндөрүнүн жана конструктивдик элементтеринин абалы чагылдырылат.

228. Автотранспорт каражаттарын эсептен чыгарууда мындан тышкары, автомобилдин канча жол жүргөндүгү көрсөтүлөт жана автомобилдин агрегаттарына, тетиктерине жана чечилип алынышы мүмкүн болгон негизги тетиктери менен түйүндөрдү андан ары пайдаланууга техникалык мүнөздөмө берилет.

229. Авариянын кесепетинен чыгып калган негизги каражаттарды баланстан чыгарууда эсептен чыгаруу жөнүндө актыга авария жөнүндө актынын көчүрмөсү тиркелет, ошондой эле авариянын болушуна алып келген себептерге түшүндүрмө берилет жана күнөөлүү адамдарга карата кабыл алынган чаралар көрсөтүлөт.

230. Көчүрмөлөөчү, компьютердик техниканы, байланыш каражаттарын баланстан чыгарууда техникалык экспертизанын актыларынын көчүрмөсү тиркелет жана чечилип алынышы мүмкүн болгон негизги тетиктер менен түйүндөрдү андан ары пайдалануу мүмкүнчүлүгү көрсөтүлөт.

231. Чечилип жана кайра ажыратылган жабдуулардын башка машиналарды оңдоого жарактуу бардык тетиктери, түйүндөрү жана агрегаттары, ошондой эле негизги каражаттарды жоюудан алынган башка материалдар тийиштүү эсеп-чотко кириштелет, анда көрсөтүлгөн байлык эсепке алынат, ал эми жараксыз тетиктер менен материалдар экинчи кайталануучу чийки зат катары кириштелет. Мында сынык металлдарды жана кара, түстүү металлдардын калдыктарын ошондой эле таштанды сырьелорду эсепке алуу, сактоо, пайдалануу жана эсептен чыгаруу, баштапкы сырьелор, материалдар жана даяр продукциялар үчүн белгиленген тартипте ишке ашырылат.

232. Баалуу металлдарды колдонуу менен даярдалган тетиктер менен түйүндөр, ошондой эле кара жана түстүү металлдардан даярдалган жана мекеменин муктаждыгы үчүн пайдаланылбаган тетиктер менен түйүндөр ошол иш түрүнө лицензиясы болгон тийиштүү уюмдарга сатылууга тийиш.

233. Эсептен чыгарылган негизги фонддорду чечип бириндетүүдөн алынган экинчи сырье жана кайталанып колдонуу үчүн жараксыздар мекемеде сатып өткөрүлүшү мүмкүн.

234. Негизги каражаттарды баланс эсебинен чыгаруу тартиби бузулган учурда, ошондой эле материалдык байлыктарга карата чарбасыздык мамиле орун алса, буга күнөөлүү адамдар мыйзамда белгиленген тартипте жоопкерчилик тартышат.

235. Бюджеттик мекемелер тарабынан контролдоо максаты үчүн жылына бир жолудан кем эмес негизги каражаттарды инвентарлаштыруу жүргүзүлүүгө тийиш.

236. Негизги фонддорду эсепке алуу үчүн эсеп-чот планында 311 «Негизги фонддор» тобу каралган. Топ топчолорго бөлүштүрүлөт: 3111 «Имараттар жана курулмалар»; 3112 «Машиналар жана жабдуулар»; 3113 «Башка негизги фонддор»; 3114 «Бүткөрүлбөй калган курулуш».

237. 3111 «Имараттар жана курулмалар» топчосу бул эсеп-чотту камтыйт: 31111 «Турак жай имараттары жана курулмалар»; 31112 «Турак жай эмес имараттар жана курулмалар»; 31113 «Курулмалар».

238. 3112 «Машиналар жана жабдуулар» топчосу бул эсеп чотту камтыйт: 31112 «Унаа каражаты»; 31122 «Механизмдер жана өндүрүштүк жабдуулар»; 31123 «Эмерек, кеңсе жабдуусу жана аспаптар»; 31124 «Башка негизги каражаттар».

239. 3113 «Башка негизги фонддор» топчосу бул эсеп чотту камтыйт: 31131 «Өсүмдүктөрдү жана малды кошкондо өстүрүлүүчү активдер»; 31132 «Материалдык эмес активдер»; 31133 «Китепкана фонду».

240. 3114 «Бүткөрүлбөй калган курулуш» топчосу бул эсеп чотту камтыйт «Бүткөрүлбөй калган курулуш».

241. Ар бир эсеп-чот өзүнө элементтерди камтыйт, алар боюнча негизги фонддор менен аткарымдар эсеби жүргүзүлөт. Отчеттук датага калдыктарды түзүү (сальдо) эсеп-чот боюнча жүргүзүлөт. Финансылык маалыматты андан ары агрегаттоо пайдалануучулардын талаптарына жараша жүргүзүлөт.

242. Эсеп-чот 31111 «Турак жай имараттары жана жайлары» имараттардын эсебин алууда таануу үчүн арналган, алар толугу менен же негизинен гаражды жана башка турак жай менен байланышкан курулмаларды кошкондо, турак жай катары пайдаланылат. Ушул эле категорияга сууда калкыма үйлөр, баржалар жана негизги жашаган орун катары пайдалана турган турак жай фургондору менен авто чиркегичтер кирет. Ушул категорияга ошондой эле, аскер кызматчылары үчүн алынган турак жайлар да кошулат. Мейманканалар жана жатаканалар 31112 «Турак жай эмес жайлар» эсеп-чотунда эсепке алынат. Эсеп-чот 31111 «Турак жай имараттары жана жайлары» төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 31111 110 «Квартиралар»;

- 31111 120 «Үйлөр»;

- 31111 190 «Башка турак жай имараттары жана жайлары»;

- 31111 910 «Квартираларга топтолгон амортизация»;

- 31111 920 «Үйлөргө топтолгон амортизация»;

- 31111 990 «Башка турак жай имаратына жана жайларына топтолгон амортизация».

Бул элементтер турак жай имараттары менен жайларына карата амортизацияны таануу, таанууну токтотуу жана кошуп эсептөө боюнча аткарымдарды эсепке алууга арналган.

243. Негизги фонддор катары турак жай имараттары менен жайларын таануу дебет боюнча - 33174 300 «Негизги фонддорго карата акы төлөөгө эсеп-чот», 31141 110 «Турак жай имараттары менен жайлардын бүткөрүлбөгөн курулушу», 31141 120 «Турак жай эмес имараттардын бүткөрүлбөгөн курулушу» же болбосо 33171 110 «Кызматчылардын кредитордук карызы» элементтери бар корреспонденцияларда 31111 110 «Квартиралар»; 31111 120 «Үйлөр»; 31111 190 «Башка турак жай имараттары жана жайлары» элементтери чагылдырылат.

244. Бир министрликтин жана ведомствонун ичинде негизги фонддун түшүүсү дебет боюнча - 31111 110 «Квартиралар»; 31111 120 «Үйлөр»; 31111 190 «Башка турак жай имараттары жана жайлары», ал эми кредит боюнча - 33171 130 «Ички ведомстволук эсептөөлөр»: 31111 910 «Квартираларга топтолгон амортизация»; 31111 920 «Үйлөргө топтолгон амортизация»; 31111 990 «Башка турак жай имараттарына жана жайларына топтолгон амортизация» чагылдырылат.

245. Башка бюджеттик мекемеден, башка уюмдардан негизги каражаттын түшүүсү дебет боюнча - 31111 110 «Квартиралар»; 31111 120 «Үйлөр»; 31111 190 «Башка турак жай имараттары жана жайлары» элементтери, ал эми кредит боюнча - 14511 400 «Негизги фонддордун акысыз түшүүсү» чагылдырылат.

246. Негизги фонддор катары турак жай имараттарын жана жайларын таанууну (сатуу, башка ведомстволук мекемеге өткөрүү, жараксыз болгон активди эсептен чыгаруу ж.б.) токтотуу, кредит боюнча - 31111 110 «Квартиралар»; 31111 120 «Үйлөр»; 31111 190 «Башка турак жай имараттары жана жайлары»; 14511 600 «Негизги фонддорду чыгаруудан киреше» ал эми дебет боюнча - 31111 910 «Квартираларга топтолгон амортизация»; 31111 920 «Үйлөргө топтолгон амортизация»; 31111 990 «Башка турак жай имараттарына жана жайларына топтолгон амортизация»; акча каражатын эсепке алууга таандык тийиштүү элемент; 28213 200 «Негизги фонддорду чыгаруудан чыгаша».

247. Бир министрликтин жана ведомствонун ичинде турак жай имараттарын жана жайларын өткөрүү (алуу) 32171 130 «Ички ведомстволук эсептөөлөр» жана 33171 130 «Ички ведомстволук эсептөөлөр» элементи бар корреспонденцияда чагылдырылат.

248. Башка министрликтер менен ведомстволордун ортосунда турак жай имараттарын жана жайларын өткөрүү (алуу) 28213 200 «Негизги фонддорду чыгаруудан чыгаша» жана 14511 500 «Негизги фонддордун акысыз түшүүсү» элементи бар корреспонденцияда чагылдырылат.

249. Амортизацияны кошуп эсептөө төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: дебет боюнча - 23111 110 «Негизги фонддордун амортизациясы боюнча чыгаша», кредит боюнча - 31111 910 «Квартираларга топтолгон амортизация»; 31111 920 «Үйлөргө топтолгон амортизация»; 31111 990 «Башка турак жай имараттарына жана жайларына топтолгон амортизация».

