Кыргыз Республикасынын

Транспорт жана коммуникациялар

министрлигинин

2021-жылдын “02”.09. № 3

буйругуна

Тиркеме

Кыргыз Республикасынын авиациялык эрежелери – 14

1-бөлүк "Аэродромдор".

Глава 1. Аэродромдорго болгон жалпы талаптар

§1. Терминдер жана аныктамалар

Бул Эрежелер эл аралык ИКАО жарандык авиация уюмунун стандарттарына жана сунуш кылынган тажрыйбаларына ылайык иштелип чыккан, Annex14 2018-жылдын июль айы

1. Ушул Эрежелерде төмөнкүдөй терминдер жана аныктамалар колдонулат:

УКТга санкциясыз чыгуу жөнүндө эскертүүнүн автономдук тутуму (ARIWS). УКТга потенциалдуу санкциясыз чыгууну же иштеп жаткан УКТны ээлөө учурларын автономдук аныктоону жана учуу экипажына же транспорт каражатынын айдоочусуна түздөн-түз эскертүүлөрдү берүүнү камсыздоочу автономдук тутум.

Адам факторунун аспекттери. Авиациядагы долбоорлоо, сертификациялоо, кадрларды даярдооо процесстерине, эксплуатациялоо иштерине жана техникалык тейлөөгө карата колдонулуучу жана адамдардын мүмкүнчүлүктөрүн эске алуу менен адамдардын жана системанын башка компоненттеринин коопсуз өз ара аракетин камсыз кылууга багытталган принциптер.

Аэродром. Аба кемелеринин ошолордун үстү боюнча толук же жарым-жартылай конуусуна, учушуна жана жүрүшүнө багышталган жер же суу үстүндөгү (кандай гана имараттар, курулмалар жана жабдуулар болбосун кошуп алганда) белгилүү бир участок.

Аэродромдук маяк. Аэродромдун жайгашкан жерин абадан аныктоо үчүн колдонулган аэронавигациялык маяк.

Аэронавигациялык маяк. Ар багыттан көрүнүп турган жана жер бетиндеги белгилүү бир чекитти көрсөтүү үчүн кызмат кылган туруктуу же жаркырап турган жер үстүндөгү аэронавигациялык жарык.

Негиз. Башка чоңдуктар үчүн баштапкы чекит же эсептөө негизи катары кызмат кыла турган кандайдыр бир чоңдук же чоңдуктар тутуму.

Капталдагы коопсуздук тилкеси. Жасалма жабуунун четине жанаша жайгашкан жана жасалма жабуудан анын жанаша бетине өтүүнү камсыздай тургандай даярдалган аймак.

Вертодром. Аэродром же ушул бетке тик учактардын келишине, учушуна жана кыймылына толугу менен же жарым-жартылай арналган, курулманын үстүңкү бетинин көрсөтүлгөн аймагы.

Учууга арналган УКТ. Учууга гана арналган УКТ.

Учуу-конуу тилкеси. Аба кемелеринин учу-конуусу үчүн даярдалган кургактагы аэродромдун белгилүү бир тик бурчтуу аймагы.

Адамдын мүмкүнчүлүктөрү. Авиациялык иштин коопсуздугуна жана натыйжалуулугуна таасир берүүчү адамдын мүмкүнчүлүктөрү жана анын чектери.

Геоид толкуну. Математикалык жактан аныкталган референц-эллипсоиддин бети менен геоиддин бетинин ортосундагы аралык (оң мааниси же терс мааниси).

Дүйнөлүк геодезиялык тутумда аныкталган эллипсоид үчүн - 1984 (WGS-84), WGS-84 эллипсоидине жана геоиддин ортометриялык бийиктигине карата бийиктиктин айырмасы геоид толкуну болуп саналат.

Конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТ, жабдылган учуп-конуу тилкесин караңыз.

Коргоо аракетинин убактысы. Тоңууга каршы суюктуктун жардамы менен аба кемесинин корголгон (тазаланган) беттеринде муздун жана муз катмарынын пайда болушун, ошондой эле кардын топтолушун алдын алуу аткарылуучу эсептелген убакыт.

Которуу убактысы (жарык). Берилген багытта өлчөнгөн чыныгы жарыктын интенсивдүүлүгүн, жарык 25% же андан жогору интенсивдүүлүк маанилеринде турган учурда, электр менен камсыздоо булактарын которууда 50%дан төмөн түшкөндөн кийин 50% маанисине чейин калыбына келтирүү үчүн талап кылынган убакыт.

Эллипсоидге карата бийиктик (геодезиялык бийиктик). Каралып жаткан чекит аркылуу жүргүзүлгөн эллипсоидге нормальды бойлой ченелген, референц-эллипсоиддин бетине карата бийиктик.

Геоид. Жердин тартылуу талаасындагы козголбогон орто деңиз деңгээлине (MSL) жана анын материктердин астында уланышы менен дал келген эквипотенциалдуу бет.

Геоид жергиликтүү гравитациялык козголуулардан (шамалдын кескин көтөрүлүшүнөн, туздуулуктан, агымдардан ж. б.) улам бир калыпта эмес формада болот жана тартылуу күчүнүн багыты геоид бетине карай каалаган чекиттеги перпендикулярды элестетет.

Башкы УКТ(лар). Мүмкүн болгон шарттарда, башкаларга салыштырмалуу, колдонуу артыкчылыктуу болгон УКТ.

Григориан календары. Жалпы кабыл алынган календарь; юлиан календарына салыштырмалуу, тропикалык жылга тагыраак дал келип, 1582-жылы алгачкы жолу жылды аныктоо үчүн киргизилген.

Григориан календарында 365 күндөн турган туруктуу жылдар жана 366 күндөн турган толук жылдар катары менен 12 айга бөлүнөт.

УКТдагы көрүнүүнүн алыстыгы (RVR). Анын чегинде УКТнын октук сызыгында турган аба кемесинин учкучу УКТнын үстүндөгү белгилерди же УКТны чектеген же анын октук сызыгын белгилеген белгилерди көргөн аралык.

Көз каранды параллелдик конууга кирүүлөр. Чектеш УКТлардын октук сызыктарынын уландысында турган аба кемелеринин радиолокациялык эшелондоо минимумдары белгиленген учурда, параллелдүү же параллелге жакын жабдылган УКТларына бир эле мезгилде конууга кирүү.

Тосмо жарык маягы. Аэронавигация үчүн коркунуч туудурган тоскоолдуктарды белгилөө үчүн жасалган аэронавигациялык маяк.

Корголгон учуу зоналары. Лазердик нурлануунун кооптуу таасирин азайтуу максатында конкреттүү түрдө орнотулган аба мейкиндиги.

Корголгон учуу зоналары. Лазердик нурлануунун кооптуу таасирин азайтуу максатында конкреттүү түрдө орнотулган аба мейкиндиги.

Белги

1) Туруктуу маалыматы бар белги. Бир гана билдирүүнү берүүчү белги.

2) Өзгөрмө маалыматы бар белги. Алдын ала белгиленген бир нече билдирүүлөрдү берүү же, зарыл болгон учурда, маалымат берүүнү токтотуу мүмкүнчүлүгүн камсыздоочу белги.

Адаттагы учуу зонасы (NFZ). LFFZ, LCFZ же LSFZ деп аныкталбаган, бирок көзгө биологиялык зыян келтирүүчү лазердик нурлануудан корголгон аба мейкиндиги.

Лазердик нурлардын таасири жагынан критикалык учуу зонасы (LCFZ). Аэродромдун жанында, бирок LFFZдин сыртында жайгашкан аба мейкиндиги, ал жерде нурлануу көздү уялтуу таасиринин мүмкүндүгү аз болгон деңгээлде чектелет. 

Лазер нурларынын таасиринен эркин учуу зонасы (LFFZ). Нурлануу визуалдык кабыл алууну бузуу мүмкүндүгү аз болгон деңгээл менен чектелген, аэродромго жакын жердеги аба мейкиндиги.

Лазердик нурларга сезгич учуу зонасы (LSFZ). LFFZ жана LCFZ чегинен тышкары жана ага жанаша болуусу милдеттүү эмес аба мейкиндиги, анда нурлануу жарыктан көз уялуу же ырааттуу образ эффектинин божомолунун аз деңгээли менен чектелет.

Жерге конуу зонасы. Конуп жаткан аба кемелеринин УКТга алгач жанышуусуна арналган УКТнын босогосунан тышкары жайгашкан аймак.

Тоңууга каршы коргоо зонасы. Аба кемесинин үстү муз катмарынан, муздан же кардан (тоңуудан тазалоо) тазаланган жана/же аба кемесинин таза беттерин чектелген убакыт мезгилине муз катмарынын же муздун пайда болуусунан жана кардын же ылайдын чогулуусунан (тоңуунун алдын алуу чаралары көрүлгөн) корголгон зона.

Тоскоолдуктар жок аймак (ОFZ). Конууга кирүүнүн ички бетинин, ички өткөөл беттеринин жана үзгүлтүккө учураган конууда экинчи айланууга кетүү бетинин жана бул беттер менен чектелген, массасы боюнча жеңил жана аэронавигация максаттары үчүн зарыл болгон морт негиздеги тоскоолдуктардан тышкары эч кандай кыймылсыз тоскоолдугу жок, учуу тилкесинин бир бөлүгүнүн үстүндөгү аба мейкиндиги.

Календарь. Дискреттик убакыт эсептөө системасы, бир күндүк өлчөм жөндөмү менен убакыт учурун аныктоонун негизин камсыздайт.

Аэродромдун картографиялык берилмелер базасы (AMDB) Түзүлүштүү берилмелердин жыйындысы түрүндө систематизацияланган жана көрсөтүлгөн аэродромдун картографиялык берилмелеринин тандалмасы.

Аэродромдун картографиялык берилмелери (AMD). Авиацияда колдонуу үчүн, аэродромдук картографиялык маалыматты түзүү максатында чогултулган берилмелер.

Аэродромдун картографиялык берилмелерин чогултуу максаты өзүнө эксплуатанттардын жагдай боюнча маалымдалышын жакшыртууну, жер үстүндөгү навигацияны камсыздоону, окутууну, карта түзүүнү жана пландоону камтыйт.

Берилмелердин сапаты. Берилген берилмелер тактыгы, чечилиши, бүтүндүгү (же эквиваленттүү кепилдиктин деңгээли), байкалаарлыгы, өз убагында болушу, толуктугу жана форматы боюнча берилмелерди эксплуатанттын талаптарына жооп берүү божомолунун деңгээли же даражасы.

Аба кемесинин классификациялык саны (ACN). Аба кемесинин негиздин стандарттуу бекемдигинин аныкталган категориясы үчүн жасалма жабууга болгон салыштырмалуу таасирин билдирүүчү сан.

Аба кемесинин классификациялык саны кескин шассиге кескин күч келген мындай борборлоп далдоо үчүн эсептелет. AСN’ди эсептөө үчүн перрондогу (токтоочу жайдагы) болушунча толук массага ылайык келген арткы борборлоп далдоонун жеткен чеги колдонулат. Алдыңкы борборлоп далдоонун жеткен чеги өзгөчө учурларда алдыңкы шассиге салыштырмалуу кескин күч келтирет.

Жабуунун классификациялык саны (РСN). Чектөөсүз эксплуатациялоо үчүн жасалма жабуунун көтөргүч жөндөмүн билдирген сан.

Бүтүндүк классификациясы (аэронавигациялык берилмелер). Бурмаланган берилмелерди колдонуунун потенциалдуу тобокелине негизделген классификация. Аэронавигациялык берилмелердин төмөнкү классификациясы колдонулат:

1) кадимки берилмелер: бурмаланган кадимки берилмелерди колдонууда коопсуз учууну улантуу жана аба кемесин кондуруу чоӊ тобокел жана катастрофанын келип чыгуу мүмкүндүгү менен байланыштуу болушунун абдан кичинекей божомолу бар;

2) маанилүү берилмелер: бурмаланган маанилүү берилмелерди колдонууда коопсуз учууну улантуу жана аба кемесин кондуруу чоӊ тобокел жана катастрофанын келип чыгуу мүмкүндүгү менен байланыштуу болушунун кичинекей божомолу бар;

3) кескин берилмелер: бурмаланган кескин берилмелерди колдонууда коопсуз учууну улантуу жана аба кемесин кондуруу чоӊ тобокел жана катастрофанын келип чыгуу мүмкүндүгү менен байланыштуу болушунун чоӊ божомолу бар.

Аэродромдун көзөмөлдүк чекити. Аэродромдун географиялык жайгашкан жерин аныктоочу чекит.

Циклдүү ашыкча кодду колдонуу менен көзөмөлдөө (CRC). Берилмелерди жоготуудан же өзгөртүүдөн коргоонун белгилүү бир деңгээлин камсыздоочу берилмелердин сандык туюнтмасына карата колдонулган математикалык алгоритм.

УКТнын коопсуздугунун аяккы зонасы. УКТнын октук сызыгынын уландысынын эки тарабына симметриялуу жайгашкан жана тилкенин аягына кошулган зона, ал бардыгынан мурда, аба кемеси УКТга жетпей конгон же УКТнын чегинен чыгып кеткен учурда, ага зыян келтирүү тобокелдигин азайтууга арналган.

Токтотуунун аяккы тилкеси. Үзгүлтүккө учураган учуу болгон учурда аба кемесин токтотуу үчүн жарактуу аймак катары даярдалган, күүлөнүү узундугунун аягындагы белгилүү бир жер бетиндеги тик бурчтуу аймак.

Колдонуу коэффициенти. Пайыздык көрсөткүчтө белгиленген убакыт аралыгы, анда шамалдын капталдагы түзүүчүсү менен байланыштуу, УКТны же УКТ түзүмүн колдонуу чектелбейт. Шамалдын капталдагы түзүүчүсү УКТнын октук сызыгына тик бурчта багытталган жерге жанаша шамалдын түзүүчүсүн билдирет.

Учуу тилкеси. УКТны жана, эгерде бар болсо, токтотуунун аяккы тилкесин камтыган жана төмөнкүлөргө багытталган белгилүү бир аймак:

1) УКТнын чегинен чыгып кеткен аба кемелерине зыян келтирүү тобокелин азайтуу, жана

2) учуу жана конуу учурунда анын үстүнөн учуп өткөн аба кемелеринин коопсуздугун камсыздоо.

Сызыктуу жарык. Аралыкта кыска жарык тилкесиндей көрүнгүдөй, туурасынан кеткен сызыктарда кичинекей аралыктарды сактоо менен, жер үстүндө жайгашкан үч же андан көп аэронавигациялык жарык.

Морт объект. Аба кемеси үчүн болушунча аз кооптуулукту жаратуу үчүн, сокку таасири болгон учурда констркутивдүү түрдө бузулууга, калыбын жоготууга же ийилүүгө арналган кичи масса объекти.

Маркер. Тоскоолдукту же чекти белгилөө үчүн жердин деңгээлинде орнотулуучу объект.

Маркирлөөчү белги (маркирлөө). Аэронавигациялык маалыматтарды берүү үчүн жумуш аянтында жайгашкан символ же символдордун тобу.

Кыймыл каттамы. Бир гана транспорттук каражаттар тарабынан колдонууга арналган, жумуш аянтынын чегинде орнотулган жер үстүндөгү каттам.

УКТнын абалын баалоо матрицасы (RCAM). УКТнын бетинин абалынын көзөмөлдөөчү параметрлеринин топтомунун жана токтотуунун натыйжалуулугу жөнүндө учкучтун корутундусунун негизинде, тиешелүү эрежелерге ылайык, УКТнын абалынын кодун баалоо үчүн мүмкүндүк берүүчү матрица.

Кыймыл каттамы боюнча күтүп жаткан жер. Транспорт каражаттарына токтоо сунушталган белгилүү бир жер.

УКТнын жанындагы күтүү жайы. УКТны, тоскоолдуктарды чектөө бетин, ILS / MLS кескин / сезгич зонасын коргоого арналган, аэропорттун диспетчердик пункту тарабынан башкача көрсөтмөлөр болбосо, айдалып бара жаткан аба кемелери жана транспорт каражаттары токтоп, күтүп турган жер.

Радиотелефон фразеологиясында «күтүү чекити» деген сөз айкашы УКТнын жанында күтүү жайын белгилөө үчүн колдонулат.

Токтотуучу жай. Аба кемесин токтотууга арналган, перрондо бөлүнгөн аянт.

Жарык берүү тутумунун ишенимдүүлүгү. Бардык жабдуулардын белгиленген жолберменин чегинде иштөө божомолу жана тутумдун эксплуатациялоого жарамдуулугу.

Жер бетиндеги аэронавигациялык жарык. Аэронавигациялык жардам катары колдонуу үчүн атайын арналган, аба кемесинен орнотулган жарыкты кошпогондо, бардык жарыктар.

Көзкарандысыз параллелдүү учуп кетүүлөр. Параллелдүү же дээрлик параллелдүү жабдылган УКТлардан бир эле учурда учуп кетүү.

Жабдылбаган учуу-конуу тилкеси. Визуалдык түрдө конууга кирүүнү аткарган аба кемелерине арналган УКТ.

Чоочун буюмдардын калдыктары. Эч кандай эксплуатациялык жана авиациялык функцияны аткарбаган жана учууларды аткарган аба кемелери үчүн кооптуу болгон, жумуш аянтындагы бардык кыймылсыз объект.

Жабдылган учуу-конуу тилкеси. Приборлор боюнча конууга кирген аба кемелерине арналган УКТнын төмөнкү түрлөрүнүн бири:

1) конууга так эмес кирүү үчүн жабдылган УКТ. Көрүнүшү кеминде 1000 м болгон А типтеги приборлор боюнча конууга кирүүдөн кийин конуу үчүн визуалдык жана визуалдык эмес каражаттар менен жабдылган УКТ.

2) I категория боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТ.

Кеминде 60 м (200 фут) чечимдин бийиктиги же кеминде 800 м көрүнүү менен, же УКТда кеминде 550 м көрүнүү аралыгы менен В түрүндөгү приборлор боюнча конууга кирүүдөн кийин конууга арналган визуалдык жана визуалдык эмес каражаттар менен жабдылган УКТ.

3) II категория боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТ.  60 метрден  төмөн (200 фут), бирок кеминде 30 м (100 фут) чечимдин бийиктиги же УКТда кеминде 300 м көрүнүү аралыгы менен В түрүндөгү приборлор боюнча конууга кирүүдөн кийин конуу үчүн визуалдык жана визуалдык эмес каражаттар менен жабдылган УКТ.

4) III категория боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТ. 30 метрден (100 фут) төмөн же чектелбеген чечим бийиктиги (DH) жана УКТда көрүнүү аралыгы 300 метрден ашпаган же чектелбеген Б түрүндөгү приборлор боюнча конууга киргенден кийин конуу үчүн визуалдык жана визуалдык эмес каражаттар менен жабдылган УКТ.

Визуалдык каражаттар кайра эсептөө боюнча колдо болгон визуалдык эмес каражаттарга дал келбеши керек. Визуалдык каражаттарды тандоо критерийлери болуп, күтүлүп жаткандай, учуулар аткарыла турган шарттар саналат.

Жарыяланган аралыктар.

1) Жеткиликтүү күүлөнүү узундугу (ЖКУ). Учууну аткарып жаткан аба кемеси үчүн күүлөнүүгө жарамдуу жана жеткиликтүү болуп жарыяланган УКТнын узундугу.

2) Жеткиликтүү учуп чыгуу аралыгы (ЖУЧА). Эгерде бар болсо, жеткиликтүү күүлөнүү узундугу жана тоскоолдуктары жок тилке узундугу.

3) Үзгүлтүккө учураган учуп чыгуунун жеткиликтүү аралыгы (ҮУУЧЖА). Эгерде бар болсо, жеткиликтүү күүлөнүү узундугу жана токтотуунун аяккы тилкесинин узундугу.

4) Жеткиликтүү кондуруу аралыгы (ЖКА). Конуудан кийин аба кемеси күүлөнүү үчүн жеткиликтүү жана жарактуу болуп жарыяланган УКТнын узундугу.

УКТны коргоочу жарыктар. Учкучтарга же транспорт каражаттарынын айдоочуларына иштеп жаткан УКТга кирүү мүмкүнчүлүгу жөнүндө эскертүү үчүн иштелип чыккан жарык сигнал берүү тутуму.

Туруктуу нурлануу жарыгы. Кыймылсыз чекиттен кароодо туруктуу нурлануу интенсивдүүлүгүнө ээ болгон жарык.

Кооптуу аймак. Кагылышуулар же УКТга санкциясыз чыгуулар катталган же мындай окуялардын келип чыгышы мүмкүн болгон жана учкуч / айдоочунун көңүл буруусун талап кылган аэродромдун жумуш аянтындагы аймак.

Аэродромдун таануу белгиси. Аэродромдо жайгашкан, аэродромду абадан таануу үчүн кызмат кылган белги.

Таануучу маяк. Белгилүү бир багыттарды аныктаган коддук сигнал чыгарган аэронавигациялык маяк.

Кыргыз Республикасынын Жарандык авиация органы - жарандык авиация чөйрөсүндө жөнгө салуу жана көзөмөлдөө боюнча Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан ыйгарым укук берилген мамлекеттик орган.

Ортометриялык бийиктик. MSLдин үстүнөн ашкан геоиддик беттин үстүндөгү чекиттин бийиктиги.

РЖны кесип өтүү. Эки же андан ашык РЖны кайчылаштыруу.

Перрон. Жүргүнчүлөрдү отургузуу же түшүрүү, почта же жүктөрдү жүктөө же түшүрүү, май куюу, токтотуу же техникалык тейлөө максатында аба кемелерин жайгаштырууга арналган кургактык аэродромунун аныкталган аянты.

Аэродромдо кыймылдын тыгыздыгы.

1) Төмөн. Эгерде эң жогорку орточо бир сааттык жүк учурунда УКТда операциялардын саны 15тен ашпаса же жалпысынан аэродромдо 20дан кем болсо.

2) Орточо. Эгерде эң жогорку орточо бир сааттык жүк учурунда УКТда операциялардын саны 16-25 же жалпысынан аэродромдо 20дан 35ке чейин болсо.

3) Жогору. Эгерде эң жогорку орточо бир сааттык жүк учурунда УКТда операциялардын саны 26 же жалпысынан аэродромдо 35тен ашык болсо.

Эң жогорку орточо бир сааттык жүк учурундагы операциялардын саны – бул жыл ичиндеги эң көп жүк мезгилиндеги күнүмдүк операциялардын санынын арифметикалык орточо көрсөткүчү болуп саналат.

Операция учуу же конуу дегенди билдирет.

Күтүү аймагы. Аба кемесинин жердеги кыймылын тартипке келтирүү максатында аба кемесин убактылуу токтотуп турууга же аларды айланып өтүүгө арналган белгилүү бир аянт.

Муздан коргоочу аймак. Муздан коргоо иш-чараларын жүргүзүү үчүн аба кемесин токтотуучу жайга орготуунун ички зонасын жана эки же андан ашык муздан коргоо каражаты менен манёвр жасоо үчүн тышкы зонасын камтыган аянт.

УКТга бурулуу аянты. УКТга жанаша жайгашкан, РЖ жок болгон учурда УКТда 180 градуска бурулуу үчүн колдонулуучу кургактык аэродромундагы белгилүү бир аянт.

Маневр жасоо аянты. Перрондорду кошпогондо, аэродромдогу аба кемелердин учуусуна, конуусуна жана аларды рулдук башкарууга арналган бир бөлүк.

Рулеждук жолчо тилкеси. Рулеждук жолчону камтыган жана рулеждук жолчодо эксплуатацияланып жаткан аба кемесин коргоого жана кокустан рулеждук жолчонун чегинен чыгып кеткен аба кемесинин бузулуу коркунучун азайтууга арналган аймак.

Тоскоолдуктар жок тилке. Аба кемеси анын үстүнөн аныкталган бийиктикке чейин баштапкы бийиктиктин бир бөлүгүн алган жарактуу аймак катары даярдалган же тандалган, көзөмөл алдында турган, жер же суу бетиндеги белгилүү бир тик бурчтуу аймак.

УКТнын босогосу. Аба кемесин учуруу же кондуруу үчүн колдонлган УКТ аймагынын башы.

Конуу аянты. Аба кемелерин учурууга жана кондурууга арналган жумуш аянтынын бир бөлүгү.

Аэродромго жанаша аймак. Анын үстүндө аба кемелери менен маневр жасоо аткарылган, өлчөмү менен чектелген аэродромдун айланасындагы аймак;

Дээрлик параллелдүү УКТ. Улантылган октук сызыктарынын биригүү/ажыроо бурчу 15° же андан төмөн болгон бирин-бири кесип өтпөгөн УКТлар.

Аэродромдон ашуу. Конуу аянтынын эң бийик чокусунан ашуу.

Тоскоолдук. Бардык кыймылсз (убактылуу же туруктуу) жана кыймылдуу объекттер же алардын бөлүгү жана алар:

1) Аба кемелеринин жер үстүндө жүрүүсүнө арналган зонада жайгашкан;

2) Аба кемелерин учуп бара жатканда коргоого арналган аныкталган беттин үстүнөн жогору турат;

3) Мындай аныкталган беттерден тышкары жайгашып, баалоонун жыйынтыктары боюнча аэронавигация үчүн коркунуч жаратат.

Үзгүлтүккө учураган конуу. Тоскоолдуктарды учуп өтүүнүн абсолюттук/салыштырмалуу бийиктигинен (ОСА/Н) төмөн бардык чекиттерде конуунун күтүүсүз жерден токтоп калышы.

Арадагы күтүү аймагы. Аэродромдук диспетчердик пункттан кыймылды улантууга уруксат алууга чейин рулдук башкаруучу аба кемелери жана транспорттук каражаттар токтоп, күтүп жаткан, кыймылды  башкарууга арналган белгилүү бир жер.

Иштөө аймагы. Аэродромдун учуу, конуу жана таксингге арналган, маневр кылуу аймагынан жана перронунан (самолетунан) турган бөлүгү.

Параллель операциялар. Параллелдүү же параллелге жакын жабдылган учуп-конуу тилкелерин бир эле учурда пайдалануу, мында бир учуу тилкеси жакындоо үчүн гана колдонулат, ал эми экинчиси учуп кетүү үчүн гана колдонулат.

Жумуш аянты. Манёвр жасоо аянтынан жана перрондон (-дордон) турган аэродромдун аба кемелерин учурууга, кондурууга жана башкарууга арналган бир бөлүгү.

Өзүнчө параллелдүү операциялар. Параллелдүү же дээрлик параллелдүү жабдылган УКТларды бир эле учурда колдонуу, анда бир учуу тилкеси конууга кирүү үчүн гана, ал эми экинчиси учуп кетүү үчүн гана колдонулат.

Негизги шассинин тышкы дөңгөлөктөрүнүн ортосундагы аралык (OMGWS). Негизги шассинин тышкы жээктеринин ортосундагы аралык.

Аба кемесинин түрүнө карата эсептелген учуу талаанын узундугу. Стандарттык атмосфералык шарттарда, шамалсыз мезгилде, тастыктоо боюнча ыйгарым укуктуу орган тарабынан жазылган аба кемесин учуу эксплуатациясы боюнча тийиштүү колдонмосунда же башка аба кемесин даярдоочудан алынган ушуга окшош документте көрсөтүлгөн УКТнын нөлдүк кыйшаюусунда, деңиз деңгээлинде максималдуу тастыкталган учуп чыгуу массасында учуп чыгуу үчүн зарыл болгон учуу талаасынын минималдуу узундугу. Учуу талаасынын узундугу, тийиштүү учурларда, аба кемелери үчүн учуу талаасынын баланстуу узундугун, башка учурларда, - учуп чыгуу аралыгын билдирет.

Рулеждук жолчо. Аба кемелерин рулдук башкаруу үчүн орнотулган жана аэродромдун бир бөлүгүн экинчисине кошууга арналган аэродромдогу белгилүү бир жол, анын ичинде:

1) Токтоочу жайдагы аба кемесин рулдук башкаруу тилкеси. Рулеждук жолчо катары белгиленген жана бир гана аба кемелеринин ордуларына жетүүнү камыздаган перрондун бир бөлүгү.

2) Перрондук рулеждук жолчо. Перрондо жайгашкан жана перрон аркылуу рулдук башкаруу маршрутун камсыздоого арналган рулеждук жолчолор тутумунун бир бөлүгү. 

3) Тез жүрүүгө арналган чыгаруучу рулеждук жолчо. УКТ менен тар бурч аркылуу бириккен жана конгон аба кемелерине УКТдан башка чыгаруучу рулеждук жолчолордо жетишилген ылдамдыктарга салыштырмалуу, чоң ылдамдыкта чыгууга мүмкүндүк берип, ошону менен УКТда жүрүү убактысын кыскартууга алып келген рулеждук жолчо.

Аэродромдун учууга жарактуулук тастыктамасы. Белгиленген эрежелерге ылайык аэродромду эксплуатациялоо үчүн Кыргыз Республикасынын жарандык авиация органы тарабынан берилген тастыктама.

Тастыктамаланган аэродром. Пайдалануучусуна аэродромдун тастыктамасы берилген аэродром.

Сигнал аянтчасы. Жер сигналдарын жайгаштыруу үчүн колдонулган аэродром аянтчасы.

Авариялык токтотуу тутуму. УКТнын чегинен чыгып бараткан учактын кыймылын басаңдатууга арналган тутум.

Геодезиялык координаталар тутуму. Глобалдык эсептөө/координата тутусуна карата жергиликтүү эсептөө тутумунун жайгашкан жерин жана багытын аныктоо үчүн зарыл болгон параметрлердин минималдуу топтому.

Учуулардын коопсуздугун башкаруу тутуму. Учуулардын коопсуздугун, анын ичинде талап кылынган уюштуруу түзүмүн, жоопкерчилик иерархиясын, жетектөөчү принциптерди жана процедураларды башкарууга тутумдуу мамиле.

Станциянын четтөөсү. Коюлган VOR нөлдүк радиалдын VOR станциясын калибрлөөдө аныкталуучу анык түндүктөн четтөөсү.

Перрондо иштерди уюштуруу кызматы. Перрондо аба кемелеринин жана транспорт каражаттарынын иштерин жана кыймылын жөнгө салуу үчүн камсыздалган тейлөө.

УКТ босогосунун жылуусу. УКТнын башында жайгашпаган босого.

УКТнын бетинин абалы. Аба кемесинин учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүн эсептөө максатында УКТ абалынын кодун аныктоо үчүн негизди элестеткен, УКТнын абалы жөнүндө билдирүүдө колдонулган УКТнын бетинин абалын сүрөттөө.

УКТнын абалы жөнүндө билдирүүдө колдонулган, төмөндө көрсөтүлгөн УКТнын бетинин абалдары аэродромду коллдонуучу, аба кемесин даярдоочу жана колдонуучу тарабынан камсыздалган, зарыл болгон учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүн аныктайт.

Муздан тазалоочу химиялык заттар жана башка булгоочу заттар дагы келтирилген, бирок алардын УКТ бетине илишүү мүнөздөмөлөрүнө болгон таасирин жана УКТ абалынын кодун унификацияланган түрдө баалоо мүмкүн эмес болгондуктан, алар УКТнын бетинин абалынын дескрипторлорунун тизмесине киргизилген эмес.

1) Кургак УКТ - анын бетинде көрүнөө нымдуулук жок жана ал колдонула турган аймактын ичинде булганган эмес.

2) Нымдуу УКТ. Колдонууга арналган зонанын чегинде 3 мм тереңдикке чейин ар кандай көрүнөө нымдуулук же суу катмары менен жабылган УКТ бети.

3) Тайгак нымдуу УКТ. УКТнын көпчүлүк бөлүгүндө бет менен илишүү мүнөздөмөлөрү начарлагандыгы аныкталган учурда, УКТ нымдуу болуп саналат.

4) Булганган УКТ. Эгерде УКТнын бетинин аянтынын олуттуу бөлүгү (обочолонгон же обочолонбогон аймактардан турган) колдонула турган узундугу жана туурасы боюнча, УКТ бетинин абалын аныктоочу дескрипттердин тизмесинде көрсөтүлгөн бир же бир нече заттар менен жабылган болсо, УКТ булганган болуп саналат.

5) УКТ бетинин абалынын дескрипторлору. УКТ бетиндеги төмөнкү элементтердин бири:

5) пунктунун келтирилген а) - ж) пунктчаларынын дескрипторлору УКТ абалы жөнүндө билдирүү контекстинде гана колдонулат, жана алар БДМУнун кандайдыр бир аныктамаларын жокко чыгарууну же өзгөртүүнү көздөбөйт.

А) Тыгыздалган кар. Үстүнөн аба кемесинин пневматикасы басымдын жана жүктүн эксплуатациялык маанилеринде жер бетинде кардын чоң тыгыздалуусу жана из калтыруусу жок жүрө турган,  катуу массага басылган кар.

Б) Кургак кар. Оңой менен тоголоктошпогон кар.

В) Кыроо. Кыроо жер бетинин тоңуу чекитинен төмөн температурасында абадагы нымдуулуктан жер бетинде пайда болуучу муз кристаллдарынан турат.  Үстүндөгү беттик температурада абадагы нымдуулуктан пайда болгон муз кристаллдарынан турат. Кыроонун муздан айырмасы, кыроонун кристаллдары өз алдынча өсүп, бүртүктүү текстурага ээ болгонунда турат. 

Тоңуу чекитинен төмөн деген сөз суунун тоңуу чекитине (0 °C) барабар же андан төмөн абанын температурасын билдирет.

Белгилүү бир шарттарда кыроо жер бетин абдан тайгак кылат, жана мындай учурда бул токтотуунун төмөн натыйжалуулугу катары билдирилет.

А) Муз. Муздак жана кургак шартта музга айланган тоңгон суу же тыгыздалган кар.

Б) Ылай. Кар сууга ушунчалык каныккандыктан, мындай карды колго алууда андан суу агып түшөт же аны басканда, ал чачырайт. 

В) Турган суу. Катмар тереңдиги 3 мм ашкан суу.

Катмарынын тереңдиги 3 ммден ашкан аккан суу аныктамасы боюнча туруктуу суу катары кабарланат.

Г) Нымдуу муз. Бетинде суу бар муз же эриген муз.

Тоңгон жаан аба кемесинин учуу-техникалык мүнөздөмөлөрү боюнча УКТнын нымдуу муз менен ассоциациялануучу абалына алып келет. Нымдуу муз бетти абдан тайгак кылат.

Нымдуу кар. Тыгыз басылган, суу бөлүнүп чыкпаган карды катуу тоголоктоштуруу үчүн жетиштүү өлчөмдө суу камтыган кар. 

Маалыматтардын тактыгы. Эсептелген же өлчөнгөн маанинин чыныгы мааниге дал келүү деңгээли.

Конуу багытын көрсөткүч. Учурда аныкталган конуу жана учуу багыттарын визуалдуу түрдө көрсөтүүчү шайман.

Берилмелердин бүтүндүгү (кепилдиктердин деңгээли) Берилмелер даярдалгандан же санкциялуу түрдө ага өзгөртүүлөр киргизилгенден кийин аэронавигациялык берилмелердин жана анын маанилеринин жоголборуна же өзгөрүлбөрүнө болгон белгилүү бир кепилдик.

Натыйжалуу интенсивдүүлүк. Жаркылдаган жарыктын натыйжалуу интенсивдүүлүгү бирдей байкоо шарттарында ушундай эле көрүнүү алыстыгын камсыздаган түстөгү үзгүлтүксүз жарыктын интенсивдүүлүгүнө барабар.

Аэродромдун колдонуучусу (эксплуатанты) - Кыргыз Республикасынын аймагында катталган жана Кыргыз Республикасынын Жарандык авиация органы тарабынан күбөлөндүрүлгөн, аэродромдун учууга эксплуатациялык даярдыгын камсыз кылган жана аэродромдун учууга жарамдуулугу жөнүндө тастыктамага ээ юридикалык жак.