250. Эсеп-чот 31112 «Турак жай эмес жайлар» турак жай үйлөрүнөн тышкары бардык имараттардын эсебин алууга арналган. Административдик имараттар, мектептер, ооруканалар, театрлар менен кинотеатрлар, спорт сарайлары, маданият үйлөрү, коомдук көңүл ачуучу башка имараттар, кампалар жана өндүрүштүк имараттар, соода имараттары, мейманканалар, жатаканалар ж.б. ушундай имараттардын мисалы болуп саналат. Аскердик максатта алынган имараттар жана жайлар жарандык имараттар сыяктуу эле өндүрүш максаты үчүн алынган болсо жана ошолор сыяктуу эле пайдаланыла турган болсо ушул категорияга киргизилет. Эсеп-чот 31112 «Турак жай эмес жана жайлар» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 31112 110 «Өндүрүштүк имарат»;

- 31112 120 «Институционалдык имарат»;

- 31112 130 «Аскердик имарат»;

- 31112 190 «Башка имарат»;

- 31112 910 «Өндүрүштүк имаратка топтолгон амортизация»;

- 31112 920 «Институционалдык имаратка топтолгон амортизация»;

- 31112 930 «Аскердик имаратка топтолгон амортизация»;

- 31112 990 «Башка турак жай эмес имараттарга топтолгон амортизация».

Бул элементтер турак жай эмес имараттарга жана жайларга карата амортизацияны таануу, таанууну токтотуу жана кошуп эсептөө боюнча аткарымдарды эсепке алууга арналган. Турак жай эмес имараттарды жана жайларды эсепке алууда таанууга карата бухгалтердик жазуу турак жай имараттары менен жайларына карата жазууларга окшош.

251. Эсеп-чот 31113 «Курулмалар» имараттардан тышкары бардык курулмаларды эсепке алуу үчүн ылайыкталган. Аларга төмөнкүлөр таандык:

- даңгыр авто жол, жолдор, жер үстүндөгү автомагистралдар, тоннелдер, жер астындагы өтмөктөр, темир жолдор жана аэродромдордун учуучу-конуучу тилкелери;

- канализация системасы, суу нуктары, дамбалар жана башка гидротехникалык курулмалар;

- шахталар, тоннелдер жана башка жер казына ресурстарын казып алууга байланышкан курулмалар;

- байланыш танаптары, электр берүү танаптары жана түтүк өткөргүчтөр;

- спортко машыгуу жана ачык асманда эс алуу үчүн курулмалар.

Ушул эле эсеп-чотто ошондой эле аскердик максатта алынган курулмалар да эсепке алынат. Эгерде алар жарандык курулмалар сыяктуу болсо, анда алар ушундай эле түрдө пайдаланышы мүмкүн. Тарых жана маданият эстеликтери, ошондой эле тарыхый, маданий мааниси бар имараттар жана жайлар «Маданий мурастын активдери» 31321 өзүнчө айрым эсеп-чотто эсепке алынат.

252. Эсеп-чот 31113 «Курулмалар» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 31113 110 «Өндүрүштүк курулмалар»;

- 31113 120 «Жолдор»;

- 31113 130 «Көпүрөлөр»;

- 31113 190 «Башка курулмалар»;

- 31113 910 «Өндүрүштүк курулмаларга топтолгон амортизация»

- 31113 920 «Жолдорго топтолгон амортизация»;

- 31113 930 «Көпүрөлөргө топтолгон амортизация»;

- 31113 990 «Башка курулмаларга топтолгон амортизация».

Бул элементтер өндүрүштүк курулмаларга, жолдорго, көпүрөлөргө жана башка курулмаларга карата амортизацияны таануу, таанууну токтотуу, кошуп эсептөө боюнча аткарымдарды эсепке алууга арналган.

253. Негизги фонд катары өндүрүштүк курулмаларды, жолдорду, көпүрөлөрдү жана башка курулмаларды таануу 31113 110 «Өндүрүштүк курулмалар»; 31113 120 «Жолдор»; 31113 130 «Көпүрөлөр»; 31113 190 «Башка курулмалар» элементтери дебет боюнча; 33174 300 «Негизги фонддорго карата акы төлөөгө эсеп-чот»; 33171 110 «Кызматчылардын кредитордук карызы»; 31141 130 «Курулушу бүтпөй калган курулмалар» же болбосо 33171 130 «Ички ведомстволук эсептешүү» (бир министрликтин же ведомствонун ичинде бюджеттик мекемеден негизги каражат түшкөн учурда) элементтери бар корреспонденцияларда чагылдырылат.

254. Өндүрүш курулмаларын, жолдорду, көпүрөлөрдү жана башка курулмаларды негизги фонд катары таанууну токтотуу төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: кредит боюнча - 31113 110 «Өндүрүштүк курулмалар»; 31113 120 «Жолдор»; 31113 130 «Көпүрөлөр»; 31113 190 «Башка курулмалар»; 14511 600 «Негизги фонддорду чыгаруудан киреше»; ал эми дебет боюнча - 31113 910 «Өндүрүштүк курулмаларга топтолгон амортизация»; 31113 920 «Жолдорго топтолгон амортизация»; 31113 930 «Көпүрөлөргө топтолгон амортизация»; 31113 990 «Башка курулмаларга топтолгон амортизация» же болбосо 32171 130 «Ички ведомстволук эсептешүү» (бир министрликтин же ведомствонун ичинде башка бюджеттик мекемеге негизги каражатты өткөргөн учурда) акча каражатына жана элементтерди эсепке алууга таандык тийиштүү элемент, 28213 200 «Негизги фонддорду чыгаруудан зыян тартуу».

255. Бир министрликтин же ведомствонун ичинде өндүрүштүк курулмаларды, жолдорду, көпүрөлөрдү жана башка курулмаларды өткөрүү (алуу) 32171 130 «Ички ведомстволук эсептешүү» жана 33171 130 «Ички ведомстволук эсептешүү» элементтери бар корреспонденцияларда чагылдырылат.

256. Башка министрликтер жана ведомстволор ортосунда өндүрүштүк курулмаларды, жолдорду, көпүрөлөрдү жана башка курулмаларды өткөрүү (алуу) 28213 200 «Негизги фонддорду чыгаруудан чыгаша» жана 14511 500 «Негизги фонддордун акысыз түшүүсү» элементтери бар корреспонденцияларда чагылдырылат.

257. Амортизацияны кошуп эсептөө төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: дебет боюнча - 23111 110 «Негизги фонддордун амортизациясы боюнча чыгаша», кредит боюнча - 31113 910 «Өндүрүштүк курулмаларга топтолгон амортизация»; 31113 920 «Жолдорго топтолгон амортизация»; 31113 930 «Көпүрөлөргө топтолгон амортизация»; 31113 990 «Башка курулмаларга топтолгон амортизация».

258. Эсеп-чот 31121 «Транспорт каражаттары» адамдардын жана заттардын орун которуштуруусу үчүн ылайыкталган жабдууларды, анын ичинде автотранспорт каражаттарын, чиркегичтерди, жарым чиркегичтерди, деңиз кемелерин, темир жол локомотивдерин жана кыймылдуу составды, аба кемелерин, аскердик багыттагы транспорттук техниканы, мотоциклдерди, мотороллерлерди, ошондой эле ат көлүк транспортун эсепке алуу үчүн ылайыкталган. Эсеп-чот 31121 «Транспорттук каражаттар» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 31121 110 «Жеңил автомобилдер»;

- 31121 120 «Автобустар»;

- 31121 130 «Жүк ташуучу машиналар»;

- 31121 140 «Поезддер»;

- 31121 150 «Суу транспорт каражаттары»;

- 31121 160 «Аба транспорту»;

- 31121 190 «Башка транспорт каражаттары»;

- 31121 910 «Жеңил автомобилдерге топтолгон амортизация»;

- 31121 920 «Автобустарга топтолгон амортизация»;

- 31121 930 «Жүк ташуучу машиналарга топтолгон амортизация»;

- 31121 940 «Поезддерге топтолгон амортизация»;

- 31121 950 «Суу транспорт каражаттарына топтолгон амортизация»;

- 31121 960 «Аба транспортуна топтолгон амортизация»;

- 31121 990 «Башка транспорт каражаттарына топтолгон амортизация».

Бул элементтер транспорт каражаттарына карата амортизацияны таануу, таанууну токтотуу, кошуп эсептөө аткарымдарын эсепке алууга арналган.

259. Негизги фонддор катары транспорттук каражаттарды таануу төмөнкү элементтердин дебети боюнча чагылдырылат: 31121 110 «Жеңил автомобилдер»; 31121 120 «Автобус»; 31121 130 «Жүк ташуучу машиналар»; 31121 140 «Поезддер»; 31121 150 «Суу транспорт каражаттары»; 31121 160 «Аба транспорту»; 31121 190 «Башка транспорттук каражаттар» төмөнкү элементтер менен корреспонденциялоодо 33174 300 «Негизги фонддорго байланыштуу акы төлөөгө карата эсеп-чот», 33171 110 «Кызматкерлердин кредитордук карызы», же 33171 130 «Ички ведомстволук эсептешүүлөр» (бир министрликтин же ведомствонун ичинде бюджеттик мекемелерден негизги каражаттар түшкөн учурда).

260. Негизги фонддор катары транспорт каражаттарын таанууну токтотуу төмөнкүдөй мазмунда чагылдырылат: кредит боюнча - 31121 110 «Жеңил автомобилдер»; 31121 120 «Автобус»; 31121 130 «Жүк ташуучу машиналар»; 31121 140 «Поезддер»; 31121 150 «Суу транспорт каражаттары»; 31121 160 «Аба транспорту»; 31121 190 «Башка транспорт каражаттары»; 14511 600 «Негизги фонддорду чыгаруудан кирешелер», ал эми дебет боюнча - 31121 110 «Жеңил автомобилдерге топтолгон амортизация»; 31121 120 «Автобустарга топтолгон амортизация»; 31121 130 «Жүк ташуучу машиналарга топтолгон амортизация»; 31121 140 «Поезддерге топтолгон амортизация»; 31121 150 «Суу транспорт каражаттарына топтолгон амортизация»; 31121 160 «Аба транспортуна топтолгон амортизация»; 31121 190 «Башка транспорт каражаттарына топтолгон амортизация»; акча каражатынын эсебине таандык тийиштүү элементтер жана 28213 200 «Негизги фонддорду чыгаруудан зыян тартуу» элементи.