2. Ушул Эрежелерде төмөнкү кыскартуулар колдонулат:

КРАЭ – Кыргыз Республикасынын авиациялык эрежелери

КР ЖАО – Кыргыз Республикасынын Жарандык авиация органы

ККТ – капталдагы коопсуздук тилкеси

ВМШ – визуалдык метеорологиялык шарттар

АК – Аба кемеси

ИКАО – Эл аралык жарандык авиация уюму (International Civil Aviation Organization)

кг – килограмм

кд  – кандела

АКЗ – аяккы коопсуз зона

км – километр

км/с – километр саатына

ТАТ – токтотуунун аяккы тилкеси

л – литр

лк –  люкс

м –  метр

ЖТЭК – Жарык техникасы боюнча эл аралык комиссия

мм –  миллиметр

МН      – меганьютон

МПа – мегапаскаль

АКТ – аба кыймылын тейлөө

ПМШ – прибордук метеорологиялык шарттар

ЖУЧА – жеткиликтүү учуп чыгуу аралыгы

РД – рулеждук жолчо

ҮУУЧЖА – үзгүлтүккө учураган учуп чыгуунун жеткиликтүү аралыгы

ЖКА –  жеткиликтүү күүлөнүү аралыгы

ЖКА – жеткиликтүү конуу аралыгы

с –  секунда

КР АМК – Кыргыз Республикасынын Аэронавигациялык маалымат кызматы

см – сантиметр

УКБТ – учуулардын коопсуздугун башкаруу тутуму

ACN – аба кемесинин классификациялык саны

ADP – көзөмөлдөлүүчү зонада айдоого уруксат

AIP – аэронавигациялык маалыматтын жыйындысы

APAPI – конууга так кирүү траекториясынын жеңилдетилген көрсөткүчү

ARIWS – УКТга санкциясыз чыгуу жөнүндө эскертүүнүн автономдук тутуму

AT-VASIS – глиссаданын визуалдык индикациясынын жеңилдетилген T-тутуму

С – Цельсий градустары

СВR – жердин көтөрмө жөндөмүнүн калифорниялык көрсөткүчү

CRC – циклдүү ашыкча кодду колдонуу менен көзөмөл

DМЕ – алыстыкты ченөөчү жабдуу

E – серпилгичтик модулу

FOD   – чоочун буюмдардын сыныктары

ILS – приборлор боюнча конуу системасы

К – Кельвин градустары

LCFZ – лазер нурларынын таасири жагынан кескин учуу зонасы

LFFZ – лазер нурларынын таасиринен эркин учуу зона

LSFZ – лазер нурларын сезгич учуу зоналары

MLS – конуунун микроолкундуу тутуму

MSL – деңиздин орточо деңгээли

NFZ – кадимки учуулар зонасы

NU – колдонулбайт

ОСА/Н – тоскоолдуктарды учуп өтүүнүн абсолюттук/салыштырмалуу бийиктиги

ОFZ – тоскоолдуксуз зона

OLS    – тоскоолдуктарды чектөө бети

OMGWS – негизги шассинин тышкы дөңгөлөктөрүнүн ортосундагы аралык

PAPI – конууга так кирүү траекториясынын көрсөткүчү

РСN – жабууларга классификациялоочу сан

RETILS – тез жүрүүчү чыгаруучу РЖнын көрсөткүчүнүн жарыктары

RFF – өрттөн куткаруу жана ага каршы күрөшүү

RVR – УКТдагы көрүү алыстыгы

T-VASIS – глиссаданын визуалдык индикациясынын T-тутуму

VОR – бардык жакка багытталган АЖЖ-радиомаяк

WHMP – кооптуу куштардын жана жапайы жаныбарлардын болушун алдын алуу программасы

WIP – жумуш аткарылып жатат

§2. 1-главаны колдонуу

3. Ушул эрежелердин талаптары жалпы колдонуу үчүн ачык, анын ичинде биргелешип негизделген аэродромдорго да колдонулат.

4. Ушул Эрежелерде түскө шилтеме берилсе, бул түскө 1-тиркемеде келтирилген талап колдонулат.

§3. Жалпы эсептөө тутумдары

5. Горизонталдуу тегиздикте эсептөө тутуму. Эл аралык аэродромдор үчүн горизонталдуу тегиздикте эсептөө тутуму (геодезиялык) катары Бүткүл дүйнөлүк геодезиялык тутум колдонулат - 1984 (WGS-84). Билдирилүүчү аэронавигациялык географиялык координаталар (кеңдикти жана узундукту билдирген) WGS-84 эсептөөнүн геодезиялык базасына карата белгиленет.

6. Вертикалдык тегиздикте эсептөө тутуму катары негиз катары кабыл алынган деңиздин орточо деңгээли (MSL) колдонулат, ал геоид деп аталган жердин тартылуу күчүнө көзкаранды болгон жер бети менен салыштырмалуу бийиктиктердин (ашуулардын) байланышын камсыздайт.

Дүйнөлүк планда геоид MSL’ге эң жакын ылайык келет. Ал козголбогон MSL’ге жана анын материктердин алдындагы уландысына шайкеш келген Жердин тартылуу талаасындагы эквипотенциалдуу бет катары белгиленет.

Жердин тартылуу күчүнө көзкаранды болгон салыштырмалуу бийиктиктер (ашуулар) ортометриялык бийиктиктер деп, ал эми эллипсоидден жогору чекитке чейинки аралыктар эллипсоиддик бийиктиктер деп аталат.

7. Убакыт эсептөө тутуму. Убакыт эсептөө тутуму катары - Григориан календары жана координацияланган дүйнөлүк убакыт (UTC) колдонулат. Башка убакыт эсептөө тутуму колдонулган учурларда, бул AIPде көрсөтүлгөн. Башка убакыт  эсептөө тутуму колдонулган учурда, бул AIPнин 2.1.2 GENинде көрсөтүлөт.

§4. Аэродромдорду тастыкташтыруу

8. Кыргыз Республикасынын Аба кодексинин талаптарына ылайык, Кыргыз Республикасынын ЖАОсу аэродромдорду ушул Эрежелердин талаптарына, ошондой эле ИКАОнун колдонулуп жаткан башка талаптарына ылайык тастыкташтырат.

9. Аэродромду тастыкташтыруу аэродромдун аэродромдорго коюлган тастыктоо талаптарына жана ушул бөлүмдүн талаптарына шайкештигин ырастайт.

10. Жарандык аэродромдорду тастыкташтыруу процедурасы ушул Эрежелердин 11-главасына ылайык жүргүзүлөт.

11. Аэродромдун эксплуатантына аэродромдун жайгашкан жери, каражаттары, кызматтары, жабдуулары, эксплуатациялык процедуралары, уюштуруу түзүмү жана башкаруусу, анын ичинде уччулардын коопсуздугун башкаруу тутуму жөнүндө бардык керектүү маалыматтарды камтыган Аэродром боюнча колдонмонун болушу тастыкташтыруу процессинин негизги жана ажырагыс шарты болуп саналат.

§5. Аэродромдорду долбоороо

12. Жаңы аэродромдорду жана аэропортторду долбоорлоо жана куруу жана учурдагы аэродромдорду жана аэропортторду реконструкциялоо жумуштардын тиешелүү түрлөрүн аткарууга укуктуу долбоорлоо уюмдары тарабынан жүзөгө ашырылат.

13. Аэродромдун эксплуатанты аэропорттун / аэродромдун курулушу жана / же реконструкциясы үчүн долбоордук документтерди бекитүү үчүн Кыргыз Республикасынын ЖАОсуна берет. Долбоорлук чечимдер ушул Эрежелердин талаптарына жана аэродром/аэропорт жаатындагы курулуш ченемдеринин талаптарына ылайык келет.

14. Аэродромдо жаңы объекттерди долбоорлоодо жана курууда жана учурдагы объекттерди реконструкциялоодо авиациялык коопсуздук чараларын оптималдуу колдонуу үчүн зарыл болгон архитектура жана инфраструктура талаптары эске алынат.

15. Аэродромдо жаңы объектилерди долбоорлоо жана куруу жана учурдагы объектилерди реконструкциялоо учурунда айлана-чөйрөнү коргоо маселелери эске алынат жана жер участокторун пайдаланууну жөнгө салуу жана айлана-чөйрөнү коргоо боюнча тиешелүү чаралар көрүлөт.

16. Аэродромдун болжолгон менчик ээси же эксплуатанты тарабынан аэродромду изилдөө, долбоорлоо, куруу, реконструкциялоо же көчүрүү боюнча долбоордук-техникалык документтер бекитүү үчүн Кыргыз Республикасынын ЖАОсуна берилет. Аэродромду жана анын айрым элементтерин долбоорлонуучу курулушу же реконструкцияся ушул Эрежелердин талаптарына ылайык келет.

§6. Аэродромдун код белгиси

17. Аэродромдун код белгиси – аэродромдорду пландоо максатында тандалган код номери жана тамгасы берилген аэродромдук имарат же каражат арналган АКнын мүнөздөмөлөрүнө ылайык аныкталат.

18. Аэродромду белгилөө үчүн код номерлер же сандар 1-1-таблицада көрсөтүлгөн маанилерге ээ.

1-1-таблица.

Аэродромдордун код белгиси

19. 1-элементтин код номери 1-1-таблицанын 1-тилкесинен аныкталат, мында берилген УКТ арналган АК түрү үчүн учуу тилкесинин эсептелген узундугунун эң чоң чоңдугуна ылайык келген код номери тандалат.

АК түрү үчүн учуу тилкесинин эсептелген узундугун аныктоо код номерин тандоо максатында гана жүргүзүлөт жана УКТнын иш жүзүндө камсыздалган узундугуна таасир этпейт.

20. 2-элементтин код тамгасы 1-1-таблицадан аныкталат, мында берилген объект же каражат арналган канаттын эң чоң аралыгы ылайык келген код тамгасы тандалып алынат.

§7. Аэродромдорду колдонуунун айкын эрежелери

21. Эгерде аэродромдун эксплуатанты мүнөздөмөлөрү берилген аэродромдун тастыкташтырылган мүнөздөмөлөрүнөн ашып кеткен аба кемесин кабыл алса, анда аба кемесинин эксплуатациясынын аэродромдун инфраструктурасы жана иштешине шайкештиги бааланат жана учуунун коопсуздугунун алгылыктуу деңгээлин сактоо үчүн тиешелүү иш-чаралар иштелип чыгат жана жүзөгө ашырылат.

22. Мында 21-пунктка байланышуу аэродромдо киргизилген алтернативдүү чаралар, эксплуатациялык эрежелер жана чектөөлөр жөнүндө маалымат таратылат.

Глава 2. Аэродромдун берилмелери

§1. Аэродромдун аэронавигациялык берилмелери

23. Аэродромго байланыштуу аэронавигациялык берилмелер аэродромдун эксплуатанты жана / же тийиштүү жумуш түрлөрүн тийиштүү жабдуу жана персонал менен 2-1 – 2-5-таблицаларда келтирилген тактык жана бүтүндүк талаптарына ылайык аткарууга укуктуу уюм тарабынан аныкталат. Аэродромдун аэронавигациялык берилмелери 2-1 - 2-5-таблицаларда келтирилген тактык жана бүтүндүк талаптарына ылайык, Кыргыз Республикасынын АМКсына билдирилет. Аэродромдун аэронавигациялык берилмелерин аныктоодо жана өткөрүп берүүдө 31-39-пункттарда көрсөтүлгөн аэронавигациялык берилмелердин сапатын камсыз кылуунун белгиленген жол-жоболору эске алынат. Аэронавигациялык берилмелердин тактыгына карата талаптар 95% ишеним деңгээлине негизделет, жана ушуга байланыштуу, позициялык маалыматтардын үч түрү аныкталат: сүрөткө тартылган чекиттер (мисалы, УКТнын босогосу), эсептелген чекиттер (белгилүү болгон сүрөттөгү чекиттердин, мейкиндиктеги чекиттердин, көзөмөл чекиттеринин негизиндеги математикалык эсептөөлөр) жана жарыяланган чекиттер (мисалы, учуу маалыматынын аймагынын чек араларында).

24. Аэродромдун картографиялык берилмелери эл аралык учуулар аткарылган аэродромдор үчүн аныкталат жана КР АМК тарабынан берилет. Аэродромдун картографиялык маалымат базалары жөнүндө талаптар КРАЭ-15те камтылган.

25. КР АМК авиациялык берилмелердин, сүрөтко тартуу / даярдоо учурунан тартып, кийинки болжолгон колдонуучуга жибергенге чейинки толук маалыматтык процесс бою, бүтүндүгүн сактоону камсыз кылат. Колдонулуп жаткан бүтүндүктүн классификациясына жана валидациялоо жана верификациялоо процедурасына жараша:

1) кадимки берилмелерге карата: берилмелерди иштеп чыгуу баскычында аларды бурмалоонун алдын алуу.

2) маанилүү берилмелерге карата: бурмалоо процесстин эч бир баскычында болбошун камсыз кылат жана зарыл болгон учурда, бул деңгээлде берилмелердин бүтүндүгүнүнө кошумча кепилдиктерди алуу үчүн, тутумдун жалпы архитектурасында мүмкүн болгон тобокелдиктерди жоюу үчүн кошумча алдын ала карашы мүмкүн.

3) кескин берилмелерге карата: бурмалоо процесстин эч бир баскычында болбошун камсыз кылат жана тутумдун жалпы архитектурасын берилмелердин бүтүндүгүнүн потенциалдуу тобокели катары кылдат талдоонун натыйжасында аныкталган кемчиликтердин кесепеттерин толугу менен жоюу үчүн бүтүндүктү кепилдөөнүн кошумча процедураларын камсыз кылат.

26. Аэронавигациялык берилмелерди электрондук алып жүрүүчүлөрдө коргоо аларды сактоодо жана берүүдө толугу менен циклдүү ашыкча кодду (CRC) колдонууну көзөмөлдөө аркылуу толук көзөмөлдөнөт. 25-пунктта классификацияланган кескин жана маанилүү аэронавигациялык берилмелердин бүтүндүк деңгээлинин корголушун камсыз кылуу үчүн, 32 же 24 биттик CRC алгоритми эл аралык учууларга арналган аэродромдордо колдонулат.

27. 25-пунктта классификацияланган кадимки аэронавигациялык берилмелердин бүтүндүк деңгээлин коргоону камсыздоо үчүн, 16-биттик CRC алгоритми колдонулат.

28. Кеңдикти жана узундукту белгилеген географиялык координаталар математикалык ыкмалардын жардамы менен WGS-84 координаталарына айлантылган географиялык координаталарды аныктаган жана талаадагы сүрөткө тартуусунун тактыгы 2-1-таблицанын талаптарына жооп бербеген Дүйнөлүк геодезиялык тутумдун геодезиялык координаталар тутумунда - (1984) WGS-84 аныкталып, КР АМКсына билдирилет.

29. Талаада сүрөткө тартуунун тактыгынын деңгээли, тийиштүү эсептөө тутумуна колдонулуучу учуунун этаптары үчүн натыйжалоочу эксплуатациялык навигациялык берилмелердин четтөөсү 2-1 – 2-5-таблицаларда көрсөтүлгөн мааниден ашпагандай болушу керек. 

30. Аэродромдордогу белгилүү бир тартууга арналган жердин  позицияларынан ашууга кошумча катары (деңиздин орточо деңгээлине салыштырмалуу) ушул эле позициялар үчүн, КР АМКсына 2-2-таблицада көрсөтүлгөндөй геоид толкуну аныкталып, билдирилет (WGS-84 эллипсоидинин бетине салыштырмалуу). WGS-84 координаталарын жарыялоого карата талаптар КРАЭ - 4 жана КРАЭ - 15те камтылган.

§2. Аэродромдун аэронавигациялык берилмелеринин сапатын камсыздоо

31. Аэронавигациялык берилмелердин сапатына карата талаптарды камсыз кылуу максатында аэродромдун эксплуатанты тартуу / даярдоо мезгилинен баштап, берилмелерди кийинки максаттуу колдонуучуга жибергенге чейин сапат тутумун ишке ашырат.

32. КР ЖАО AIPде жарыялануучу аэронавигациялык берилмелерди баалайт жана макулдашат.

33. Аэродромдун эксплуатанты, жана/же аэронавигациялык берилмелерди кабыл алууга / даярдоого катышкан башка юридикалык жак нускама материалына жана талап кылынган тактык талаптарын эске алуу менен аэродромдун берилмелерин аныктоо, кабыл алуу жана иштеп чыгуу ыкмасына ээ.

34. КР ЖАО аэродромдун аэронавигациялык берилмелерин алууга катышкан юридикалык же жеке жакты макул табат. Текшерүүнүн алкагында КР ЖАО авиациялык берилмелерди кабыл алуу жана иштеп чыгуу жана аны берүү иштерин жүргүзүү ыкмасын, жабдууларды жана шаймандарды, персоналды текшерет.

35. КР ЖАО нускама материалын иштеп чыгып, бекитет жана ага ылайык КР ЖАО аэродромдун, аэродромдун эксплуатантынын же башка юридикалык жактын аэронавигациялык берилмелерин (лицензияларын, жабдууларын жана жабдуулардын түрүнө тастыктамаларды, берилмелерди кабыл алуунун / даярдоонун колдонулган ыкмаларын, персоналдын квалификациясын, маалыматтын тактык деңгээлин) аэронавигациялык берилмелерин кабыл алууну/даярдоону аткарган уюмду макул табат.

36. Аэронавигациялык берилмелерди кабыл алуу, тиешелүү жабдууларды пайдалануу жана аэродромдун аэронавигациялык берилмелерин кабыл алуу / иштеп чыгуу боюнча тиешелүү даярдыгы бар, компетенттүү персонал тарабынан жүзөгө ашырылат.

37. Анын жардамы менен берилмелер алынган жабдуу, аэронавигациялык берилмелерди 2-1 – 2-5-таблицаларда көрсөтүлгөндөрдөн кем эмес тактык жана толуктук менен алууну камсыз кылган тактык даражасына ээ. Жабдуунун типтүү тастыктамасы бар жана бул жабдуунун метрологиялык текшерүүдөн өткөндүгү жөнүндө белгиси бар. Жабдууларды жана каражаттарды метрологиялык текшерүү өндүрүүчү завод жана / же стандартташтыруу органы тарабынан аныкталат. Метрологиялык текшерүүсү жок жабдуулар менен аэродромдук берилмелерди алуу аэронавигациялык берилмелердин тактыгы боюнча талаптарына жооп бербей, мындай маалымат ишенимсиз болуп саналат.

38. Аэронавигациялык берилмелерди алуу жана / же иштетүү үчүн юридикалык жакты аныктоодо аэродромдун эксплуатанты, сапатты камсыздоонун алкагында, андан төмөнкүлөрдүн бар болуусун талап кылат:

1) иштин тиешелүү түрлөрүн жүргүзүүгө лицензиялар жана / же уруксаттар;

2) ушул эрежелердин тактык боюнча талаптарына жооп берген, талап кылынган көлөмдө жана типтүү тастыктамага жана тиешелүү органда метрологиялык текшерүүдөн өткөндүгү жөнүндө белгиге ээ болгон жабдуулар жана техникалык каражаттар;

3) жабдуунун тактыгынын даражасы;

4) иштин түрлөрүнө туура келген, тиешелүү даярдыктан өткөн, квалификациялуу кадрлар;

5) тиешелүү берилмелерди алуу жана иштеп чыгуу ыкмалары жана иш өндүрүүнүн нускама материалы;

6) аэронавигациялык берилмелердин сапатын камсыздоо үчүн зарыл болгон башка документтер, жабдуулар жана процедуралар.

39. Аэродромдун эксплуатанты, эгерде ушул аткарылган иштердин аткаруу документтеринин корутундусунда бул нерсе каралбаган учурда, аэродромдун аэронавигациялык берилмелерин ар бир алты жылда жаңыртып турат.

2-1-таблица.

Кеңдик жана узундук

КРАЭ-15те аныкталган аймактарда тоскоолдуктарды аныктоо үчүн колдонулуучу, тоскоолдуктарды эске алуу беттеринин графикалык сүрөттөмөлөрүнө жана тоскоолдуктарды баалоо критерийлерине карата берилмелер жазылган.

2-2-таблица.

Ашуу/абсолюттук бийиктик/салыштырмалуу бийиктик

Аныкталган аймактарда тоскоолдуктарды аныктоо үчүн колдонулуучу, тоскоолдуктарды эске алуу беттеринин графикалык сүрөттөмөлөрүнө жана тоскоолдуктарды баалоо критерийлери боюнча КРАЭ-15ти караңыз.

2-3-таблица.

Ийилүү жана магниттик ийилүү

2-4-таблица.

Пеленг

2-5-таблица.

Узундук/аралык/өлчөм

§3. Аэродромдун көзөмөлдүк чекити

40. Ар бир аэродром үчүн өзүнүн көзөмөлдүк чекити белгиленет.

41. Аэродромдун көзөмөлдүк чекити аэродромдун баштапкы же пландаштырылган геометриялык борборунун жанында жайгашкан жана эреже боюнча, анын баштапкы жайгашкан жери өзгөрүүсүз калат.

42. Аэродромдун көзөмөлдүк чекитинин жайгашкан жери градус, мүнөт жана секунда менен өлчөнүп, КР АМКга кабарланат.

§4. Аэродромдон жана УКТдан ашуу

43. Аэродромдон ашуу жана аэродромдон ашкан жердеги геоид толкуну жарым метрге жана футка чейинки тактык менен ченелип, КР АМКга билдирилет.

44. Эл аралык жарандык авиация үчүн АКнын конууга так эмес кирүүсүнө арналган аэродромдор үчүн, ар бир УКТ босогосунун ашуусу жана геоиди, УКТ аяктарынан ашуусу жана УКТнын узатасынан бир кыйла ашуунун же төмөндөөнүн аралыктагы бардык чекиттери жарым метрге жана футка чейинки тактык менен ченелип, КР АМКга билдирилет.

45. Конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТ үчүн, УКТнын босоголорунан ашуу жана геоид толкундары, УКТнын аяктарынан ашуу жана конуу зонасынан эң көп ашуу жарым метрге жана футка чейинки тактык менен ченелип, КР АМКга билдирилет.

Геоид толкунун аныктоо үчүн тиешелүү координаталар тутумун колдонуу керек.

§5. Аэродромдун аймагындагы абанын эсептелген температурасы

46. Аэродромдун аймагындагы абанын эсептелген температурасы Цельсий градусу менен аныкталат.

47. Аэродромдун аймагындагы абанын эсептелген температурасы жылдын эң ысык айынын суткалык максималдуу температурасынын (айдын эң жогорку орточо температурасы менен эң ысык ай) негизинде эсептелген айдын орточо температурасын билдирет. Температуранын орто мааниси беш жылдын ичинде аныкталат.

§6. Аэродромдун өлчөмдөрү жана ага байланыштуу маалымат

48. Аэродромдогу ар бир имарат үчүн төмөнкү берилмелер өлчөнүп, сүрөттөлөт:

1) УКТ – жүздөн бир градуска чейинки тактык менен чыныгы азимут, сандык белгилер, узундук, кеңдик, УКТнын жылган босогосунун жакынкы метрге, футка чейинки тактык менен жайгашуусу, эңкейиш, беттин түрү, УКТ түрү, ал эми бир гана I категория боюнча конуга так кирүү үчүн жабдылган УКТ үчүн, - эгерде каралган болсо, тоскоолдуксуз зонанын болушу; 

2) УТ, АКЗ, ТАТ -  жакынкы метрге жана футка чейинки тактык менен узундук жана кеңдик жана беттин түрү;

Авариялык токтотуу тутуму – жайгашкан жери (УКТнын кайсы аягында) жана анын сүрөттөмөсү;

3) РЖ – белгилөө, кеңдик, беттин түрү;

4) перрон – беттин түрү, АКны токтотуу орундары;

5) аба кыймылын диспетчердик тейлөө чектери;

6) тоскоолдуктары жок тилке, жакынкы метрге жана футка чейинки тактык менен узундук, жер бетинин профили;

7) конууга кирүү схемалары үчүн визуалдык каражаттар, УКТ, РЖ жана перрондорду маркирлөө жана алардын жарык менен сигнал берүү каражаттары, РЖ жана перрондордо багыт алуунун жана башкаруунун башка визуалдык каражаттары, алардын ичинде рулдук башкарууда күтүү жайындагы жарыктар жана «стоп» сызыктары, телескоптук траптар менен визуалдык кошулуу тутумунун жайгашкан жери жана түрү;

8) бардык VОR аэродромдук текшерүү жайынын жайгашкан жери жана анын радиожыштыгы;

9) стандарттуу рулдук башкаруу каттамдарынын жайгашкан жери жана аларды белгилөө;

10) приборлор боюнча конуу тутумун (ILS) же конуунун микротолкундуу тутумунун (MLS) түзгөн курстук жана глиссада радиомаяктарынын же азимуттук жана бурч орундук антеннасы менен УКТнын тийиштүү жээгинин ортосундагы жакынкы метрге жана футка чейинки тактыгы менен аралык.

49. Ар бир босогонун географиялык координаталары аэродромдун эксплуатанты тарабынан градусу, мүнөту, секундасы жана секунданын жүздөн  бир бөлүгүнө чейин ченелип, КР АМКга билдирилет.

50. Тийиштүү РЖнын октук сызыгынын чекиттеринин географиялык координаталары аэродромдун эксплуатанты тарабынан градусу, мүнөту, секундасы жана секунданын жүздөн  бир бөлүгүнө чейин ченелип, КР АМКга билдирилет.

51. Ар бир АК токтоп турган жердин географиялык координаталары аэродромдун эксплуатанты тарабынан градусу, мүнөту, секундасы жана секунданын жүздөн  бир бөлүгүнө чейин ченелип, КР АМКга билдирилет.

52. 2-аймактагы (аэродромдун чегиндеги аймактын бир бөлүгү) жана 3-аймактагы тоскоолдуктардын географиялык координаталары аэродромдун эксплуатанты тарабынан градусу, мүнөтү, секундасы жана секунданын жүздөн бир бөлүгүнө чейин ченелип, КР АМКга билдирилет. Андан тышкары, КР АМКга тоскоолдуктардын (эгерде болсо) максималдуу ашуу маанилери, түрү, маркирлөөсү жана жарык менен тосулуусу билдирилет.

§7. Жасалма жабуулардын бекемдиги

53. Ар бир УКТнын жана РЖнын жасалма жабуулары үчүн, жана ошондой эле перрондун ар бир участогу (токтотуу жайы) үчүн көтөрүү жөндөмү аныкталат.

54. Перрондогу (токтотуу жайындагы) салмагы 5700 кг түзгөн АКга арналган жасалма жабуунун көтөрүү жөндөмү АКнын классификациялык саны ыкмасы боюнча аныкталат – төмөнкү берилмелердин бардыгын көрсөтүү менен жабуунун классификациялык саны (АСN-РСN):

1) Жабуунун классификацияык саны (РСN);

2) Аныктоо үчүн жабуу түрү АСN-РСN;

3) Жер негизинин бекемдик категориясы;

4) Пневматикада максималдуу жол берилген басымдын категориясы же пневматикада максималдуу жол берилген басымдын чоңдугу;

5) Баалоо ыкмасы.

РСN маанилери бүтүн сандын онон бир бөлүгүнө чейинки тактык менен жарыяланат.

55. Жасалма жабуулардын бекемдигин аныктоо тийиштүү жумуш түрлөрүн жасоого укуктуу (лицензиясы бар), квалификациялуу жана даярдалган персоналга жана жабдууга ээ болгон, адистештирилген уюм тарабынан аткарылат.

56. Ушул главанын §1-да көрсөтүлгөн жасалма жабуулардын көтөрүү жөндөмүн аныктоого тактык жана сапат талаптары коюлат. КР ЖАО юридикалык жактын, анын ыкмаларынын, жабдууларынын жана персоналынын аэродромдун жабууларынын көтөрүү жөндөмүн аныктоо боюнча ушул эрежелердин жана сапатты камсыздоонун талаптарына ылайык келүүсүн аныктайт. 

57. Көрсөтүлгөн жабуунун классификациялык саны (РСN) көрсөткөндөй, көрсөтүлгөн PCNге барабар же андан төмөн АК классифкациялык саны (ACN) менен АК пневматикадагы басымга болгон бардык чектөөлөрдү же АКнын көрсөтүлгөн түрүнүн (түрлөрүнүн) толук учуу салмагын эске алуу менен бул жабууну колдоно алышат. Эгерде жабуунун көтөрүү жөндөмү чоң мезгилдүү туруксуздуктарга кабылса,  РСNдин ар кандай маанилери көрсөтүлөт.

58. АК АСN стандарттуу процедуралар менен, ИКАОнун АСN-РСN ыкмасына ылайык аныкталат.

59. АСNди аныктоо үчүн жасалма жабуу катуу жана катуу эмес конструкциянын эквиваленти катары классификацияланат.

60. АСN-РСNди аныктоо үчүн жабуунун түрү тууралуу маалымат, негиздин бекемдик категориясы, пневматикадагы максималдуу жол берилген басымдын категориясы жана баалоо ыкмасы төмөнкү коддордун жардамы менен көрсөтүлөт:

1) АСN-РСNди аныктоо үчүн жабуулардын түрү

Эгерде конструкция аралаш же стандарттуу эмес болсо, тийиштүү эскертүү кошулат (төмөнкү 2-мисалды караңыз).

2) Негиздин бекемдик категориясы:

3) Пневматикадагы максималдуу жол берилген басымдын категориясы:

4) Баалоо ыкмасы:    

61. Аэродромдун эксплуатанты 54-55-пункттарга ылайык, АСN классификациялык саны бул жабуунун көрсөтүлгөн PCN классификациялык санынан чоң болгон АК тарабынан жабуунун колдонууну жөнгө салуу үчүн критерийлерди аныктайт.

62. Перрондогу (токтотуу жайындагы) салмагы 5700 кг же андан жогору болгон АКны колдонууга арналган жасалма жабуунун көтөрүү жөндөмү жөнүндө берилмелер төмөнкү түрдө көрсөтүлөт:

1) АКнын максималдуу жол берилген салмагы;

2) Пневматикадагы максималдуу жол берилген басым.

§8. Ашыкча жүктөлгөн жабууларды эксплуатациялоо шарттары

63. КР ЖАО аэродромдук жасалма жабууларды изилдөө боюнча адисештирилген уюм тарабынан жүргүзүлгөн авиациялык изилдөөлөрдүн жана берилген корутундунун, ИКАОнун ACN-PCN ыкмасына ылайык, АСN классификациялык саны бул жабуунун көрсөтүлгөн PCN  классификациялык санынан чоң болгон АК тарабынан аэродромдун жасалма жабууларын колдонууну жөнгө салуу үчүн критерийерди аныктайт. Аэродромдун эксплуатанты аэродромдо эксплуатацияланып жаткан тийишүү АК түрлөрү үчүн мындай корутундуну жана ашыкча жүктөлгөн аэродромдук жасалма жабууларды эксплуатациялоо шарттарын алууну камсыздайт.

64. Эгерде ашыкча жүктөлүү менен болжолгон эксплуатация олутуу болбосо, аэродромдук жасалма жабууларды изилдөөнү өткөрүүдөн мурда, бирок үч айдан ашык эмес убакыт ичинде, PCN/ACN катыштыгына жараша эсепелгенден ашык жүгү бар АК кыймылынын интенсивдүүлүгүн чектөөнүн төмөнкүдөй критерийлерин колдонууга жол берилет:

Катуу жабуулар үчүн:

а) 1>PCN/ACN>0,85 – жыл ичинде орто суткалык мааниде он учактын учуп чыгуусу;

б)  0,85>PCN/ACN>0,8 – жыл ичинде орто суткалык мааниде эки учактын учуп чыгуусу;

в)  0,8>PCN/ACN>0,75 – жыл ичинде орто суткалык мааниде бир учактын учуп чыгуусу;

катуу эмес жабуулар үчүн:

а) 1>PCN/ACN>0,8 – суткасына жыйырма учактын учуп чыгуусу;

б) 0,8>PCN/ACN>0,7 – суткасына беш учактын учуп чыгуусу.

65. Аэродромдун жасалма жабууларына болжолгон ашыкча жүк пайда болгон учурда 64-пунктта көрсөтүлгөн ACN жана PCN классификациялык сандарынын маанилеринин теңдигинин шарттары аткарылбайт, КР ЖАО АКнын салмагын чектөө менен жабууларды эксплуатациялоого төмөнкүдөй жол берет:

mдоп=m1(келтир.*) – [(m1(келтир.*) – m2) х (ACN1(келтир.*) – PCN) / (ACN1(келтир.*) – ACN2)],

мында m кош – АКнын максималдуу жол берилген салмагы;

m1– АКнын максималдуу учуп чыгуу салмагы;

m (келтир*) - 64-пунктта көрсөтүлгөн ACN шарттарынын маанисине келтирилген АК салмагы;

m2 – бош АКнын салмагы;

ACN1 – максималдуу учуп чыгуу салмагына ылайык келген АКнын классификациялык саны;

ACN (келтир*) – 64-пунктта көрсөтүлгөн шарттарга ылайык келген ACN;

ACN2 – бош АКнын салмагына ылайык келген АКнын классификациялык саны; PCN – жабуунун классификациялык саны.

66. Перрондогу (токтотуу жайындагы) салмагы 5700 кг же андан төмөн болгон АКнын колдонуусуна арналган жасалма жабуунун көтөрүү жөндөмү жөнүндө маалымат төмөнкүдөй түрдө берилет:

1) АКнын максималдуу жол берилүүчү салмагы;

2) Пневматикадагы максималдуу жол берилүүчү басым.

§9. Учуу алдында бийикчендерди текшерүү аянтчалары

67. Аэродромдо бир же бир нече учуу алдында бийикчендерди текшерүү аянтчалары бар.

68. Учуу алдында бийикчендерди текшерүү аянтчасы перрондо жайгашып, рулдук башкарууга уруксат алууга чейин бийикченди текшерүүгө мүмкүндүк берип, перрондон жылып кеткенден кийин бул максатта АКны токотуу зарылчылыгын жокко чыгарат.

69. Учуу алдында бийикченди текшерүү аянтчасынан ашуу ал жайгашкан участоктун орточо ашуу деңгээли катары бир метрге же фунтка чейинки тактык менен көрсөтүлөт. Учуу алдында бийикченди текшерүү аянтчасынын кайсы болбосун бөлүгүнөн ашуу бул аянтча үчүн орточо ашуу деңгээлинен 3 м (10 фут) менен чектелет.

§10. Жарыяланган аралыктар

70. Коммерциялык АКлардын колдонуусуна арналган УКТ үчүн төмөнкү аралыктар жакынкы метрге же футка чейинки тактык менен эсептелет:

1) Жеткиликтүү күүлөнүү узундугу,

2) Жеткиликтүү учуп чыгуу аралыгы,

3) Үзгүлтүккө учураган учуп чыгуунун жеткиликтүү аралыгы жана

4) Жеткиликтүү конуу аралыгы.

§11. Жумуш аянтынын жана аны менен байланышкан имараттардын жана каражаттардын абалы

71. Жумуш аянтынын абалы жана ага байланыштуу имараттардын жана каражаттардын эксплуатациялык абалы жөнүндө маалымат КР АМКга аэродромдун эксплуатанты тарабынан берилет, ал эми эксплуатациялык мааниге ээ болгон аналогиялык маалымат аба кыймылын тейлөө органдарына, алар келген жана кеткен АКларды зарыл маалымат менен камсыз кылуусу үчүн берилет. Маалымат ар дайым жаңырып турат, жана байкалган шарттардагы өзгөрүүлөр тууралуу токтоосуз билдирилип турат.

72. Аэродромдун эксплуатанты жумуш аянтынын абалын жана ага байланыштуу имараттардын жана каражаттардын эксплуатациялык абалын көзөмөлдөөнү камсыздайт, жана ошондой эле АКга тиешелүү эксплуатациялык маанидеги жана аэродромду эксплуатациялоого тиешелүү маселелер боюнча тийиштүү чараларды көрүү максатында, өзгөчө төмөнкүлөргө карата билдирүүлөр берилет:

1) Курулуш иштери же техникалык тейлөө иштери;

2) УКТнын, РЖнын же перрондун бетинде тегизсиздиктердин жана бузулуулардын болуусу;

3) УКТда, РЖда же перрондо суунун, кардын, ылайдын, муздун же кыроонун болуусу;

4) УКТда, РЖда же перрондо тоңуунун алдын алуу же аны жок кылуу үчүн колдонулган суюк химикаттардын же башка булгоочу заттардын болуусу;

5) УКТга, РЖга же перронго жакын жерде күрткүнүн же кар шилендисинин болуусу;

6) Турган АКны кошо алганда, башка убактылуу тоскоолдуктардын болуусу;

7) Аэродромдун бир бөлүгүндө же бардык визуалдык каражаттарында иштен жүрбөй калуусу же үзгүлтүккө учуроосу;

8) Негизги же резервдик энергия менен камсыздоо булагынын иштебей калуусу.

73. Жоболордун 71 жана 72-пункттарып аткарууну жеңилдетүү үчүн төмөнкү кароолор аткарылат:

1) 1 же 2 код номери бар аэродромдордогу жумуш аянттарын күнүнө эң азында бир жолу же 3 же 4 код номери бар аэродромдордогу жумуш аянттарын күнүнө эң азында эки жолу кароо;

2) УКТнын бетинин абалы метеорогиялык шарттардан улам бир кыйла өзгөрсө, 1) пунктчада айтылгандарга кошумча катары УКТларды кароо.

74. УКТнын бетинин абалын баалоочу жана 72 жана 78-пункттардын талабына ылайык баалоонун жыйынтыктары жөнүндө билдирүүчү персонал өз милдеттерин аткарууга даяр жана компетенттүү.

75. УКТда суу болгон учурларда, УКТнын бетинин абалдары төмөнкү терминдерди колдонуу менен сүрөттөлөт:

1) «Нымдуу» - бет нымдын болуусунан улам түстү өзгөртөт.

2) «Суу болгон» - бет сууну өзүнө сиңирип алат, бирок турган суу жок.

3) «Турган суу» - УКТнын бетинин 25%дан  ашык аянты (бул аянт обочолонгондугуна же обочолонбогондугуна карабастан) колдонулган узундуктун жана кеңдиктин чегинде 3 мм ашык тереңдиктеги суу менен жабылган УКТнын АКсынын учуу-техникалык мүнөздөмөлөрү үчүн.

76. Аэродромдун эксплуатанты АКТ органына УКТ же бул УКТнын бир бөлүгү суу болгон абалда тайгак экендиги тууралуу маалымат берет.

77. Жасалма жабуусу бар УКТда же анын бир бөлүгүндө илишүү деңгээли бул аэродромдо аныкталган деңгээлден төмөн болгон учурларда аэродромдун колдонуучуларына билдирүү жөнөтүлөт.

78. Иштеп жаткан УКТда кар, ылай, муз же кыроо бар болсо, УКТнын бетинин абалы бааланып, тийиштүү кабар жөнөтүлөт.

79. УКТны эксплуатациялоого тиешеси бар өлчөөлөрдүн ишенимдүүлүгүнө кепилдик жок болгон учурда, ылай, суу кар же суу муз бар УКТнын бетинин илишүүсүн өлчөөнүн жыйынтыктары жөнүндө кабар бербөө керек. Ченөөчү жабдуунун чен чыгырыгына булгоочу заттардын түшүүсү, башка факторлордон мурда, мындай шарттарда өлчөөнүн ишенимдүү эмес жыйынтыктарын алууга алып келет.

80. Илишүүнү өлчөө УКТнын абалын баалоо процедурасынын бир бөлүгү катары жүргүзүлгөндө, тапталган кар же муз менен капталган беттердеги илишүүнү ченөө үчүн түзмөктүн мүнөздөмөлөрү эрежелерге ылайык келүүсү же критерийлерге мамилелеш болуусу керек.

81. Кар, ылай, муз же кыроо болуп, бул тууралуу кабар берүү үчүн УКТнын бетинин абалын сүрөттөө үчүн төмөнкү терминдерди колдонуу зарыл:

1) «Кургак кар»;

2) «Суу кар»;

3) «Тапталган кар»;

4) «Тапталган суу кар»;

5) «Ылай»;

6) «Муз»;

7) «Суу муз»;

8) «Кыроо»;

9) «Муз үстүндөгү кургак кар»;

10) «Муз үстүндөгү суу кар»;

11) «Химиялык тазалоодон өткөн»;

12) «Кум себилген»;

жана, колдонуу мүмкүн болгон учурда, булгануу катмарынын калыңдыгын баалоо жөнүндө маалыматты кошуу керек.

82. УКТда кургак кар, суу кар же ылай болгон учурда, УКТнын ар бир үчтөн бир катмарынын орточо катмарын кургак кар үчүн болжол менен 2 см, суу кар үчүн 1 см жана ылай үчүн 0,3 см чейинки тактык менен баалоо керек.

83. УКТнын бетинин абалы бааланып, баалоонун жыйынтыктары УКТнын абалынын коду (RWYCC) жана сүрөттөмөсү түрүндө, төмөнкү терминдерди колдонуу менен билдирилүүсү керек:

1) «Тапталган кардын үстүндөгү суу»;

2) «Кыроо»;

3) «Муз»;

4) «Суу»;

5) «Суу муз»;

6) «Суу кар»;

7) «Муздун үстүндөгү суу кар»;

8) «Тапталган кардын үстүндөгү суу кар»;

9) «Химикаттар менен тазалоо»;

10) «Борпоң кум»;

11) «Ылай»;

12) «Турган суу»;

13) «Кургак»;

14) «Кургак кар»;

15) «Муз үстүндөгү кургак кар»;

16) «Тыгыздалган кардын үстүндөгү кургак кар»;

17) «Тыгыздалган кар».

Өзүнчө же башка байкоо берилмелери менен бирге алынган абал, ага карата колдонууда, АКнын учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүнө шарттардын таасир берүүсү, мындай шарттарга УКТнын абалынын конкреттүү кодун берүү үчүн, жетиштүү түрдө аныкталган критерийди билдирет.

"Химикаттар менен тазалоо" жана "Борпоң кум" терминдери "Учуу-техникалык мүнөздөмөлөр" бөлүмүндө көрсөтүлбөйт, бирок УКТнын абалы жөнүндө жагдай боюнча кабардар болуу бөлүмүндө колдонулат.

84. Колдонулуучу УКТ булганган бардык учурларда баалоо жүргүзүлүп, УКТнын ар бир үчтөн бир бөлүгүнүн булгануу тереңдиги жана аянты жөнүндө берилмелер билдирилет.

85. УКТнын бетинин абалын жалпы баалоонун алкагында тыгыздалган кар же муз менен капталган беттердин үстүндө илишүүнү өлчөө өткөрүлүп жатканда, илишүүнү өлчөөчү түзмөк стандарттарга ылайык келет.

86. Тыгыздалган кар же муздан башка булгоочу заттар менен капталган УКТнын бетиндеги илишүүнү өлчөөнүн жыйынтыктары жөнүндө билдирбөө керек.

87. УКТ же анын бир бөлүгү тайгак жана суу экендиги жөнүндө маалымат берилет.

УКТнын бетиндеги же анын бир бөлүгүндөгү илишүүнүн мүнөздөмөлөрү резинанын катмарларынан, бетти жылмалоодон, начар дренаждан жана башка факторлордон улам начарлоосу мүмкүн. УКТ же анын бир бөлүгү тайгак жана суу экенин аныктоо өзүнчө же айкалыштырылып колдонулган ар кандай ыкмалардын негизинде жүргүзүлөт. Бул ыкмаларда параметрлери минималдуу стандартка ылайык келбеген илишүүнү үзгүлтүксүз өлчөө түзмөктөрүн колдонуу менен, илишүүнүн функциялык параметрлерин өлчөө, аэродромду техникалык тейлөө боюнча персоналдар тарабынан кароо жүргүзүү, учкучтар жана АКнын эксплуатанттары тарабынан учуу экипаждарынын тажрыйбасына негизделген кайталанган кабарлоо, жана ошондой эле бет стандарттын талаптарына жооп бербегендигин күбөлөндүргөн АКны токтотуу мүнөздөмөлөрүнө талдоо жүргүзүү каралышы мүмкүн.

88. Жасалма жабууга ээ болгон УКТдагы илишүү деңгээли же анын жасалма жабуулары 1107-пунктка ылайык минималдуу илишүү деңгээлинен төмөн болгон учурларда, аэродромдун тийиштүү колдонуучуларына билдирүү жөнөтүлөт.

§12. Кыймылдоо жөндөмүн жоготкон АКны алып салуу

89. Аэродромдун эксплуатанты АКнын эксплуатанттарына кыймылдоо жөндөмүн жоготкон АКны жумуш аянтынан же анын тегерегиндеги зонадан алып салуу боюнча аэродромдо өткөрүлүүчү операцияларды координациялоо үчүн жооп берген жактын кызмат телефонунун номерин (-лерин) билдирет.

90. Аэродромдун эксплуатанты УКТнын жумуш аянында же ага жакын жерде кыймылдоо жөндөмүн жоготкон АКны алып салуу үчүн колдогу мүмкүнчүлүктөр жөнүндө маалыматты көрсөтөт. Кыймылдоо жөндөмүн жоготкон АКны алып салуу боюнча мүмкүнчүлүктөр аэродромдук кызматтар алып салууга мүмкүнчүлүгү жеткен АКнын эң оор түрүн көрсөтүү жолу менен белгиленет.

§13. Куткаруу жана өрт менен күрөшүү

91. КР АМКга аэродромдун эксплуатанты тарабынан аэродромдо АК үчүн куткаруу жана өрт менен күрөшүү жагынан камсыздалган коргоо деңгээли жөнүндө маалымат көрсөтүлөт.

92. Аэродромдо камсыздалган коргоо деңгээли кырсыктан сактоо жана өрткө каршы кызматтар аркылуу жана аэродромдогу өрт өчүрүүчү заттардын түрүнө жана санына ылайыктуу билдирилет.

93. Аэродромдо куткаруу жана өрт менен күрөшүү жаатында камсыздалган коргоо деңгээлиндеги өзгөрүүлөр аэродромдун эксплуатанты тарабынан аба кыймылынын органына жана КР АМКга, жогоруда көрсөтүлгөн органдар келген жана кеткен АКларга зарыл болгон маалыматтарды берүүсү үчүн маалымдалат. Көрсөтүлгөн деңгээлде буга окшогон өзгөрүү жоюлса, жогоруда көрсөтүлгөн органдар бул тууралуу тийиштүү түрдө маалымдалат. Аэродромдо камсыздалган коргоо деңгээлиндеги өзгөрүүлөр өрт өчүрүүчү заттардын санынын, бул заттар менен камсыздоо каражаттарынын же жабдууларды тейлөө үчүн персоналдын санынын ж.б. өзгөрүүсү менен байланыштуу болушу мүмкүн.

94. Өзгөрүүлөр аэродромдогу кырсыктан сактоо же өрткө каршы кызматтарга жаңы категория берүү жолу менен чагылдырылат.

§14. Глиссаданын визуалдуу индикациясынын тутуму

95. Глиссаданын визуалдуу индикациясынын тутумун орнотуу жөнүндө төмөнкү маалымат көрсөтүлөт:

1) УКТнын тийиштүү белгилөөсү;

2) 520-пунктка карата тутумдун түрү. РАРI же АРАРIни орнотууга карата жарыктар орнотулган УКТга карата оң же сол тарабы көрсөтүлөт;

3) Тутумдун огу УКТнын октук сызыгына параллелдүү эмес болгон учурларда оңго же солго жылуу бурчу же жылуу багыты көрсөтүлөт;

4) Глиссаданын номиналдык бурчу (бурчтары). 5-20-сүрөткө ылайык РАРI жана АРАРI үчүн бул бурч болуп (В + С)÷2 и (А +В)÷2 саналат;

5) Учкуч "АК глиссадада" сигналын (сигналдарын) көргөндө, анын көздөрүнүн босого үстүндөгү минималдуу бийиктиги. РAРI үчүн бул УКТдан бери карай үчүнчү глиссадалык жарыктын орнотуу бурчу алуу 2', башкача айтканда В бурчу - 2', жана AРAРI үчүн УКТдан алыскы глиссадалык жарыктын орнотуу бурчу алуу 2', башкача айтканда А бурчу - 2'.

§15. КР АМКнын АКТ органын жана аэродромдун  эксплуатантынын ортосундагы координация

96. КР АМКнын эң акыркы учууга чейинки маалыматарды берүүгө жана учуу маалыматын керектөөсүн канааттандырууга мүмкүндүк берген маалыматтарды алуусун камсыздоо үчүн, аэродромдун аэродромдук кызматтары үчүн жоопкерчиликтүү болгон КР АМК, АКТ жана аэродромдун эксплуатантынын ортосунда АКТ органына жана/же КР АМКга тезинен төмөнкүлөрдү билдирүү жөнүндө макулдашуу түзүлөт:

1) Аэродромдордун абалы жана аэродромдогу шарттар жөнүндө маалымат;

2) Алар жоопкерчиликтүү болгон тийиштүү жабдуу комплекстеринин, кызматтардын жана навигациялык каражаттардын эксплуатациялык абалы жөнүндө маалымат;

3) Эксплуатация жагынан маанилүү болгон бардык башка маалымат.

97. Аэронавигациялык тутумга өзгөрүүлөрдү киргизүүдөн мурда,  мындай өзгөрүүлөр үчүн жооп берген кызматтар КР АМКга жарыялоо үчүн тийиштүү материалды даярдоо, жол-жоболоштуруу жана чыгаруу үчүн керектелүүчү убакытты эске алышат. Ошондуктан бул маалыматты КР АМКга өз убагында жеткирүү үчүн, кызыкдар кызматтардын ортосунда тыгыз координация болуусу зарыл.

98. Карталар жана / же автоматташтырылган навигациялык тутумар үчүн аэронавигациялык маалыматты регламенттөө жана көзөмөлдөө тутумунун багыты боюнча билдириле турган аэронавигациялык маалыматтагы өзгөрүүлөр өзгөчө мааниге ээ. Баштапкы маалыматты/берилмелерди КР АМКга көрсөтүүдө жоопкерчиликтүү аэродромдук кызматтар AIRAC тутуму боюнча алдын ала эл аралык деңгээлде аыкталган жана макулдашылган күчүнө кирүү даталарын эске алышат.

99. АКТ органына жана/же КР АМКга баштапкы аэронавигациялык маалыматты/берилмелерди көрсөтүү үчүн жоопкерчиликтүү аэродромдун эксплуатанты аяккы керектөөчүнүн аэронавигациялык маалыматтарды керектөөсүн канааттандыруу үчүн зарыл болгон тактыкка жана бүтүндүккө болгон талаптарын эске алат.

NОТАМ жана SNOWTAM чыгарууга болгон техникалык талапта КРАЭ-15те камтылган.

AIRAC маалыматы күчүнө киргенге чейин эң азында 28 күн мурун алуучуларга жетүүсү үчүн, КР АМКга AIRAC тутуму боюнча күчүнө киргенге чейин эң азында 42 күн мурун берилет.

Глава 3. Аэродромдун физикалык мүнөздөмөлөрү

§1. Учуу-конуу тилкелери

100. Аэродромдогу УКТнын саны жана багыты бул аэродром арналган УКТлар үчүн 95%дан кем эмес аэродромду колдонуу коэффициентин камсыздоо шарттарынан аныкталат.

101. Аэродромдо УКТнын жайгашуусун жана багытын тандоо конууга кирүү жана учуп чыгуу каттамдары, келечекте үндөр менен байланышкан көйгөйлөргө кабылбоо үчүн, турак жай курулуштары үчүн бөлүнгөн аймактарды жана башка аэродромго жакын үндөрдүн таасирине сезгич аймактарды минималдуу түрдө козгогудай болуп аткарылат.

102. Шамалдын максималдуу жол берилген капталдык түзүүчүлөрү. 100-пункттун жоболорун колдонууда, шамалдын капталдагы түзүүчүсү төмөнкүлөрдөн ашкан учурда, нормалдуу шарттарда АКнын конуусу жана учуп чыгуусу мүмкүн эместигине негизделүү керек:

1) Учуу талаасынын эсептелген узундугу 1 500 м же андан жогору болгон АКлар үчүн 37 км/с (20 kn), узунунан кеткен илишүүнүн жетиштүү эмес жогорку коэффициентинин натыйжасында УКТда токтотуунун мезгил-мезгили менен байкалган төмөн натыйжалуулугу болгон учурлардан тышкары, шамалдын жол берилген капталдагы түзүүчүсү үчүн 24 км/с (13 kn) ашпаган ылдамдык кабыл алынат.

2) Учуу талаасынын эсептелген узундугу 1 200 м же андан жогору, бирок 1500 метрге жетпеген АКлары үчүн 24 км/с (13 kn);

3) Учуу талаасынын эсептелген узундугу 1 200 метрден болгон АКлары үчүн 19 км/ч (10 kn).

103. УКТны колдонуу коэффициентин эсептөө үчүн берилмелерди тандоодо узактыгы боюнча максималдуу мүмкүн болгон мезгил ичинде шамалды бөлүштүрүү жөнүндө ишенимдүү статистикалык берилмелерге таянуу керек, жана мында ал беш жылдан кем эмес убакытты түзгөнү жакшы. Колдонулган берилмелер бирдей убакыт аралыгында аткарылган, күнүнө 8ден кем эмес өлчөөлөрдүн жыйынтыгында алынуусу керек.

104. УКТнын босогосу, бөлөкчө жайгашууну тандоо эксплуатациялык мүнөздөгү көз караштар менен далилделген учурлардан тышкары, анын башында жайгашат.

105. УКТ босогосунун жайгашкан жерин өзгөртүү керек болгон учурда, бул өзгөрүүңүн убакытылуу же туруктуу болуусуна карабастан, босогонун жайгашуусу үчүн маанилүү болгон ар кандай факторлор эске алынат. Бул босогонун жылышы УКТнын эксплуатацияга жараксыздыгынан улам келип чыкса, эксплуатациялоого жараксыз аянт менен жылган босогонун ортосунда эң азында 60 м узундуктагы тазаланган жана пландалган участок каралат. УКТнын аяккы коопсуздук зонасын даярдоо менен байланышкан талаптарды аткаруу үчүн, тийиштүү учурларда кошумча аралык дагы каралат.

106. 108-пунктта каралган учурлардан тышкары, негизги УКТда алдын ала кароо зарыл болгон иш жүзүндөгү узундук берилген УКТ арналган АКнын эксплуатациялык талаптарын канааттандыруу үчүн жетиштүү болушу керек жана тийиштүү АКлардын учуу-конуу мүнөздөмөлөрүнүн жергиликтүү шарттарына оңдоолорду колдонуу жолу менен аныкталган эң чоң узундуктан аз болбоосу керек.

Эске алынган жергиликтүү шарттарга ашуу, температура, УКТнын эңкейиши, УКТнын бетинин нымдуулугу жана мүнөздөмөлөрү кирет. УКТ үчүн алдын ала каралуусу зарыл болгон узундукту аныктоодо жана эки тарапта тең учуу жана конуу үчүн УКТны колдонуу зарылчылыгы жөнүндө маселелерди чечүүдө, учуу жана конууга байланышкан талаптар эске алынат.

107. Жардамчы УКТнын узундугу, УКТны колдонуу коэффициенти эң азында 95%га барабар болуп, башка УКТга же УКТларга кошумча катары бул УКТ керек болгон АКлар үчүн анын жетиштүүлүгү зарыл болгон учурлардан тышкары,  негизги УКТлардын узундуктарындай эле аныкталат.

108. Аяккы токтотуу, тоскоолдуктары жок тилкелери бар УКТ. УКТга аяккы токтотуу тилкеси же тоскоолдуктары жок тилке кошулган учурларда, УКТнын 106 же 107-пунктту тийиштүү колдонуунун натыйжасында келип чыккан узундуктан кем болгон иш жүзүндөгү узундугу колдонулууга тийиш, мындай учурда УКТнын токтотуунун аяккы тилкеси жана тоскоолдуктары жок тилке менен бардык алдын ала каралган айкалыш, АКнын УКТ арналган учуп чыгуусу жана конуусу үчүн эксплуатациялык талаптарды сактоо мүмкүнчүлүгүнө жол берилет.

109. УКТнын туурасы төмөнкү таблицада көрсөтүлгөн тийиштүү чоңдуктан кем болуусу керек:

а – Конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТнын туурасы, 1 же 2 код номери көрсөтүлүп турганда, 30 метрден кем болбошу  керек.

Туурасы келтирилген код номерлери менен тамгаларынын айкалышы АКнын типтүү мүнөздөмөлөрү үчүн иштелип чыккан.

110. Жабдылбаган УКТлар бир учурда колдонууга арналган учурларда, алардын ортосундагы октук сызыктардын минималдуу аралыгы төмөнкүлөрдү түзөт:

1) 210 м – 3 жана 4 код номери бар УКТ үчүн;

2) 150 м – 2 код номери бар УКТ үчүн;

3) 120 м – 1 код номери бар УКТ үчүн;

111. Параллелдүү жабдылган УКТ бир учурда колдонууга арналган учурларда, алардын ортосундагы октук сызыктардын минималдуу аралыгы төмөнкүлөрдү түзөт:

1) 1035 м – көз карандысыз параллелдүү конууга кирүүлөр үчүн;

2) 915 м – көз каранды параллелдүү конууга кирүүлөр үчүн;

3) 760 м – көз карандысыз параллелдүү учуулар үчүн;

4) 760 м – төмөнкү учурлардан тышкары өзүнчө параллелдүү операциялар үчүн:

а) Өзүнчө параллелдүү операцияларды аткарууда аныкталган аралык:

- Минималдуу 300 метр мааниге чейин келип жаткан АКлардын багытында конуу УКТсынын босогосунун ар бир 150 метрине 30 метрге кыскарат;

- Келип жаткан АКларгакарама каршы багытта конуу УКТсынын босогосунун ар бир 150 метрине 30 метрге көбөйөт.

б) Көз карандысыз параллелдүү конууга кирүүлөрдү аткарууда, эгерде мындай айкалышууларды колдонуу АКнын учууларынын коопсуздугу үчүн терс натыйжаларга алып келбесе, минималдуу аралыктардын жана тийиштүү шарттардын айкалыштары колдонулушу мүмкүн.

112. УКТнын узундугуна карата УКТнын октук сызыгын бойлой максималдуу жана минималдуу ашуунун ортосундагы айрыманын катышы катары аныкталган узата эңкейиш төмөнкүлөрдөн ашпайт:

1) 1 %, 3 же 4 код номери көрсөтүлгөн болсо;

2) 2 %, 1 же 2 код номери көрсөтүлгөн болсо.

113. УКТнын бардык бөлүгүндөгү узата эңкейиш төмөнкүлөрдөн ашпайт:

1) УКТ үчүн 1,25 %, 4 код номери көрсөтүлгөн болсо, УКТнын узундугунун биринчи жана акыркы төрттөн бир бөлүгүнүн узата эңкейиши 0,8%дан ашпаган учурлардан тышкары;

2) 1,5 %, 3 код номери көрсөтүлгөн болсо, конууга так кирүү үчүн жабдылган II же III категориядагы УКТнын узундугунун биринчи жана акыркы төрттөн бир бөлүгү үчүн узата эңкейиш 0,8%дан ашпаган учурлардан тышкары;

3) 2 %, 1 же 2 код номери көрсөтүлгөн болсо.

114. Эгерде эңкейиштерди өзгөрүүсү шексиз болсо, эки чектеш эңкейиштин айрымасы төмөнкүлөрдөн ашпоосу керек:

1) 1,5 % УКТ үчүн, 3 же 4 код номери көрсөтүлгөн болсо, жана

2) 2 % УКТ үчүн, 1 же 2 код номери көрсөтүлгөн болсо.

115. Бир эңкейиштен экинчисине өтүү төмөнкүлөрдөн жогору эмес ийрейген бет боюнча аткарылат:

1) 0,1 % 30 метрге (ийрейүүнүн минималдуу радиусу 30 000м), 4 код номери көрсөтүлгөн болсо;

2) 0,2 % 30 метрге (ийрейүүнүн минималдуу радиусу 15 000 м), 3 код номери көрсөтүлгөн болсо;

3) 0,4 % 30 метрге (ийрейүүнүн минималдуу радиусу 7500 м), 1 же 2 код номери көрсөтүлгөн болсо.

116. Эгерде эңкейиштерди өзгөрүүсү шексиз болсо, алар төмөнкүлөрдөн толук көрүнүүнү камсыздоосу керек:

1) С, D, Е же F код тамгасы көрсөтүлгөн болсо, УКТнын үстүнөн 3 метр бийиктикте жайгашкан бардык чекиттерден УКТнын үстүнөн 3 метр бийиктикте, эң азында УКТнын узундугунун жарымын түзгөн аралыкта турган калган бардык чекиттерге чейин;

2) В код тамгасы көрсөтүлгөн болсо, УКТнын үстүнөн 2 метр бийиктикте жайгашкан бардык чекиттерден УКТнын үстүнөн 2 метр бийиктикте, эң азында УКТнын узундугунун жарымын түзгөн аралыкта турган калган бардык чекиттерге чейин;

3) А код тамгасы менен белгиленген, УКТнын үстүнөн 1,5 метр бийиктикте жайгашкан бардык чекиттерден УКТнын үстүнөн 1,5 метр бийиктикте, эң азында УКТнын узундугунун жарымын түзгөн аралыкта турган калган бардык чекиттерге чейин.

УКТнын узундугуна дал келген параллелдүү РЖ жок болсо, бир УКТнын бардык узундугу боюнча толук көрүнүү камсыздалат. Эгерде аэродромдо кесилишкен УКТлар бар болсо, учуулардын коопсуздугун камсыздоо үчүн кесилишүү зонасында толук көрүнүү критерийлери каралат.

117. УКТнын узатасынан бири-бирине жакын жайгашкан тегиз эмес беттерден жана эңкейиштердин олуттуу өзгөрүүлөрүнөн алыс болуу керек. Эки ырааттуу ийилүүлөрдүн кесилиш чекиттеринин ортосундагы аралык төмөнкүлөрдөн кем болбоосу керек:

1) төмөнкү тийиштүү маанилерге көбөйтүлгөн эңкейиштин тийиштөө өзгөрүүлөрүнүн абсолюттук сан маанилеринин суммасынан:

а) 30 000 м, 4 код номери көрсөтүлгөн болсо;

б) 15 000 м, 3 код номери көрсөтүлгөн болсо;

в) 5000 м, 1 же 2 код номери көрсөтүлгөн болсо;

2) 45 м,

Кайсы чоңдук көбүрөөк болгондугуна жараша.

118. Суунун болушунча тез агышын камсыздоо максатында УКТнын бетинде, мүмкүн болсо, көбүнэсе жамгыр учурунда урган шамал багытында төмөндөөчү эңкейиши бар, бир жагына жантайма тууралжын профиль суунун тез агышын камсыздаган учурлардан тышкары, эки жагына жантайма тууралжын профиль болушу керек. Идеалдуу учурдагы тууралжын эңкейиш:

1) 1,5 %, С, D, Е же F код тамгасы көрсөтүлгөн болсо;

2) 2 %, А же В код тамгасы көрсөтүлгөн болсо.

Бардык учурда,  салыштырмалуу жантайма эңкейиштер болушу керек болгон УКТ же РЖ кесилишкен жерлерден тышкары 1,5 же 2%дан ашпайт жана ошондой эле 1%дан төмөн эмес.

Эки жагына жантайма профили бар бетте, октук сызыктын эки тарабы боюнча тууралжын эңкейиш симметриялуу болушу керек.

119. Тууралжын эңкейиш башка УКТ же РЖ менен кесилишүүдөн тышкары, УКТнын бардык узундугу боюнча туруктуу болуп, суунун тийиштүү агымына муктаждыгын эске алуу менен жылмакай өтүүнү камсыздоосу керек.

120. УКТ, ал арналган АКлардын кыймылы учурунда пайда болгон жүктөрдү көтөргүдөй болуусу керек.

121. УКТнын жабууларын курууда УКТнын бетинин илишүү мүнөздөмөлөрүн начарлатууга же башкача жол менен АКнын учуусуна же конуусуна терс таасир этүүгө алып келүүсү мүмкүн болгон, аныкталган нормалардан чыгууга жол берилбейт.

122. Жасалма жабуусу бар УКТны курууда же анын жабуусун алмаштырууда, анын бети ушул эрежелердин же андан жогору турган эрежелердин деңгээлинде аныкталган илишүү мүнөздөмөлөрүн камсыздагыдай болуп каралат.

123. Жасалма жабуусу бар УКТнын бети, ал курулуп же алмаштырылып бүткөндөн кийин, бет менен илишүү мүнөздөмөлөрүнүн эсептелген мүнөздөмөлөргө дал келүүсүнө ынануу максатында бааланат (аэродромдук жабууларды изилдөө боюнча адистештирилген уюм тарабынан аткарылган авиациялык изилдөөлөр жана корутундулар).

124. Илишүү мүнөздөмөлөрүнүн эсептелген маанилерин тастыктоо үчүн, илишүүнү үзгүлтүксүз өлчөө үчүн, суулоочу куралы бар түзмөктү колдонуу менен жаңы УКТнын бетинин же жаңы жабуусу бар УКТнын илишүү мүнөздөмөлөрүн өлчөө жүргүзүлөт. 

125. Жаңы беттин текстурасынын орточо тереңдиги 1,0 мм-ден кем болбошу керек.

126. Бодурланган бетте, бороздолорду же кобулчаларды УКТнын октук сызыгына перпендикулярдуу же алар бар жерлерде перпендикулярдуу эмес туурасынан кеткен тигиштерге параллелдүү жайгаштыруу керек. 

127. УКТнын капталдагы коопсуздук тилкелери D, Е же F код тамгасы бар УКТлар үчүн каралат.

128. 9 метрден 15 метрге чейин, бирок 15 метрди кошпогондо, OMGWS бар АКлар үчүн УКТнын капталдагы коопсуздук тилкелерин, УКТнын жана анын капталдагы коопсуздук тилкелеринин жалпы туурасы төмөнкүлөрдөн төмөн эмес болгудай, УКТнын эки тарабына симметриялуу жайгаштыруу керек:

1) 60 м, D же Е код тамгасы көрсөтүлгөн болсо;

2) 60 м, эки же үч кыймылдаткычы бар АК үчүн F код тамгасы көрсөтүлсө; 

3) 75 м, F код тамгасы көрсөтүлгөн болсо.

129. УКТга бириккен капталдагы коопсуздук тилкесинин бети УКТнын бети менен бир деңгээлде жайгашат жана анын тууралжын эңкейиши 2,5%дан ашпайт.

130. УКТнын чети менен элестетилген сызыктын ортосундагы УКТнын октук сызыгынан 30 м алыстыктагы УКТнын капталдагы коопсуздук тилкеси АКны УКТдан чыгаруда, анда конструктивдүү бузулууларды же капталдагы коопсуздук тилкеси менен кыймылдоосу мүмкүн болгон жер үстүндөгү транспорт каражаттарына жүк жаратпастан, АК жараткан жүккө туруштук бере алгыдай болуп даярдалат жана курулат. 

131. УКТнын капталдагы коопсуздук тилкеси эрозиянын алдын алуу жана АКнын кыймылдаткычы беттин материалын сиңирип албоосу үчүн ылайыкталып даярдалат жана курулат.

132. F код тамгасы бар АКлар үчүн УКТнын капталдагы коопсуздук тилкелери жасалма жабууга ээ болушу керек, бул учурда мындай жабууга ээ болгон УКТнын жана капталдагы коопсуздук тилкенин минималдуу жалпы туурасы 60 метрден кем болбоосу керек.

§2. УКТга бурулуу аянтчалары

133. УКТнын аягында РЖ же бурулуу РЖсы жок болуп, D, E же F код тамгасы көрсөтүлгөн учурда, АКлар 180° бурулууну аткаруусу үчүн УКТда бурулуу аянтчасы каралат.  (3-1-сүрөттү караңыз).

134. УКТнын аягында РЖ же бурулуу РЖсы жок болуп, А, В же С код тамгасы көрсөтүлгөн учурда, АКлар 180° бурулууну аткаруусу үчүн УКТда бурулуу аянтчасы каралат.  (3-1-сүрөттү караңыз).

135. УКТнын бурулуу аянтчасы УКТнын оң же сол тарабында жайгашып, УКТнын эки жагынан тең УКТнын жабуусуна жана, зарыл болгон учурда, кээ бир ортодогу участокторго кошулат.

136. УКТдагы бурулуу аянтчасынын УКТ менен кесилишүү бурчу 30°тан ашпайт.

137. УКТдагы бурулуу аянтчасын долбоорлоодо колдонулууга тийиш  болгон тумшук дөңгөлөгүнүн бурулуу бурчу 45 °тан ашпайт.

3-1-сүрөт. Бурулуу аянтчасынын типтүү схемасы

138. УКТдагы бурулуу аянтчасы, бурулуу аянтчасы арналган АКнын экипажынын кабинасы бурулуу аянтчасынын маркирлөөсүнүн үстүндө турганда, АКнын негизги шассисинин тышкы дөңгөлөгү бурулуу аянтчасынын четинен таблицада көрсөтүлгөндөн кем эмес аралыкка алыстагыдай болуп долбоорлонуусу керек:

a – эгерде бурулуу аянтчасы 18 метрден кем эмес дөңгөлөк шассисинин базасы бар АКны колдонууга арналса.

б - эгерде бурулуу аянтчасы 18 метр же андан жогору дөңгөлөк шассисинин базасы бар АКны колдонууга арналса.

"Дөңгөлөк шассисинин базасы" түшүнүгү тумшук жактагы шассиден негизги шассинин геометриялык борборуна чейинки аралыкты билдирет. 

139. УКТнын бурулуу аянтчаларындагы узата жана тууралжын эңкейиштер бетте суунун чогулуусунун алдын алуу жана үстүнкү суулардын тез агышына өбөлгө түзүү менен долбоорлонот. Эңкейиштер аянтча кошулган УКТныкындай болушу керек.

140. УКТдагы бурулуу аянтчасынын бекемдиги, эң азында, ал кошулган жана тейлеген УКТныкындай болушу керек, мында бурулуу аянтчасында кыймыл төмөндөтүлгөн ылдамдыкта жана чукул бурулуштары менен аткарылып, натыйжада жабууга жогорку жүк келген жагдайга да тийиштүү көңүл буруу зарыл. УКТдагы бурулуу аянтчасынын жабуусу катуу эмес болсо, бет бурулуу маневрлерин жасоодо негизги кондуруучу шассинин пневматикалары жараткан горизонталдуу жылышуу күчтөрүнө туруштук берүүгө жөндөмдүү болушу керек.

141. УКТдагы бурулуу аянтчасынын бетинде бул бурулуу аянтчасын колдонуп жаткан АКнын бузулуусуна алып келүүсү мүмкүн болгон тегизсиздиктерге жол берилбейт.

142. УКТдагы бурулуу аянтчасынын бети, эң азында каталаш УКТнын мүнөздөмөлөрүнө барабар бет менен илишүү мүнөздөмөлөрүн камсыздоо үчүн ылайыкталып долбоорлонуп, курулуп, алмаштырылуусу керек. 

143. УКТдагы бурулуу аянтчасы бул аянтча арналган, бурулуп жаткан эң чоң АКнын реактивдүү кыймылдаткычынын агымы менен беттин эрозиясын жана АКнын кыймылдаткычтарын мүмкүн болгон бардык жат нерсе менен бузууну алдын алуу үчүн туурасы ылайыкталган капталдагы коопсуздук тилкелери менен камсыздалат.

Капталдагы коопсуздук тилкелердин минималдуу туурасы эң чоң АКнын тышкы кыймылдаткычын эске алуу менен эсептелет жана, ошентип, ал тийиштүү УКТнын капталдагы коопсуздук тилкелеридин туурасынын чоңураак болот.

144. УКТдагы бурулуу аянтчаларынын капталдагы коопсуздук тилкелеринин бекемдиги кокус чыгарууда бул ККТлар арналган АКнын жүгүн көтөрө алгандай, АКнын жана капталдагы коопсуздук тилкесинде иштеп жаткан жер үстүнөгү жардамчы транспорт каражаттарынын конструкцияларын бузбагыдай болуп долбоорлонуп, курулуусу керек.

§3. Учуу тилкелери

145. УТ өзүнө УКТны жана ага катарлаш токтотуунун аяккы тилкелерин камтыйт. 

146. УТнын узундугу УКТнын же ТАТтын босогосуна чейин жана анын аягынан кийин жайгашкан, узундугу төмөнкүлөрдөн кем эмес участокторду камтыйт:

1) 60 м, 2, 3 же 4 код номери көрсөтүлгөн болсо;

2) 60 м, 1 код номери көрсөтүлүп, УКТ жабдылган болсо;

3) 30 м, 1 код номери көрсөтүлүп, УКТ жабдылбаган болсо. 

147. Конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТны камтыган УТнын туурасы төмөнкүлөрдөн кем эмес аралыкта, тууралжын багытта созулат:

1) 140 м, 3 же 4 код номери көрсөтүлгөн болсо, жана

2) 70 м, 1 же 2 код номери көрсөтүлгөн болсо,

УТнын бардык өлчөмүндө УКТнын октук сызыгынын эки тарабы жана анын улантылган октук сызыгы боюнча. 