261. Бир министрликтин жана ведомствонун ичинде транспорт каражаттарын берүү (алуу) төмөнкү элементтер менен корреспонденциялоодо чагылдырылат: 32171 130 «Ички ведомстволук эсептешүүлөр» жана 33171 130 «Ички ведомстволук эсептешүүлөр».

262. Башка министрликтер менен ведомстволордун ортосунда транспорт каражаттарын берүү (алуу) төмөнкү элементтер менен корреспонденциялоодо чагылдырылат: 28213 200 «Негизги фонддорду чыгаруудан чыгаша» жана 14511 500 «Негизги фонддордун акысыз түшүүсү».

263. Амортизацияны кошуп эсептөө төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: дебет боюнча - 23111 110 «Негизги фонддордун амортизациясы боюнча чыгаша», кредит боюнча - 31121 110 «Жеңил автомобилдерге топтолгон амортизация»; 31121 120 «Автобустарга топтолгон амортизация»; 31121 130 «Жүк ташуучу машинелерге топтолгон амортизация»; 31121 140 «Поезддерге топтолгон амортизация»; 31121 150 «Суу транспорт каражатына топтолгон амортизация»; 31121 160 «Аба транспортуна топтолгон амортизация»; 31121 190 «Башка транспорт каражаттарына топтолгон амортизация».

264. Эсеп-чот 31122 «Механизмдер жана өндүрүштүк жабдуулар» өнөр жайдын айыл чарбасынын, курулуштун, сооданын бардык тармактарында колдонулган механизмдер менен жабдууларды эсепке алуу үчүн ылайыкталган, атап айтканда: күч машиналары менен жабдуулары, жумушчу машиналар менен жабдуулар, өлчөөчү приборлор, жөндөөчү приборлор жана түзүлүштөр, лабораториялык жабдуулар, эсептөө техникасы, уюштуруу техникасы, медициналык жабдуулар, аскердик багыттагы жабдуулар, машиналар жана механизмдер башка машиналар жана жабдуулар. Имараттардын же курулмалардын ажырагыс бөлүгүн түзгөн механизмдер менен жабдуулар имараттар менен курулмалардын наркына кошулат. Эсеп-чот 31122 «Механизмдер жана өндүрүштүк жабдуулар» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 31122 110 «Өндүрүштүк механизмдер жана жабдуулар»;

- 31122 120 «Айыл чарба механизмдери жана жабдуулар»;

- 31122 190 «Башка механизмдер жана жабдуулар»;

- 31122 910 «Өндүрүштүк механизмдерге жана жабдууларга топтолгон амортизация»;

- 31122 920 «Айыл чарба механизмдерге жана жабдууларга топтолгон амортизация»;

- 31122 990 «Башка механизмдерге жана жабдууларга топтолгон амортизация».

Бул элементтер механизмдерге жана өндүрүштүк жабдууларга карата амортизацияны таануу, таанууну токтотуу, кошуп эсептөө боюнча аткарымдарды эсепке алууга арналган.

265. Механизмдерди жана өндүрүштүк жабдууларды негизги фонд катары таануу дебет боюнча: 31122 110 «Өндүрүштүк механизмдер жана жабдуулар»; 31122 120 «Айыл чарба механизмдери жана жабдуулар»; 31122 190 «Башка механизмдер жана жабдуулар»; 33174 300 «Негизги фонддорго карата акы төлөөгө эсеп-чот»; 33171 110 «Кызматчылардын кредитордук карызы» элементтери бар корреспонденцияларда же болбосо 33171 130 «Ички ведомстволук эсептешүү» (бир министрликтин же ведомствонун ичинде бюджеттик мекемеден негизги каражат түшкөн учурда) элементинде чагылдырылат.

266. Механизмдерди жана өндүрүштүк жабдууларды негизги фонд катары таанууну токтотуу төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: кредит боюнча - 31122 110 «Өндүрүштүк механизмдер жана жабдуулар»; 31122 120 «Айыл чарба механизмдери жана жабдуулар»; 31122 190 «Башка механизмдер жана жабдуулар»; 14511 600 «Негизги фонддорду чыгаруудан киреше», ал эми дебет боюнча - 31122 910 «Өндүрүштүк механизмдерге жана жабдууларга топтолгон амортизация»; 31122 920 «Айыл чарба механизмдерге жана жабдууларга топтолгон амортизация»; 31122 990 «Башка механизмдерге жана жабдууларга топтолгон амортизация» же болбосо 32171 130 «Ички ведомстволук эсептешүү» (бир министрликтин же ведомствонун ичинде башка бюджеттик мекемеге негизги каражатты өткөргөн учурда) акча каражатын жана элементтерди эсепке алууга таандык тийиштүү элемент жана 28213 200 «Негизги фонддорду чыгаруудан зыян тартуу» элементи.

267. Бир министрликтин же ведомствонун ичинде механизмдерди жана өндүрүштүк жабдууларды өткөрүү (алуу) 32171 130 «Ички ведомстволук эсептешүү» жана 33171 130 «Ички ведомстволук эсептешүү» элементтери бар корреспонденцияларда чагылдырылат.

268. Башка министрликтер жана ведомстволор ортосунда механизмдерди жана өндүрүштүк жабдууларды өткөрүү (алуу) 28213 200 «Негизги фонддорду чыгаруудан чыгаша» жана 14511 500 «Негизги фонддордун акысыз түшүүсү» элементтери бар корреспонденцияларда чагылдырылат.

269. Амортизацияны кошуп эсептөө төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: дебет боюнча - 23111 110 «Негизги фонддордун амортизациясы боюнча чыгаша», кредит боюнча - 31122 910 «Өндүрүштүк механизмдерге жана жабдууларга топтолгон амортизация»; 31122 920 «Айыл чарба механизмдерге жана жабдууларга топтолгон амортизация»; 31122 990 «Башка механизмдерге жана жабдууларга топтолгон амортизация».

270. Эсеп-чот 31123 «Эмерек, кеңсе жабдуулары жана шаймандары» негизинен административдик максаттар үчүн ылайыкталган активдерди камтыйт. Аларга эмеректер жана кеңсе үчүн буюмдар, компьютердик техника, уюштуруу техникасы, электр жабдуулар жана радио, теле көрсөтүү жана байланыш менен байланыштуу аппараттар кирет. Ушул эле эсеп-чотто шаймандар да эсепке алынат. Шаймандарга негизги фондду аныктоого жооп берген, бирок негизинен тейлөөдө же болбосо башка негизги фонддор менен эриш-аркак колдонула турган көмөкчү активдер кирет. Эсеп-чот 31123 «Эмерек, кеңсе жабдуулары жана шаймандары» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 31123 110 «Эмерек»;

- 31123 120 «Кеңсе жабдуулары»;

- 31123 130 «Компьютердик жабдуулар»;

- 31123 140 «Шаймандар»;

- 31123 190 «Башка эмеректер жана жабдуулар»;

- 31123 910 «Эмеректерге топтолгон амортизация»;

- 31123 920 «Кеңсе жабдууларына топтолгон амортизация»;

- 31123 930 «Компьютердик жабдууларга топтолгон амортизация»;

- 31123 940 «Шаймандарга топтолгон амортизация»;

- 31123 990 «Башка эмеректерге жана жабдууларга топтолгон амортизация».

Бул элементтер эмеректерге, кеңсе жабдууларына, компьютердик жабдууларга жана шаймандарга карата амортизацияны таануу, таанууну токтотуу, кошуп эсептөө боюнча аткарымдарды эсепке алууга арналган.

271. Эмеректи, кеңсе жабдууларын жана шаймандарды негизги фонд катары таануу дебет боюнча бул элементтерде чагылдырылат 31123 110 «Эмерек»; 31123 120 «Кеңсе жабдуулары»; 31123 130 «Компьютердик жабдуулар»; 31123 140 «Шаймандар»; 31123 190 «Башка эмеректер жана жабдуулар»; 33174 300 «Негизги фонддорго карата акы төлөөгө эсеп-чот»; 33171 110 «Кызматчылардын кредитордук карызы» элементтери бар корреспонденцияларда же болбосо 33171 130 «Ички ведомстволук эсептешүү» (бир министрликтин же ведомствонун ичинде бюджеттик мекемеден негизги каражат түшкөн учурда) элементинде чагылдырылат.

272. Эмеректи, кеңсе жабдууларын жана шаймандарды негизги фонд катары таанууну токтотуу төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: кредит боюнча 31123 110 «Эмерек»; 31123 120 «Кеңсе жабдуулары»; 31123 130 «Компьютердик жабдуулар»; 31123 140 «Шаймандар»; 31123 190 «Башка эмеректер жана жабдуулар»; 14511 600 «Негизги фонддорду чыгаруудан киреше (активдер үчүн)», ал эми дебет боюнча - 31123 910 «Эмеректерге топтолгон амортизация»; 31123 920 «Кеңсе жабдууларына топтолгон амортизация»; 31123 930 «Компьютердик жабдууларга топтолгон амортизация»; 31123 940 «Шаймандарга топтолгон амортизация»; 31123 990 «Башка эмеректерге жана жабдууларга топтолгон амортизация» акча каражаттарын жана элементтерди эсепке алууга таандык тийиштүү элемент; 28213 200 «Негизги фонддорду чыгаруудан зыян тартуу.

273. Бир министрликтин же ведомствонун ичинде эмеректерди, кеңсе жабдууларды жана шаймандарды өткөрүү (алуу) 32171 130 «Ички ведомстволук эсептешүү» жана 33171 130 «Ички ведомстволук эсептешүү» элементтери бар корреспонденцияларда чагылдырылат.

274. Башка министрликтер жана ведомстволор ортосунда эмеректерди, кеңсе жабдууларды жана шаймандарды өткөрүү (алуу) 28213 200 «Негизги фонддорду чыгаруудан чыгаша» жана 14511 500 «Негизги фонддордун акысыз түшүүсү» элементтери бар корреспонденцияларда чагылдырылат.