148. Конууга так эмес кирүү үчүн жабдылган УКТны камтыган УТ төмөнкүлөрдөн кем эмес аралыкка тууралжын багытта созулат:

1) 140 м, 3 же 4 код номери көрсөтүлгөн болсо, жана

2) 70 м, 1 же 2 код номери көрсөтүлгөн болсо,

УТнын бардык өлчөмүндө УКТнын октук сызыгынын эки тарабы жана анын улантылган октук сызыгы боюнча. 

149. Жабдылбаган УКТны камтыган УТ УКТнын октук сызыгынын эки тарабы жана анын улантылган октук сызыгы боюнча тууралжын багытта, УТнын бардык өлчөмүндө төмөнкүлөрдөн кем эмес аралыкта созулат:

1) 75 м, 3 же 4 код номери көрсөтүлгөн болсо;

2) 40 м, 2 код номери көрсөтүлгөн болсо;

3) 30 м, 1 код номери көрсөтүлгөн болсо.

150. УТда турган жана учуулардын коопсуздугу үчүн коркунуч жаратпаган же учуулардын коопсуздугу үчүн терс таасирин тийгизген объект тоскоолдук катары каралып, жоюлат. Учуу тилкелериндеги жабдуулардын жана орнотмолордун жайгашуусуна тиешелүү маалыматтар 9-Главанын § 10-да келтирилген.

151. Ички өткөөл беттердин ылдыйкы жээктери менен чектелген конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТнын УТсынын бардык бөлүгүндө 5-главада камтылган, сынууга болгон тийиштүү талаптарды канааттандыруучу объекттерден, аэронавигация үчүн зарыл болгон визуалдык каражаттардан, же АКлардын учуу коопсуздугун камсыздоо үчүн зарыл болгон же УТда жайгашуусу керек болгон объекттерден тышкары кыймылсыз объекттердин болуусуна жол берилбейт.

152. Эң азында төмөнкүлөрдүн чегинде жайгашкан жабдылган УКТнын УТсын пландоо:

1) 75 м, 3 же 4 код номери көрсөтүлгөн болсо, жана

2) 40 м, 1 же 2 код номери көрсөтүлгөн болсо,

УКТнын октук сызыгынан жана анын улантылган октук сызыгынан АКны УКТдан чыгарылган учурда, УКТ арналган АКга эсептөөдө учуу тилкесинин пландалган бөлүгү каралат.

153. Төмөнкүлөрдүн чегинде жайгашкан жабдылбаган УКТнын УТ бөлүгүндө:

1) 75 м, 3 же 4 код номери көрсөтүлгөн болсо;

2) 40 м, 2 код номери көрсөтүлгөн болсо;

3) 30 м, 1 код номери көрсөтүлгөн болсо,

УКТнын октук сызыгынан жана анын улантылган октук сызыгынан АКны УКТдан чыгарган учурда, УКТ арналган АКга эсептөө менен учуу тилкесинин пландалган бөлүгү каралат.

154. УКТнын, капталдагы коопсуздук тилкесинин же ТАТтын жанында жайгашкан УТнын бөлүгүнүн бети УКТнын, капталдагы коопсуздук тилкесинин же ТАТтын бети менен бир деңгээлде жайгаштырылат.

155. УКТнын босогосунан 30 метрдин чегинде жайгашкан учуу тилкесинин бөлүгү, конуп жаткан АКны УКТнын чыгып турган башына урулуудан коргоо максатында, газ агымынан болгон эрозияны алдын алуу үчүн даярдалат.

156. 155-пунктта көрсөтүлгөн зоналар жасалма жабуусу менен беттерге ээ болгон учурларда, алар УКТнын жабуусунун эсептелген параметрлери үчүн кескин АКнын кокустан жүрүүсүн көтөрүүгө жөндөмдүү болушу керек.

157. Пландоо зарыл болгон УТнын бөлүгүнүн узата эңкейиши төмөнкүдөн ашпоосу керек:

1) 1,5 %, 4 код номери көрсөтүлгөн болсо;

2) 1,75 %, 3 код номери көрсөтүлгөн болсо;

3) 2 %, 1 же 2 код номери көрсөтүлгөн болсо.

158. Пландоо зарыл болгон УТнын бөлүгүнүн узата эңкейиштеринин өзгөрүүлөрү салмактуу болушу керек, мында катуу өтүүлөрдүн же тик тескери эңкейиштердин жок болуусу шарт.

159. УТнын ошол бөлүгүндөгү узата эңкейиштерди беттеги суунун чогулуусунун алдын алгыдай пландоо керек жана төмөнкүдөн жол берилбейт:

1) 2,5 %, 3 же 4 код номери көрсөтүлгөн болсо;

2) 3 %, 1 же 2 код номери көрсөтүлгөн болсо,

суунун агышын жакшыртуу үчүн УКТнын, капталдагы коопсуздук тилкесинен же ТАТ жээгинен ары биринчи 3 метрдин чегиндеги эңкейиш, УКТдан ары кеткен багытта өлчөөдө терс болуп, 5%ды түзгөн учурлардан тышкары.

160. Пландоо зарыл болгон участоктон тышкары УТнын бардык бөлүктөрүнүн узата эңкейиштери, УКТдан ары багытта ченелген 5% көтөрүлүүчү эңкейштен ашууга жол берилбейт.

161. Төмөнкүлөрдүн чегинде жабдылбаган УКТны камтыган УТ бөлүгү:

1) 75 м, 3 же 4 код номери көрсөтүлгөн болсо;

2) 40 м, 1 же 2 код номери көрсөтүлгөн болсо,

УКТнын октук сызыгынан жана анын уланган октук сызыгынан ушул УКТнын чегинен УКТ арналган АК түрлөрүн түртүп чыгарууда аэродромдук беттердин көтөрүү жөндөмүндөгү айрымачылыктардан улам пайда болгон коркунучту болушунча азайтуу мүмкүн болгондой даяралып, курулат.

162. Төмөнкүлөрдүн чегинде жабдылбаган УКТны камтыган УТ бөлүгү:

1) 75 м, 3 же 4 код номери көрсөтүлгөн болсо;

2) 40 м, 2 код номери көрсөтүлгөн болсо;

3) 30 м, 1 код номери көрсөтүлгөн болсо,

УКТнын октук сызыгынан жана анын уланган октук сызыгынан ушул УКТнын чегинен УКТ арналган АК түрлөрүн түртүп чыгарууда аэродромдук беттердин көтөрүү жөндөмүндөгү айрымачылыктардан улам пайда болгон коркунучту болушунча азайтуу мүмкүн болгондой даярдалып, курулат. 

§4. УКТнын аяккы коопсуздук зоналары

163. УТнын ар бир башында УКТнын аяккы коопсуздук зоналары каралган:

1) 3 же 4 код номери көрсөтүлгөн болсо;

2) 1 же 2 код номери көрсөтүлүп, УКТ жабдылган болсо.

164. УКТнын аяккы коопсуздук зонасы 1 же 2 код номери көрсөтүлүп, УКТ жабдылбаган учурларда УТнын ар бир аягынан каралат.

165. УКТнын аяккы коопсуздук зонасы төмөнкүлөр көрсөтүлгөндө, УТнын башынан 90 метрден кем эмес аралыкка созулат:

- 3 же 4 код номери жана

- 1 же 2 код номери көрсөтүлүп, УКТ жабдылган болсо.

Авариялык откотуу тутуму бар болсо, жогоруда көрсөтүлгөн узундук токтотуу тутумунун долбоорлук мүнөздөмөлөрүнүн негизинде азайып, КР ЖАО менен макулдашылат.

166. УКТнын аяккы коопсуздук зонасы УТнын башынан ары мүмкүн болушунча, эң азында төмөнкү аралыкка созулушу керек:

- 240 м, 3 же 4 код номери көрсөтүлгөн болсо, же авариялык токтотуу тутуму орнотулган учурда, азыраак аралыкка; 

- 120 м, 1 же 2 код номери көрсөтүлгөн жана УКТ жабдылган болсо, же авариялык токтотуу тутуму орнотулган учурда, азыраак аралыкка; 

- 30 м, 1 же 2 код номери көрсөтүлгөн болсо жана УКТ жабдылбаган болсо.

167. УКТнын аяккы коопсуз зонасынын туурасы ага байланышкан УКТнын туурасынын эки эсе ашат.

168. УКТнын аяккы коопсуз зонасынын туурасы ага байланышкан УТнын профилделген бөлүгүнүн туурасына дал келет.

169. УКТнын аяккы коопсуздук зонасында турган жана АКнын коопсуздугу үчүн коркунуч туударган объект тоскоолдук катары каралып, жоюлат. Жабдуулардын жана орнотмолордун УКТнын аяккы коопсуздук зоналарында жайгашуусуна тиешелүү маалыматтар 9-главанын §10-да келтирилген.

170. УКТнын аяккы коопсуздук зонасы учуп жетпей конууда же УКТдан чыгып кеткенде, УКТ эсепелген АКлар үчүн жарактуу, тазаланган жана пландалган участокту элестетет.

УКТнын аяккы коопсуздук зонасындагы жер бетин даярдоодо, аны УТ ээ болгондой сапаттуу абалга жеткирүүнүн зарылчылыгы жок. 

171. УКТнын аяккы коопсуздук зонасынын эңкейиштери, УКТнын аяккы коопсуздук зоналарынын бөлүктөрүнүн бири дагы конууга кирүүнүн же учуп чыгууда бийиктик алуунун үстүнөн ашпагыдай болуп долбоорлонот.

172. УКТнын аяккы коопсуздук зонасынын узата эңкейиштери, 5%ды түзгөн төмөндөөчү эңкейиштен ашпагыдай долбоорлонот. Узата эңкейиштердин өзгөрүүлөрү кескин өтүүлөрсүз же тик тескери эңкейиштерсиз, салмактуу болуп пландалат. 

173. Аяккы коопсуздук зоналарынын тууралжын эңкейиштери 5%ды түзгөн жогорулоочу же төмөндөөчү эңкейиштерден ашпагыдай долбоорлонот. Ар кандай эңкейиштердин ортосундагы өтүүлөр болушунча салмактуу болуп долбоорлонот.

174. УКТнын аяккы коопсуздук зонасы учуп жетпей конууда же УКТданы чыгарып кетүүдө АК үчүн пайда болгон бузулуу тобокелдигин азайтуу, АКнын кыймыл ылдамдыгын азайтууда жардам кылуу жана 1040-1024-пункттарынын талаптарына ылайык кырсыктан сактоо жана өрткө каршы транспорт каражаттарынын кыймылын жеңилдетүү үчүн ылайыкталып даярдалып, курулат.

§5. Тоскоолдуктары жок тилкелер.

175. Тоскоолдуктары жок тилкенин жайгашуусу жеткиликтүү күүлөнүү узундугунун аягынан башталуусу керек.

176. Тоскоолдуктары жок тилкенин узундугу жеткилкитүү күүлөнүү узундугунун жарымынан ашпайт.

177. Тоскоолдуктары жок тилкелердин туурасы УКТнын улантылган октук сызыгынан ар бир тарабына 75 метрге, эң азында төмөнкүдөй аралыкка созулат:

1) 75 м жабдылган УКТлар үчүн;

2) Жабдылбаган УКТлар үчүн УКТнын учуу тилкесинин туурасынын жарымына барабар.

178. Тоскоолдуктары жок тилкелердин бетинин эңкейиштери 1,25 % жогорулоочу эңкейишке ээ болгон тегиздиктин үстүнөн чыкпайт; бул тегиздиктин ылдыйкы чеги болуп төмөнкүдөй горизонталдуу сызык саналат:

1) УКТнын октук сызыгын камтыган вертикалдык тегиздикке перпендикулярдуу;

2) Жеткиликтүү күүлөнүү узундугунун аягында УКТнын октук сызыгында жайгашкан чекит аркылуу өткөн.

179. Тоскоолдуктары жок тилкенин бетиндеги эңкейиш салыштырмалуу чоң эмес болуп, же орточо эңкейиш жогорулоочу эңкейиш болсо, эңкейиштин жогорулоочу багытынын кескин өзгөрүүлөрүнө жол бербөө керек. Ушундай шартта, улантылган октук сызыктын ар бир тарабында тоскоолдуктары жок тилкенин 22,5 м же УКТнын туурасынын жарымынын чегиндеги бир бөлүгүндө, кайсынысы чоң болсо, эңкейиштер, эңкейиштердин багытарынын өзгөрүүлөрү жана ошондой  эле УКТдан тоскоолдуктары жок тилкеге өтүү, адатта, тоскоолдуктары жок тилкеге ​​жанаша турган УКТнын эңкейиштеринин мүнөздөмөлөрүнө шайкеш келиши керек.

180. Коркунуч жараткан же АКнын абадагы коопсуздугуна терс таасирин тийгизген тоскоолдуктары жок тилкеде жайгашкан объект тоскоолдук деп эсептелет жана жоюлат.

§6. ТАТ

181. ТАТ ал жанаша турган УКТдай эле кеңдикке ээ.

182. ТАТ эңкейиштери жана алардын өзгөрүүлөрү, ошондой эле УКТдан ТАТка өтүү, төмөндөгү учурлардан тышкары, 112-118-пункттарда камтылган УКТга болгон талаптарга ылайык камсыз кылынат:

1) ТАТта УКТнын биринчи жана акыркы төрттөн бир бөлүгүндө 0,8% эңкейишке карата 113-пункттун чектөөлөрүн жайылтуунун зарылчылыгы жок; 

2) ТАТ менен УКТ жанашкан жерде жана УКТнын бою менен эңкейиштин өзгөрүүсүнүн көрсөткүчү, 3 же 4 код номери көрсөтүлгөндө УКТ үчүн 30 метрге 0,3% түзөт (ийилүүнүн минималдуу радиусу 10 000 метрге барабар).

183. ТАТ учуу токтотулган учурда, АК конструкциясына зыян келтирбестен, ушул ТАТ арналган АК түзгөн жүктү көтөрө алгыдай кылып курулат.

184. Жасалма жабуусу бар ТАТтын бети беттин илишүү мүнөздөмөсү ага байланышкан УКТнын илишүү мүнөздөмөсүнө дал келип, же ашып кеткидей болуп курулат же жаңы жабууга алмаштырылат.

§7. Радиобийикчендин жумуш зонасы

185. Радиобийикчендин жумуш зонасы конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТнын босогосунун алдына орнотулат.

186. Зонанын узундугу. Радиобийикчендин жумуш зонасы УКТнын босогосунан 300 м аралыкка созулат.

187. Радиобийикчендин иштөө аймагынын туурасы УКТнын октук сызыгынын уландысынын ар бир тарабынан 60 м аралыкка чейин созулат, эгерде мындай аралыкты камсыз кылуунун мүмкүн эместигинен улам бул аралык 30 мге чейин кыскарбаса жана андан кем болбосо, аэронавигациялык изилдөөнүн натыйжалары мындай кыскартуу АКнын учуу коопсуздугуна терс таасирин тийгизбей тургандыгын көрсөткөн болсо.

188. Узата эңкейиштердин өзгөрүүлөрү радиобийикчендин жумуш аянтынын минималдуу эңкейиштери менен сакталат. Эгерде эңкейиштердин өзгөрүүлөрү сөзсүз болушу мүмкүн болсо, анда алар кескин өтүүлөргө же тик тескери эңкейиштерге жол бербестен, жылмакай болушу керек. Эки чектеш эңкейиштин ортосундагы өзгөрүү ылдамдыгы 30 метрге 2% дан ашпайт.

§8. РЖ

189. Беттин үстүнөн АКнын коопсуз жана тез кыймылы үчүн РЖ каралган.

190. АКнын УКТга киргизүүнү же андан чыгарууну тездетүү үчүн киргизүүчү жана чыгаруучу РЖ каралат, ал эми кыймылдын интенсивдүүлүгү чоң болсо, тез чыгаруучу РЖлар курулат.

191. РЖ ал арналган АКнын экипажынын кабинасы РЖнын октук сызыгынын маркирлөөсүнүн үстүндө жайгашса, негизги шассинин тышкы дөңгөлөгү РЖнын жээгинен таблицада көрсөтүлгөн аралыкка алыстатылып долбоорлонуусу керек:

a – Түз участоктордо.

б – Түз эмес участоктордо, эгерде РЖ дөңгөлөк шассисинин базасы 18 метрден төмөн болгон АКны колдонууга арналса.

в - Түз эмес участоктордо, эгерде РЖ дөңгөлөк шассисинин базасы 18 м же андан жогору болгон АКны колдонууга арналса.

192. РЖнын түз участогунун туурасы төмөндө келтирилген таблицада көрсөтүлөт:

193. РЖ бурулуштары жана багытынын өзгөрүүлөрү минималдуу болуп долбоорлонот. Бурулуш радиустары РЖ арналган АКнын маневрлүүлүгүнө жана рулдук башкаруусунын ылдамдыгына туура келет. Бурулуштар АКнын кабинасы РЖнын октук сызыгынан маркирлөөсүнүн үстүндө турганда, АКнын негизги шассисинин тышкы дөңгөлөгү РЖдан алыстаган аралыгы 192-пунктта көрсөтүлгөн аралыктардан кем болбогудай долбоорлонот.

РЖнын октук сызыктарынын маркирлөөлөрүнүн жана жарыктарынын жайгашуусу 377 жана 635-пункттарда көрсөтүлгөн. Татаал ийри сызыктар боюнча бурулуштарды азайтуу же РЖны кошумча кеңейтүү зарылчылыгын жок кылуу керек.

194. РЖнын УКТга, перрондордо жана башка РЖга жанаша турган жана алар кесилишкен жерлерде АКнын кыймылын жеңилдетүү үчүн, кеңейтүүлөрдү түзүү керек. Кеңейтүүнүн же кесилиштин формасы АК жанашуу же кесилиш жерлеринен өткөндө, 192-пунктта көрсөтүлгөн дөңгөлөктөрдүн четтен минималдуу алысташы сакталып тургандай долбоорлонот.

195. РЖнын октук сызыгы менен УКТнын октук сызыгынын, параллелдүү РЖнын октук сызыгыны менен кандайдыр бир объектинин ортосундагы минималдуу бөлүүчү аралык 3-1-таблицада көрсөтүлгөн тийиштүү мааниден төмөн болбошу керек, эгерде аэронавигациялык изилдөө көрсөткөндөй, мындай кыска бөлүүчү аралыктар АКнын коопсуздугуна терс таасирин тийгизбейт же анын үзгүлтүксүз иштешине олуттуу таасир этпейт деп көрсөткөн кыска бөлүүчү аралыкта белгилүү бир аэродромдо иштөөгө уруксат берилген учурлардан тышкары. 

ILS менен MLSти жайгаштыруу РЖнын жайгашуусуна ошондой эле таасирин тийгизет, анткени рулдук башкарууну аткарган же РЖда турган АКлар ILS үчүн тоскоолдук булагы болушу мүмкүн.

196. РЖнын узата эңкейиши төмөнкүлөрдөн ашпоосу керек:

а) 1,5 % С, D, Е же F код тамгасы менен белгилөөдө же

б) 3 % А же В код тамгасы менен белгилөөдө.

197. РЖнын эңкейиштериндеги өзгөрүүлөрдөн кутула албаган учурларда, бир эңкейиштен экинчи эңкейишке өтүү өзгөрүү көрсөткүчтөрү төмөнкүдөн жогору эмес ийилген бет боюнча жүргүзүлөт:

1) 1 % 30 метрге (ийилүүнүн минималдуу радиусу 3000 м), С, D, Е же F код тамгасы көрсөтүлгөн болсо;

2) 1 % 25 метрге (ийилүүнүн минималдуу радиусу 2500 м), А же В код тамгасы көрсөтүлгөн болсо.

198. РЖнын эңкейишинин өзгөрүүсүнөн кутула албаган учурда, ал төмөнкү бийиктикте жайгашкан бардык чекиттен:

1) РЖнын үстүндө 3 м бийиктикте, С, D, Е же F код тамгалары көрсөтүлгөн учурда, бул чекиттен кеминде 300 метр аралыкта РЖнын бети көрүнгүдөй болуп долбоорлонот;

2) РЖнын үстүндө 2 м бийиктикте, В код тамгасы көрсөтүлгөн учурда, бул чекиттен кеминде 200 метр аралыкта РЖнын бети көрүнгүдөй болуп долбоорлонот;

3) РЖнын үстүндө 1,5 м бийиктикте, А код тамгасы көрсөтүлгөн учурда, бул чекиттен кеминде 150 метр аралыкта РЖнын бети көрүнгүдөй болуп долбоорлонот.

199. РЖнын тууралжын эңкейиштери РЖнын бетинде суунун чогулуусунун алдын алат, бирок төмөнкүлөрдөн ашууга жол берилбейт:

1) 1,5%, С, D, Е же F код тамгасы көрсөтүлгөн болсо, жана

2) 2%, А же В код тамгасы көрсөтүлгөн болсо.

200. РЖнын бекемдиги ал тейлеген УКТ менен бирдей деңгээлде долбоорлонот, мында РЖдагы кыймылдын интенсивдүүлүгү жогору экендигин жана АКнын ылдамдыгынын төмөндөшүнүн жана токтоосунун натыйжасында, ал өзү тейлеген УКТга караганда көбүрөөк жүккө дуушар болоруна көңүл буруу керек.

201. РЖнын үстүндө АКнын конструкциясынын бузулуусуна алып келе турган тегизсиздиктер жок.

202. тЖасалма жабуусу бар РЖнын бети АКнын коопсуз эксплуатациялоону камсыздаган РЖнын бетиндеги илишүү мүнөздөмөлөрүн камсыздоо үчүн ылайыкталып курулат.

РЖнын туурасы (3.9.4-пунктун караңыз)

РЖнын октук сызыгынын маркирлөөсүнүн жайгашуусу (5.2.8.6-пунктунан караңыз)

РЖнын октук жарыктарынын жайгашуусу (5.3.17.12-пункттарын караңыз)

            Минималдуу

РЖны кеңейтүү

РЖ

Сүрөттө РЖнын бурулуштарында дөңгөлөктүн четтен көрсөтүлгөн алыстоосун камсыздоо үчүн РЖнын туурасын чоңойтуу мисалы көрсөтүлгөн (3.9.5-пунктун караңыз). Ылайык келген параметрлерге карата нускама материал Аэроромдорду долбоорлоо боюнча колдонмонун 2-бөлүгүндө келтирилген (Doc9157).

3-2-сүрөт РЖнын бурулушу

3-1-таблица.

РЖнын минималдуу бөлүүчү аралыктары

203. Тез чыгаруучу РЖ түшүүдө төмөндөгү бурулуш радиусу менен долбоорлонот:

1) 550 м, 3 же 4 код номери болсо;

2) 275 м, 1 же 2 код номери болсо.

Жабуунун сууланган бетинин шарттарында түшүү ылдамдыгын камсыздоо үчүн:

1) 93 км/с 3 же 4 код номери  болсо;

2) 65 км/с 1 же 2 код номери болсо.

204. Тез чыгуу РЖдагы бурулуштун ички бетин кеңейтүү радиусу  РЖнын кириштерин жана бурулушун эрте таанууну жеңилдетүү максатында, РЖнын оозун кеңейтүүнү камсыз кылуу үчүн жетиштүү деңгээлде долбоорлонот.

205. Тез чыгуу РЖ УКТдан түшүп жаткан АК эч кандай кесилишүүчү РЖны ээлебей туруп, толук токтошу үчүн жетиштүү болгон түшүү үчүн бурулуштан кийинки түз аралыктты камтыйт.

206. Тез чыгуу РЖ менен УКТнын кесилишүү бурчу 30°ка барабар жана 45°тан ашпайт жана 25°тан кем болбойт.

РЖ

Тез чыгуу РЖ

Аралыктын түз участогу

Кире бериштеги бурулуштун радиусу

Кесилишүү бурчу

 УКТ   

3-3-сүрөт. Тез чыгуу РЖ

207. Бул РЖ арналган АК үчүн коркунуч жаратпаган, текшерилген капталдан чектөө ыкмасы колдонулган учурлардан тышкары, РЖнын октук сызыгына перпендикулярдуу өлчөлгөн, АК үчүн тирөөчү жерди камсыз кылууга жөндөмдүү РЖ көпүрөсүнүн участогунун туурасы бул РЖ үчүн каралган тилкенин пландалган участогунун туурасынын кем эмес болуп аныкталат.

208. Белгиленген убакыттын ичинде эки тараптан келген куткаруу жана өрткө каршы унаа каражаттарына кирүү камсыздалып, көпүрөнүн үстүндөгү рулеждук жолчо арналган ири АКга жооп катары аракеттер каралган.

Көпүрөнүн конструкциясынын үстүнөн АКнын кыймылдаткычтары арта салынганда, көпүрөнүн астында жайгашкан чектеш аянттарды кыймылдаткыч газдарынын агымынан коргоо керек болот.

209. Көпүрө АКнын көпүрөгө жакын келишин жеңилдетүү үчүн, РЖнын түз участогунда, көпүрөнүн эки учунда түз участогу менен долбоорлонот.

§9. РЖнын капталдагы коопсуздук тилкелери

210. C, D, E же F код тамгасы көрсөтүлгөн учурларда РЖнын түз тилкелеринде, РЖнын ар бир тарабында симметриялуу жайгашкан капталдагы коопсуздук тилкелери, РЖнын түз участоктордогу капталдагы коопсуздук тилкелери менен жалпы туурасы төмөнкүлөрдөн кем эмес болбоосун алдын ала эсепке алуу керек:

1) 44 м, F код тамгасы көрсөтүлсө;

2) 38 м, Е код тамгасы көрсөтүлсө;

3) 34 м, D код тамгасы көрсөтүлсө;

4) 25 м, С код тамгасы көрсөтүлсө.

Жасалма жабуусу бар участоктордун аянты чоң болгон бурулуштарда, РЖга жанаша жана аны менен кесиишкен жерлерде капталдагы коопсуздук тилкелеринин туурасы РЖга чектеш түз участокторун бойлой өткөн капталдагы коопсуздук тилкелеринин туурасынан кем эмес.

211. Газ турбиналуу кыймылдаткычы бар АКлар тарабынан пайдаланылууга арналган РЖ, РЖнын капталдагы коопсуздук тилкелеринин бети АКнын кыймылдаткычтары тарабынан эрозияга жана беттеги материалдын сорулуп кетишине жол бербегидей жайгаштырылат.

§10. Рулеждук жолчонун тилкелери

212. Рулеждук жолчонун тилкеси, токтотуу жайда рулдук башкаруу тилкесинен тышкары, РЖны өзүнө камтыйт.

213. Рулеждук жолчонун тилкесинин туурасы, эң азында 3-1-таблицасынын (11)-тилкесинде көрсөтүлгөн октук сызыктан кеткен аралыкты ээлеп, РЖнын октук сызыгынын узундугу боюнча эки тарабынан симметриялуу жайгашат.

214. Рулеждук жолчонун тилкеси рулдук башкаруудагы АКлардын коопсуздугу үчүн коркунуч келтириши мүмкүн болгон объектилер жок болуп долбоорлонот. Рулеждук жолчолордун тилкелеринде жабдуулардын жана орнотмолордун жайгашуусуна тиешелүү маалымат 9-главанын §10да келтирилген. РЖдан кокустан чыгып кетүүдө АКнын бузулуусунун алдын алуу үчүн, РЖнын тилкелериндеги дренаждык тутумдун жайгашуусу жана конструкциясы эске алынат. 

215. Рулеждук жолчонун тилкесинин борбордук бөлүгү туурасы боюнча РЖнын октук сызыгынан төмөнкүлөргө чейинки тазаланган жана пландалган аянтты ээлейт:

1) 10,25 м, OMGWS 4,5 метрге чейин, бирок 4,5метрди кошпогондо;

2) 11 м, OMGWS 4,5 метрден 6 метрге чейин, бирок 6 метрди кошпогондо;

3) 12,50 м, OMGWS 6 метрден 9 метрге чейин, бирок 9метрди кошпогондо;

4) 18,50 м, OMGWS 9 метрден 15 метрге чейин, бирок 15 метрди кошпогондо, D код тамгасы көрсөтүлсө;

5) 19 м, OMGWS9 метрден 15 метрге чейин, бирок 15 метрди кошпогондо, Е код тамгасы көрсөтүлсө;

6) 22 м, OMGWS 9 метрден 15 метрге чейин, бирок 15 метрди кошпогондо, F код тамгасы көрсөтүлсө.

216. Рулеждук жолчонун тилкесинин бети, РЖнын чети же, эгерде андай болсо, капталдагы коопсуздук тилкеси менен бир деңгээлде болушу керек жана анын пландалган бөлүгүнүн жогорулоочу тууралжын эңкейиши төмөнкүлөрдөн ашат:

1) рулеждук жолчолордун тилкелери үчүн 2,5 %, С, D, Е же F код тамгасы көрсөтүлсө;

2) рулеждук жолчолордун тилкелери үчүн 3 %, А же В код тамгасы көрсөтүлсө.

Мында жогорулоочу эңкейиш горизонталдык тегиздикке эмес, РЖнын жанаша турган бетинин тууралжын эңкейишине карата өлчөнөт. Горизонталдык тегиздикке карата өлчөнгөн төмөндөөчү тууралжын эңкейиш 5% ашпашы керек.

217. Рулеждук жолчонун пландалбаган тилкесинин каалаган бөлүгүнүн тууралжын эңкейиштери РЖдан кеткен багытта өлчөлгөн жогорулоочу же төмөндөөчү 5% эңкейиш боюнча ашпайт.

Дренаждын туура болушун камсыз кылуу зарыл болсо, РЖнын тилкесинин пландалбаган бөлүгүндө РЖдан мүмкүн болушунча максималдуу аралыкта ​​орнотулган ачык типтеги нөшөрлүү суу бургучту пайдаланууга уруксат берилет.

Аэродромдук RFF процедурасы РЖ тилкесинин пландалбаган бөлүгүнүн чегинде жайгашкан ачык типтеги нөшөрлүү суу бургучтардын жайгашкан жерин эске алышы керек.

§11. Күтүү аянтчалары, УКТнын жанындагы күтүү жайлары, арадагы күтүү жайлар жана кыймыл каттамындагы күтүү жайлары

218. Кыймылдын орточо же чоң тыгыздыгында күтүү аянтчасы(лары) каралат.

219. УКТнын жанындагы күтүү жай же жайлар төмөнкү жерлерге орнотулат:

1) РЖда, РЖ менен УКТнын кесилишинде;

2) УКТнын башка УКТ менен кесилишинде, биринчи УКТ стандарттуу каттамдын рулдук башкаруусунун бир бөлүгү болсо.

220. УКТнын жанындагы күтүү жайы, эгерде РЖ рулдук башкаруудагы АКлар же транспорттук каражаттар тоскоолдуктарды чектөө бетин бузуусу же радионавигациялык каражаттардын ишине тоскоолдуктарды жаратуусу мүмкүн болгондой жайгашып же багытталса, РЖда орнотулат.

221. Арадагы күтүү жайы УКТнын жанындагы күтүү жайы болбогон, каалаган чекитте РЖда орнотулат, жана ал жердеги күтүү жайынын конкреттүү чегин аныктап алуу керек. 

222. Кыймыл каттамындагы күтүү жайы кыймыл каттамы менен УКТ кесилишкен жерде орнотулат.

223. РЖ/УКТ кесилишинде орнотулган күтүү аянтчасы, УКТнын жанындагы күтүү жайы, же кыймыл каттамындагы күтүү жайы менен УКТнын октук сызыгынын  ортосундагы аралык 3-2-таблицасынын маанилерине дал келет, ал эми так конууга кирүү үчүн жабдылган УКТ үчүн, күтүп жаткан АК же транспорттук каражат радионавигациялык каражаттардын ишине тоскоолдук жаратпагандай болот.

224. 700 метрден жогору ашууларда (2300 фут), 3-2-таблицасында көрсөтүлгөн, так конууга кирүү үчүн жабдылган 4 код номерине ээ болгон УКТ үчүн 90 м аралык, төмөнкүдөй көбөйөт: 

1) 2000 метрден ашуу (6600 фут) - 1 м ар бир 100 м үчүн  (330 фут) 700 м ашык (2300 фут);

2) 2000 метрден ашуу (6600 фут) жана 4000 метрге чейин (13 320 фут) - 13 м кошуу 1,5 м ар бир 100 метр үчүн (330 фут) 2000 м ашык (6600 фут);

3) 4000 метрден ашуу (13 320 фут) жана 5000 метрге чейин (16 650 фут) - 43 м кошуу 2 м ар бир 100 м үчүн (330 фут) 4000 м ашык (13 320 фут).

225. Эгерде конууга так кирүү үчүн жабдылган, 4 код номерине ээ УКТ үчүн УКТнын жанындагы күтүү аянтчасынан, күтүү жайынан же кыймыл каттамындагы күтүү жайынан ашуу УКТнын босогосунан ашуудан жогору болсо, 3-2-таблицада көрсөтүлгөн 90 м аралык же, тийиштүү учурларда, 107,5 метр УКТнын босогосунун үстүндөгү күтүү аянтчасынын же күтүү жайынан ашкан ар бир метр үчүн кошумча 5 метрге көбөйөт.

226. 220-пунктка ылайык орнотулган УКТнын жанындагы күтүү жайынын жайгашуусу, күтүп жаткан АК же транспорт каражаты тоскоолдуктары жок зонага, конууга кирүү бетине, учуп чыгууда бийиктик алуу бетине же кескин/сезгич ILS / MLS зонасына жолтоо болбой, радионавигациялык каражаттардын иштөөсүнө тоскоолдук жаратпагандай болот.

3-2-таблицасы.

УКТнын октук сызыгынан күтүү аянтчасына, УКТнын жанындагы күтүү жайына же кыймыл каттамындагы күтүү жайына чейинки минималдуу аралык

а - Эгерде күтүү аянтчасынан, УКТнын жанындагы күтүү жайынан же кыймыл каттамындагы күтүү жайынан ашуу УКТнын босогосунан төмөн болсо, анда босогонун күтүү аянтчасынын же УКТнын жанындагы күтүү жайынын үстүнөн төмөндөөсүнүн ар бир метри үчүн 5 метрге, бирок, ички өткөөл бетин бузбагандай болуп кыскарат.

б – бул аралык радионавигациялык каражаттардын ишине, өзгөчө глиссадалык жана курстук радиомаяктардын ишине тоскоолдук  жаратпоо үчүн көбөйтүлөт. ILSтин кескин жана сезгич зоналары жөнүндө маалымат КРАЭ-10до камтылган.

3 же 4 код номери үчүн 90 м аралык арткы бөлүгүнүн бийиктиги 20 метрди, тумшук бөлүгүнөн баштап арткы  бөлүгүнүн эң бийик чекитине чейинки аралык 52,7 метрди жана тумшук бөлүгүнүн бийиктиги 10 метрди түзгөн, күтүү жайы 45º же тоскоолдуктары жок зонанын чегинен тышкары турган УКТнын октук сызыгына карата андан жогору болгон жана ОСА/Н эсептөөдө эске алынбаган бурч алдындагы АКны эске алуу менен аныкталган.

2 код номери үчүн 60 м аралык арткы бөлүгүнүн бийиктиги 8 метрди, тумшук бөлүгүнөн баштап арткы бөлүгүнүн эң бийик чекитине чейинки аралык 25,6 метрди жана тумшук бөлүгүнүн бийиктиги 5,2 метрди түзгөн, күтүү жайы 45º же тоскоолдуктары жок зонанын чегинен тышкары турган УКТнын октук сызыгына карата андан жогору болгон бурч алдындагы АКны эске алуу менен аныкталган.

в – F код тамгасы болгон учурда, бул аралык 107,5 метрди түзөт.

F код тамгасындагы 4 код номери үчүн 107,5 м аралык арткы бөлүгүнүн бийиктиги 24 метрди, тумшук бөлүгүнөн баштап арткы  бөлүгүнүн эң бийик чекитине чейинки аралык 62,2 метрди жана тумшук бөлүгүнүн бийиктиги 10 метрди түзгөн, күтүү жайы 45º же тоскоолдуктары жок зонанын чегинен тышкары турган УКТнын октук сызыгына карата андан жогору болгон бурч алдындагы АКны эске алуу менен аныкталган.

§12. Перрондор

227. Перрондор жүргүнчүлөрдү салуу жана түшүрүү, жүктөрдү жүктөө жана түшүрүү иштерин, анын ичинде почтаны жүктөө жана түшүрүү иштерин жүргүзүү үчүн шарттарды түзүү, ошондой эле аэродромдо кыймылга тоскоолдуктарды жаратпастан, АКларды тейлөө үчүн зарыл болгон учурларда каралат.