275. Амортизацияны кошуп эсептөө төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: дебет боюнча - 23111 110 «Негизги фонддордун амортизациясы боюнча чыгаша», кредит боюнча - 31123 910 «Эмеректерге топтолгон амортизация»; 31123 920 «Кеңсе жабдууларына топтолгон амортизация»; 31123 930 «Компьютердик жабдууларга топтолгон амортизация»; 31123 940 «Шаймандарга топтолгон амортизация»; 31123 990 «Башка эмеректерге жана жабдууларга топтолгон амортизация».

276. Эсеп-чот 31124 «Башка негизги фонддор» негизги фонддорду эсепке алуу үчүн ылайыкталган, аларга карата өзүнчө эсеп-чот каралган эмес (мисалы, атайын техника жана курал-жабдыктар). Эсеп-чот төмөнкүдөй элементти камтыйт:

- 31124 110 «Башка негизги фонддор»;

- 31124 990 «Башка негизги фонддорго топтолгон амортизация».

277. Акысыз негизде алынуучу негизги фонддор өткөрүүчү уюмдун баланстык наркы боюнча, башкача айтканда өткөрүү учуруна чейин топтолгон амортизацияны кемиткенден кийинки баштапкы нарк боюнча эсепке алынат.

278. Эсеп-чот 31131 «Өсүмдүктөрдү жана жаныбарларды кошкондо, өстүрүлүүчү активдер» товарларды өндүрүү же кызмат көрсөтүүлөр үчүн бир жылдан ашык үзгүлтүксүз же көп жолу пайдалана турган жаныбарларды жана өсүмдүктөрдү эсепке алууда таануу үчүн арналган.

279. Жаныбарларга асыл тукум мал, сүт берүүчү мал, койлор жана башка жүн алуу, ат чабыш жана башка тамашалар үчүн колдонулган жаныбарлар, ошондой эле кызматтык милдет аткаруу үчүн пайдалануучу кызматтык иттер менен аттар кирет.

280. Өсүмдүктөргө жашылча-жемиш мөмөлөрдү, жаңгактарды ж.б. алууга өстүрүлгөн өсүмдүктөр кирет. Бир жолку пайдалануу үчүн ылайыкталган жаныбарлар менен өсүмдүктөр (мисалы, союлуучу мал), негизги фонддор катары эмес запастар катары классификацияланат жана 31221 «Чийки заттар жана материалдар» эсеп-чотунда эсепке алынат. Эсеп-чот 31131 «Өсүмдүктөрдү жана жаныбарларды кошкондо өстүрүлүүчү активдер» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 31131 110 «Сертификатталган үрөндөр»;

- 31131 120 «Өсүмдүктөр»;

- 31131 130 «Жаныбарлар»;

- 31131 140 «Азык берүүчү мал»;

- 31131 150 «Унаамал»;

- 31131 190 «Башка өстүрүлүүчү активдер».

Бул элементтер өстүрүлүүчү активдерди таанууга жана таанууну токтотууга (чыгаруу) арналган. Өсүтүрүлүүчү активдерге амортизация чегерилбейт.

281. Өстүрүлүүчү активдерди таануу дебет боюнча бул элементтер чагылдырылат: 31131 110 «Сертификатталган үрөндөр»; 31131 120 «Өсүмдүктөр»; 31131 130 «Жаныбарлар»; 31131 140 «Азык берүүчү мал»; 31131 150 «Унаа мал»; 31131 190 «Башка өстүрүлүүчү активдер», кредит боюнча - 33174 300 «Негизги фонддорго карата акы төлөөгө эсеп-чот»; 33171 110 «Кызматчылардын кредитордук карызы» же болбосо 33171 130 «Ички ведомстволук эсептешүү» (бир министрликтин же ведомствонун ичинде бюджеттик мекемеден өстүрүлүүчү актив түшкөн учурда) элементинде чагылдырылат.

282. Малдын төлү дебет боюнча - 31131 130 «Жаныбарлар»; кредит боюнча - 14511 200 «Башка салыктык эмес киреше» элементтеринде чагылдырылат.

283. Өстүрүлүүчү активдерди таанууну токтотуу кредит боюнча бул элементтерде чагылдырылат: 31131 110 «Сертификатталган үрөндөр»; 31131 120 «Өсүмдүктөр»; 31131 130 «Жаныбарлар»; 31131 140 «Азык берүүчү мал»; 31131 150 «Унаа мал»; 31131 190 «Башка өстүрүлүүчү активдер» 28213 200 «Негизги фонддорду чыгаруудан чыгаша» элементи бар корреспонденцияларда көрсөтүлөт.

284. 31131 130 «Жаныбарлар» элементи малдын бардык түрлөрүнүн төлүн, бордоп семиртүүдөгү малды, бакма канаттууларды, коендорду, териси баалуу айбанаттарды, бал аарыларын жана башкаларды эсепке алууга арналган. Бул элемент көмөкчү айыл чарбасынын эсебин алууга арналган.

285. Жаш төлдү жана бордоп семиртүүгө коюлган малды сатып алууда дебет боюнча 31131 130 «Жаныбарлар» элементинде жазуу жүргүзүлөт, 33174 300 «Негизги фонддорго карата акы төлөөгө эсеп-чот» же 33171 110 «Кызматчынын кредитордук карызы» элементтери бар корреспонденцияларда жазуу жүргүзүлөт.

286. Өз чарбасында төлдөтүүдөн алынган малдын төлү пландуу нарк боюнча туут күнүндө пландуу нарк боюнча төл (музоо, кулун, торопой ж.б.) актысы негизинде кириштелет жана алынган төлдүн наркына дебет боюнча 31131 130 «Жаныбарлар» 14511 200 «Башка салыктык эмес киреше» элементи бар корреспонденцияда жазуу жүргүзүлөт.

287. Малдын төлү жана бордоп семиртүүдөгү мал ай сайын таразага тартылат, буга салмагы эмес, өсүшү эске алынуучу жаш төл кирбейт, жаш төлдүн жана бордоп семиртүүдөгү малдын салмак кошуусу алардын актыга ылайык баштапкы салмагына кошулуп турат. Кошулган салмактын наркы пландуу нарк боюнча отчеттук айда малдын иш жүзүндөгү салмак кошуусуна негизденип кошулган салмактын бирдигине аныкталат.

288. Малдын өсүшү эсепке алына турган төл боюнча чарбада багууда турган күндүн иш жүзүндөгү санына негизденип өсүш наркы эсептелет, ал малдын тийиштүү түрүнө жана тобуна бир тоюттандыруу күнүнө пландуу чыгашалардын эсебинен багып өстүрүүнүн пландуу наркы боюнча бааланат.

289. Алынган кошумча салмак же өсүш наркына дебет боюнча 14511 200 «Башка салыктык эмес киреше» элементи бар корреспонденцияда 31131 130 «Жаныбарлар» элементине жазуу жүргүзүлөт.

290. Бордоп семиртүү аяктагандан кийин союлган малдын наркы 28213 200 «Негизги фонддорду чыгаруудан чыгаша» элементи бар корреспонденцияда 31131 130 «Жаныбарлар» элементи кредит боюнча эсептен чыгарылат. Мында, алынган азыктын наркы актынын негизинде дебет боюнча запастар эсеби боюнча тийиштүү элемент пландуу наркы боюнча эсепке алынат.

291. Малдын төлүнүн жана бордоп семиртүүдөгү малдын өлүмү өндүрүш чыгымы катары каралат жана алардын наркы өстүрүлгөн малдын санынын наркын көбөйтүүгө кирет. Отчеттук жылдын ичинде бул жоготуулар отчеттук жылдын башталышында эсептелген баада эсептен чыгарылууга тийиш, мында жылдын башынан берки мезгилден малдын өлгөн учуруна чейинки кошкон салмактын же өсүштүн пландуу наркы киргизилет.

292. Материалдык жооптуу адамдын күнөөсү менен малдын өлүмү болгон учурда чарбага келтирилген зыян белгиленген тартипте күнөөлүү адамдардан өндүрүлүүгө тийиш.

293. Жылдын аягында малдын азыктуулугунун пландуу наркы жана малдын төлүнүн кошумча салмагынын наркы алынган үнөмдүн жана ашыкча сарптоонун суммасына оңдолот. Продукциянын пландуу жана иш жүзүндөгү наркынын ортосунда табылган айырмага кирешелердин же чыгашалардын тийиштүү элементтери дебеттелет же кредиттелет.

294. Андан ары багып өстүрүү жана бордоп семиртүү үчүн кийинки жылга өткөрүлгөн малдын жаш төлү, ошондой эле отчеттук жылда негизги бадага которулган малдын төлү иш жүзүндөгү нарк боюнча бааланат.

295. Эсеп-чот 31132 «Материалдык эмес активдер» физикалык формасы болбогон, идентификацияланган акчалай эмес окшош активдерди эсепке алуу үчүн арналган. Аларга пайдалуу кендерди изилдөөгө жана иликтөөгө, компьютерлерди программалык камсыздоого, патенттерге, лицензияларга, көңүл ачуучу жанрдын, адабияттын жана искусствонун ж.б. оригиналдуу чыгармаларына чыгымдар жатат. «Идентификациялануучу» термини актив кийинчирээк сатуу, өткөрүп берүү, лицензиялоо, ижарага тапшыруу, алмашуу үчүн мекемеден ажыратылышы мүмкүн дегенди билдирет же болбосо ал ошол укук өткөрүлүп берилүүчү же ажыратылуучу болуп саналганына карабастан келишимдик же башка юридикалык укуктардан келип чыгат. Эсеп-чот 31132 «Материалдык эмес активдер» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 31132 110 «Автордук укуктар жана патенттер»;

- 31132 120 «Жер казынасына укук»;

- 31132 130 «Жыштыктарды пайдалануу укугу»;

- 31132 190 «Башка укуктар жана материалдык эмес активдер»;

- 31132 910 «Автордук укукка жана патентке топтолгон амортизация»;

- 31132 920 «Жер казынасынын укугуна топтолгон амортизация»;

- 31132 930 «Жыштыкты пайдалануу укугуна топтолгон амортизация»;

- 31132 990 «Башка укукка жана материалдык эмес активдерге топтолгон    амортизация».

296. Негизги фонддордун эсепке алуусу боюнча жазуулар окшош материалдык эмес активдерге карата амортизацияны таануу, таанууну токтотуу, эсептөө боюнча бухгалтердик жазуулар.Мекемелердеги лицензиялардын бланктары, патенттер ж.б.лицензиялоону (патенттөөнү) ишке ашырууда камдык катары эске алынат.

297. Кайра сатуу үчүн  мекемелер  материалдык эмес   активдерди алган учурларда, бул активдер кайра классификацияланышы керек жана тийиштүү элементтерде «Камдык» тобунда эске алынышы керек.

298. 31133 эсебиндеги «Китепкана фонду» китепкана фондун эсепке алуу үчүн арналган, айрым нускадагы китептердин наркынан көз каранды эмес. Китепкана фонду өзүнө камтыйт: илимий, көркөм жана окуу адабияттары, адабияттын атайын түрлөрү жана башка басылыштагы адабияттар. Китептерди оӊдоо (реставрация) китептин башкы наркынан жогору болбойт, мезгилдин(убакыттын) чыгымдары деп эсептелинет.

299. 31133 эсебиндеги «Китепкана фонду» өзүнө төмөнкү элементтерди камтыйт:

- 31133 100 «Китепкана фондунун активдери».

300. Китепкана фондунун активдерин таануу дебет боюнча 31133 110 «Китепкана фондунун активдери»; кредит боюнча - 33174 300 «Негизги фонддорго карата акы төлөөгө эсеп-чот»; 33171 110 «Кызматчылардын кредитордук карызы» же болбосо 33171 130 «Ички ведомстволук эсептешүү» (башка бюджеттик мекемеден китепкана фондусу түшкөн учурда) же болбосо тартууланган учурда 14511 400 «Негизги фонддордун акысыз түшүүсү» элементи боюнча чагылдырылат.

301. Китепкана фондусунун активдерин таанууну токтотуу төмөнкүдөй түрдө: кредит боюнча 31133 110 «Китепкана фондусунун активдери», дебет боюнча - 28213 200 «Негизги фонддорду чыгаруудан чыгаша» элементинде чагылдырылат.

302. Китепкана фондусуна амортизация кошуп эсептелбейт.

303. Эсеп-чот 31141 «Бүтпөй калган курулуш» чарбалык ыкма менен имараттарды жана жабдууларды курган учурда чыгымдарды топтоштурууга арналган. Чыгымдардын курамына активди тургузууга таандык тикелей жана кыйыр чыгымдар (жумушчулардын эмгек акысы, материалдарга чыгымдар, өндүрүштүк коштомо чыгаша) кошулат. Эсепке алуу төмөнкүдөй тастыктоочу документтердин негизинде жүргүзүлөт: келишимдер, чыгашалар сметасы, эсеп-чот фактурасы, коштомо кагаз, сатып алуу актысы, материалдык отчеттор, аткарылган иштердин актылары. Курулуш аяктаганда пайдаланууга берүү жөнүндө актынын негизинде топтолгон чыгымдар эсеп-чоттон негизги фонддордун тийиштүү эсеп-чотуна которулат. Эсеп-чот 31141 «Бүтпөй калган курулуш» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 31141 110 «Турак жай имараттарынын жана жайларынын бүтпөй калган курулушу»;

- 31141 120 «Турак жай эмес имараттардын бүтпөй калган курулушу»;

- 31141 130 «Курулмалардын бүтпөй калган курулушу».

Бул элементтер турак жай имараттарынын жана курулмалардын бүтпөй калган курулушуна карата чыгымдардын эсебин алууга арналган. Материалдарды сатып алууга, өндүрүштүк жумушчулардын эмгек акысын төлөөгө чыгымдар жана башка коштомо чыгашалар тийиштүү элементте дебет боюнча чагылдырылат: 31141 110 «Турак жай имараттарынын жана жайларынын бүтпөй калган курулушу»; 31141 120 «Турак жай эмес имараттардын бүтпөй калган курулушу»; 31141 130 «Курулмалардын бүтпөй калган курулушу».

304. Негизги фонддорду эсепке алуу боюнча эсеп-чоттордун типтүү корреспонденциясы төмөнкүчө түзүлөт:

§4. Запастарга карата бухгалтердик эсептин принциптери

305. Бул параграфта төмөндөгүдөй аныктамалар колдонулат:

1) запастар - бул төмөнкү активдер:

- кадыресе иштин жүрүшүндө сатуу үчүн ылайыкталган;

- өндүрүш процессинде ушундай сатуу үчүн; же

- өндүрүш процессинде же кызмат көрсөтүүдө колдонуу үчүн ылайыкталган чийки зат же материал түрүндөгүлөр;

2) стратегиялык запастар - өлкө үчүн өзгөчө мааниге ээ болгон жана мобилизациялык муктаждыктарды камсыз кылуу, өзгөчө кырдаалдардын жана табигый кырсыктардын кесепеттерин жоюуда биринчи кезектеги иштер үчүн зарыл, экономиканын ар түрдүү тармактарын, ишканаларды, мекемелерди, уюмдарды чийки заттардын жана отун-энергетикалык ресурстардын, азык-түлүктүн эң маанилүү түрлөрү менен жабдуу, убактылуу бузулганда экономиканы турукташтыруу максатында мамлекеттик колдоо көрсөтүү үчүн керектүү, ички базарда суроо-талап менен сунуштун ортосунда оош-кыйыштык келип чыккан учурда, гуманитардык жардам көрсөтүү үчүн стратегиялык максатта сакталуучу товарлар;

3) сатып өткөрүүнүн мүмкүн болуучу таза наркы - иштин кадыресе жүрүшүндө, иш аткарууга кеткен мүмкүн болуучу чыгымдар менен сатып өткөрүүдө мүмкүн болгон чыгымдарды чыгаргандан кийинки сунушталган сатык баа;

4) ордун жабуунун учурдагы чыгымы (орду толтурулуучу нарк) - отчеттук күндө активди алуу үчүн жүргүзүүгө зарыл боло турган чыгымдар.

306. Запастар эки чоңдуктун биринин: өздүк нарктын жана сатып өткөрүүнүн мүмкүн болуучу таза наркынын эң азы боюнча бааланат.

307. Эгерде запастар болочоктогу бекер бөлүштүрүү же өздүк нарк боюнча бөлүштүрүү же болбосо болочокто бекер бөлүштүрүүгө же номиналдык наркы боюнча бөлүштүрүүгө таандык боло турган товарларды өндүрүү процессинде керектөө үчүн сакталса, анда мындай запастар эки чоңдуктун биринин: өздүк нарктын жана ордун толтурууга учурдагы чыгымдардын (орду толтурулуучу нарк) эң азы боюнча бааланат.

308. Өстүрүүлүчү активдерден жыйналган запастар пландуу баа боюнча бааланат.

309. Запастардын өздүк наркына алардын анык жайгашкан ордуна жана абалына чейин запастарды жеткирүү үчүн тарткан башка чыгымдар, алууга, кайра иштетүүгө бардык чыгымдар кошулат.

310. Запастарды алууга чыгымдар сатып алуу баасын, импорттук алымды жана башка салыкты (андан ары салык органдары тарабынан орду толтурулгандан тышкары), транспорттук, транспорттук-экспедитордук жана башка запастарды алууга тикелей таандык болгон чыгымдар кирет. Соода жеңилдиктери, төлөмдөрдү кайтарып берүү жана башка ушул сыяктуу статьялар запастарды алууга чыгымдарды аныктоодо эсептен чыгарылат.

311. Атап айтканда запастардын өздүк наркына төмөнкүлөр кошулат:

- келишимге ылайык жеткирип берүүчүгө (сатуучуга) төлөнүүчү сумма, анын ичинде кошумчаланган нарк салыгы;

- материалдык байлыкты алуу менен байланышкан маалымат жана консультациялык кызмат көрсөтүүлөр үчүн уюмдарга төлөнгөн сумма;

- бажы алымы жана башка төлөмдөр;

- далдалчы уюмдарга төлөнүүчү сый акы, эгерде материалдык запастарды алуу ошолор аркылуу өтсө;

- материалдык запастарды даярдоо жана камсыздандыруу боюнча чыгашаны кошкондо аларды пайдаланылган жерине чейин материалдык запастарды жеткирүү боюнча чыгаша. Ушул чыгаша, атап айтканда өзүнө материалдык запастарды даярдоо жана жеткирүү боюнча чыгашаларды, материалдык запастарды пайдалануу үчүн жерине чейин жеткирүү боюнча транспорт кызматы үчүн чыгаша жана түздөн-түз материалдык запастарды алуу менен байланышкан башка чыгымдар.

312. Чет өлкөлүк валютада алынуучу материалдык запастар сом түрүндө Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын аткарым жасалган датасындагы курс боюнча чет өлкөлүк валютада кайра эсептөө жолу менен чагылдырылат.

313. Кайра иштетүүгө чыгымдар материалдар боюнча тике чыгымдарды жана тике чыгымдар сыяктуу түздөн-түз продукция бирдиги менен байланыштуу чыгашаны, жана өндүрүштүк коштомо чыгашаны камтыйт.

314. Төмөнкүлөр запастардын өздүк наркына кошулбаган чыгымдар болуп саналат:

а) ченемден тышкары чийки зат коромжусу, сарпталган эмгек же башка өндүрүштүк сарптоолор;

б) эгерде ал өндүрүш процессинин кийинки этабына өтүү үчүн зарыл болбосо, анын кийинки этабына өтүү үчүн сактоого кеткен сарптоолор;

в) ал запастарды алардын учурдагы жайгашуусуна жана абалына чейин жеткирүүгө байланышпаган, административдик кошумча чыгашалар;

г) сатуу чыгымдары.

315. Запастардын өздүк наркы орточо өлчөнгөн нарк боюнча аныкталат.