228. Перрондордун өлчөмдөрү перрондун жалпы аянты аэродромдогу кыймылды анын максималдуу долбоордук интенсивдүүлүгүндө тейлөө үчүн жетиштүү өткөрмө жөндөмдүүлүгүн камсыз кылгандай болуп эсептелет.

229. Перрондун каалаган бөлүгү ал тейлөөгө арналган АКнын кыймылынан келип чыккан жүктөрдү көтөрө алат; ошол эле учурда, перрондун айрым бөлүктөрүндө кыймыл тыгыздыгы жогору экендигине жана учактын жай кыймылынын же алардын токтоосунун натыйжасында, бул участоктор УКТга караганда жогору жүктөлүшүнө көңүл буруу керек.

230. Перрондун эңкейиштери, анын ичинде токтоочу жайдагы АКны рулдук башкаруу тилкесинин эңкейиштери, анын бетине суу топтолуп калбагандай болуп долбоорлонот, бирок бул жер горизонталдык тегиздикке агым талаптары канчалык мүмкүнчүлүк берсе, ошончолук жакын болот.

231. Токтоочу жайдын максималдуу эңкейиши 1 %дан ашпашы керек.

232. АКнын токтоочу жайларындагы коопсуз аралыктар, аны колдонгон АК менен анын жанында жайгашкан каалаган имараттын, башка токтоочу жайдагы АК менен башка объекттердин ортосундагы төмөнкү минималдуу коопсуз аралыктарды камсыздоого ылайыкалып долбоорлонот:

Эгерде бул мындай коопсуз аралыкты камсыз кылуунун мүмкүн эместигине негизделген болсо, аэронавигациялык изилдөөнүн жыйынтыгы мындай кыскартуу D, E же F код тамгасы бар, АКнын тумшугу аэровокзалды карап турган, АКнын токтоо жайларында АКнын коопсуздугуна терс таасирин тийгизбестигин көрсөткөн болсо, анда бул көрсөтүлгөн коопсуз аралыктар төмөнкүдөй кыскарат:

1) Каалаган бекилген пассажирдик трапты кошо алганда, аэровокзал менен АКнын тумшук бөлүгүнүн ортосунда;

2) Тийишүүнү визуалдык башкаруу тутумунун жардамы менен азимут боюнча багыттоо менен камсыздалган АКнын токтоо жайынын каалаган бөлүгүнүн үстүндө.

Мында перрондордо кызматтык жолдорду, маневрлөө жана жер үстүндөгү жабдууларды сактоо аянттарын куруу зарылчылыгы эске алынат.

§13. АКнын обочолонгон токтоо жайы

233. Аэропортто обочолонгон токтоочу жай же аэродромдук-диспетчердик пункт бөлүнүп берилет, белгилүү болгон же мыйзамсыз кийлигишүүгө дуушар болгону болжолгон же башка себептерден улам аэродромдун иштеринен обочолоо же чыгаруу зарыл болгон, АК токтоочу жайы үчүн жарактуу участок же учасоктор жөнүндө билдирилет.

234. Мындай АКнын токтоо жайы үчүн обочолонгон жер максималдуу алыс аралыкта, бирок эч убакта башка токтоочу жайлардан, имараттардан же коомдук жайлардан ж.б. 100 метрден жакын эмес болуп бөлүнүшү керек. Бул токтоочу жай газ сактоочу жайлар жана КММ станциялар сыяктуу жер алдындагы курулуштардын үстүндө жана мүмкүн болсо, электр кабелдери же байланыш кабелдери өткөн жерлерде жайгаштырылбашы керек.

§14. Муз тоңуудан коргоо зонасы

235. АКнын муз тоңуудан коргоо зонасы муз тоңуу мүмкүн болгон жерде, аэродромдо каралат.

236. Муз тоңуудан коргоо зоналары АКнын токтоо жайларында же учуп чыгуу УКТсына чыгаруучу РЖлардын боюндагы белгилүү алыскы аянтчаларда, жер астындагы суулардын булгануусунан алдын алуу үчүн, ашыкча муз тоңууга  каршы суюктукту коопсуз утилизациялоо жана чогултуу үчүн тийиштүү дренаждык тутум каралган шарттарда жайгашат. Аба кыймылынын көлөмүнүн таасири жана АКнын учуп чыгуу жыштыгы эске алынат.

Муз тоңуудан коргоо зонасынын жайгашкан жерин аныктоонун негизги факторлорунун бири – бул муз тоңуудан коргоочу иштетүү убактысы АКга рулдук башкарууну аяктап, учуп кетүүгө уруксат алышын камсыз кылуу.

Алыскы зоналар, тандалган АКны учуп чыгуу УКТсына багыттап чыгаруу үчүн, рулдук башкаруу каттамынын боюнда муз тоңуу же ылдыйдагы кардуу бороон пайда болушу мүмкүн болгон аба ырайынын шарттарынын өзгөрүлүшүнө ылайыкташтырылган.

237. Алыскы муз тоңуудан коргоо зонасы 4-главада көрсөтүлгөн тоскоолдуктарды чектөөчү беттердин сыртында, радионавигациялык каражаттардын иштешине тоскоолдук жаратпай жайгашат жана иштетилген АКга учууга уруксат берүү үчүн аэродромдун диспетчердик пунктунан толугу менен көрүнүшү керек.

238. Алыскы муз тоңуудан коргоо зонасы айланып баруу мүмкүнчүлүгү бар кыймылдын тездетилген агымы камсыздалып, аянтчаларга багыттоо жана алардан чыгуу үчүн өзгөчө маневрлерди аткаруу талап кылынбагандай болуп жайгашат. 

Муз тоңуудан коргоочу иштетүүнүн убактысын кыскартуунун алдын алуу үчүн, кыймылда болгон АКнын реактивдик агымынын мындай иштетүү аткарылган же анын аркасынан рулдук башкарууну аткарып жаткан башка АКларга болгон таасири эске алынат. 

239. АКнын муз тоңуудан коргоочу аянтчасы өзүнө буларды камтыйт:

1) Иштетүү зарыл болгон АКны токтотуу жайына коюу үчүн ички зонаны;

2) Эки же бир нече муз тоңуудан коргоочу каражаттардын кыймылы үчүн тышкы зонаны.

240. Муз тоңуудан коргоо аянтчасынын көлөмү белгилүү бир категориядагы ири учак үчүн талап кылынган токтоочу жайдын көлөмүнө туура келет, мында муз тоңуудан коргоочу каражаттардын кыймылы үчүн АКнын каалаган тарабынан эң азында 3,8 м ачык жасалма жабуусу бар мейкиндик каралат.

Бир нече муз тоңуудан коргоо аянтчалары колдонулган учурларда, алардын ар бири үчүн муз тоңуудан коргоочу каражаттар үчүн өзүнчө жумуш аянтчасы каралышы керек жана коңшу аянчалардын жумуш аянтчалары жабылып калбоосун камсыздоо керек. Ошондой эле 244 жана 245-пункттарда көрсөтүлгөн коопсуз аралыкта башка АКлардын зонаны айланып өтүү мүмкүнчүлүгүн эске алуу керек.

241. Муз тоңуудан коргоочу аянтчалардын керектүү саны метеорологиялык шарттарды, иштетиле турган АКнын түрүн, муз тоңуудан коргоочу суюктукту колдонуу ыкмасын, колдонулган чачыратуучу шаймандын түрүн жана кубаттуулугун жана учуп чыгуулардын максималдуу жыштыгын эске алуу менен аныкталууга тийиш.

242. Муз тоңуудан коргоочу аянтчалары зонанын канааттандыруучу дренажын камсыздоо үчүн жана бардык АКнын үстүнөн агып түшкөн муз тоңууга каршы суюктукту  чогултуу үчүн тийиштүү эңкейиштерге ээ. Максималдуу узата эңкейиш минималдуу болуп, тууралжын эңкейиш 1% дан ашпашы керек.

243. Муз тоңуудан коргоочу аянтчалардын бекемдиги. Муз тоңуудан коргоочу аянтчалар алар арналган АКлардын кыймылдарынан улам пайда болгон жүккө туруштук  бере алат, мында муз тоңуудан коргоочу аянтчаларда (перрондогудай эле) салыштырмалуу интенсивдүү кыймыл аткарыларын жана жай кыймылдын же АКнын стационардык абалда тургандыгынын натыйжасында, алар УКТга салыштырмалуу көбүрөөк жүк көтөрүшөөрү эске алынат.

244. Муз тоңуудан коргоочу аянтча АКлардын токтоочу жайлары үчүн 232-пунктта көрсөтүлгөн минималдуу коопсуз аралыкты камсыз кылат. Эгерде аянтчанын конфигурациясы рулдук башкарууда айланып өтүүгө ылайыкташтырылган болсо, анда 3-1-таблицанын 13-тилкесинде көрсөтүлгөн минималдуу бөлүү аралыктары каралат.

245. Эгерде муз тоңуудан коргоо зонасы такай пайдаланылуучу РЖга жакын жайгашкан болсо, анда 3-1-таблицанын 11-тилкесинде көрсөтүлгөн РЖнын минималдуу аралыгы камсыздалат (3-4-сүрөттү караңыз).

246. Муз тоңуудан коргоо иштери жүргүзүлүп жаткан жерлерде, жер астындагы сууларды булгабашы үчүн, суюктуктун кадимки жер бетиндеги агын суулар менен аралашуусунун алдын алып, аны чогултуу үчүн өзүнчө дренаж тутумун пландаштыруу керек.

Минималдуу бөлүү аралыгы (3.15.10-пунктун жана 3-1-таблицанын 11-тилкесин караңыз)

Арадагы күтүү жайын маркирлөө

Муз тоңуудан коргоо зонасы

3-4-сүрөт. Муз тоңуудан коргоо зонасындагы минималдуу бөлүү аралыгы

Глава 4. Тоскоолдуктарды чектөө жана жоюу

 Ушул главада көрсөтүлгөн техникалык мүнөздөмөлөр ошол аэродромдор үчүн пландаштырылган учуулардын коопсуз аткарылуусун камсыз кылуу жана аэродромдордун айланасындагы тоскоолдуктардын санынын көбөйүшүнө байланыштуу алардын колдонулбай калуусуна жол бербөө максатында, аэродромдордун айланасындагы тоскоолдугу жок болуп сакталган аба мейкиндигин аныктоо максатына ээ. Бул аба мейкиндигиндеги объекттер үчүн жол берилген бийиктик чектерин аныктаган тоскоолдуктарды чектөөчү бир катар беттерди түзүү аркылуу ишке ашат.

Ушул главада сүрөттөлгөн тоскоолдуктарды чектөөчү беттердин чегинен чыгып турган объекттер, белгилүү бир шарттарда, приборлор боюнча конууга кирүү же аны менен байланышкан каалаган визуалдык айланып учуу процедурасын аткарууда тоскоолдуктардан учуп өтүүнүн абсолюттук/салыштырмалуу бийиктигин көбөйтүүгө алып келиши же учуу схемаларын иштеп чыгууга башка эксплуатациялык мүнөздөгү таасирин тийгизүүсү мүмкүн.

§1. Тоскоолдуктарды чектөө беттери

247. Сырткы горизонталдык беттин болушун камсыз кылуу талаптары аэродромдогу эксплуатациялоо шарттарына жана учуулардын татаалдыгына жараша КР ЖАО тарабынан аныкталат.

248. Конустук бет – бул ички горизонталдык беттин тышкы чегинен жогору карай жана тараптарга кыйшайып созулган бет.

249. Конустук беттин чектери болуп төмөнкүлөр саналат:

1) Ички горизонталдык беттин сырткы чектери менен дал келген астыңкы чек;

2) Ички горизонталдык беттин үстүндөгү көрсөтүлгөн бийиктикте жайгашкан үстүңкү чек.

250. Конустук беттин кыйшаюусу ички горизонталдык беттин сырткы тарабына перпендикулярдуу калыбына келтирилген вертикалдык тегиздикте өзгөрүлөт.

251. Ички горизонталдык бет – бул аэродромдун үстүндөгү жана аэродромдун аймагындагы горизонталдык тегиздикте жайгашкан бет.

252. Ички горизонталдык беттин радиусу же тышкы чектери ушул максат үчүн белгиленген таяныч чекиттен (чекиттерден) өлчөнөт. Ички горизонталдык бет сөзсүз түрдө тегерек формага ээ эмес.

253. Ички горизонталдык беттин бийиктиги ушул максат үчүн белгиленген баштапкы ашуудан өлчөнөт.

254. Конууга кирүү бети – УКТнын босогосунун алдында жайгашкан эңкейиш бет же беттердин айкалышы.

255. Конууга кирүү бетинин чектери болуп төмөнкүлөр саналат:

1) белгиленген узундуктагы, УКТнын октук сызыгынын уландысына горизонталдуу жана перпендикулярдуу өткөн жана босогонун алдында белгиленген аралыкта жайгашкан ички чек;

2) ички чектин аяктарынан башталып, УКТнын октук сызыгынын уландсынан белгиленген бурч боюнча бирдей ажырап кеткен эки каптал чеги;

3) ички чекке параллелдүү тышкы чек;

4) капталга жылуу менен конууга кирүүлөрдү, жылуу менен конууга кирүүлөрдү же конууга ийри сызык менен кирүүлөрдү колдонууда  жогорудагы беттер айрымаланат. Тактап айтканда, ички чектин аяктарынан башталган жана капталга жылуу менен конууга кирүүдө, жылуу менен конууга кирүүдө же ийри сызык менен конууга кирүүдө жол сызыгы аркылуу өткөн октук сызыктын уландысынан көрсөтүлгөн бурчта бир калыпта ажыраган эки каптал чек.

конууга кирүү

конусук

өткөөл

бийиктик алуу

ички конууга кирүү

учуу тилкеси

ички горизонталдык

Конууга кирүү

Учуп чыгууда бийиктик алуу

Конустук

Ички горизонталдык

Өткөөл

А-А кесилиши

Конууга кирүү

Өткөөл

Конустук

Ички горизонталдык

В-В кесилиши

4-1-сүрөт. Тоскоолдуктарды чектөө беттери

256. Ички чектен ашуу босогонун орточо чекитинен ашууга барабар.

257. Конууга кирүү беинин эңкейиши(лөрү) УКТнын  октук сызыгы аркылуу өткөн вертикалдык тегиздикте өлчөнөт, ал эми бул бетке анын толук узундугу боюнча капталга жылуу менен конууга кирүүдө же ийри сызык менен конууга кирүүдө жол сызыгы аркылуу өткөн октук сызык камтылат. 

258. Конууга кирүүнүн ички бети – так босогонун алдында жайгашкан конууга кирүү бетинин тик бурчтуу участогу.

Ички конууга кирүү

Ички өткөөл

Үзгүлтүккө учураган конуу

Ики горизонталдык

А-А кесилиши

В-В кесилиши

4-2-сүрөт. Тоскоолдуктарды чектөө беттери: конууга кирүүнүн ички бети, ички өткөөл бет жана үзгүлтүккө учураган конуу бети

259. Ички конууга кирүү бетинин чектери болуп төмөнкүлөр саналат:

1) Конууга кирүү бетинин ички чеги менен дал келген, бирок өзгөчө көрсөтүлгөн узундугуна ээ болгон ички чек;

2) Ички чектин аяктарынан башталган жана УКТнын октук сызыгы аркылуу вертикалдык тегиздикке параллелдүү өткөн эки каптал чек;

3) Ички чекке параллелдүү тышкы чек. 

260. Өткөөл бет – тилкенин каптал чегинин жана конууга кирүү бетинин каптал чегинин бөлүгүн болой жайгашкан, өйдө карай жана тараптарга ички горизонталдык бетке чейин созулган татаал бет.

261. Өткөөл беттин чектери болуп төмөнкүлөр саналат:

1) Ички горизонталдык бети менен конууга кирүү бетинин каптал чегинин кесилишинен башталган жана конууга кирүү бетинин каптал чегин бойлой төмөн карай жана андан ары УКТнын октук сызыгына параллелдүү тилкени бойлой созулган төмөнкү чек;

2) Ички горизонталдык беттин тегиздигинде жайгашкан жогорку чек.

262. Төмөнкү чектеги чекиттен ашуу:

1) Конууга кирүү бетинин каптал чегинин боюнда, бул чекиттеги конууга кирүү бетинен ашууга барабар; жана

2) Тилкенин боюнда, УКТнын октук сызыгындагы же анын уландысындагы жакынкы чекиттен ашууга барабар.

2) пунктчасынын натыйжасы катары тилкенин боюндагы өткөөл бет УКТнын ийри сызыктуу профилинде ийри сызыктуу болот же түз сызыктуу профилде тегиздикти элестетет. Өткөөл беттин ички горизонталдык бет менен кесилиши ошондой эле УКТнын профилине жараша ийри сызыктуу же түз сызыктуу болот.

263. Өткөөл беттин кыйшаюусу УКТнын октук сызыгына тик бурчтардын алдындагы вертикалдык тегиздикте өлчөлөт.

264. Ички өткөөл бет – бул өткөөл бетке аналогиялуу, бирок УКТга жакыныраак жайгашкан бет.

265. Ички өткөөл беттин чектери болуп төмөнкүлөр саналат:

1) Конууга кирүүнүн ички бетинин аягынан башталып, конууга кирүүнүн ички бетин бойлой төмөн карай бул беттин ички чегине чейин жана андан ары УКТнын октук сызыгына параллелдүү тилкени бойлой, үзгүлтүккө учураган конууда экинчи айланууга кетүүнүн ички чегине чейин, андан кийин үзгүлтүккө учураган конууда экинчи айланууга кетүүнүн бетинин капал чеги боюнча жогору, бул каптал чек менен ички горизонталдык бет кесилишкенге чейин созулган төмөнкү чек;

2) Ички горизонталдык беттин тегиздигинде жайгашкан жогорку чек.

266. Төмөнкү чектеги чекитти ашуу:

1) Конууга кирүү бетинин каптал чегинин жана үзгүлтүккө учураган конууда экинчи айланууга кетүү бетинин боюнда, бул чекиттеги белгилүү бир бетти ашууга барабар;

2) Тилкенин боюнда, УКТнын октук чегиндеги же анын уландысындагы жакынкы чекитти ашууга барабар.

2) пунктчанын натыйжасы катары, тилкенин боюндагы өткөөл бет УКТнын профили ийри сызыкуу болгондо, ийри сызыктуу боло же түз сызыктуу профилде тегиздикти элестетет. Ички өткөөл беттин ички горизонталдык бет менен кесилиши ошондой эле УКТнын профилине жараша ийри сызыктуу же түз сызыктуу болот.

267. Ички өткөөл беттин эңкейиши УКТнын октук сызыгына тик бурчтардын алдында вертикалдык тегиздикте өлчөлөт.

268. Үзгүлтүккө учураган конууда экинчи айланага кетүү бети – бул көрсөтүлгөн аралыкта босогонун артында жайгашкан жана ички өткөөл беттердир ортосунан өткөн эңкейиш тегиздик.

269. Үзгүлтүккө учураган конууда экинчи айланууга кетүү бетинин чектери болуп төмөнкүлөр саналат:

1) УКТнын октук сызыгына горизонталдуу жана перпендикулярдуу өтүүчү жана босогонун артында белгиленген аралыкта жайгашкан ички чек;

2) ички чектин аяктарынан башталып жана УКТнын октук сызыгы аркылуу өткөн вертикалдык тегиздиктен белгилүү бир бурчта бирдей ажырап турган эки каптал чек;

3) ички чегине параллелдүү жана ички горизонталдык беттин тегиздигинде жайгашкан тышкы чек.

270. Ички чектен ашуу ички чек жайгашкан жердин жанындагы УКТнын октук сызыгынан ашууга барабар.

271. Үзгүлтүккө учураган конууда экинчи айланууга кетүү бетинин эңкейиши УКТнын октук сызыгы аркылуу өткөн вертикалдык тегиздикте өлчөлөт.

272. Учуп чыгууда бийиктик алуу бети – бул УКТнын аягынын же тоскоолдуктары жок тилкенин чегинен тышкары эңкейиш тегиздик же көрсөтүлгөн башка тегиздик.

273. Учуп чыгууда бийиктик алуу бетинин чектери болуп төмөнкүлөр саналат:

1) УКТнын октук сызыгына горизонталдуу жана перпендикулярдуу өткөн, же УКТнын аягынан кийин көрсөтүлгөн белгилүү бир аралыкта же, эгерде болсо, жана узундугу көрсөтүлгөн аралыктан ашса, тоскоолдуктары жок тилкенин аягында жайгашкан, ички чек жана көрсөтүлгөн аралыктан узак болгон ички чек ара;

2) ички чек аранын аяктарынан башталган жана учуп чыгуудагы жол сызыгынан көрсөтүлгөн аяккы кеңдикке чейин көрсөтүлгөн бурчта бир калыпта ажыраган жана ушул кеңдикте учуп чыгууда бийиктик алуу бетинин узундугунун калган бөлүгүнө созулган эки каптал чек;

3) учуп чыгууда көрсөтүлгөн жол сызыгына карата горизонталдуу жана перпендикулярдуу өтүүчү тышкы чек.

274. Ички чектен ашуу УКТнын аягы менен ички чек аранын ортосундагы УКТнын октук сызыгынын уландысындагы эң бийик чекитке барабар, бирок тоскоолдуктары жок тилке болгондо, ашуу тоскоолдуктары жок тилкенин октук сызыгындагы жер бетиндеги эң бийик чекитке барабар.

275. Учуп чыгууда бийиктик алуу траекториясы түз сызыктуу болсо, учуп чыгуудагы бийиктик алуу бетинин эңкейиши УКТнын октук сызыгы аркылуу өтүүчү вертикалдык тегиздикте өлчөлөт.

276. Эгерде учуп чыгууда бийиктик алуу траекториясынын бурулушу болсо, анда учуп чыгууда бийиктик алуу бети октук сызыкка өткөрүлгөн горизонталдык тегиздикте жаткан нормалды камтыган татаал бет солуп саналат; октук сызыктын эңкейиши учуп чыгуунун үз сызыктуу траекториясы үчүн эңкейишке аналогиялуу.

§2. Тоскоолдуктарды чектөөгө болгон талаптар

Тоскоолдуктарды чектөө беттерине коюлган талаптар УКТнын максаттуу, башкача айтканда учуп чыгуу же конуу үчүн колдонулушун,  жана конууга кирүү түрүн эске алуу менен көрсөтүлөт; бул талаптар УКТ ушундайча колдонулганда коюлат. Учуп чыгуу жана конуу УКТдан жана УКТга эки багытта тең аткарылса, кээ бир беттердин функциялары, төмөнүрөөк жайгашкан башка беттердин мындан да катуу талаптарына байланыштуу, өз маанисин жоготуп коюусу мүмкүн.

277. Жабдылбаган УКТ үчүн төмөнкү тоскоолдуктарды чектөө беттери аныкталат:

1) Конусук бет;

2) Ички горизонталдык бет;

3) Конууга кирүү бети;

3) Өткөөл беттер.

278. Бул беттердин салыштырмалуу бийиктиги жана эңкейиши 4-1-таблицада көрсөтүлгөн мааниден ашпайт, ал эми алардын башка өлчөмдөрү ошол эле таблицада көрсөтүлгөн өлчөмдөрдөн кем калышпайт.

279. Жаңы же өлчөмү чоңойтулган учурдагы объектилердин конууга кирүү бетинен же өткөөл бетинен тышкары чыгуусуна жол берилбейт, буга КР ЖАОнун комиссиялык аэронавигациялык изилдөөсүнүн жыйынтыктары боюнча жаңы же өлчөмү чоңойтулган учурдагы объект кыймылсыз объектин көлөкөсүнүн алында калган учурлар кирбейт.

280. Жаңы же өлчөмү чоңойтулган учурдагы объектилер конустук беттин же ички горизонталдык беттин чегинен чыгып кетишине жол берилбейт, буга буга КР ЖАОнун комиссиялык аэронавигациялык изилдөөсүнүн жыйынтыктары боюнча мындай объект кыймылсыз объектин көлөкөсүнүн алында калганже мындай аэронавигациялык изилдөөнү жүргүзүүнүн натыйжасында, бул объект АКлардын коопсуздугуна терс таасирин жана үзгүлтүксүз учуусуна чоң таасирин тийгизбеген учурлар кирбейт.

281. 277-пунктта каралган ар кандай беттердин чегинен чыгып турган учурдагы объекттер, мүмкүн болушунча, жок кылынат, буга КР ЖАОнун комиссиялык аэронавигациялык изилдөөсүнүн натыйжалары боюнча, мындай объект кыймылсыз объекттин көлөкөсүндө калган же мындай аэронавигациялык изилдөөнү жүргүзүүнүн натыйжасында, бул объект АКлардын коопсуздугуна терс таасирин жана үзгүлтүксүз учуусуна чоң таасирин тийгизбеген учурлар кирбейт.

Кээ бир учурларда учуу тилкесинин узата жана тууралжын эңкейиштеринен конууга кирүү беттеринин ички чеги же ички чегинин бөлүктөрү учуу тилкесинин тийиштүү ашуусунан төмөн болушу мүмкүн. Бул учуу тилкесин конууга кирүү бетинин ички чегине дал келтирип пландоо керек экенин же жердин участоктору же объекттер учуу тилкесинин аягынан кийин конууга кирүү бетинин чегинен чыгып турарын, бирок учуу тилкесинин деңгээлинен төмөн болгонун, алар АК үчүн коркунуч туудурат деп саналган учурда гана жоюлуусу керек экенин билдирбейт.

282. Болжолгон курулушту кароодо, УКТны приборлор боюнча конууга киргизүү каражаттары менен жабдуунун перспективалуу мүмкүнчүлүгү, натыйжада, тоскоолдуктарды чектөө бетерине карата катуу талаптарды киргизүү эске алынат. 

283. Так эмес конууга кирүү үчүн жабдылган УКТлар үчүн төмөнкү тоскоолдуктарды чектөө беттери аныкталат:

1) Конустук бет,

2) Ички горизонталдык бет,

3) Конууга кирүү бети,

4) Өткөөл беттер.

284. Беттердин салыштырмалуу бийиктиги жана эңкейиши 4-1-таблицада көрсөтүлгөн мааниден ашпайт, ал эми конууга кирүү бетинин горизонталдык участогунун өлчөмдөрүн кошпогондо, алардын башка өлчөмдөрү көлөмү боюнча ошол эле таблицада көрсөтүлгөндөрдөн кем калышпайт.

285. Конууга кирүү бети 2,5 % градиенти бар эңкейиш сызыгы төмөнкүлөр менен кесилишкен чекиттин артында горизонталдуу жайгашкан:

1) Босогодон ашуу үстүндө 150 м бийиктиктеги горизонталдык тегиздик;

2) Кайсынысы бийик экендигине жараша, тоскоолдуктарды учуп өтүүнүн абсолюттук/салыштырмалуу бийиктигин (ОСА/Н) аныктаган каалаган объекттин үстүңкү чекити аркылуу өткөн горизонталдык тегиздик.

286. Жаңы же өлчөмү чоңойтулган объекттердин конууга кирүү бетинин ички чегинен же өткөөл бетинен 3000 м аралыкка ашып чыгып кетишине жол берилбейт, буга КР ЖАОнун комиссиялык аэронавигациялык изилдөөсүнүн жыйынтыктары боюнча жаңы же өлчөмү чоңойтулган учурдагы объект кыймылсыз объектин көлөкөсүнүн алында калган учурлар кирбейт.

4-1-таблица.

Тоскоолдуктарды чектөө беттеринин өлчөмдөрү жана эңкейиштери. Конууга кирүү үчүн УКТ

4-1-таблицанын уландысы

А – атайын башкасы макулдашылбаган болсо, барык өлчөмдөр горизонталдык тегиздикте берилген.

Б – Өлчөлүүчү узундук (285 жана 293-пунктту караңыз).

В – Тилкенин аягына чейинки аралык.

Г – Кайсы аралык азыраак болгонуна жараша, УКТнын аягына чейинки аралык.

Д – F код тамгасы болгон учурда (1-1-таблицанын (3)-тилкеси) туурасы 155 метрге чейин көбөйөт. Тоскоолдуктары жок зонанын чектерин бузуу: F код тамгасына дал келген жана экинчи айланууга кетүүнү аткаруу процессинде аныкталган жол сызыгын сактоо үчүн багыттоо командасын көрсөткөн санариптик борттук жабдууга ээ болгон АКга тиешелүү маалыматка карата эксплуатациялык чаралар жана авиациялык изилдөө.

287. Жаңы же өлчөмү чоңойтулган объекттердин конууга кирүү бетинин ички чегинен, конустук бетинен же ички горизонталдык бетинен 3000 м аралыкка ашып чыгып кетишине жол берилбейт, буга КР ЖАОнун комиссиялык аэронавигациялык изилдөөсүнүн жыйынтыктары боюнча мындай объект кыймылсыз объектин көлөкөсүндө калган же мындай аэронавигациялык изилдөөнү жүргүзүүнүн натыйжасында, бул объект АКлардын коопсуздугуна терс таасирин жана үзгүлтүксүз учуусуна чоң таасирин тийгизбеген учурлар кирбейт.

288. 283-пунктта каралган ар кандай беттердин чегинен чыгып турган учурдагы объекттер жок кылынат, буга КР ЖАОнун комиссиялык аэронавигациялык изилдөөсүнүн натыйжалары боюнча, мындай объект кыймылсыз объекттин көлөкөсүндө калган же мындай аэронавигациялык изилдөөнү жүргүзүүнүн натыйжасында, бул объект АКлардын коопсуздугуна терс таасирин жана үзгүлтүксүз учуусуна чоң таасирин тийгизбеген учурлар кирбейт.

Кээ бир учурларда учуу тилкесинин узата жана тууралжын эңкейиштеринен конууга кирүү беттеринин ички чеги же ички чегинин бөлүктөрү учуу тилкесинин тийиштүү ашуусунан төмөн болушу мүмкүн. Бул учуу тилкесин конууга кирүү бетинин ички чегине дал келтирип пландоо керек экенин же жердин участоктору же объекттер учуу тилкесинин аягынан кийин конууга кирүү бетинин чегинен чыгып турарын, бирок учуу тилкесинин деңгээлинен төмөн болгонун, алар АК үчүн коркунуч туудурат деп саналган учурда гана жоюлуусу керек экенин билдирбейт.

289. I категория боюнча так конууга кирүү үчүн жабдылган УКТлар үчүн төмөнкү тоскоолдуктарды чектөө беттери аныкталат:

1) Конустук бет,

2) Ички горизонталдык бет,

3) Конууга кирүү бети,

4) Өткөөл беттер.

290. I категория боюнча так конууга кирүү үчүн жабдылган УКТлар үчүн төмөнкү тоскоолдуктарды чектөө беттери кошумча аныкталат:

1) Конууга кирүү үчүн ички бет,

2) Ички өткөөл беттер жана

3) Үзгүлтүккө учураган конууда экинчи айланууга кетүү бети.

291. II же III категория боюнча так конууга кирүү үчүн жабдылган УКТлар үчүн төмөнкү тоскоолдуктарды чектөө беттери аныкталат:

1) Конустук бет,

2) Ички горизонталдык бет,

3) Конууга кирүү бети жана ички конууга кирүү бети,

4) Өткөөл беттер,

5) Ички өткөөл беттер жана

6) Үзгүлтүккө учураган конууда экинчи айланууга кетүү бети.

292. Бул беттердин салыштырмалуу бийиктиги жана эңкейиши, конууга кирүү бетинин горизонталдык кесилишинин өлчөмдөрүн кошпогондо, 4-1-таблицада көрсөтүлгөн мааниден ашпайт жана алардын башка өлчөмдөрү, ошол эле таблицада көрсөтүлгөндөрдөн кем калышпайт.

293. Конууга кирүү бети 2,5% градиенти бар эңкейиш сызыгы төмөнкүлөр менен кесилишкен чекиттин артында горизонталдуу жайгашкан:

1) Босогодон ашуу үстүндө 150 м бийиктиктеги горизонталдуу тегиздик;

2) Кайсынысы бийик экендигине жараша, тоскоолдуктарды учуп өтүүнүн минималдуу коопсуз бийиктигин аныктаган каалаган объекттин үстүңкү чекити аркылуу өткөн горизонталдык тегиздик.

294. Өздөрүнүн функциялык багыты боюнча тилкеде жайгашуусу зырал болгон морт объекттерден тышкары, кыймылсыз объекттердин конууга кирүүнүн ички бетинен, ички өткөөл беттен жана үзгүлтүккө учураган конууда экинчи айланууга кетүү бетинен ашуусуна жол берилбейт. УКТны конуу үчүн колдонууда бул беттердин үстүндө кыймылдуу объекттердин көтөрүлүп туруусуна жол берилбейт.

295. Жаңы же өлчөмү чоңойтулган объекттердин конууга кирүү бетинен же өткөөл беттен ашып чыгып кетишине жол берилбейт, буга КР ЖАОнун аэронавигациялык изилдөөсүнүн жыйынтыктары боюнча жаңы же өлчөмү чоңойтулган учурдагы объект кыймылсыз объектин көлөкөсүнүн алында калган учурлар кирбейт.

296. Жаңы же өлчөмү чоңойтулган объекттердин конустук бетинен же ички горизонталдык бетинен ашып чыгып кетишине жол берилбейт, буга КР ЖАОнун аэронавигациялык изилдөөсүнүн жыйынтыктары боюнча мындай объект кыймылсыз объектин көлөкөсүндө калган же мындай аэронавигациялык изилдөөнү жүргүзүүнүн натыйжасында, бул объект АКлардын коопсуздугуна терс таасирин жана үзгүлтүксүз учуусуна чоң таасирин тийгизбеген учурлар кирбейт.

297. Конууга кирүү бетинен, өткөөл беттин, конустук беттин жана  горизонталдык беттин чегинен чыгып турган учурдагы объекттер жок кылынат, буга КР ЖАОнун комиссиялык аэронавигациялык изилдөөсүнүн натыйжалары боюнча, мындай объект кыймылсыз объекттин көлөкөсүндө калган же мындай аэронавигациялык изилдөөнү жүргүзүүнүн натыйжасында, бул объект АКлардын коопсуздугуна терс таасирин жана үзгүлтүксүз учуусуна чоң таасирин тийгизбеген учурлар кирбейт.

Кээ бир учурларда учуу тилкесинин узата жана тууралжын эңкейиштеринен конууга кирүү беттеринин ички чеги же ички чегинин бөлүктөрү учуу тилкесинин тийиштүү ашуусунан төмөн болушу мүмкүн. Бул учуу тилкесин конууга кирүү бетинин ички чегине дал келтирип пландоо керек экенин же жердин участоктору же объекттер учуу тилкесинин аягынан кийин конууга кирүү бетинин чегинен чыгып турарын, бирок учуу тилкесинин деңгээлинен төмөн болгонун, алар АК үчүн коркунуч туудурат деп саналган учурда гана жоюлуусу керек экенин билдирбейт.

298. Учуп чыгууга арналган УКТ үчүн учуп чыгууда төмөнкүдөй бийиктик алуу бети аныкталат.

299. Аэродромдон алыстап бара жаткан АКлардын учуусун жөнгө салуу эрежелерин эске алуу менен көрүлгөн чараларга ылайык келгенде, учуп чыгууда бийикттик алуу бети үчүн азыраак узундук аныкталган учурлардан тышкары, бет 4-2-таблицада көрсөтүлгөндөн кем эмес өлчөмдөргө ээ.

300. Аэродромдун эксплуатанты кескин шарттарда иштөө зарылчылыгы болгондо 4-2-таблицада көрсөтүлгөн эңкейишти азайтуу канчалык деңгээлде максатка ылайыктуу экендигин аныктоо үчүн, берилген УКТ тейлөөчү АКнын эксплуатациялык мүнөздөмөлөрү изилдейт. 4-2-таблицада көрсөтүлгөн эңкейиши КР ЖАО жүргүзгөн авиациялык изилдөөнүн жыйынтыктары менен аныкталат. Эгерде көрсөтүлгөн эңкейиш төмөндөсө, анда учуп чыгууда бийиктик алуу бетинин узундугу 300 м салыштырмалуу бийиктикке чейин коопсуздукту камсыздоо үчүн, тийиштүү түрдө туураланат.

Эгерде жергиликтүү атмосфералык шарттар деңиз деңгээлиндеги стандарттуу атмосфералык шарттардан айрымаланса, 4-2-таблицада көрсөтүлгөн эңкейишти төмөндөтүү максатка ылайык келет. Эңкейиштин төмөндөө деңгээли жергиликтүү атмосфералык шарттардын деңиз деңгээлиндеги стандарттуу атмосфералык шарттардан айрымалануу чоңдугуна, ошондой эле берилген УКТ тейлөөчү АКнын эксплуатациялык мүнөздөмөлөрүнө, жана ушул АКлар көрсөткөн эксплуатациялык талаптарга жараша болот.