316. Запастардын өздүк наркы орду толгус болуп калышы ыктымал, эгерде ушул запастар бузулса, эгерде алар толук же жарым жартылай эскирсе же болбосо алардын базар наркы төмөндөсө. Мындай болгон учурда запастар сатып өткөрүүнүн мүмкүн болуучу таза наркына чейин статьялар боюнча эсептен чыгарылат.

317. Запастардын наркын сатып өткөрүүнүн мүмкүн болуучу таза наркына чейин жарым-жартылай эсептен чыгаруу чоңдугу запастардын бардык коромжусун эсептен чыгарууну жүргүзүүнүн же коромжу келип чыккан мезгилинде чыгаша катары таанылууга тийиш.

318. Запастарды сатуудан, алмашуудан же бөлүштүрүүдөн кийин, алар боюнча эсепке алынган сумма тийиштүү дүң киреше деп табылган мезгилде чыгаша катары таанылууга тийиш. Эгерде буга байланышкан дүң киреше болбосо, чыгаша товар бөлүштүрүлгөндөн кийин гана таанылат.

319. Чыгаша деп таанылган запастар контролдоо максаты үчүн андан ары бухгалтердик эсептеги эсеп-чотто же атайын ведомостто эске алынат.

320. Бир министрликтин же ведомствонун ичиндеги мекемелер ортосунда берилүүчү запастар чыгаша деп табылбайт, ал ички ведомстволук эсептешүүлөр эсеп-чотун колдонуу менен ички ооштуруу катары эсепке алынат. Бир министрликтин же ведомствонун мекемесинен башка министрликтин же ведомствонун мекемесине берилүүчү запастар чыгаша катары таанылат.

321. Запастарды эсепке алуу материалдардын аталышы жана материалдык жооптуу адамдар боюнча (296-форма) карточкаларда жана (М-44-форма) жүгүртүү ведомостторунда сандык жана суммалык туюнтууда жүргүзүлөт.

322. Чет өлкөлүк валютага алынган запастар Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы тарабынан белгиленген курс боюнча чет өлкөлүк валютаны кайра эсептөө жолу менен улуттук валютада чагылдырылат.

323. Кампалардагы запастардын эсеби (М-17-форма) материалдардын кампадагы эсебин алуу китебинде аталышы, сорту жана саны боюнча жүргүзүлөт.

324. Мекеменин бухгалтердик кызматы кампада турган материалдык байлыктардын түшүүсүнө жана чыгымдалышына контроль жүргүзөт, ошондой эле кампада алып барган жазуулар менен материалдардын эсебинин маалыматын салыштырып турууну жүргүзөт.

325. Эсептик каттоолордо запастардын түшүү эсеби баштапкы документтердин негизинде (эсеп-чот фактура, коштомо кагаз, акты ж.б.) алардын иш жүзүндө түшкөн учурунда жүргүзүлөт. Баштапкы документтерде милдеттү реквизиттер (аткарымдын аталышы, датасы, документтин номуру, саны, баасы, суммасы, контрагенттин аталышы, ыйгарым укуктуу адамдардын колу) камтылууга тийиш. Иш жүзүндөгү маалымат менен жеткирип берүүчүнүн маалыматы ортосунда айырма чыккан учурда кабыл алуу актысы түзүлөт (429-форма). Акты кампа башчысынын, жеткирип берүүчүнүн же таламдаш уюмдун өкүлүнүн катышуусунда эки нускада комиссия тарабынан түзүлөт.

326. Кампадан запастарды берүү төмөнкүдөй документтердин негизинде жүргүзүлөт:

- 434-формасындагы коштомо кагаз (талап кылуу);

- аш тизме - тамак аш азыктарын берүүнү талап кылуу, (299-форма). Дарылоо-профилактикалык мекемелерде тамак-аш азыктарын берүү Кыргыз Республикасынын Финансы министрлиги менен макулдашуу боюнча Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги тарабынан белгиленген тартипте жүргүзүлөт;

- тоют жана жем берүүгө ведомосту (397-форма). Тоют менен жем белгиленген норманын чегинде берилүүгө тийиш;

- мекеменин муктаждыгына материалдарды берүү ведомосту (410-форма). Ведомостто жазуулар ар бир материалдын түрү боюнча өзүнчө ай сайын жүргүзүлүүгө тийиш. Ай аяктагандан кийин материалдардын ар бири түрү боюнча жана жалпы бүткүл материал боюнча жыйынтык эсептелет;

- мекеменин муктаждыгына материалдарды берүү ведомосту (410-форма). Ведомостто жазуулар ар бир материалдын түрү боюнча өзүнчө ай сайын жүргүзүлүүгө тийиш. Ай аяктагандан кийин материалдардын ар бири түрү боюнча жана жалпы бүткүл материал боюнча жыйынтык эсептелет;

- забордук карта (431-форма) материалдарды жана отунду берүүдө колдонулат. Документ ар бир алуучуга өзүнчө эки нускада жазылат. Ишеним кат менен забордук картанын бир нускасы кампада, экинчиси алган кишиде сакталат. Материалдарды күн сайын берген учурда забордук карта 15 күндүк мөөнөткө жазылат, мезгил-мезгили менен берген учурда забордук карта бир айлык мөөнөткө жазылат. Белгиленген лимиттен ашыкча материалдарды бергенде (434-форма) коштомо кагаз боюнча жүргүзүлөт, ал эми кампадан отун берүү коштомо кагаз (талап кылуу) же забордук карта боюнча мүмкүн болбогон учурда отундун чыгымдалышын эсептен чыгаруу калган калдыкты ченөө актысы боюнча жүргүзүлөт;

- жол баракчасы (3-форма, 3-атайын форма, 4-форма, 4-а-форма, 4-п-форма, 6-атайын-форма) чыгашага отундун бардык түрүн эсептен чыгаруу үчүн колдонулат. Отун иш жүзүндө чыгымдалышы боюнча эсептен чыгарылат, бирок белгиленген тартипте бекитилген автомобиль транспортунда күйүүчү-майлоочу материалдардын чыгымдалышынын ченеминен жогору эмес. Жол баракчасын каттоо жол баракчалар жүгүртүүсүнүн эсеп журналында (8-форма) жүргүзүлөт;

- тармактар аралык товардык-транспорттук коштомо кагаз (1-т форма) мекемеде жүктөрдү ташуу жана тариздөө үчүн колдонулат.

327. Запастарга карата чыгашаны таануу аларды алуунун баасы боюнча же ушул сыяктуу запастар ар кандай баалар менен алынган учурда орточо баа боюнча жүргүзүлөт.

328. Пайдаланууга берилген материалдарга жана тамак-аш азыктарына карата чыгашаны таануу белгиленген тартипте бекитилген чыгашалар нормасына ылайык (299-форма, 397-форма, 410-форма, 3-форма, 3-атайын-форма, 4-форма, 40-с-форма, 4-п-форма, 6-атайын-форма) алардын сандык чыгымдалышын тастыктоочу документтердин негизинде (материалдык отчеттор же эсептен чыгаруу жөнүндө акт) жүргүзүлөт.

329. Кайтарылма же алмаштырылуучу идиштер (бочкалар, бидондор, ящиктер, бөтөлкөлөр ж.б.) бошу болобу (куюлбаган) ошондой эле материалдык байлык турганы болобу жеткирип берүүчүнүн эсеп-чотунда көрсөтүлгөн баалар боюнча тийиштүү топ же түрү менен эсепке алынат. Идишти кайтарууда же сатып өткөрүүдө алынган баасы менен идиштин сатылган баасынын ортосундагы айырма кирешелер жана чыгашалар сметасы боюнча башка учурдагы чыгашага жатат.

330. Ички контролдоонун максаты үчүн материалдык байлыктарды сактоо атайын ыңгайлашкан жайларда (кампаларда) жүргүзүлүүгө тийиш. Кампа жайларында материалдык байлыкты жайгаштыруунун тартиби аларды кабыл алуу, берүү жана инвентарлаштырууну жүргүзүү боюнча аткарымдын ыкчамдыгын камсыз кылууга тийиш. Материалдык байлыктардын кабыл алынышына, сакталышына жана берилишине жоопкерчилик мекеменин жетекчисинин буйругу менен дайындалган материалдык жооптуу адамга жүктөлөт. Бул адамдардын алмашуусу кампадагы материалдык запастардын инвентарланышы жана мекеменин жетекчиси бекиткен кабыл алуу-тапшыруу актыларын түзүү менен коштолууга тийиш.

331. Материалдык байлыктарды сактоочу жай керектүү тараза жабдуулары, ченөөчү приборлор, өлчөнүүчү идиштер жана башка контролдоочу көмөкчү шаймандар менен жабдылууга тийиш.

332. Мекемеге таандык болбогон, бирок анын колдонуусунда же тескөөсүндө, сактоо жоопкерчилигинде турган материалдык запастар келишимдин шартына ылайык системалык эсептен тыш эсепке алынат.

333. «Бүтпөй калган өндүрүш» эсеп-чотунда смета боюнча пландалган атайын каражаттын чыгымы, буюмду даярдоого жана өндүрүштүк (окуу) өнөрканаларда, көмөкчү айыл чарба жана окуу-тажрыйба чарбаларында чыгарылган буюмдар, басма продукциясынын басылышы жана кызмат көрсөтүү, эксперименталдык түзүлүштөрдү даярдоо боюнча сарптоолор, ошондой эле материалдарды даярдоо жана кайра иштетүү боюнча чыгымдар эсепке алынат.

334. Бардык чыгымдар тикелей жана коштомо (каймана) чыгашаларга бөлүнөт. Тикелей чыгашаларга: материалдар, өндүрүштүк жумушчулардын, илимий кызматкерлердин жана башкалардын эмгек акысы, электр энергиясы, отчеттук жылдын продукциясынын наркына кирүүчү өткөн жылдагы чыгым жана башка тикелей чыгымдар кирет. Кошумча (кыйыр) чыгашага башкаруу аппаратынын жана тейлөөчү персоналдын эмгек акысы, бөлмөлөрдүн ижарасы, жылытуу, учурдагы оңдоо жана башка кыйыр чыгашалар кирет. Өндүрүштүк (окуу) өнөрканаларда жана басма продукцияларын даярдоодо кыйыр чыгашаларды бөлүштүрүү ай сайын, ал эми көмөкчү айыл жана окуу-тажрыйба чарбаларында жылдын аягында жүргүзүлөт. Кыйыр чыгашалар айкын шартка жараша айрым өзүнчө буюмдар, айыл чарба азыктарынын түрлөрү же өндүрүш тармактары боюнча өндүрүштүк жумушчулардын, илимий кызматкерлердин эмгек акысына же болбосо сарпталган материалдарга же болбосо тикелей чыгымдын жыйындысына пропорционалдуу бөлүштүрүлөт. Нормадан ашыкча чыгым даяр продукциянын өздүк наркына кошулбайт, чыгымдын талдоочулук эсеби (283-форма), (292-а-форма) боюнча карточкаларда даяр продукциялардын ар бир аталышына жүргүзүлүүгө тийиш.

335. Бюджеттик каражаттардын, атайын каражаттардын, максаттуу каражаттардын жана акысыз түшүүлөрдүн эсебинен алынган арзан баалуу буюмдардын эсеби (мындан ары - МБП) карточкаларда (296-форма) жана өзүнчө бөлүнгөн жүгүртүү ведомостторунда (М-44-форма) жүргүзүлөт.

336. Кампада турган МБП эсеби материалдык жооптуу адам тарабынан китепте (М-17-форма) буюмдардын аталышы жана саны боюнча жүргүзүлөт. Эмгек акынын эң аз өлчөмүнүн 1/2 чейинки наркында буюмдарды кампадан пайдаланууга берүү мекеменин муктаждыгына материалдарды берүү ведомостунун негизинде жүргүзүлөт (410-форма), ал эми эмгек акынын эң аз өлчөмүнүн 1/2ден жогоркусу (434-форма) коштомо (талап кылуу) кагазы боюнча жүргүзүлөт, ал эки нускада жазылат.

337. МБПнын талдоо эсеби материалдык жооптуу адам тарабынан (296-форма) карточкаларда буюмдардын аталышы, саны жана наркы боюнча жүргүзүлөт.

338. Пайдаланууга берилген МБПга карата чыгашаларды таануу баалар арзан буюмдарды эсептен чыгаруу жөнүндө актынын негизинде мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилген (443-форма) алар толук эскиргенде жүргүзүлөт, эгерде эсептен чыгаруунун башкача тартиби аткаруу бийлигинин тийиштүү мамлекеттик органы же министрлик же ведомство тарабынан башкача белгиленбесе.

339. Сынган идиш аяктарга карата чыгашаларды таануу үчүн сынган идиштерди каттоо китеби (325-форма) жүргүзүлөт. Китептеги жазуу тийиштүү кызмат адамы тарабынан ишке ашырылат. Туруктуу иштөөчү комиссия китептин туура жүргүзүлүшүнө көз салат жана квартал сайын (ай сайын) сынган идиш аяктарды эсептен чыгаруу жөнүндө акты түзөт. Ал мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет. Колдонуудан чыккан жана ооштурулган МБП боюнча аткарымдар эсеби топтоштуруучу ведомостто (438-форма, 10-мемориалдык ордер) жүргүзүлөт.

340. Пайдалануудагы бардык МБП ошол буюмдардын туура пайдаланышы жана сакталышы үчүн жооптуу адамда сакталууда турат. Бул адамдар китепте (М-17-форма) аталышы жана саны боюнча буюмдарды эсепке алууга милдеттүү.

341. Жумшак инвентар буюмдары кампа башчысы, мекеменин жетекчиси жана бухгалтерия кызматкери курамында комиссия тарабынан өчпөгөн боек сыйпалган буюмдун тышкы түрүн булгабастан мекеменин аталышы көрсөтүлүү менен атайын штамп белгиси коюлууга тийиш, ал эми буюмдарды пайдаланууга бергенде аларды кампадан берген жылы жана айы кошумча көрсөтүлөт. Маркировкалоо штампы мекеменин жетекчисинде же анын орун басарында сакталууга тийиш.

342. Жыртылган жана урунууга жараксыз болгон шейшептерди, төшөнчү жууркандарды, кийим кечектерди жана бут кийимдерди эскиргендигине карата чыгашаларды таануу арзан баалуу буюмдарды эсептен чыгаруу жөнүндө (443-форма) мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилген актынын негизинде колдонуудагы мыйзамдарда белгиленген тартипте урунуу мөөнөтүн эсепке алуу менен жүргүзүлөт.

343. Запастарды эсепке алуу үчүн эсеп-чот планында 312 «Запастар» тобу каралган, ал төмөнкүдөй топчолордон турат: 3121 «Стратегиялык запастар», 3122 «Башка запастар». Ар бир топчо өзүнө эсеп-чотторду камтыйт, аларда калдыктар (сальдо) калыптанат. Чарбалык аткарымдар боюнча бухгалтердик жазуу элементтер боюнча жүргүзүлөт.

344. Эсеп-чот 31211 «Мамлекеттик материалдык резерв фондунун запастары» Мамлекеттик материалдык резерв запастарынын болушу жана кыймылы жөнүндө маалыматты эсепке алууга жана жалпылоого ылайыкталган. Ушул тайпада Кыргыз Республикасынын мобилизациялык муктаждыктарын камсыздоо үчүн сакталуучу запастар эсепке алынат; өзгөчө кырдаалдардын жана табигый кырсыктардын кесепеттерин жоюуда биринчи кезектеги иштерди камсыз кылуу үчүн; экономиканын түрдүү тармактарына, ишканаларга, мекемелерге, уюмдарга, чийки заттардын жана отун энергетикалык ресурстардын, азык-түлүктөрдүн эң маанилүү түрлөрү менен жабдуу ички базарда суроо-талап менен сунуштун ортосунда оош-кыйыштык келип чыккан учурда убактылуу жабдуулар бузулганда экономиканы турукташтыруу максатында мамлекеттик колдоо көрсөтүү үчүн; гуманитардык жардам көрсөтүү үчүн сакталган запастар эсептелет. Резервдерди түзүү Мамлекеттик материалдык резервге тийиштүү колдонуудагы мыйзамдарга ылайык жүргүзүлөт. Эсеп-чот 31211 «Мамлекеттик материалдык резерв фондунун запастары» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 31211 110 «Күйүүчү-майлоочу материалдар»;

- 31211 120 «Дан эгиндери»;

- 31211 190 «Мамлекеттик материалдык резерв фондунун башка запастары».

Бул элементтер мамлекеттик материалдык резерв фондунун запастарынын кыймылына карата аткарымдарды эсепке алууга арналган.

345. Мамлекеттик материалдык резерв фондунун запастарын активдер катары таануу дебет боюнча 31211 110 «Күйүүчү-майлоочу материалдар», 31211 120 «Дан эгиндери»; 31211 190 «Мамлекеттик материалдык резерв фондунун башка запастары»; ал эми кредит боюнча - 33174 200 «Запастарга карата акы төлөөгө эсеп-чот» чагылдырылат.

346. Мамлекеттик материалдык резерв фондунун запастарын ички ооштуруу бир министрликтин жана ведомствонун ичинде 32171 130 «Ички ведомстволук эсептешүү» (өткөрүүдө) же 33171 130 «Ички ведомстволук эсептешүү» (келип түшүүдө) элементтери бар корреспонденцияларда чагылдырылат.

347. Мамлекеттик материалдык резерв фондунун запастарын өткөрүү (алуу) башка министрликтер жана ведомстволор ортосунда чыгашалардын тийиштүү элементтери жана 14511 500 «Запастардын акысыз түшүүсү элементтери бар корреспонденцияларда чагылдырылат.

348. Запастарды сатуудан, алмаштыруудан же бөлүштүрүүдөн кийин алар эсепке алынган сумма тийиштүү дүң киреше таанылган мезгилде чыгаша катары таанылат. Эгерде ушул чыгаша менен байланышкан дүң киреше жок болсо, чыгаша запастар бөлүштүрүлгөн кезде таанылат.

349. Мамлекеттик материалдык резерв фондунун запастарын сатып өткөрүү төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: дебет боюнча - чыгашалардын тийиштүү элементи же 32171 140 «Негизги каражатты, товарларды жана кызмат көрсөтүүнү сатуудан дебитордук карыз» (бул элемент кредитке запастарды сатып өткөргөн учурда колдонулат), кредит боюнча - 14511 100 «Башка салыктык эмес киреше».

350. Мамлекеттик материалдык резерв фондунун запастарына карата чыгашаларды таануу төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: дебет боюнча - чыгашалардын тийиштүү элементтер; кредит боюнча - 31211 110 «Күйүүчү-майлоочу материалдар», 31211 120 «Дан эгиндери»; 31211 190 «Мамлекеттик материалдык резерв фондунун башка запастары».

351. Мамлекеттик материалдык резерв фондунун запастарынын баасынын арзандашы (мисалы, бузулуунун натыйжасында) төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: дебет боюнча - 28213 300 «Баанын арзандашынан зыян тартуу»; кредит боюнча - 31211 110 «Күйүүчү-майлоочу материалдар», 31211 120 «Дан эгиндери»; 31211 190 «Мамлекеттик материалдык резерв фондунун башка запастары».

352. Эсеп-чот 31221 «Чийки заттар жана материалдар» чийки зат жана материал түрүндө запастардын калдыгы жана кыймылы жөнүндө маалыматты эсепке алууга жана жалпылоого ылайыкталган. Ушул тайпа мекеме өндүрүш процессинде же кызмат көрсөтүүдө аларды ресурстар катары пайдалануу ниетинде сактап келген бардык запастарды камтыйт. Ведомстволук таандыктуулугуна жана иш өзгөчөлүгүнө жараша эсеп-чотто чарбалык товарлар менен кеңсе буюмдары, отун жана күйүүчү-майлоочу материалдар, запастык бөлүктөр, курулуш материалдары, азык-түлүк товарлары, медикаменттер менен таңуучу-ороочу материалдар, аскердик багыттагы запастар, катуу отчеттуулуктагы бланктар, айыл чарба продукциялары ж.б. эсепке алынышы мүмкүн. Эсеп-чот 31221 «Чийки заттар жана материалдар» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 31221 110 «Тамак-аш азыктары»;

- 31221 120 «Медикаменттер жана медициналык багыттагы буюмдар»;

- 31221 130 «Отун»;

- 31221 140 «Запастык бөлүктөр»;

- 31221 150 «Чарба материалдары жана кеңсе товарлары»;

- 31221 160 «Идиштер»;

- 31221 170 «Курулуш материалдары»;

- 31221 190 «Башка чийки заттар жана материалдар».