301. Жаңы же өлчөмү чоңойтулган объекттердин учуп чыгууда бийиктик алуу бетинен ашып чыгып кетишине жол берилбейт, буга КР ЖАОнун аэронавигациялык изилдөөсүнүн жыйынтыктары боюнча жаңы же өлчөмү чоңойтулган учурдагы объект кыймылсыз объектин көлөкөсүнүн алында калган учурлар кирбейт.

302. Эгерде объекттердин бири дагы 2% (1:50) эңкейиш градиенти менен учуп чыгууда бийиктик алуу бетине жетпесе, жаңы объектер тоскоолдуктары жок бетти же 1,6 % (1:62,5) эңкейиши башталганга чейин чозулган чрагы бетти сактап калгыдай болуп чектелет.

303. Учуп чыгууда бийиктик алуу беттин чегинен чыгып турган учурдагы объекттер жок кылынат, буга КР ЖАОнун комиссиялык аэронавигациялык изилдөөсүнүн натыйжалары боюнча, мындай объект кыймылсыз объекттин көлөкөсүндө калган же мындай аэронавигациялык изилдөөнү жүргүзүүнүн натыйжасында, бул объект АКлардын коопсуздугуна терс таасирин жана үзгүлтүксүз учуусуна чоң таасирин тийгизбеген учурлар кирбейт.

Кээ бир учурларда учуу тилкесинин же тоскоолдуктары жок тилкенин, тууралжын эңкейиштеринен улам учуп чыгууда бийиктик алуу беттеринин ички чегинин бөлүктөрү учуу тилкесинин же тосколдуктары жок тилкенин тийиштүү ашуусунан төмөн болушу мүмкүн. Бул учуу тилкеси же тоскоолдуктары жок тилке учуп чыгууда бийиктик алуу бетинин ички чегине дал келтирип пландоо керек экенин же учуу тилкесинин же тоскоолдуктары жок тилкенин аягынан кийин учуп чыгууда бийиктик алуу бетинин үстүнөн ашып турган, бирок учуу тилкесинин же тоскоолдктары жок тилкенин деңгээлинен төмөн болгон жердин участоктору же объекттери, алар АК үчүн коркунуч туудурат деп саналган учурда гана жоюлуусу керек экенин билдирбейт. Ушуга аналогиялуу эле нерсе тоскоолдуктары жок тилкеге же тууралжын эңкейиштердин айрымасы байкалган учуу тилкесине жанашууга да тиешелүү.

4-2-таблица.

Тоскоолдуктарды чектөө беттеринин өлчөмдөрү жана эңкейиштери

а – атайын башкасы макулдашылбаган болсо, бардык өлчөмдөр горизонталдык тегиздикте берилген.

б – Учуп чыгууда бийиктик алуу бети, эгерде узундугу көрсөтүлгөн аралыктан ашпаса, тоскоолдуктары жок тилкенин аягынан башталат.

в - 1800 м, берилген жолдун сызыгы түнкү шарттарда ПМШ жана ВМШ эрежелери боюнча ишке ашырылган учуулар үчүн курстун 15ºтан жогору өзгөрүүсүн камтыйт.

г - 300 жана 302-пунктту караңыз.

§3. Тоскоолдуктарды чектөө беттеринин чегинен тышкары жайгашкан объекттер

304. Бийиктиги ушул эрежелер менен белгиленген бийиктиктен ашкан тоскоолдуктарды чектөөчү беттерден тышкары объекттердин же имараттардын курулушу боюнча, мындай курулуштун АКнын учуу коопсуздугуна тийгизген таасирин аэронавигациялык изилдөө максатында, КР ЖАО менен консультация жүргүзүү жана макулдашуу камсыз кылынат. мындай курулуштун учактардын учуу коопсуздугуна тийгизген таасирин изилдөө үчүн аэронавигациялык изилдөө.

305. Бийиктиктери жер деңггээлинен 150 м же андан жогору болгон тоскоолдуктарды чектөө беттеринен тышкары жайгашкан зоналарда жайгашкан объекттер, КР ЖАОнун аэронавигациялык изилдөөсүнүн натыйжасында АК үчүн коркунуч туудурбаган учурда гана тоскоолдуктар катары каралат.

Мындай изилдөөнү даярдоодо сөз болп жаткан учуулардын мүнөзүн эске алып, күндүзгү жана түнкү учуулардын ортосунда айырмаларды аныктоого жол берилет.

§4. Башка объекттер

306. Конууга кирүү бетинен чыгып турган, бирок, ошентсе да визуалдык жана визуалдык эмес каражаттардын оптималдуу жайгашуусуна же ишине терс таасирин тийгизген объекттер, мүмакүн болушунча жоюлат.

307. КР ЖАОнун жүргүзүлгөн аэронавигациялык изилдөөсүнүн жыйынтыктары боюнча ички горизонталдык беттин жана конустук беттин чегинде жумуш аянтында же аба мейкиндигинде АКА үчүн коркунуч туудурган бардык нерселер тоскоолдук катары каралып, жоюлат.

Белгилүү шарттарда, §1-та айтылган каалаган тегизиктерден чыгып турган объекттер АК жана учуу коопсуздугу үчүн коркунуч жаратуусу мүмкүн.

§5. Макулдашуу

308. Физикалык жана юридикалык жактар КР ЖАО менен төмөнкүлөрдү долбоорлооону, курууну, жайгаштырууну, кеңейтүүнү, реконструкциялоону же техникалык кайра куралдандырууну макулдашат: 

1) Аэродромдун тоскоолдуктарын чектөө беттеринен чыгып турган объекттерди;

2) Аэродромдун тоскоолдуктарды чектөө бетинен чыкпаган, бирок ошого карабастан учуунун коопсуздугуна терс таасирин тийгизип, АКга коркунуч келтирген аэродромдун аймагындагы ар кандай объекттерди;

3) Аэродромдорго аба менен жакындоо тилкелеринин чегиндеги, ошондой эле аэродромдун көзөмөлөө пунктунан (АКП) 10 км радиуста ушул тилкелердин чегинен тышкары объекттерди;

4) Жайгашкан жерине карабастан бийиктиги аэродромун деңгээлине салыштырмалуу 45 м же андан бийик болгон, АКПдан 30 км радиустагы объекттерди;

5) Жайгкашкан жерине карабастан, бөлүнгөн участоктун деңгээлинен 45 метр же андан жогору бийиктиги менен объекттерди;

6) Аэродромдун аймагындагы бийик байланыш жана жогорку чыңалуудагы электр берүү линиялары, ошондой эле башка радио жана электр-магниттүү нурлануу объекттерин;

7) Жарылууга кооптуу объекттерди – жайгашкан жерине карабастан;

8) Ишмердүүлүгү аэродромдордун аймагында көрүнүүнү начарлантуучу өнөр жай жана башка ишканаларды.

309. Аэродромго жакын аймактын чегиндеги шаарларды жана калктуу конуштарды өнүктүрүү АКлардын учуу коопсуздугун сактоо жана авиациялык үндөрдүн таасир берүү жана түтөөдөн көрүнүүнү начарлантуу зоналарын эске алуу менен макулдашылат.

310. Макулдашкан физикалык же юридикалык жак 5 жылдын ичинде макулдашылган объектти ишке ашырууга киришпесе, макулдашуу өз күчүн жоготот.

311. Аэродромдун аймагына жанаша жерлерде, АКПдан 15 километрден жакын аралыкта куштардын жана жапайы жаныбарлардын чогулуусуна өбөлгө түзгөн тамак-аш калдыктарынын, таштанылардын концентрацияланган чыгындыларын таштоо жайларын жайгаштырууга, аң, мал багуу фермаларын, мал союучу жайларды курууга тыюу салынат.

312. Физикалык же юридикалык жак КР ЖАОго макулдашууга төмөнкү документтерди берет:

1) Имараттарды, курулуштарды, жана радионурлануучу түзмөктөрдү куруу маселелери боюнча:

а) курулуш / жайгаштыруу объекттеринин тизмесин, алардын негизги мүнөздөмөлөрүн жана максаттарын көрсөтүү менен макулдашуу жөнүндө кат / арыз (радионурлануучу түзмөктөр үчүн иштөө жыштыктары, кубаттуулугу, нурланууну багыттуулугу ж.б. көрсөтүлөт);

б) объекттердин шаарга, калктуу конушка карата жайгашуусу жана аэродромдон алыстыгы;

в) курулуштардын жана объекттердин бийиктиги (радиомачталар, антенналар, ж.б., анын ичинде курулушта колдонулуучу крандар);

г) курулуш участокторунда жер бетинин абсолюттук белгилери;

д) шаарга, калктуу конушка же аэродромго байланган курулуш участогу жана курулуш объекти тартылган, жердин рельефи менен карталар жана / же кырдаалдуу план; 

2) байланыш жана электр берүү линияларын куруу маселелери боюнча:

а) трассанын участогун, алардын негизги мүнөздөмөлөрүн, трасса өткөн калктуу конуштарды көрсөтүү менен электр берүү линияларынын чыңалуусун көрсөтүү менен макулдашуу жөнүндө кат / арыз;

б) электр берүү линияларынын таянычтарынын бийиктиги;

в) масштабы көрсөтүлгөн, жарык тараптары боюнча багытталган, жердин рельефи менен байланыш жана электр берүү линияларынын трассасынын карталары же кырдаалдуу план.

3) Шаарларды жана калктуу конуштарды өнүктүрүү жана пландоо маселелери боюнча:

а) генплан түзүлүп, эсептелген мөөнөттү көрсөтүү менен, генплан долбоорун макулдашуу жөнүндө кат / арыз;

б) учурдагы, долбоорлонуп жаткан жана келечектеги турак, өнөр жай жана башка зоналарын, ошондой эле имараттардын жана курулуштардын бийиктигин көрсөтүү менен генплан;

в) аба транспортунун өнүгүүсүнүн учурдагы абалын жана келечегин чагылдырган «аба кемеси» бөлүмү боюнча генпландын долбооруна түшүндүрмө кат;

г) масштабда үн зоналарынын чектери менен шаар жана аэродромдун өз ара байланыш схемасы;

313. Аэродромдун эксплуатанты аэродромдун аймагында, аба менен жакындоо зоналарында жана аэродромго жакын аймакта объекттердин жана тоскоолдуктардын эсебин жана көзөмөлүн жүргүзөт. Эксплуатант объекттерди долбоорлоо, куруу, жайгаштыруу, кеңейтүү, реконструкциялоо же техникалык кайра куралдандыруу, анын ичинде аба менен жакындоо зоналарында жана аэродромго жакын аймакта ар кандай объекттерди мыйзамсыз куруу жана жайгаштыруу маселелери боюнча жергиликтүү бийлик органдары жана катышуучу физикалык жана юридикалык жактар менен консультация, түшүндүрүү жана макулдашуу иштерин жүргүзүп, КР ЖАОго билдирет.

314. Физикалык жана юридикалык жактар аэродромдун эксплуатанты менен аэродромдун аймагындагы жана аэродромго жакын аймактагы бардык объекттерди долбоорлоону, курууну, жайгаштырууну, кеңейтүүнү, реконструкциялоону же техникалык кайра куралдандырууну макулдашат.

315. Аэродромдун эксплуатанты КР ЖАО менен аэродромдун аймагындагы жана аэродромго жакын аймактагы бардык объекттерди долбоорлоону, курууну, жайгаштырууну, кеңейтүүнү, реконструкциялоону же техникалык кайра куралдандырууну макулдашат жана КР ЖАОго макулдашууга төмөнкү документтерди берет:

1) Куруу / жайгаштыруу объекттеринин тизмесин, алардын негизги мүнөздөмөлөрүн жана багытын көрсөтүү менен макулдашуу жөнүндө кат / арыз;

2) Негизги аэродромдук объекттерден / элементтерден алыстыгын көрсөтүү менен аэродромго карата объекттердин жайгашкан жери;

3) Курулууучу, тургузулуучу, реконструкциялануучу объекттин долбоорлук документациясы;

4) Курулучуучу / тургузулуучу курулуштардын жана объекттердин бийиктиги;

5) Курулушта колдонулган жабдуулар жана курулуш крандары;

6) Курулуш участокторунда жер бетиндеги абсолюттук белгилер;

7) Аэродромдун негизги объекттерине / элементтерине байланган курулуш участоктору жана курулуш объекттери тартылган жердин рельефи менен карталар жана / же кырдаалдуу план;

8) Курулуп жаткан / орнотулуп жаткан объекттин морттук мүнөздөмөлөрү;

9) Бар болсо, жакын жайгашкан имараттардын жана / же бийигирээк объекттердин салыштырмалуу бийиктиги жөнүндө маалымат көрсөтүлгөн материалдар;

10) Учуу коопсуздугуна коркунуч келтирүүсү мүмкүн болгон (курулуш мүунөзү же жабдууларды / орнотмолорду эксплуатациялоо процессинде) объекттин өзгөчөлүктөрү жана мүнөздөмөлөрү;

11) аэродромдун аймагындагы объекттерди долбоорлоо, куруу, жайгаштыруу, кеңейтүү, реконструкциялоо же техникалык кайра куралшдандыруу менен алектенген аткаруучу юридикалык жана жеке жактардын персоналын окутуу процедуралары бар экендиги жана иштин ушул түрлөрүн аэродромдун аймагында жүзөгө ашырууда алар менен өз ара аракеттенүү технологиялары бар экендиги жөнүндө маалымат.

Глава 5. Аэродромдун визуалдык аэронавигациялык каражаттары

§1. Көрсөткүчтөр жана сигналдык түзмөктөр

316. Аэродром эң азында бир шамал көрсөткүч менен жабдылат.

317. Шамал көрсөткүч учуп бара жаткан же аэродромдун жумуш аянтындагы АКдан байкалып тургандай жана ага жакын жайгашкан объекттер жараткан абанын бузулушу таасир этпегендей жайгаштырылат.

318. Шамал көрсөткүч кесилген конус формасына ээ, узундугу кеминде 3,6 м, негизиндеги диаметри 0,9 м кем эмес кездемеден тигилет. Көрсөтүүч жер бетиндеги шамалдын багытын так көрсөтүп, шамалдын ылдамдыгы жөнүндө жалпы түшүнүк бере тургандай кылып жасалат. Шамал көрсөткүчтүн түсүн же түстөрүн, ал кеминде 300 м бийиктиктен ачык көрүнүп, окула тургандай фонду эске алуу менен тандоо керек. Ак же кызгылт сары болгон бир түс колдонулат. Бир өңчөй эмес фондо шамал көрсөткүчтүн зарыл болгон контрасттуулугун камсыздоо үчүн эки түстүн айкалышы колдонулган учурларда, кызгылт сары түстүн ак менен, кызыл түстүн ак менен же кара түстүн ак менен айкалышына артыкчылык берилет жана түстөр биринчиси жана акыркысы күңүрт түскө ээ болуш үчүн кезектешкен беш тилкенин формасында жайгашат.

319. Шамал көрсөткүчтүн жайгашкан жери диаметри 15 м тегерек деп белгиленген 1,2 м туурасы бар тилке менен көрсөтүлөт. Шамал көрсөткүчтүн таянычы тегерекченин борборунда жайгашат жана тилкенин түсү контрасттулукту камсыздоо үчүн ак түскө артыкчылык берилип тандалат. 

320. Түнкү убакта колдонууга арналган аэродромдо эң азында бир шамал көрсөткүчкө жарык берилет.

321. Эгерде каралган болсо, конуу багытынын көрсөткүчү аэродромдо көрүнүктүү жерде жайгашат.

322. Конуу багытынын көрсөткүчү Т-сымал формага ээ.

323. Кондуруучу "Т" калыбы жана минималдуу өлчөмдөрү 5-1-сүрөттө көрсөтүлгөн. Кондуруучу "Т" үчүн ак же кызгылт сары түс тандалат, жана тандоо бул белги жайгашкан фон менен кайсы түс жакшы контрастта болооруна жараша болот. Кондуруучу "Т" түнкү мезгилде колдонулган учурларда, ага же жарык берилет, же ак жарыктар менен белгиленет. 

324. Көзөмөлдөлүүчү аэродромдун командалык-диспетчердик пунктунда сигналдык прожектор каралат.

325. Сигналдык прожектор төмөнкүлөрдү аткаруусу үчүн кызыл, жашыл жана ак сигналарды берет:

1) Каалаган талап кылынган объектке кол менен багытталуусу үчүн;

2) Көрсөтүлгөн түстөрдүн каалаганы менен, андан кийин башка түстөрдүн каалаганы менен сигнал берүү үчүн;

3) Морзе азбукасы менен үч түстүн бирин колдонуп, эң азында мүнөтүнө бир сөз  ылдамдыгы менен билдирүүлөрдү берүү үчүн.

5-1-сүрөт. Конууну багытынын көрсөткүчү

326. Нурдун чачырап кетүү бурчу, 3°тан ашкан жарыктын чоң эмес интенсивдүүлүгүндө, 1°тан кем эмес жана 3°тан ашык эмес. Эгерде сигналдык жарык күндүз колдонууга арналган болсо, түстүү жарыктын жаркыраган күчү 6000 кд-дан кем эмес.

327. Сигнал аянтчасы горизонттон 10°тан ашык бурчта 300 м бийиктиктен бардык тараптан көрүнүп тургандай жайгашат.

328. Сигнал аянтчасы - бул капталы 9 метрден кем эмес төрт чарчы формасындагы тегиз горизонталдуу бет.

329. Сигнал аянтчасынын түсү, ал колдонулган сигнал белгилеринин түсүнө контрасттуу болуп тандалып алынат жана ал кеминде 0,3 м кең ак тилке менен курчалуусу керек.

§2. Маркирлөө

330. Эки (же андан көп) УКТ кесилишкенде, УКТнын четиндеги белгилерди кошпогондо, эң маанилүү УКТга маркирлөөчү белгилер колдонулат, ал эми калган УКТнын(лардын) маркирлөөсү жабылат. Эң маанилүү УКТнын маркирлөөсү кесилиштерде улантылат же үзүлөт.

331. Маркирлөө көз карашынан УКТнын маанилүүлүк деңгээли төмөнкү тартипте бааланат:

1) 1-чи – конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТ;

2) 2-чи – конууга так эмес кирүү үчүн жабдылган УКТ;

3) 3-чи – жабдылбаган УКТ.

332. УКТ менен РЖ кесилишкенде, УКТнын маркирлөөсү колдонулат жана үзүлүп калган УКТнын четин маркирлөөдөн тышкары, РЖ маркирлөөсү үзүлөт.

333. УКТнын маркирлөөчү белгилери ак түскө ээ. УКТнын ачык түстүү беттеринде маркирлөө белгилери байкалуусу үчүн, алар кара боёк менен курчалат.  

Маркирлөө белгилери коюлган беттерде илишүү мүнөздөмөлөрүнүн начарлоо тобокелдигин төмөндөтүү үчүн, тийиштүү түрдөгү боёк колдонулат.

334. РЖнын, УКТдагы бурулуш аянтчаларындагы жана АК токтоочу жайлардагы маркирлөө белгилери сары түскө ээ, эгерде жабуу бетинин сары түс менен контрасттуулугу камсыздалбаса, РЖнын маркирлөө белгилерин көрүнүктүү кылуу үчүн, аларды 10 см кеңдиктеги кара түс менен курчоого уруксат берилет.

335. Перрондун коопсуздук сызыктары АК токтоочу жайларды маркирлөө үчүн колдонулган түскө контрасттуу болгон, байкалган түскө ээ.

336. Учуулар түнкү мезгилде аткарылган аэродромдордо жасалма жабууну маркирлөө анын көрүнүүсүн жакшыртууга арналган жарык чагылдыруучу материалдарды колдонуу менен аткарылат.

337. Жасалма жабуусу жок РЖ жасалма жабуусу бар РЖ үчүн каралган маркирлөөгө ээ.

§3. УКТны белгилөөчү маркирлөө

338. Жасалма жабуусу бар УКТлардын босогосуна УКТны белгилөөчү маркирлөө белгилери коюлат.

339. Жасалма жабуусу жок УКТ босоголоруна УКТны белгилөөчү маркирлөө коюлат.

340. УКТы белгилөөчү маркирлөө 5-2-сүрөттө көрсөтүлгөндөй, УКТнын босогосунда жайгашат.

I категория боюнча конууга так кирүү үчүн жана конууга так эмес кирүү үчүн жабдылган УКТ

II жана III категория боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТ

А. жалпы типтеги УКТ жана конууга так кирүү үчүн жабдылган бардык УКТ

В. Параллелдүү УКТ

С. Схемалардын варианы

Конууга так эме кирүүгө арналган УКТ

Жабдылбаган УКТлар

5-2-сүрөт. УКТны, анын октук сызыгын жана босогосун белгилөөчү маркирлөө

341. УКТны белгилөөчү маркирлөө эки орундуу сандан турат, ал эми параллелдүү УКТларда сандык белгилерге тамга кошулат. Жалгыз УКда, эки же үч параллелдүү УКТларда, бул эки орундуу сан конууга кирүү жагынан караганда, УКТнын огунун магниттик азимутунун ондон бирине жакындыгын көрсөткөн бүтүн сан. Төрт жана андан ашык параллелдүү УКТларда жанаша турган УКТлардын бир тобу жакынкы магниттик азимуттун ондон бирине жакындап, ал эми жанаша турган УКТлардын башка тобу магниттик азимуттун кийинки ондон бирине жакынкы маанисине жакындоо менен номерленет. Эгерде жогорудагы эреже боюнча бир орундуу сан алынса, анда анын алдына нөл коюлат.

Эскертүү: Бардык берилмелер метр менен көрсөтүлгөн.

5-3-сүрөт. УКТны белгилөөчү маркирлөө үчүн колдонулган сан жана тамга белгилеринин формасы жана катнаштары

342. Параллелдүү УКТлар бар болсо, УКТны белгилөөчү ар бир сан конууга кирүү жагынан караганда көрсөтүлгөн иретте солдон оңго жайгашкан, төмөндө жайгашкан сандардын бири менен толукталат: 

1) Эки параллелдүү УКТ үчүн: L, R;

2) Үч параллелдүү УКТ үчүн: L, С, R;

3) Төрт параллелдүү УКТ үчүн: L, R, L, R;

4) Беш параллелдүү УКТ үчүн: L, С, R, L, R же L, R, L, С, R;

5) Алты параллелдүү УКТ үчүн: L, С, R, L, С, R.

343. Сан жана тамга белгилери 5-3-сүрөттө көрсөтүлгөн формага жана катнашка ээ. 5-3-сүрөттө көрсөтүлгөндөрдөн кем эмес өлчөмдөр колдонулат, бирок өлчөмөрдү, сандар УКТнын босогосун белгилөөгө кошулганда, сандык маанилер УКТнын босогосунун маркирленүүчү тилкелеринин ортосундагы аралыкты тийиштүү түрдө толтуруусу үчүн, көбөйтүү зарыл.

§4. УКТнын октук сызыгын маркирлөө

344. Жасалма жабуусу бар УКТда октук сызыкты маркирлөө каралат.

345. 330-пунктта каралган маркирлөө үзүлгөн учурлардан тышкары, УКТнын октук сызыгын маркирлөө УКТнын октук сызыгын бойлой, 5-2-сүрөттө көрсөтүлгөндөй УКТны белгилөөчү маркирлөөнүн ортосунда жайгашат.

346. УКТнын октук сызыгын маркирлөө - бул бири-биринен бирдей аралыкта жайгашкан, бирдей узундуктагы тилкелерден турган сызык. Интервалы бар октук тилкенин узундугу 50 метрден кем эмес жана 75 метрден ашпайт. Ар бир тилкенин узундугу, кайсынысы чоң болгонуна жараша, жок эле дегенде, интервалга же 30 метрге барабар.

347. Тилкелердирн туурасы төмөнкүлөрдөн кем эмес:

1) 0,90 м, II жана III категориялары боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТларда;

2) 0,45 м, 3 же 4 код номери менен белгиленген, конууга так эмес кирүү үчүн жабдылган УКТларда, жана I категория боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТларда;

3) 0,30 м, 1 же 2 код номери менен белгиленген, конууга так эмес кирүү үчүн жабдылган УКТларда, жана жабдылбаган УКТларда. 

§5. УКТ босогосун маркирлөө

348. Жасалма жабуусу бар жабдылган УКТларда жана 3 же 4 код саны бар, жасалма жабууга ээ, эл аралык коммерциялык аба транспорту тарабынан колдонууга арналган жабдылбаган УКТларда УКТнын босогосунда маркирлөө каралат.

349. 3 же 4 код саны бар, жасалма жабууга ээ, эл аралык коммерциялык аба транспортуна кирбеген, жабдылбаган УКТларда УКТнын босогосунда маркирлөө каралат.

350. Жасалма жабуусу жок УКТларда УКТнын босогосунда маркирлөө каралат.

351. УКТнын босогосунун маркирлөөчү тилкелери босогодон 6 м аралыкта башталат.

352. УКТнын босогосун маркирлөө, 5-2-сүрөттө (А) жана (В) кеңдиги 45 м УКТ үчүн көрсөтүлгөн УКТнын октук сызыгына карата симметриялуу жайгашуучу, бирдей өлчөмдөгү узата тилкелердин катарынан турат. Тилкелердин саны УКТнын туурасына төмөнкүдөй дал келет:

Туурасы 45 м же андан жогору болгон, конууга так эмес кирүү үчүн жабдылган УКТдагы учурлардан тышкары, алар 5-2-сүрөттө (С) көрсөтүлгөндөй жайгашуусу мүмкүн.

353. Тууралжын багытта тилкелер, кайсы тууралжын аралык аз болуусуна жараша, УКТнын четинен 3 метрден алыс эмес ​​же УКТнын октук сызыгынын эки тарабынан 27 м аралыкта жайгашат. УКТны белгилөөчү маркирлөө УКТнын босогосун маркирлөөнүн чектеринде аткарылган учурда, УКТнын октук сызыгынын ар бир тарабында кеминде үч тилке жайгашат. УКТны белгилөөчү маркирлөө босогонун маркирлөөсүнүн үстүндө жайгашкан учурларда, тилкелер УКТнын бүткүл туурасы боюнча чийилет. Тилкелердин узундугу кеминде 30 м жана туурасы 1,8 м, тилкелеринин аралыгы болжол менен 1,8 м болот, ал эми УКТнын бүткүл туурасы боюнча тилкелер чийилген учурларда, УКТнын октук сызыгына жакынкы эки тилкенин ортосунда кош интервал сакталат, ал эми УКТны белгилөөчү маркирлөө УКТнын босогосун маркирлөөнүн чегинде жайгашкан учурда, бул интервал 22,5 метрге барабар болот.

354. Эгерде УКТнын босогосу жылып кетсе же УКТнын башы УКТнын октук сызыгына перпендикулярду болбосо, босогону маркирлөөгө 5-4-сүрөттө (В) көрсөтүлгөндөй тууралжын сызык кошуу керек.

355. Тууралжын сызыктын туурасы 1,8 метрден кем эмес болот.

356. УКТнын жылып кеткен босогосунун алдында жайгашкан бөлүгүндөгү УКТнын босогосу туруктуу жылган учурда, 5-4-сүрөткө (В) ылайык жебе-көрсөткүчтөр тартылат.

357. УКТнын босогосу убакытлуу жылганда ал 5-4-сүрөткө (А) же (В) ылайык маркирленет, жана тилкелери жебе-көрсөткүтөргө айланган УКТнын октук сызыктарын маркирлөөдөн тышкары, жылган босогого чейинки бардык маркирлөөчү белгилер жоюлат.

УКТ босогосу узакка созулбаган мезгилге жылган учурда, УКТга бул белгилерди боёк менен чийүүнүн ордуна жылган босогонун маркирлөөчү белгилериндей формадагы жана түстөгү маркерлерди колдонууга жол берилет.

Жылган босогого чейинки УКТнын участогу АКнын кыймылы үчүн жарактуу эмес болсо, бул участокту жабуу жөнүндө эскертүүчү маркирлөө аткарылат.

Убактылуу жылдырылган УКТ босогосу

УКТнын башы

А. Убактылуу жылдырылган УКТ босогосу

Тууралжын сызык

УКТнын жылган босогосу

Болжол.w/2

Жебенин учунун өлчөмү А мисалындагыдай болот

УКТнын башы

В. Убактылууже туруктуу жылдырылган УКТ босогосу

5-4-сүрөт. УКТнын жылган босогосун маркирлөө

§6. Мээленген конуу чекитин маркирлөө

358. Конуунун мээленген чекитин маркирлөө жасалма жабуга ээ жана 2, 3 же 4 код номери менен белгиленген, жабдылган УКТнын ар бир башындагы конууга кирүү жагынан чийилет.

359. Конуунун мээленген чекитин маркирлөө төмөнкүлөрдүн ар бир башындагы конууга кирүү жагынан чийилет:

1) 3 же 4 код номери менен белгиленген, жасалма жабуусу бар жабдылбаган УКТнын;

2) мээленген конуу чекитин тагыраак белгилөө тылып кылынган учурда,

1 код номери менен белгиленген, жасалма жабуусу бар жабдылган УКТнын.

360. Мээленген конуу чекитин маркирлөө, Глиссаданын визуалдык индикациялоо тутуму менен жабдылган УКТда маркирлөөнүн башы глиссаданын башталган чекитине дал келген учурлардан тышкары, 5-1-таблицада көрсөтүлгөндон кем эмес аралыкка барабар УКТнын босогосунан башталган аралыкта башталат.

361. Мээленген конуу чекитин маркирлөө ачык көрүнүп турган эки тилкеден турат. Бул тилкелердин өлчөмдөрү жана ички беттеринин ортосундагы тууралжын аралык 5-1-таблицанын маанисине дал келет. Конуу зонасын маркирлөө болгон учурларда, белгиленген аралыктын зоналык белгилеринин ортосундагы тууралжын аралык, конуу зонасынын маркирлөө белгилеринин ортосундагыдай болот.

5-1-таблица.

Мээленген конуу чекитин маркирлөөнүн жайгашуусу жана өлчөмдөрү

а – Көрсөтүлгөн диапазондордун чоң маанилери байкалуунун жогорку даражасы зарыл болгон учурларда колдонууга арналган.

б – Маркирлөөчү белгилердин резинадан булгануусун азайтуу максатында, тууралжын интервал көрсөтүлгөн маанилердин чегинде өзгөрөт.

в – Бул сандар 1-главада келтирилген «Аэродромдордун код белгилери» 1-1-таблицанын 2-элементинде көрсөтүлгөн негизги шассинин тышкы дөңгөлөктөрүнүн ортосундагы аралыктын маанилерин эске алуу менен алынган.

§7. Конуу зонасын маркирлөө

362. Конууга так кирүү үчүн жабдылган, 2, 3 же 4 код номерине ээ болгон, жасалма жабуулуу УКТнын конуу зонасынын бетине бул зонаны маркирлөө аткарылат.

363. Конуу зонасын маркирлөө конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТнын же жасалма жабуулуу, жабдылбаган УКТнын конуу зонасында, эгерде ал 3 же 4 код номерине ээ болсо, каралышы керек жана конуу зонасынын көрүнүктүүлүгүн жогорулатып коюу жакшы. 

364. Конуу зонасын маркирлөө УКТнын октук сызыгына карата симметриялуу жайгаштырылган жупташтырылган тик бурчтуу белгилерден турат жана мындай жупташкан белгилердин саны жеткиликтүу конуу аралыгына тиепшелүү жана, ал жерде көрсөтүлгөн маркирлөө УКТнын конууга кирүүсүнүн эки багытына тең, анын босоголорунун ортосундагы аралыкка төмөнкүдөй чийилүүсү керек:

365. Конуу зонасын маркирлөө 5-5-сүрөттө көрсөтүлгөн эки схеманын бирине дал келет. 5-5-сүрөттө (А) көрсөтүлгөн схема үчүн, маркирлөө белгилеринин узундугу кеминде 22,5 м, туурасы 3 м болот. 5-5-сүрөттө (В) көрсөтүлгөн схемада, ушул маркирлөө белгилеринин ар бир тилкесинин узундугу 22,5 м жана туурасы 1,8 м, ал эми жакынкы тилкелердин интервалы 1,5 м. Тик бурчтуктардын ички тараптарынын ортосундагы тууралжын интервал, эгерде берилген болсо, мээленген конуу чекитин маркирлөө үчүн аналогиялуу интервалга барабар. Эгерде мээленген конуу чекитин маркирлөө каралбаса, тик бурчтуктардын ички тараптарынын ортосундагы тууралжын интервал 5-1-таблицада (тиешелүүлүгүнө жараша 2, 3, 4 же 5-тилкелер) мээленген конуу чекитин маркирлөө үчүн көрсөтүлгөн тууралжын интервалга дал келет. Маркирлөө белгилеринин жуптарынын ортосундагы тууралжын интервал, мээленген конуу чекитинин маркирлөөсүнө дал келген же бул маркирлөөдөн 50 метрдин чегинде жайгашкан конуу зонасынын маркирлөө белгилеринин жубу схемадан чыгарылган учурлардан тышкары, УКТнын босогосунан баштап 150 метрди түзөт.

Конуу зонасын маркирлөө

А.Негизги схема

Мээленген конуу чекитин маркирлөө – жайгашуусу жана өлчөмдөрү боюнча 5-1-таблицаны караңыз

Маркирлөө тилкелери

Туурасы

Интервалы

Минималдуу узундугу

Конуу зонасын маркирлөө

Талаа четин маркирлөө

В. Аралыгын белгилөө менен

5-5-сүрөт Мээленген конуу чекитин жана конуу зонасын маркирлөө (узундугу 2400 м же андан ашык болгон УКТлар үчүн көрсөтүлгөн)

366. 2 код номери бар, конууга так эмес кирүү үчүн жабдылган УКТ үчүн, мээленген конуу чекитин маркирлөөнүн башынан 150  м аралыкта конуу зонасын маркирлөөнүн кошумча эки тилкеси чийилет.

§8. УКТнын четтерин маркирлөө

367. Жасалма жабуулуу УКТларда, анын чектеринин жана капталдагы коопсуздук тилкелеринин же курчаган жердин ортосунда контраст болбогон учурда, УКТ босоголорунун ортосуна УКТнын четтерин маркирлөө аткарылат.

368. Конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТда, анын чектеринин жана капталдагы коопсуздук тилкелеринин же курчаган жердин ортосунда контраст болгондугуна карабастан, УКТнын четтерин маркирлөө аткарылат.

369. УКТнын четтерин маркирлөө эки тилкеден турат жана, УКТнын туурасы 60 иметрден ашпаган учурлардан тышкары, алардын ар бири, ар бир тилкенин тышкы чети болжол менен УКТнын жээгине дал келгендей болуп УКТнын капталдагы чегин бойлой жайгашат. Бул учурларда бул тилкени УКТнын октук сызыгынан 30 м аралыкта жайгаштыруу зарыл.

370. УКТда бурулуш аянтчасы болгон учурда УКТнын четтерин маркирлөө УКТ менен УКТдагы бурулуш аянтчасынын ортосундагы участокто чийилет.

371. УКТнын четин белгилеген маркирлөөчү тилкенин жалпы туурасы, туурасы 30 м болгон УКТда, эң азында 0,9 м же андан ичке УКТларда 0,45 м түзөт.

§9. РЖ октук сызыгын маркирлөө

372. 3 же 4 код номери менен белгиленген, УКТны тейлеген муз тоңуудан коргоочу зонадагы же перрондогу, жасалма жабуусу бар РЖда октук сызыкты маркирлөө УКТнын октук сызыгы менен АК токтоочу жайлардын ортосундагы участокто үзгүлтүксүз багтыллауусун камсыздоо үчүн ылайыкталып аткарылат.

373. 1 же 2 код номери менен белгиленген, УКТны тейлеген муз тоңуудан коргоочу зонадагы же перрондогу, жасалма жабуусу бар РЖда октук сызыкты маркирлөө УКТнын октук сызыгы менен АК токтоочу жайлардын ортосундагы участокто үзгүлтүксүз багтыллауусун камсыздоо үчүн ылайыкталып аткарылат.

374. РЖнын октук сызыгын маркирлөө рулдук башкаруу стандарттык каттамынын бир бөлүгү болгон жана төмөнкүдөй жасалма жабуусу бар УКТда аткарылат:

1) УКТнын октук сызыгын маркирлөөсү жок;

2) РЖнын октук сызыгы УКТнын октук сызыгына дал келбеген жерде.