Бул элементтер чийки заттар менен материалдардын кыймылы боюнча аткарымдарды эсепке алууга арналган.

353. Чийки заттарды жана материалдарды активдер катары таанууну эсепке алууда дебет боюнча: 31221 110 «Тамак-аш азыктары»; 31221 120 «Медикаменттер жана медициналык багыттагы буюмдар»; 31221 130 «Отун . (күйүүчү май)»; 31221 140 «Запастык бөлүктөр»; 31221 150 «Чарба материалдары жана кеңсе товарлары»; 31221 160 «Идиштер»; 31221 170 «Курулуш материалдары»; 31221 190 «Башка чийки заттар жана материалдар», ал эми кредит боюнча - 33174 100 «Запастарга карата акы төлөөгө эсеп-чот»; 33171 110 «Кызматчынын кредитордук карызы»; 14511 200 «Башка салыктык эмес киреше» же болбосо 14511 500 «Запастардын акысыз түшүүсү».

354. Чийки заттарды жана материалдарды ички ооштуруу бир министрликтин жана ведомствонун ичинде 32171 130 «Ички ведомстволук эсептешүү» (өткөрүүдө) же 33171 130 «Ички ведомстволук эсептешүү» (келип түшүүдө) элементтери бар корреспонденцияларда чагылдырылат.

355. Чийки заттарды жана материалдарды өткөрүү (алуу) башка министрликтер жана ведомстволор ортосунда чыгашалардын тийиштүү элементтери жана 14511 500 «Запастардын акысыз түшүүсү» элементтери бар корреспонденцияларда чагылдырылат.

356. Чийки заттарды жана материалдарды сатып өткөрүү төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: дебет боюнча - акча каражатынын тийиштүү элементи же 32171 140 «Негизги каражатты, товарларды жана кызмат көрсөтүүнү сатуудан дебитордук карыз» (бул элемент кредитке запастарды сатып өткөргөн учурда колдонулат), кредит боюнча - 14511 100 «Башка салыктык эмес киреше».

357. Чийки заттарга жана материалдарга карата чыгашаларды таануу төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: дебет боюнча - чыгашалардын тийиштүү элементи (мисалы, 22181 100 «Тамак-аш азыктарын алуу»; 22171 100 «Медикаменттерди жана медициналык багыттагы буюмдарды алуу», 22141 100 «Бензин, дизель жана башка отун», 22141 200 «Запастык бөлүктөрдү алуу» ж.б.); кредит боюнча - 31221 110 «Тамак-аш азыктары»; 31221 120 «Медикаменттер жана медициналык багыттагы буюмдар»; 31221 130 «Отун»; 31221 140 «Запастык бөлүктөр»; 31221 150 «Чарба материалдары жана кеңсе товарлары»; 31221 160 «Идиштер»; 31221 170 «Курулуш материалдары»; 31221 190 «Башка чийки заттар жана материалдар».

358. Жооптуу адамга чийки заттарды жана материалдарды берүүдө Бухгалтердик жазуу эсеп каттоосунда жүргүзүлбөйт, бирок запастардын тийиштүү элементинин талдоочулук белгиси (жооптуу адамдын белгиси) алмаштырылат.

359. Эсеп-чот 31222 «Бүтпөй калган өндүрүш» товарларды өндүрүү жана кызмат көрсөтүүлөр боюнча топтомго чыгымдар жөнүндө маалыматты жыйноо үчүн ылайыкталган, аларга карата өндүрүштүк процесс кийинки отчеттук мезгилде аяктайт. Эсеп-чотто эмгектин жана материалдардын тикелей чыгымы, ошондой эле өндүрүштүк коштомо чыгымдар эсепке алынат. Эсеп-чот 31222 «Бүтпөй калган өндүрүш» өзүнө төмөнкүдөй элементти камтыйт: 31222 110 Бүтпөй калган өндүрүш.

360. Эсеп-чот боюнча көбөйүү чийки заттар менен материалдардын өндүрүш процессине түшүү, өндүрүштүк жумушчуларга эмгек акыны кошуп эсептөө жана башка өндүрүштүк коштомо чыгашалардын (коммуналдык чыгаша, техникалык тейлөө, амортизация ж.б.) натыйжасында болуп өтөт.

361. Бухгалтердик жазуу: дебет боюнча - 31222 110 «Бүтпөй калган өндүрүш», кредит боюнча - 31221 190 «Башка чийки заттар жана материалдар»; 33172 100 «Эмгек акы жана эмгек үчүн башка сый акы»; 33174 200 «Кызмат көрсөтүүгө жана жумуштарга карата акы төлөөгө эсеп-чот»; топтолгон амортизациянын тийиштүү элементи.

362. Эсеп-чот боюнча азаюу өндүрүш процесси аяктаган учурда жана даяр продукция даярдалганда болуп өтөт. Дебет боюнча 31223 110 «Даяр продукция» элементинде чагылдырылат; кредит боюнча 31222 110 «Бүтпөй калган өндүрүш».

363. Эсеп-чот 31223 «Даяр продукция» өндүрүш процессинин натыйжасын көрсөткөн жана сатыкка же башка уюмдарга жана ишканаларга өткөрүп берүүгө ылайыкталган товарлардын эсебин алууга багытталган. Эсеп-чот 31223 «Даяр продукция» өзүнө 31223 110 «Даяр продукция» элементин камтыйт.

364. Актив катары даяр продукцияны таануу бүтпөй калган өндүрүштө даяр продукцияны өткөрүү учурунда болуп өтөт. Дебет боюнча 31223 110 «Даяр продукция» элементинде чагылдырылат; кредит боюнча 31222 110 «Бүтпөй калган өндүрүш».

365. Даяр продукцияны сатып өткөрүү төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: дебет боюнча - акча каражатынын тийиштүү элементи же 32171 140 «Негизги каражатты, товарларды жана кызмат көрсөтүүнү сатуудан дебитордук карыз» (бул элемент кредитке запастарды сатып өткөргөн учурда колдонулат), кредит боюнча - 14511 200 «Башка салыктык эмес киреше».

366. Даяр продукцияга карата чыгашаларды таануу төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: дебет боюнча - чыгашалардын тийиштүү элементи, кредит боюнча 31223 110 «Даяр продукция».

367. Бир министрликтин жана ведомствонун ичинде даяр продукцияны өткөрүү (алуу) 32171 130 «Ички ведомстволук эсептешүү» жана 33171 130 «Ички ведомстволук эсептешүү» элементтери бар корреспонденцияларда чагылдырылат.

368. Башка министрликтер жана ведомстволор ортосунда даяр продукцияны өткөрүү (алуу) чыгашалардын тийиштүү элементи жана 14511 500 «Запастардын акысыз түшүүсү» корреспонденцияларда чагылдырылат.

369. Даяр продукциялардын баасынын арзандашы төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: дебет боюнча - 28213 300 «Активдердин баасынын арзандашынан зыян тартуу»; кредит боюнча - 31223 110 «Даяр продукция».

370. Эсеп-чот 31224 «Кайра сатуу үчүн товарлар» кайра сатуу же башка уюмдарга же ишканаларга өткөрүп берүү максатында алынган товарлардын эсебин алуу үчүн ылайыкталган. Эсеп-чот 31224 «Кайра сатуу үчүн ылайыкталган товарлар» өзүнө 31224 110 «Кайра сатуу үчүн ылайыкталган товарлар» элементин камтыйт.

371. Кайра сатуу үчүн товарлар эсеби боюнча бухгалтердик жазуу даяр продукциялардын эсебин алууга окшош.

372. Эсеп-чот 31225 «Арзан баалуу жана тез керектен чыгуучу буюмдар» (мындан ары - МБП) арзан баалуу жана тез керектен чыгуучу буюмдардын эсебин алууга ылайыкталган. Эсеп-чот 31225 «МБП» өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт:

- 31225 100 «Кампадагы МБП»;

- 31225 200 «Пайдалануудагы МБП».

Бул элементтер арзан баалуу жана тез керектен чыгуучу буюмдардын эсебин алууга арналган.

373. Төмөнкү активдер МБПга кирет:

а) наркына карабастан пайдалуу урунуу мөөнөтү 12 айга жетпеген буюмдар;

б) наркына жана пайдалуу урунуу мөөнөтүнө карабастан төмөнкү буюмдар:

- балык кармоо куралдары (торлор, тралдар жана башкалар);

- белгилүү бир буюмду сериялык жана жалпы чыгарууга же жекече заказда даярдоого арналган атайын шаймандар жана атайын урунуучу буюмдар (аспаптар жана максаттуу жасалган көмөкчү куралдар);

- сменалык жабдуулар (көп жолу колдонуучу негизги каражатка көмөкчү болгон өндүрүштө жана даярдаган түзүлүштүн өзгөчөлүү шартынан келип чыккан продукциялар);

- атайын кийимдер, атайын бут кийимдер, ошондой эле төшөнчү, жууркандар;

- формалуу кийим кечек, бут кийим жана мекеменин кызматкерлерине белгиленген тартипте берилүүчү формалуу кийимдер;

- убактылуу (титулдук эмес) курулмалар, жайлар жана түзүлүштөр, аларды куруу боюнча чыгашалар коштомо чыгашалардын курамында курулуш иштеринин чыгашаларына кирет;

- прокат келишими боюнча ижарага тапшыруу үчүн арналган буюмдар;