375. УКТнын жанындагы күтүү жайына жакындоону көрсөтүү зарыл болгон учурда, РЖ октук сызыгынын жакшыртылган маркирлөөсүн камсыздоо керек.

РЖ октук сызыгынын жакшыртылган маркирлөөсүн камсыздоо УКТга санкциясыз чыгуунун алдын алуу чараларынын бири болуп саналат.

376. РЖ октук сызыгынын жакшыртылган маркирлөөсү, эгерде ал камсыздалса, ар бир РЖ/УКТ кесилишине жасалат.

377. РЖнын түз бөлүгүндө, октук сызыктын маркирлөөсү РЖнын октук сызыгы боюнча чийилет. РЖнын бурулушунда октук сызыктын маркирлөөсү түз сызыктуу участоктон, ийри сызыктуу участоктун тышкы четине чейинки туруктуу аралыкты сактоо менен уланат. 

378. РЖ менен УКТнын кесилишинде, РЖ УКТдан чыгуу катары кызмат кылган учурда, РЖнын октук сызыгынын маркирлөөсү ийри сызык боюнча УКТнын октук сызыгынын маркирлөөсү менен 5-6 жана 5-26-сүрөттө көрсөтүлгөндөй биригүүсү керек. РЖнын октук сызыгынын марикрлөөсүн УКТнын октук сызыгына параллелдүү, 3 же 4 код номери бар УКТ үчүн тийишүү чекитинин артынан, эң азында 60 м аралыкка жана 1 же 2 код номери менен белгиленген УКТ үчүн эң азында 30 м аралыкка улантуу керек.

379. 374-пунктка ылайык, УКТда РЖнын октук сызыгын маркирлөө камсыздалса, маркирлөө орнотулган РЖнын октук сызыгында жайгашат.

УКТнын жанындагы күтүү жайын маркирлөө

А схемасы: туурасы 0,15 метрди түзгөн 4 сызык жана 3 интервал

В схемасы: 0,6 м интервалы менен туурасы 0,3 метрден 2 сызык

Аралыктагы күтүү жайын маркирлөө

5-6-сүрөт. РЖны маркирлөө

(УКТнын негизги маркирлөөсү менен бирге көрсөтүлгөн)

380. Ал төмөнкүлөр менен камсыздалган учурларда:

1) РЖнын октук сызыгынын жакшыртылган маркирлөөсү А схемасына («РЖны маркирлөө» 5-6-сүрөттө көрсөтүлгөндөй) дал келген УКТнын жанындагы күтүү жайынан УКТдан башталган кыймылдын багытында 47 метрге чейинки аралыкка уланат.

2) РЖнын октук сызыгынын жакшыртылган маркирлөөсү УКТнын жанындагы башка күтүү жайдын маркирлөөсү менен кесилишкен учурда, мисалы, УКТнын жанындагы биринчи күтүү жайын маркирлөөдөн 47 метрдин чегинде жайгашкан, II же III категориясы боюнча конууга так кирүү үчүн УКТ, РЖнын октук сызыгынын жакшыртылган маркирлөөсү УКТнын жанындагы күтүү жайынын кесилип өткөн маркирлөөсүнө чейин жана андан кийин 0,9 м аралыкта үзгүлтүккө учурайт. РЖнын октук сызыгынын жакшыртылган маркирлөөсү маркирлөө менен УКТнын жанындагы күтүү жайы, чоңдуктардын кайсынысы көбүрөөк болсо, эң азында үч пунктирдик сызыкка же башынан аягына чейин 47 м аралыкка кесилишкенден кийин уланат.

3) Эгерде РЖнын октук сызыгынын жакшыртылган маркирлөөсү РЖ / РЖ кесилишинен өтсө, анда УКТнын күтүү жайын маркирлөөдөн 47 м аралыкта жайгашкан РЖнын октук сызыгынын жакшыртылгоан маркирлөөсү кесилген РЖнын октук сызыгы РЖнын октук сызыгынын жакшыртылган маркирлөөсүн кесип өткөн чекитке чейин же андан кийин 1,5 м аралыкка үзүлөт. РЖнын октук сызыгынын жакшыртылган маркирлөөсү, РЖ/РЖ кесилишкенден кийин, чоңдуктардын кайсынысы көбүрөөк болсо, эң азында үч пунктирдик сызыкка же башынан аягына чейин 47 м аралыкка уланат.

4) РЖнын эки октук сызыгы УКТнын жанындагы күтүү жайын маркирлөө менен кесилишкен чекитте же ал чекитке чейин бириксе, ички пунктирдик сызыктын тилкесининр узундугу 3 метрден кем эмес болот.

5) Күтүү жайынын маркирлөөсү УКТнын эки тарабында тең чийилип, ал эми маркирлөөчү белгилердин ортосундагы аралык 94 метрден кем эмес болгон учурларда, РЖнын октук сызыгынын жакшыртылган маркирлөөсү бул аралыкка толук созулат. РЖнын октук сызыгынын жакшыртылган маркирлөөсү УКТнын жанындагы күтүү жайлардын ар биринин маркирлөөчү белгилеринин чегинен чыкпайт.

(1-эскертүү)

(2-эскертүү)

1-эскертүү. Контраст үчүн эасалма жабуунун ачык түсү менен кара фон.

2-эскертүү. Сары түстүү бүтүн октук сызык

А) көлөмдөрү

Б) экинчи күтүү жайы

Эң азында үч тилке

В)  Кесүүчү РЖ

Г) Т-сымал кесилиш

Д) эки күтүү жайынын ортосунда

5-7-сүрөт. РЖнын октук сызыгынын жакшыртылган маркирлөөсү

381. РЖнын октук сызыгын маркирлөөнүн туурасы, ал 5-6-сүрөттө көрсөтүлгөндөй, УКТнын жанында күтүү жайынын маркирлөөсү менен же арадагы күтүү жайынын маркирлөөсү менен кесилишкен учурлардан тышкары, эң азында 15 см болуп, узундугу боюнча бүтүн сызык түрүндө чийилет.

382. РЖнын октук сызыгынын жакшыртылган маркирлөөсү 5-7-сүрөттө көрсөтүлгөн маркирлөөгө дал келет.

§10. УКТдагы бурулуш аянтчасын маркирлөө

383. УКТда бурулуш аянтчасы бар болсо, АК 180°ка бурулуп, УКТнын октук сызыгына багытталып жайгашуусу үчүн, үзгүлтүксүз багыттоо үчүн УКТдагы бурулуш аянтчасынын маркирлөөсү камсыздалат.

384. УКТдагы бурулуш аянтчасын маркирлөө УКТнын октук сызыгынан бурулуш аянтчасына чейин ийри сызыктуу участокко ээ. Ийри сызыктын радиусу УКТдагы бурулуш аянтчасы арналган АКнын маневрдүүлүк мүнөздөмөлөрү жана рулдук башкаруунун кадимки ылдамдыктары менен салыштырылат. УКТдагы бурулуш аянтчасынын маркирлөөсүнүн УКТнын октук сызыгы менен кесилиши 30отан ашпайт.

385. УКТдагы бурулуш аянтчасын маркирлөө 3 же 4 код номери бар УКТ үчүн кесилиш чекитинен 60 метрден кем эмес аралыкта жана 1 же 2 код номери бар УКТ үчүн 30 метрден кем эмес аралыкта УКТнын октук сызыгынын маркирлөөсүнө параллелдүү уланат.

386. УКТдагы бурулш аянтчасын маркирлөө АКны 180°ка бурулуш аткарылган чекитке чейин рулдук башкаруу түз сызыктуу участок боюнча ишке ашкандай болуп багыттоону камсыздайт. УКТдагы бурулуш аянтчасынын маркирлөөсүнүн түз сызыктуу участогу УКТдагы бурулуш аянтчасынын сырткы четине параллелдүү болуусу керек.

387. АКнын 180°ка бурулушун жүргүзүүгө мүмкүндүк берген ийри сызыктын профили тумшук дөңгөлөгүнүн 45°тан ашпаган бурулуш бурчуна негизделет.

388. Бурулуш аянтчасын маркирлөө схемасы, АКнын кабинасы УКТдагы бурулуш аянтчасынын маркирлөөсүнүн үстүндө турганда, АКнын шассисинин каалаган дөңгөлөгү УКТнын бурулуш аянтчасынын четинен 138-пунктта көрсөтүлгөн аралыктан кем эмес алыстыкта болуусу зарыл.

Маневрлөөнү жеңилдетүү үчүн дөңгөлөктүн E жана F код тамгасы бар АК үчүн аянтчанын четинен көбүрөөк алыстоосу камсыздалат.

389. УКТнын бурулуш аянтчасын маркирлөөнүн туурасы эң азына 15 см болуп, узундугу боюнча бүтүн сызык түрүңдө чийилет.

§11. УКТнын жанындагы күтүү жайын маркирлөө

390. УКТнын жанындагы күтүү жайын маркирлөө УКТнын жанындагы күтүү жайын бойлой жасалат.

391. РЖ жана жабдылбаган УКТ, конууга так эмес кирүүгө арналган УКТ же учуп чыгууга арналган УКТ кесилишкен жерде, УКТнын жанындагы күтүү жайын маркирлөө 5-6-сүрөттөгү А схемасына ылайык келет. 

392. Эгерде РЖ жана I, II же III категориялары боюнча конууга так кирүүгө арналган УКТ кесилишкен жерде УКТнын жанында бир күтүү жай камсыздалган учурда, УКТнрын жанындагы күтүү жайын маркирлөө 5-6-сүрөттөгү А схемасына ылайык келет. Эгерде мындай кесилиште УКТнын жанында эки же үч күтүү жайы камсыздалса, УКТга эң жакын күтүү жайын маркирлөө 5-6-сүрөттүн А схемасына ылайык келет, ал эми УКТдан алысыраак жайгашкан күтүү жайлары 5-6-сүрөттөгү В схемасына ылайык келет.

393. 220-пунктуна ылайык белгиленген УКТнын жанындагы күтүү жайында жасалган УКТнын жанындагы күтүү жайын маркирлөө 5-6-сүрөттө көрсөтүлгөн А схемасы боюнча аткарылат.

394. УКТнын жанындагы күтүү жайды маркирлөөнүн өлчөмдөрү, белгилүү бир шарттарга жараша, 5-8-сүрөттө көрсөтүлгөн А1 (же А2) схемасына же В1 (же В2) схемасына ылайык келет.

395. УКТнын жанындагы күтүү жайынын көрүнүктүүлүгүн жогорулатуу зарыл болгон учурда, тийиштүү учурларда, УКТнын жанындагы күтүү жайын маркирлөө 5-8-сүрөттө көрсөтүлгөн А схемасы же В схемасы боюнча аткарылышы керек.

УКТнын жанындагы күтүү жайынын жогорку көрүнүктүүлүгү УКТга санкциясыз чыгууга жол бербөө үчүн талап кылынат.

396. В схемасы боюнча аткарылган УКТнын жанындагы күтүү жайды маркирлөө анын узундугу 60 метрден ашык болгон участокто жайгашкан учурларда, УКТнын жанындагы күтүү жайларын маркирлөөнүн аягындагы бетке коңшу белгилердин ортосунда бирдей максималдуу 45 м интервалы менен «II кат» же «III кат» шарттуу белгиси (категорияга жараша) коюлат. Тамгалардын бийиктиги кеминде 1,8 м болуп, алар күтүү жайын белгилөөнүн чегинен 0,9 метрден алыс эмес жайгашат.

397. УКТ/УКТ кесилишинде УКТнын жанындагы күтүү жайын маркирлөө рулдук башкаруунун стандарттык каттамынын бир бөлүгү болгон УКТнын октук сызыгына перпендикулярдуу жасалат. Маркирлөө схемасы 5-8-сүрөттө көрсөтүлгөн А схемасына ылайык келет.

§12. Арадагы күтүү жайларын маркирлөө

398. Арадагы күтүү жайларын маркирлөө арадагы күтүү жайын бойлой жасалат.

399. Арадагы күтүү жайын маркирлөө РЖга жанаша турган, обочолонгон муз тоңууну жоюу/эскертүү станциясынын чыгаруучу чегинде жасалат.

400. Эгерде арадагы күтүү жайын маркирлөө жасалма жабуусу бар эки РЖнын кесилишинде жасалса, анда ал кесип өтүүчү РЖнын жакынкы четинен жетиштүү алыстыкта, РЖга туурасынан жайгашат, рулдук башкаруудагы АКлардын ортосундагы коопсуз аралыкты камсыздоо үчүн, ал орду боюнча «стоп» сызыгынын жарыктары менен же арадагы күтүү жайларынын жарыктары менен, алар болгон жерде, дал келет.

            А схемасы    Б схемасы

2 сызык жана ар биринин туурасы 0,15 м болгон 3 интервал

Ар бири 0,3 метрден 2 сызык 0,6 м 1 интервал

5-8-сүрөт. УКТнын жанындагы күтүү жайын маркирлөө

401. Жанаша турган РЖнын обочолонгон муз тоңууну жоюу/эскертүү станциясынын чыгаруучу чегинин жанындагы арадагы күтүү жайынын маркирлөөсү менен октук сызыгынын ортосундагы аралык 3-1-таблицанын 11-тилкесинде көрсөтүлгөндөн кем болуп аныкталат.

402. Арадагы күтүү жайын маркирлөө 5-6-сүрөттө көрсөтүлгөндөй, бир пунктирдик сызыкты элестетет.

§13. VOR аэродромдук текшерүү пунктун маркирлөө

403. Аэродромдо VOR аэродромдук текшерүү пункту бар болсо, ал тийиштүү маркирлөө жана белги менен белгиленет.

404. VOR аэродромдук текшерүү пунктун орнотуу ордун тандоо КРАЭ-10до көрсөтүлгөн.

405. VOR аэродромдук текшерүү пунктун маркирлөө борбору болуп биринчи VOR сигналын кабыл алуу үчүн АК орнотулган жер кызмат кылат.

406. VOR аэродромдук текшерүү пунктун маркирлөө 6 м диаметрлүү тегеректи элестетет жана туурасы 15 см сызык болуп чийилет (5-9-сүрөттү (А) караңыз.

407. Эгерде АКны белгилүү бир багытта орнотуу зарыл болсо, тегеректин борбору аркылуу зарыл болгон азимутка ылайык сызык жүргүзүү керек. Сызык тегеректин чегинен зарыл болгон багытта 6 метрге чыгып, жебе менен аякташы керек. Сызыктын туурасы 15 см болуусу керек (5-9-сүрөттү (В) караңыз).

А. багыттоочу сызыгы жок

В. Багыттоочу сызыгы бар

Эскертүү: Багыттоочу сызык аба кемесин белгилүү бир багытта орнотуу зарыл болгон учурда гана керек болот.

5-9-сүрөт. VOR аэродромдук текшерүү пунктун маркирлөө

408. VOR аэродромдук текшерүү пунктун маркирлөө ак түстө болуусу зарыл, бирок анын түсү РЖнын маркирлөөсүнөн айрымалануусу керек. Контрасттуулук үчүн маркирлөө кара боёк менен курчалат.

§14. АК токтоочу жайларын маркирлөө

409. АК токтоочу жайларын маркирлөө перрондогу жабуулуу, белгиленген жерлерге жана муз тоңуудан коргоо зоналарына жасалат.

410. Перрондогу жабуулуу, белгиленген жерлердеги жана муз тоңуудан коргоо зоналарындагы АК токтоочу жайларын маркирлөө 232 жана 244-пункттарда тийиштүү түрдө көрсөтүлгөн коопсуз аралыктарды камсыздоо үчүн ылайыкталып жайгаштырылат.

411. АК токтоочу жайларын маркирлөө өзүнө, токтоочу жайда жайгаштыруу схемасына жараша жана башка токтоочу жайга орнотуу каражаттарына кошумча катары, токтоочу жайды белгилөө, руль менен башкарып кирүү сызыгы, бурулуш маркери, бурулуш сызыгы, орнотуу сызыгы, АКны токтотуучу Т-сымал белги, «стоп» сызыгы, тейлөө зоналары жана руль менен башкарып чыгуу зоналары сыяктуу элементтерди камтуусу керек.

412. АК токтоочу жайын белгилөө (тамга жана/же сан) руль менен башкарып кирүү сызыгынын бир бөлүгү болуп саналат жана руль менен башкарып кирүү сызыгынын башталышынан кийин кичинекей аралыкта жайгашат. Белгилөө бул токтоо жайын колдонуп жаткан АКнын экипажынын кабинасынан айрымаланып тургандай бийиктикке ээ.

413. Перронду ийкемдүү колдонууну камсыздоо максатында, АКнын токтоо жайларынын эки түрлүү маркирлөөсү бири-биринин үстүнө чийилип, токтоочу жайдын кайсы маркирлөөсүнө баш ийүү керек экенин аныктоо кыйын болгон, же тийиштүү эмес маркирлөөгө баш ийүүдө коопсуздукту камсыздоого коркунуч жаралган жерлерде, токтоочу жайды белгилөөгө маркирлөөнүн ар бир түрү арналган АК түрүнүн белгилөөсүн кошуу керек.

414. Руль менен башкарып кирүү, бурулуш жана руль менен башкарып чыгуу сызыктары узундук боюнча үзгүлтүксүз жана туурасы 15 см-дан кем эмес. Токтоо жайын маркирлөөнүн бир же бир нече түрү бурулуш радиусу кичинекей болгон АК үчүн арналган токтоочу жайдын, сызыктын кандайдыр бир маркирлөөсүнө жасалган жерлерде үзгүлтүксүз, ал эми башка АКлар үчүн – үзүлмө болуусу керек. Кыймыл схемасы татаал перрондордо руль менен башкарып кирүү сызыктары алар арналган токтоочу жайлардын номерин маркирлөө менен толукталат.

415. Руль менен башкарып кирүү, бурулуш жана руль менен башкарып чыгуу ийри сызыктуу участокторунун радиустары бул маркирлөө арналган бурулуштун эң чоң радиусу бар АКнын түрүнө ылайык келет.

416. Эгерде АК бир гана багытта жүрсө, руль менен башкарып кирүү же чыгуу сызыктарынын бир бөлүгү катары жүрүү багытын көрсөткөн жебелер кошулат.

417. Бурулуш маркери каалаган болжолгон  бурулуш башталган чекитте, сол учкучтун жайгашкан жеринен багыт боюнча руль менен башкарып кирүү сызыгына тик бурч алдында жайгашат. Маркердин узундугу жана туурасы, тиешелүүлүгүнө жараша кеминде 6 м жана 15 см түзөт, жана бурулуштун багытын көрсөтүү үчүн жебеге ээ. Бурулуш маркеринин жана руль менен башкарып кирүү сызыгынын ортосунда сакталышы керек болгон интервалдар учкучтун көрүү чөйрөсүн эске алуу менен АКнын ар кандай түрүнө жараша өзгөрүлүп турат.

418. Эгерде бирден ашык бурлуш маркери жана/же «стоп» сызыгы талап кылынса, аларды шартту белгилер менен белгилөө керек.

419. Токтоочу жайга орнотуу сызыгы берилген токтоочу жайда АКнын октук сызыгынын уландысы менен дал келгендей жана токтоочу жайга орнотууда маневрлөөнүн аяккы этабында учкучка көрүнгүдөй болуп жасалышы керек. Анын туурасы кеминде 15 см болушу керек. АКнын кээ бир түрлөрүнө арналган токтоочу жайды орнотуу сызыгын 5-11-сүрөттө көрсөтүлгөндөй, АК түрүн белгилөөнү аткаруу менен АКнын тумшук тирөөчтөрүн орнотуу жерлерин маркирлөө менен толуктоого жол берилет. 

420. «Стоп» сызыгы токтоочу жайга орнотуу сызыгына тик бурч алдында, сол учкучтун турган жеринен болжолдонгон токтоо чекитине багытталып чийилет. Анын узундугу жана туурасы тиешелүүлүгүнө жараша кеминде 6 м жана 15 см болушу керек.

«Стоп» сызыгы менен руль менен башкарып кирүү сызыгынын ортосунда сактала турган интервалдар учкучка көрүнүп турган мейкинди эске алуу менен өзгөрөт.

§15. Перрондогу коопсуздук сызыктары

421. Коопсуздук сызыктары жабуулуу перрондо жер үстүндөгү каражаттарды токтоочу жайга орундаштыруу жана жайгаштыруу схемаларын эске алуу менен чийилет.

422. Перрондогу коопсуздук сызыктары жер үстүндөгү транспорттук каражаттар жана АКны тейлөө үчүн башка жабдуулар тарабынан колдонулуу, АКдан коопсуз алыстоону камсыздоо үчүн арналган зоналарды белгилөө үчүн ылайыкталып чийилет.

423. Перрондогу коопсуздук сызыктары, жер үстүндөгү каражаттарды токтоочу жайларга орундаштыруу жана жайгаштыруу схемаларына жараша, өзүнө канаттын учунан башталган коопсуз аралык сызыгы жана кызматчы жолдордун чектөөчү сызыктары сыяктуу элементтерди камтыйт.

424. Перрондог коопсуздук сызыгынын туурасы, эң азында 10 см-ди түзүп, түздөн түз узундугу боюнча чийилет.

425. Тейлөө зонасынын контуру сегиз бурчтук түрүндө, туурасы 0,15 м, кызыл түстүү бүтүн сызык болуп чийилет. Сегиз бурчтуктун өлчөмдөрү эксплуатациялануучу АКлардын габариттерине дал келүүсү зарыл. Сегиз бурчтуктун бардык тараптары АКнын четки габариттик чекиттеринен 2,0 метрге алысташы керек.

426. Перрондогу кыймыл үчүн жабык зонаны маркирлөө перрондогу атайын жабдуулардын (мисалы, телескоптук трапты) кыймылы үчүн жабык жана/же аларды орундаштыруу жана көчүрүү үчүн арналган участокторго жасалат. Маркирлөөнүн түсү жана өлчөмү 5-12-сүрөттө келтирилген.

§16. Кыймыл каттамындагы күтүү жайын маркирлөө

427. Каттамдагы күтүү жайын маркирлөө УКТ менен бардык каттамдардын кесилиштеринде жасалат.

428. Кыймыл каттамындагы күтүү жайын маркирлөө күтүү жайындагы кыймыл каттамына туурасынан жайгашат.

429. Кыймыл каттамындагы күтүү жайын маркирлөө жергиликтүү жол кыймылынын эрежелерине дал келет.

§17. Милдеттүү түрдө аткарыла турган нускамаларды камтыган маркирлөө

430. Милдеттүү түрдө аткарыла турган нускаманы камтыган белгини орнотуу мүмкүн болбогон учурда, нускаманы аткаруу үчүн, жасалма жабуунун бетинде милдеттүү түрдө аткарыла турган нускаманы камтыган маркирлөө камсыздалат.

431. Эгерде РЖнын туурасы 60 метрден ашык болсо, же УКТга санкциясыз чыгууга жол бербөөгө көмөктөшүү максатында, милдеттүү түрдө аткарыла турган нускаманы камтыган белги милдеттүү түрдө аткарыла турган нускаманы камтыган маркирлөө менен толукталат.

432. Милдеттүү түрдө аткарыла турган нускаманы камтыган маркирлөө, 5-10-сүрөттө (А) көрсөтүлгөндөй, А, В, С же D код тамгалары  бар РЖга, туурасынан, УКТнын жанындагы күтүү жайын маркирлөөнү күтүү тарабында РЖнын октук сызыгына карата симметриялуу жасалат. Ушул маркирлөөнүн эң жакын жээги менен УКТнын жанындагы күтүү жайын же РЖнын октук сызыгын маркирлөөнүн ортосундагы аралык кеминде 1 м болушу керек.

433. Милдеттүү түрдө аткарылуучу нускамаларды камтыган маркирлөө, 5-10-сүрөттө (В) көрсөтүлгөндөй, Е же F код тамгасы бар РЖга РЖнын октук сызыгын  маркирлөөнүн ар бир тарабына жана УКТнын жанындагы күтүү жайын маркирлөөнү күтүү тарабына жасалат.  Маркирлөөнүн эң жакынкы жээги менен УКТнын жанындагы күтүү жайын маркирлөөнүн же РЖнын октук сызыгын маркирлөөнүң ортосундагы аралык кеминде 1 м болушу керек.

434. Эксплуатациялык көз караштан зарыл болгон учурлардан тышкары, милдеттүү түрдө аткарыла турган нускаманы камтыган маркирлөө УКТга чийилбейт.

435. Милдеттүү түрдө аткарыла турган нускаманы камтыган маркирлөө кызыл фондогу ак түстүү жазууну элестетет. «КИРҮҮГӨ ТЫЮУ САЛЫНАТ» маркирлөөсүнөн тышкары, жазуу милдеттүү түрдө аткарыла турган нускаманы камтыган тийиштүү белгинин аналогиялык маалыматын берет.

Тейлөө зонасынын контуру

АКны токтотуучу «Т» сымал белги

1-руль менен башкарып кирүү, бурулуш, руль менен башкарып чыгуу сызыгы

2-ТЖ номери

3-АКны токтотуучу «Т» сымал белги

4-тейлөө зонасынын контуру

5-атайын унаалардын токтотуучу «Т» белгиси

6-автотранспорттун кыймыл жолдору

4 код номерлүү аэродромдор үчүн

1, 2, 3 код номерлүү аэродромдор үчүн

Эскертүү: өлчөмдөр метр менен көрсөтүлгөн

5-10-сүрөт. АК токтоочу жайларын маркирлөө

436. «КИРҮҮГӨ ТЫЮУ САЛЫНАТ»  маркирлөөсү кызыл фондогу ак түстүү «КИРҮҮГӨ ТЫЮУ САЛЫНАТ» жазуусун элестетет.

437. Маркирлөө жана жабуунун бети жетиштүү деңгээлде контрасттуу болбогон учурда, милдеттүү түрдө аткарыла турган нускаманы камтыган маркирлөө, ак же кара түскө артыкчылык берилип, тийиштүү рама менен жээктелет.

Сары түс

Кара түс

5-11-сүрөт. АКнын тумшук тирөөчтөрүн орнотуу жайларын маркирлөө

Кызыл түс

5-12-сүрөт. Перрондогу кыймыл үчүн жабык зонаны маркирлөө

438. Белгинин бийиктиги, C, D, E же F код тамгаларына тиешелүү жазуулар болсо 4 м, жана А же В код тамгаларына тиешелүү жазуулар үчүн 2 м болушу керек. Жазуулардын формасы жана өлчөмү 3-тиркемеде көрсөтүлгөн талаптарга жооп берет.

439. Фон тик бурчтуу формага ээ жана тигинен жана туурасынан жазуунун чегинен чыгуу 0,5 метрден кем болушу керек. 

А. A, B, C же D код тамгалары менен РЖ

В. E жана F код тамгалары менен РЖ

5-13-сүрөт. Милдеттүү түрдө аткарыла турган нускаманы камтыган маркирлөө

§18. Көрсөтүүчү маркирлөө

440. Көрсөткүч белгини орнотуу каралган, бирок КР ЖАОнун аэронавигациялык изилдөөлөрүнүн натыйжалары боюнча корутунду боюнча белги коюу дээрлик максатка ылайык келбеген жерлерде, жабуунун бетине көрсөтүүчү маркирлөө чийилет.

441. Эксплуатациялык көз караштан зарылчылыгы болгон учурда, көрсөткүч белгини көрсөтүүчү маркирлөө менен толуктоо керек.

442. Көрсөтүүчү (жайгашкан жери/багыты) маркирлөө РЖнын татаал кесилиштерине чейин жана андан кийин жана эксплуатациялоо тажрыйбасы РЖнын жайгашкан жерин кошумча маркирлөө жер үстүндөгү навигацияда учуу экипажына көмөк көрсөтөөрүн күбөлөндүргөн учурларда чийилет.

443. Көрсөтүүчү (жайгашкан жер) маркирлөө РЖнын боюндагы чоң узундуктун үзгүлтүксүз интервалдары бар жабуунун бетине жасалат.

444. Көрсөтүүчү маркирлөө зарыл болгон жерде жана жакындап келе жаткан АКнын кабинасынан көрүү оңой болгондой РЖнын же перрондун бетине туурасынан жайгашуусу керек.

445. Көрсөтүүчү маркирлөө төмөнкүлөрдөн турат:

1) Орунду белгилеген белгини алмаштырганда же толуктаганда, кара фондогу сары түстүү жазуулар;

2) Кыймыл багытын же дайындалган жерди белгилеген белгини алмаштырганда же толуктаганда, сары фондогу кара түстүү жазуулар.

446. Маркирлөө фону жана жабуунун бети жетиштүү деңгээлде контрасттуу болбогон учурларда, маркирлөө төмөнкүлөрдү камтыйт:

1) Кара түстүү жазуулар болсо, кара жээктөөнү;

2) Сары түстүү жазуулар болсо, сары жээктөөнү;

447. Белгинин бийиктиги 4 м болушу керек. Жазуулардын формасы жана өлчөмдөрү 3-тиркемеде көрсөтүлгөн талаптарга дал келет.

§19. Жарыктар

448. Аэродромго жакын жайгашкан калаган аэронавигациялык эмес жарык АКнын коопсуздугуна коркунуч жаратат, коркунуч булагын жоюу үчүн четтетилет, тосулат же башка жол менен модификацияланат.

449. АКлардын учуусунун коопсуздугуна лазердик нурланткычтардын кооптуу таасирине жол бербөө үчүн аэродромдордун айланасына төмөнкүдөй корголгон зоналар түзүлөт:

1) Лазердик нурлардын таасири жок учуу зонасы (LFFZ);

2) Лазердик нурлардын таасири жагынан кескин учуу зонасы (LCFZ);

3) Лазердик нурлардын таасирине сезгич учуу зонасы (LSFZ).

5-14, 5-15 жана 5-18-сүрөт учуу өндүрүшүн талаптагыдай коргоону камсыздаган таасир жана арлык деңгээлин аныктоо үчүн колдонулушу мүмкүн.

Корголгон үч учуу зоналарында (LFFZ, LCFZ и LSFZ) лазердик нурларды колдонууга чектер бир гана көрүнгөн лазердик нурларга тиешелүү. Учуулардын коопсуздугуна таасирин тийгизбеген, мындай жол менен колдонулган лазердик нурланткычтар  бул чектөөлөргө кирбейт. Навигация аткарылган аба мейкиндигинин бардык аймактарында каалаган көрүнгөн же көрүнбөгөн лазер нурунун нурлануу деңгээли максималдуу жол берилген таасирден (МРЕ) ашпайт же ага барабар, буга мындай нурланууга карата КР ЖАОго билдирүү жөнөтүлүп, уруксат алынган учурлар кирбейт. 

Корголгон учуу зоналары аэродромдун айланасында лазер нурланткычтарын колдонуу тобокелин азайтуу максатында орнотулат.

450. Өзүнүн интенсивдүүлүгүнүн, конфигурациясынын же түсүнүн натыйжасынан улам жер үстүндөгү аэронавигациялык жарыктарды так таанууга жолтоо болуп, же туура ориентациядан адаштырган жер үстүндөгү аэронавигациялык эмес жарыкты, мындай божомолду жок кылуу үчүн, четтетүү, тосуу же башка жол менен модификациялоо керек. Төмөнкү зоналардын чегинде абадан байкалган жер үстүндөгү бардык аэронавигациялык эмес жарыктарга өзгөчө көңүл бурулат:

1) 4 код номери менен белгиленген, жабдылган УКТ: УКТнын босогосунан жана башынан эң азында 4500 м узундукка жана УКТнын октук сызыгынын уландысынан эки тарабы боюнча 750 м кеңдикке узаган УКТнын босогосунун алдындагы жана УКТнын башындагы участоктордун чегинде;

2) 2 же 3 код номерлери менен белгиленген, жабдылган УКТ: көрсөтүлгөн узундук эң азында 3000 метрди түзүүсү керек болгон учурлардан тышкары, 1) учурдагыдай эле;

3) 1 код номери менен бегиленген, жабдылган УКТ жана конууга кирүү зонасынын чегиндеги жабдылбаган УКТ.

Лазер нурларынын таасири жагынан кескин учуу зонасы

Лазер нурларына сезгич учуу зонасы

Аэродромдун эксплуатанты аныктайт

АКЧ

-лазер нурларынын таасири жок учуу зонасы

5-14-сүрөт. Корголгон учуу зоналары

5-15-сүрөт. Бир нече УКТ болгон учурда, лазер нурларынын таасири жок учуу зонасы

Корголгон учуу зоналары

Ашуу

Аэродромду эксплуатациялоо боюнча жергиликтүү органдар тарабынан аныкталуусу керек

Лазер нурларынын таасирине сезгич учуу зонасы

Лазер нурларынын таасири жагынан кескин учуу зонасы

Лазер нурларынын таасири жок учуу зонасы

Аныктоо керек

Аэродромдун көзөмөлдүк чекити (ARP)

5-16-сүрөт. Көрүнгөн лазер нурлары үчүн нурлануунун максималдуу деңгээлдерин көрсөтүү менен корголгон учуу зоналары

451. Жер үстүндөгү аэронавигациялык жарыктар кеме жүргүзүүгө жарактуу суу мейкиндигине жакын жайгашкан болсо, бул жарыктар кеме жүргүзүүгө кыйынчылык жаратпоосуна көңүл буруу керек. 

452. Жер үстүндөгү жакындоо жарыктары жана аларды колдоочу тирөөчтөр морт болот, жана буга:

1) колдоочу тирөөчтүн бийиктиги 12 метрден ашса, морттукка карата талаптар үстүңкү 12 метрлик бөлүккө гана колдонулган учурлар кирбейт;

2) колдоочу тирөөч морт эмес объекттерин курчоосунда болсо, тирөөчтүн курчап турган объекттердин үстүндө турган бөлүгү гана морт болгон учурлар кирбейт.

453. Арматура же жакындоо жарыктарынын тирөөчү конструкцияларынын байкалып туруусу жетиштүү эмес болгон учурларда, аларды тийиштүү түрдө маркирлөө зарыл.

454. Жер үстүндөгү УКТ, ТАТ жана РЖ жарык түрлөрү морт болот. Алар реактивдүү АКлардын винттерине жана гондолаларына чейинки аралыктын запасын камсыздоо үчүн жер үстүндө жетиштүү түрдө төмөн жайгашат.

455. УКТлардын, ТАТтардын, РЖлардын жана перрондордун бети менен тең жайгашкан жарыктардын арматурасы бузулбастан жана АКга зыян келтирбестен, АКнын дөңгөлөктөрү жараткан жүктү көтөрүүгө ылайыкталып курулуп, орнотулат.

456. Тереңдетилген түрдөгү орнотулган жарыктын жана авиациялык шинанын тийишүү бетиндеги, жылуулук өткөрүүнүн жана радиациялык жылытуунун эсебинен жылытуунун натыйжасы болгон температура 10 мүнөттүк контакттын ичинде 160° Стан ашпашы керек.

457. УКТны колдонуу, эгерде болсо, жакындоо жарыктарынын тутумунун жакынкы секциясынын интенсивдүүлүгү менен макулдашылган, минималдуу көрүнүү шарттары жана айланадагы жарык берүү үчүн УКТ жарыктары жетиштүү интенсивдүүлүккө ээ.

Жакындоо жарыктарынын тутумунун интенсивдүүлүгү УКТнын жарыктарынын интенсивдүүлүгүнөн жогорураак, бирок корс өтмөлөргө жол берилбейт, себеби бул учкучка конууга кирүү учурунда көрүнүүнүн өзгөрүүсү жөнүндө жалган таасир жаратат.

458. Жогорку интенсивдүүлүктөгү жарык тутуму болгон учурда, белгилүү бир шартарга жараша жарыктардын интенсивдүүлүгүн түзөтүүнү ишке ашырууга мүмкүндүк берген, аны жөнгө салуучу тийиштүү каражаттар каралат. Интенсивдүүлүктү бөлөк жөнгө салуу же башка тийиштүү ыкмалар төмөнкү тутумдар орнотулган учурларда интенсивдүүлүктү макулдашуу үчүн каралат:

1) Жакындоо жарыктарынын тутуму;

2) УКТга конуу жарыктары;

3) УКТга кирүү жарыктары;

4) УКТнын чектөөчү жарыктары;

5) УКТнын октук жарыктары;

6) Конуу зоналарынын жарыктары;

7) РЖнын октук жарыктары.

459. ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А 2-1 – А 2-10-сүрөтүндө негизги нурду чийген эллипстин ичинде жана чегинде жарык күчүнүн максималдуу мааниси ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А 2-1 – А 2-11-сүрөтүнө жалпы эскертүүлөрдүн 2-тиркемесинде камтылган талаптарга ылайык өлчөлгөн жарык күчүнүн минималдуу маанисинен үч эседен ашык болбойт.

460. ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А 2-12 – А 2-20-сүрөтүндө негизги нурду чийген тик бурчтуктун ичинде жана чегинде жарык күчүнүн максималдуу мааниси ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А 2-12 – А 2-21-сүрөтүнө жалпы эскертүүлөрдүн 2-тиркемесинде камтылган талаптарга ылайык өлчөлгөн жарык күчүнүн минималдуу маанисинен үч эседен ашык болбойт.

§20. Авариялык жарык менен сигнал берүү тутуму

461. УКТ жарык менен сигнал берүү тутуму менен жабдылган жана энергия менен камсыздоонун резервдик булактары жок аэродромдо, жарык менен сигнал берүү тутуму иштебей калган учурда жок дегенде негизги УКТда тез орнотулган авариялык жарыктар каралат. Авариялык жарыктар ошондой эле тоскоолдуктарды маркирлөө же РЖларды жана перрондорду белгилөө үчүн колдонулат.

462. УКТда орнотулган авариялык жарыктар жабдылбаган УКТ үчүн талап кылынган жарыктардын конфигурациясына дал келет.

463. УКТга түстүү кириш жана чектөөчү жарыктарды орнотуу мүмкүн эмес болгондо, бардык жарыктарга интенсивдүүлүгү өзгөрүлүп турган ак түскө жол берилип, бул түргө жакындаган учурлардан тышкары, авариялык жарыктардын түсү УКТнын жарык менен сигнал берүү тутумуна коюлган талаптарга жооп берет.

§21. Аэронавигациялык маяктар

464. Зарыл болгон учурда, эксплуатациянын шарттары талап кылса, түнкү шарттарда колдонууга арналган ар бир аэродромдо аэродромдук же таануучу маяк орнотулат.

465. Эксплуатациялык зарылчылык бул аэродромду колдонгон АКлардын кыймылынын талаптарына негизделип, ошондой эле аэродромду курчап турган жердин фонунда аэродром белгиленип, ачык көрүнүп турган өзгөчө белгилердин жана аэродромдун жайгашкан жерин аныктоочу, башка визуалдык жана визуалдык эмес каражаттардын бар болушун эске алуу менен аныкталат.

466. Түнкү мезгилде колдонууга арналган аэродромдо, төмөнкү шарттардын бири же бир нечеси болгон учурда, аэродромдук маяк каралат:

1) АК негизинен навигацияны визуалдык каражаттардын жардамы менен аткарат;

2) Көрүнүүнүн чектелген шарттары тез-тез кездешет;

3) Курчап турган жарыктардын болуусунан же жердин өзгөчөлүктөрүнөн улам аэродромдун жайгашкан жерин абадан аныктоо кыйынчылык жаратат.

467. Аэродромдук маяк аэродромго же ага жакынкы фондук жарыктануусу төмөн болгон зонага орнотулат.

468. Маяк эң маанилүү багыттарда аны башка объекттер тоспогудай, жана конууга кирүү учурунда ал учкучтардын көзүн уялтпагыдай кылып жайгашат.

469. Аэродромдук маяк ак жарыктар менен кезектешкен түстүү жарыктарды, же бир гана ак жарыктарды чыгарат. Бардык жарыктардын жыштыгы мүнөтүнө 20-30 түзөт. Эгерде кургак аэродромдордо түстүү жарыктарды чыгарган маяк колдонулса, анда бул жарыктар жашыл түскө ээ, ал эми гидроаэродромдор чыгарган түстүү жарыктар сары түскө ээ болот. Эгерде кургак аэродром гидроаэродром менен айкалышса, түстүү жарыктар, эгерде колдонулса, негизги аэродромдун түс мүнөздөмөлөрү колдонулат.

470. Маяктын жарыгы бардык багыттан көрүнүп турат. Вертикалдуу тегиздикте бийик жердеги бурчтан, тийиштүү ыйгарым укуктуу органдын корутундусу боюнча маяк колдонулган жердин максималдуу бурчунда багытталуу үчүн алгылыктуу болгон бурчка чейин 1°тан ашык эмес жогору карай тарайт, ал эми жылтыраган жарыктын натыйжалуу интенсивдүүлүгү 2000 кд-дан кем эмес болот. 

Фондук жарыктануунун жогорку деңгээлинен арылуу мүмкүн болбогон жерлерде жылтыраган жарыктын натыйжалуу интенсивдүүлүгү эң азында он эсе көбөйөт.

471. Таануу маягы түнкү убакта колдонууга арналган жана абадан башка каражаттар боюнча оңой таануу мүмкүн эмес болгон аэродромдо орнотулат.

472. Таануу маягы аэродромдун фондук жарыктануусу төмөн болгон зонасында жайгашат.

473. Маяк эң маанилүү багыттарда аны башка объекттер тоспогудай болуп, жана ал конууга кирүү учурунда учкучтун көзүн уялтпагыдай болуп жайгашырылуусу керек.

474. Аэродромдун таануу маягынын жарыгы бардык багыттан көрүнүп турат. Вертикалдуу тегиздикте бийик жердин бурчунан КР ЖАОнун аэронавигациялык изилдөөлөрүнүн натыйжалары боюнча маяк колдонулган жердин максималдуу бурчунда багытталуу үчүн алгылыктуу болгон бурчка чейин жогору 1°ка тарайт, ал эми жылтыраган жарыктын натыйжалуу интенсивдүүлүгү 2000 кд-дан кем эмес болот. Фондук жарыктануунун жогорку деңгээлинен арылуу мүмкүн болбогон жерлерде жылтыраган жарыктын натыйжалуу интенсивдүүлүгү эң азында 10 эсе көбөйөт.

475. Таануу маягы аэродромдо жашыл жарыктарды чыгарат.

476. Таануу сигналдары эл аралык Морзе азбукасы менен берилет.

477. Берүү ылдамдыгы, Морзе азбукасынын бир чекитин 0,15тен 0,2 секундга чейин берүүнүн тийиштүү узактыгында, мүнөтүнө 6дан 8 сөзгө чейин болушу керек.

§22. Жакындоо жарыктарынын тутуму

478. Жабдылбаган УКТ. Түнкү мезгилде колдонууга арналган, 3 же 4 код номери бар жабдылбаган УКТны тейлөө үчүн, УКТ көрүнүү жакшы болгон шарттарда гана колдонулган жана башка визуалдык каражаттар жакшы багытталууну камсыздаган учурлардан тышкары, 482-489-пункттарда көрсөтүлгөн жакындоо жарыктарынын жөнөкөй тутуму каралат.

Жакындоо жарыктарынын жөнөкөй тутуму күндүзгү мезгилде визуалдык багытталууну камсыздайт.

479. Конууга так эмес кирүү үчүн жабдылган УКТ. Конууга так эмес кирүү үчүн жабдылган УКТны тейлөө үчүн, УКТ көрүнүү жакшы болгон шарттарда гана колдонулган жана башка визуалдык каражаттар жакшы багытталууну камсыздаган учурлардан тышкары, 482-489-пункттарда көрсөтүлгөн жакындоо жарыктарынын жөнөкөй тутуму колдонулат. I категория боюнча конууга так кирүү үчүн жакындоо жарыктарынын тутумун орнотуу же конууга кирүү үчүн кошумча жарык берүүчү маяктарды орнотуу маселелери каралат.

480. I категория боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТ. I категория боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТны тейлөө үчүн, 490-501-пункттарда көрсөтүлгөн I категория боюнча конууга так кирүү үчүн жакындоо жарыктарынын тутуму каралат.

481. II жана III категориялар боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТ. II жана III категориялар боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТны тейлөө үчүн, 502-521-пункттарда көрсөтүлгөн II же III категориялар боюнча конууга так кирүү үчүн жакындоо жарыктарынын тутуму каралат.

482. Жакындоо жарыктарынын жөнөкөй тутуму УКТнын октук сызыгынын уландысында, мүмкүн болгон жерде, УКТнын босогосунан 420 метрден кем эмес узундукта орнотулган бир катар жарыктардан жана УКТнын босогосунан 300 м аралыкта узундугу 18 м же 30 м болгон жарык горизонтун түзгөн бир катар жарыктардан турат.

483. Жарык горизонтун түзгөн жарыктар октук жарыктардын сызыгына перпендикулярдуу горизонталдуу түз сызык боюнча жакыныраак жана тагыраак жайгашат, жана бул сызык аларды тең экиге бөлүп турат. Жарык горизонтунун жарыктары, 30 м жарык горизонтунун узундугу боюнча УКТнын уланган октук сызыгынан эки тарабы боюнча үзүлүүлөргө жол берилген учурлардан тышкары, бири-биринен бүтүн сызык эффектин жараткан интервал менен орнотулат. Бул үзүлүүлөр, жергиликтүү талаптарды эске алуу менен минимумга келтирилип, ар бири 6  метрден ашпайт.

Жарык горизонтунун жарыктарынын ортосунда 1ден 4 метрге чейинки интервалдар колдонулат. УКТнын улантылган октук сызыгынан ар бир тарапка чыккан үзүлүүлөр капталга чыгуу менен конууга кирүүдөгү багыт боюнча багытталууну жакшырта жана кырсыктан сактоо жана өрткө каршы транспорттук каражаттардын кыймылын жеңилдете алат.

484. Октук сызыкты түзгөн жарыктар, багытталууну жакшыртуу үчүн 30 метрлик интервалдарды колдонууга жол берилген учурлардан тышкары, 60 метрлик тууралжын интервал менен жайгашат. Жакынкы жарык, октук сызыктын жарыктары үчүн орнотулган тууралжын интервалга жараша, УКТнын босогосунан 60 же 30 метр аралыкта жайгашат.

485. Октук сызыкты УКТнын босогосунан 420 м аралыкка узартуу мүмкаүн эмес болгон учурларда, ал жарык горизонтун кошо алгандай кылып, 300 м аралыкка узартуу керек. Бул дагы мүмкүн эмес болгон учурда, октук жарыктар камсыздоо мүмкүн болгон узундукка ээ болот, жана ар бир жарык бул учурда 3 м узундуктагы сызыктуу жарыкты элестетет. Эгерде жакындоо жарыктарынын тутумунда жарык горизонту УКТнын босогосунан 300 м аралыкта жайгашкан  болсо, УКТнын босогосунан 150 м аралыкта кошумча жарык горизонту каралышы керек. 

486. Жарыктар тутуму төмөнкү учурларда УКТнын босогосу аркылуу өткөн горизонталдуу тегиздикте жайгашат:

1) ILS же MLS азимуталдык антеннасынан башка бир дагы объект тутумдун октук сызыгынан 60 метрдин чегинрде жакындоо жарыгынын тегиздигинен чыкпайт;

2) Жарык горизонтунун борбордук бөлүгүнүн же октук сызыктын сызыктуу жарыгынын (алардын аяктарынан тышкары) чегинде жайгашкан жарыктан башка, бардык жарыктар конууга кирүүнү аткарып жаткан АКнын бортунан көрүнүп турат.

Жарыктардын тегиздигинен чыгып турган каалаган ILS орнотмосу же MLS азимуталдык антеннасы тоскоолдук болуп саналат жана тийиштүү түрдө маркирленип, жарыктандырылат.

487. Жакындоо жарыктарынын жөнөкөй тутумундагы жарыктар туруктуу нурдануу жарыктары болуп саналат жана тутумду башка жер үстүндөгү аэронавигациялык жарыктардан жана, эгерде болсо, чоочун жарыктардан оңой айрымалоого мүмкүндүк берген түскө ээ. Октук сызыктын ар бир жарыгы төмөнкүлөрдөн турат: 

1) Жалгыз жарык булагынан же

2) Узундугу эң азында 3 метрди түзгөн сызыктуу жарыктан.

488. Жабдылбаган УКТда орнотулган жарыктар учкучка 3 жана 4-бурулуштардын ортосундагы учуу участогунда жана конууга кирүүнүн аяккы этабында бардык багыттан көрүнүп турушу керек. Жарыктардын интенсивдүүлүгү тутум эсептелген бардык көрүнүү жана жарыктануу шарттары үчүн жетиштүү болушу керек.

489. Так эмес конуу үчүн жабдылган УКТларга орнотулган жарыктар учкучка, анын АКсы визуалдык эмес каражат берген траекториядан кадимки четтөнүн чегинен чыкпаган учурда, конууга кирүүнүн аяккы этабында бардык багыттардан көрүнүп турушу керек. Жарыктар күндүз да, түндө да көрүнүүнүн жана жарыктануунун эң жагымсыз шарттарында багыттагыч катары кызмат кылышы керек, мында тутум өзүнүн эксплуатациялык белгилөөсүн сактоосу керек.

490. I категория боюнча конууга так кирүү үчүн жакындоо жарыктарынын тутму УКТ октук сызыгынын уландысына, мүмкүн болгон жерде, УКТнын босогосунан 900 метрдин чегинде орнотулган жарыктардан жана УКТнын босогосунан 300 м аралыкта узундугу 30 м болгон жарык горизонтун түзгөн бир катар жарыктан турат.

491. Жарык горизонтун түзгөн жарыктар горизлнталдуу түз сызык боюнча тагыраак, октук жарыктардын сызыгына перпендикулярдуу, бул сызык аларды тең экиге бөлгөндөй жайгашат. Жарык горизонтунун жарыктары, УКТнын уланган октук сызыгынан эки тарап боюнча үзүлүүлөр болгон учурлардан тышкары, бири-биринен бүтүн сызык эффектин жараткандай интервалдар менен жайгашат. Бул үзүлүүлөр, жергиликтүү талаптарды эске алуу менен, минимумга келтирилип, ар бири 6 метрден ашпайт.

Жарык горизонтунун жарыктарынын ортосунда 1де 4 метрге чейинки интервалдар колдонулат. УКТнын улантылган октук сызыгынын ар тарабынан үзүлүүлөр капталга чыгуу менен конууга кирүүдө багытталууну жакшыртып, кырсыктан сактоо жана өрткө каршы транспорт каражаттарынын кыймылын жеңилдете алат.

492. Октук сызыкты түзгөн жарыктар 30 метрди түзгөн туурасынын кеткен интервал менен жайгашат, мында жакынкы жарык УКТнын босогосунан 30 м аралыкта жайгашат.

493. Жарыктар тутуму төмөнкү шарттарда УКТнын босогосу аркылуу өткөн горизонталдуу тегиздикте жайгашат:

1) ILS же MLS азимуталдык антеннасынан башка бир дагы объект тутумдун октук сызыгынан 60 метрдин чегинде жакындоо жарыгынын тегиздигинен чыкпайт;

2) Жарык горизонтунун борбордук бөлүгүнүн же октук сызыктын сызыктуу жарыгынын (алардын аяктарынан тышкары) чегинде жайгашкан жарыктан башка, бардык жарыктар конууга кирүүнү аткарып жаткан АКнын бортунан көрүнүп турат.

Жарыктардын тегиздигинен чыгып турган каалаган ILS орнотмосу же MLS азимуталдык антеннасы тоскоолдук болуп саналат жана тийиштүү түрдө маркирленип, жарыктандырылат.

494. Октук жарыктар жана I категория боюнча конууга так кирүү үчүн жакындоо жарыктарынын тутумунун жарык горизонтунун жарыктары өзгөрмө ак түстү туруктуу чыгарган жарык болуп саналат. Октук сызыктын жарыгынын ар бир блогу төмөнкүлөрдөн турат: 

1) Аралык жөнүндө маалымат менен камсыздоо максатында, жалгыз жарык булагынан – узундугу 300 метрди түзгөн октук сызыктын УКТга жакын участогунда, эки катар жарык булагынан – узундугу 300 метрди түзгөн октук сызыктын ортоңку участогунда жана үч катар жарык булагынан – узундугу 300 метрди түзгөн октук сызыктын УКТдан алыскы участогунда;

2) Сызыкуу жарыктан.

495. 1137-пунктта техникалык тейлөөнүн максаттуу көрсөткүчү катары аныкталган жакындоо жарыктарынын эксплуатациялык ишенимдүүлүк деңгээли камсыздалган учурларда, октук сызыктын жарыгынын ар бир блогу төмөнкүлөрдөн турат:

1) Жалгыз жарык булагынан;

2) Сызыктуу жарыктан.

496. Сызыктуу жарыктын узундугу 4 метрден кем эмес. Сызыктуу жарыктар чекиттүү жарык булактарына теңдештирилген жарыктардан турган уурларда, жарыктар 1,5 метрден ашпаган бирдей интервал менен жайгашат.

497. Эгерде октук сызык 495-пункттун 2)пунктчасында же 496-пункттун 2)пунктчасында көрсөтүлгөн сызыктуу жарыктардан турса, ар бир мындай жарык, тутумдун мүнөздөмөлөрүн жана метеорологиялык шарттардын мүнөзүн эске алуу менен, мындай импульстук жарыктар керек болбогон учурлардан тышкары, конденсатордук разряды бар импульстук жарык менен толуктоо зарыл. 

498. 497-пунктта көрсөтүлгөн конденсатордук разряды бар ар бир импульстук жарык тутумдун УКТдан эң алыс жайгашкан жарыктан эң жакын жайгашкан жарыктын багытында, аныкталган ырааттуулук менен секундасына эки жолу күйөт. Мында жакындоо жарыктарынын тутумунун башка жарыктарына карабастан, бул жарыктарды башкарууга мүмкүндүк берген электр тармагынын схемасы колдонулат.

499. Октук сызык 495-пункттун 1)пунктчасында же 496-пункттун 1)пунктчасында көрсөтүлгөн жарыктардан турган учурда, босогодон 300 м аралыкта каралган жарык горизонтуна кошумча катары УКТнын босогосунан 150, 450, 600 жана 750 м аралыкта жарык горизонтунун жарыктары орнотулат. Ар бир жарык горизонтун түзгөн жарыктар бул сызык аларды экиге бөлгөндөй болуп, горизонталдык түз сызык боюнча жакыныраак жана тагыраак октук жарыктардын сызыгына перпендикулярдуу жайгашат. УКТнын улантылган октук сызыгынын эки тарабы боюнча үзүлүүлөр болгон учурлардан тышкары, жарыктар бири-биринен бүтүн сызыктын эффектин жараткандай интервалда жайгашат. Бул үзүлүүлөр, жергиликтүү талаптарды эске алуу менен, минимумга келтирилип, ар бири 6 метрден ашпайт.

500. Эгерде тутумга 499-пунктта көрсөтүлгөн кошумча жарык горизонттору кошулган болсо, алардын тышкы аяктары эки түз сызыкта же УКТнын босогосунан 300 м аралыкта жайгашкан УКТнын октук сызыгында бириккен октук жарыктардын сызыгына параллелдүү жүргөн сызыктарда жатат.

501. Жарыктар ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-1 сүрөтүндө көрсөтүлгөн техникалык талаптарга жооп берүүсү зарыл.

502. II жана III категориялар боюнча конууга так кирүү үчүн жакындоо жарыктарынын тутуму УКТнын октук сызыгынын уландысында мүмкүн болгон жерде, УКТнын босогосунан 900 м узунудукта орнотулган жарыктардан турат. Мындан тышкары, тутум УКТнын босогосунан 270 м узундукта капталдагы жарыктардын эки катарына жана эки жарык горизонтуна ээ: 5-17-сүрөттө көрсөтүлгөндөй, бирөө 150 м аралыкта, экинчиси 300 м аралыкта. 1133-пунктта техникалык тейлөөнүн максаттуу көрсөткүчтөрү катары аныкталган жакындоо жарыктарынын эксплуатациялык ишенимдүүлүк деңгээли камсыздалган учурларда,  тутум УКТнын босогосунан 240 м узундукта капталдагы жарыктардын эки катарына жана эки жарык горизонтуна ээ: 5-18-сүрөттө көрсөтүлгөндөй, бирөө 150 м аралыкта, экинчиси 300 м аралыкта.

900 м узундук I, II жана III категориялардын шарттарында учууларды камсыздоодо каралат, бирок I категориянын шарттарында учууларга чектөөлөр коюлат.

503. Октук сызыкты түзүүчү жарыктар 30 метрге барабар узата интервал менен жайгашат, мында жакынкы жарыктар УКТнын босогосунан 30 м аралыкта жайгашат.

504. Капталдагы катарларды түзгөн жарыктар октук сызыктын эки тарабында, октук сызыктардай эле узата интервал менен жайгашат, бирок жакынкы жарык УКТнын босогосунан 30 м аралыкта жайгашат. 1133-пунктта техникалык тейлөөнүн максаттуу көрсөткүчтөрү катары аныкталган жакындоо жарыктарынын эксплуатациялык ишенимдүүлүк деңгээли камсыздалган учурларда, капталдагы катарлардын курамына кирген жарыктар октук сызыктын ар бир тарабында 60 метрге барабар интервал менен жайгашуусу мүмкүн, мында биринчи жарык УКТнын босогосунан 60 м аралыкта жайгашат. УКТнын босогосуна эң жакын жайгашкан капталдагы катарлардын жарыктарынын ортосундагы тууралжын интервал (көңдөй) 18 метрден кем эмес, 22,5 метрден ашык эмес, 18 м артыкчылыктуу болот, бирок кантсе да тууралжын интервал конуу зоналарынын жарыктарынын ортосуна барабар болот.

505. УКТнын босогосунан 150 м аралыкта каралган жарык горизонту октук жарыктардын жана капталдагы катардын жарыктарынын ортосундагы үзүлүүлөрдү толтурат.

506. УКТнын босогосунан 300 м аралыкта каралган жарык горизонту УКТнын улантылган октук сызыгынан 15 м аралыкка октук жарыктардын эки тарабы боюнча уланат.

507. Эгерде УКТнын босогосунан 300 метрден тышкары октук сызык 511-пункттун 2)пунктчасында же 512-пункттун 2)пунктчасында көрсөтүлгөн жарыктардан турса, УКТнын босогосунан 450, 600 жана 750 м аралыкта кошумча жарык горизонттору каралат.

508. Эгерде тутумга 507-пунктта көрсөтүлгөн кошумча жарык горизонттору кошулган болсо, алардын тышкы аяктары эки түз сызыкта же УКТнын босогосунан 300 м аралыкта жайгашкан УКТнын октук сызыгында бириккен октук жарыктардын сызыгына параллелдүү жүргөн сызыктарда жатат.

509. Жакындоо жарыктарынын тутуму, төмөнкү шарттарда, мүмкүн болушунча УКТнын босогосу аркылуу өткөн горизонталдык тегиздикте жайгашат:

1) ILS же MLS азимуталдык антеннасынан башка бир дагы объект тутумдун октук сызыгынан 60 метрдин чегинде жакындоо жарыгынын тегиздигинен чыкпайт, жана

2) Жарык горизонтунун борбордук бөлүгүнүн же октук сызыктын сызыктуу жарыгынын (алардын аяктарынан тышкары) чегинде жайгашкан жарыктан башка, бардык жарыктар конууга кирүүнү аткарып жаткан АКнын бортунан көрүнүп турат.

Жарыктардын тегиздигинен чыгып турган каалаган ILS орнотмосу же MLS азимуталдык антеннасы тоскоолдук болуп саналат жана тийиштүү түрдө маркирленип, жарыктандырылат.

510. УКТнын босогосунан биринчи 300 метрге II жана III категориялар боюнча конууга так кирүү үчүн жакындоо жарыктарынын тутумунун октук жарыктары, УКТнын босогосу 300 м же андан ашык жылып, октук сызык өзгөрмө интенсивдүүлүктө ак жарыкты чыгарган жалгыз жарык булагынан турган учурлардан тышкары, өзгөрмө ак түстүү сызыктуу жарыктарды элестетет. 1133-пунктта техникалык тейлөөнүн максаттуу көрсөткүчтөрү катары аныкталган жакындоо жарыктарынын эксплуатациялык ишенимдүүлүк деңгээли камсыздалган учурларда, УКТнын босогосунан биринчи 300 метрге II жана III категориялар боюнча конууга так кирүү үчүн жакындоо жарыктарынын тутумунун октук жарыктары төмөнкүлөрдү элестетет:

1) Сызыктуу жарыктарды, УКТнын босогосунан 300 метрден тышкары октук сызык 512-пункттун 1)пунктчасында көрсөтүлгөн сызыктуу жарыктардан турса;

2) Өз ара кезектешкен жалгыз жарык булагы жана сызыктуу жарыктар, УКТнын босогосунан 300 метрден тышкары октук сызык 512-пункттун 2)пунктчасында көрсөтүлгөн жалгыз жарык булагынан турса, бирок биринчи жалгыз жарык булагы УКТнын босогосунан 30 м аралыкта, ал эми биринчи сызыктуу жарык 60 м аралыкта жайгашат; же

3) Жалгыз жарык булагы, УКТнын босогосу 300 м же андан жогору жылса, мында алардын бардыгы өзгөрмө ак жарыкты чыгарат.

511. УКТнын босогосунан 300 метрден тышкары октук жарыктын ар бир блогу төмөнкүлөрдөн турат:

1) УКТнын босогосунан биринчи 300 метрде жайгашкандарга окшогон сызыктуу жарыктардан;

2) 300 м узундуктагы октук сызыктын орточо участогундагы эки катар жарык булактарынан жана УКТнын босогосунан эң алыс жайгашкан, 300 м узундуктагы октук сызыктын участогундагы үч катар жарык булактарынан,

мында алардын бардыгы өзгөрмө ак жарыкты чыгарат.

512. 1133-пунктта техникалык тейлөөнүн максаттуу көрсөткүчтөрү катары аныкталган жакындоо жарыктарынын эксплуатациялык ишенимдүүлүк деңгээли камсыздалган учурларда, УКТнын босогосунан 300 метрден тышкары октук жарыктын ар бир блогу төмөнкүлөрдөн турат:

1) Сызыктуу жарыктан;

2) Жалгыз жарык булагынан,

мында алардын бардыгы өзгөрмө ак жарыкты чыгарат.

513. Эгерде УКТнын босогосунан 300 метрден тышкары октук сызык 511-пункттун 1)пунктчасында же 512-пункттун 1)пунктчасында көрсөтүлгөн сызыктуу жарыктардан турса, 300 метрден тышкары ар бир мындай жарыкты, мындай импульстук жарыктар керек болбогон учурлардан тышкары, тутумдун мүнөздөмөлөрүн жана метеорологиялык шарттардын мүнөзүн эске алуу менен, конденсатордук разряды бар импульстук жарык менен толуктоо зарыл.

514. Конденсатордук разряды бар ар бир импульстук жарык тутумдун УКТдан эң алыс жайгашкан жарыктан эң жакын жайгашкан жарыктын багытында, аныкталган ырааттуулук менен секундасына эки жолу күйөт. Мында жакындоо жарыктарынын тутумунун башка жарыктарына карабастан, бул жарыктарды башкарууга мүмкүндүк берген электр тармагынын схемасы колдонулат.

515. Капталагы катар кызыл түстүү сызыктуу жарыктардан турат. Капталдагы катардын сызыктуу жарыгынын узундугу жана анн жарыктарынын ортосундагы интервал конуу зонасындагы сызыктуу жарыктардыкындай эле болот.

516. Жарык горизонтторун түзгөн жарыктар өзгөрмө ак түстүү туруктуу чыккан жарыктарды элестетет. Бирдей жайгаштырылган жарыктардын ортосундагы интервал 2,7 метрден ашпайт.

517. Кызыл жарыктардын интенсивдүүлүгүн ак жарыктардын интенсивдүүлүгүнө салыштырса болот.

518. Жарыктар ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-1 жана А2-2-сүрөттөрүндө көрсөтүлгөн техникалык талаптарга жооп берет.

18 м артыкчылыктуу

30 же 60 м

Капталкы жээктин жарыгы

УКТнын октук жарыгы

Конуу зонасынын жарыгы 

УКТнын босогосу

Кирүү жарыктары менен УКТнын ортосундагы интервалдар 3,0м макс.

Сызыктуу октук жарык

Капталдагы катардын сызыктуу жарыгы

Конуу зонасындагы жарыктардын ортосундагы аралыкка барабар

Жарык горизонту

5-17-сүрөт. II жана III категориялар боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТлардын босогосунан 300 м участокто жакындоонун жакынкы жарыктары жана УКТнын жарыктары

18 м артыкчылыктуу

30 же 60 м

350 метрден төмөн көрүнүү шарттарында 15 м

Капталкы жээктин жарыгы

Конуу зонасынын жарыгы 

УКТнын октук жарыгы

УКТнын босогосу

Кирүү жарыктары менен УКТнын ортосундагы интервалдар 3,0м макс.

Капталдагы катардын сызыктуу жарыгы

Конуу зонасындагы жарыктардын ортосундагы аралыкка барабар

Жарык горизонту

УКТнын босогосунан 300 метрден тышкары октук сызык сызыктуу жарыктан турганда, жалгыз жарык булагы же октук сызыктын сызыктуу жарыгы

Октук сызыктын сызыктуу жарыгы

Жарык горизонту

5-18-сүрөт. Техникалык тейлөөнүн максаттуу көрсөткүчтөрү катары 10-главада аныкталган, жарыктардын эксплуатациялык ишенимдүүлүк деңгээли камсыздалган учурларда, II жана III категориялар боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТлардын босогосунан 300 м участокто жакындоонун жакынкы жарыктары жана УКТнын жарыктары

§23. Глиссаданын визуалдык индикация тутуму

519. Глиссаданын визуалдык индикация тутуму төмөнкү шарттардын бири же бир нечеси болгон учурда, УКТ башка визуалдык же визуалдык эмес каражаттар менен жабдылганына карабастан, конууга кирүүнү камсыздоо үчүн каралат:

1) УКТ конууга кирүүдө ушундай эле багыттоо керек болгон, турбореактивдүү же башка АКлар тарабынан колдонулса;

2) Төмөнкүлөрдүн натыйжасында, конуу учурунда өз аракеттеринин тууралыгын баалоодо каалаган түрдөгү АКлардын учкучтарында кыйынчылыктар жаралышы мүмкүн болсо:

а) Күндүзгү мезгилде суу мейкиндигинин үстүнөн же бир түрдүү жердин үстүнөн визуалдык ориентирлердин, же түнкү мезгилде конууга кирүү зонасында тышкы жарыктардын санынын жетишсиздигинин;

б) УКТнын айланасынын же эңкейиштеринин ишенимсиз мүнөзү жараткан туура эмес элестетүүнүн.

3) Эгерде АК конууга кирүүнүн нормалдуу траекториясынан төмөн учуп бара жатса, конууга кирүү зонасында объекттердин болушу олуттуу кесепеттерге алып келет, өзгөчө эгерде мындай объекттер тууралуу эскертүүчү визуалдуу эмес же визуалдуу каражаттар жок болсо;

4) УКТнын каалаган башындагы бетинин физикалык абалы, АК учуп жетпей консо же УКТнын чегинен чыгып кетсе, олуттуу коркунуч туудурса;

5) Жер жана басымдык кылуучу метеорологиялык шарттар АКнын конуу учурунда жогорку турбуленттүүлүк зонасына түшүп калуу божомолун пайда кылса.

520. Глиссаданын визуалдык индикациясынын стандарттуу тутумуна, 524-539-пункттарда камтылган техникалык талаптарга жооп берген РАРI жана АРАРI тутумдары кирет.

521. PAPI тутуму, 519-пунктта көрсөтүлгөн бир же бир нече шарттар болсо,  3 же 4 код номери бар УКТда каралат. 

522. PAPI жана APAPI тутумдары, 519-пунктта көрсөтүлгөн бир же бир нече шарттар болсо,  1 же 2 код номери бар УКТда каралат.

523. 1 же 2 код номери бар УКТда APAPI тутуму каралган учурлардан тышкары, УКТнын босогосу нормалдуу жайгашкан жерине карата жылса жана 519-пунктта көрсөтүлгөн бир же бир нече шарттар камсыздалса, РАРI тутуму каралат.

5-19-сүрөт. Глиссаданын визуалдык индикация тутуму

524. PAPI тутуму бирдей аралыкта жайгашкан, түстөрдүн кескин өтүүсү бар төрт көп лампалуу (же эки катар бир лампалуу) жарыктардан турган флангдык горизонттон турат. Физикалык жактан мүмкүн болбогон учурлардан тышкары, тутум УКТнын сол тарабына жайгашат.

Эгерде башка тышкы каражаттар тарабынан камсыздалбаган, УКТ кыйшаюу боюнча визуалдык башкарууну талап кылган АКлар тарабынан колдонулса, УКТнын карама-каршы тарабына экинчи флангдык горизонт орнотулат.

525. APAPI тутуму түстөрдүн кесикн өтүүсү бар эки көп лампалык (же эки катар бир лампалык) жарыкты камтыган флангдык горизонттон турат. Физикалык жактан мүмкүн болбогон учурлардан тышкары, тутум УКТнын сол тарабына жайгашат.

526. Эгерде башка тышкы каражаттар тарабынан камсыздалбаган, УКТ кыйшаюу боюнча визуалдык башкарууну талап кылган АКлар тарабынан колдонулса, УКТнын карама-каршы тарабына экинчи флангдык горизонт орнотулат.

527. PAPI флангдык горизонту конууга кирүү учурунда учкуч:

1) глиссадада же ага жакын болгондо, УКТда жакыныраак жайгашкан эки жарык ага кызыл жана УКТдан алысыраак жайгашкан эки жарык ак болуп көрүнгүдөй;

2) глиссададан жогорураак болгондо, УКТга жакыныраак жайгашкан бир жарык ага кызыл жана УКТдан алысыраак жайгашкан үч жарык ак болуп көргүдөй; жана глиссададан дагы жогорураак болгондо – бардык жарыктар ак болуп көрүнгүдөй;

3) глиссададан төмөн болгондо, УКТгы жакыныраак жайгашкан үч жарык ага кызыл, ал эми УКТдан алысыраак жайгашкан жарык ак болуп көрүнгүдөй; жана глиссададан дагы төмөнүрөөк болгоно бардык жарыктар кызыл болуп көрүнгүдөй даярдалат жана орнотулат.

528. АPAPI флангдык горизонту конууга кирүү учурунда учкуч:

1) глиссадада же ага жакын болгондо, УКТда жакыныраак жайгашкан эки жарык ага кызыл жана УКТдан алысыраак жайгашкан эки жарык ак болуп көрүнгүдөй;

1) глиссададан жогору болгондо, эки жарык тең ага ак болуп көрүнгүдөй;

2) глиссададан төмөн болгондо, эки жарык тең ага кызыл болуп көрүнгүдөй даярдалат жана орнотулат.

529. Жарыктар, 5-20-сүрөттө көрсөтүлгөн орнотуу уруксатын сактоо менен, бул сүрөттө көрсөтүлгөн негизги схема боюнча жайгашат. Флангдык горизонтту түзгөн жарыктар конууга кирип жаткан АКнын учкучу аларды негизинен горизонталдуу сызыктан көргүдөй болуп орнотулат. Глиссадалык жарыктар болушунча төмөн орнотулат жана алардын конструкициясы морт болот.

530. Тутумдар күндүзгү мезгилде да, түнкү мезгилде да учууларды тейлөө үчүн жарактуу болуп саналат.

531. Вертикалдык тегиздикте кызыл түстөн ак түскө өтүү, 300 метрден кем эмес аралыкта турган байкоочу аны 3'төн кем эмес вертикаль боюнча бурчтун чегинде көргүдөй болушу керек.

УКТ

Босого

PAPI типтик флангдык горизонту

АPAPI типтик флангдык горизонту

5-20-сүрөт. РАРI жана АРАРI жайгашуусу

1) РАРI же АРАРI тутуму ILS жана/же MLS тутумдары менен жабдылбаган УКТда орнотулган учурларда, учкуч конууга кирүү траекториясынын туура көрсөтүлүүсүн (5-20-сүрөт, РАРI тутуму үчүн В бурчу жана APAPI тутуму үчүн А бурчу) көзөмөлдөгөн эң төмөн бийиктик бул УКТны үзгүлтүксүз колдонгон эң кескин АКлар үчүн 5-2-таблицада көрсөтүлгөн УКТнын босогосунун үстүндө дөңгөлөктөрдүн бийиктигинин запасын камсыздаган D1 аралыгы эсептелет.

2) РАРI же АРАРI тутуму ILS жана/же MLS тутумдары менен жабдылган УКТда орнотулган учурларда, учкучтун көздөрүнүн деңгээли менен бул УКТны үзгүлтүксүз колдонгон АКнын антеннасынын ортосундагы вертикалдуу аралыктардын диапазондору үчүн визалдуу жана визуалдуу эмес каражаттардын оптималдуу шайкештигин камсыздоо үчүн, D1 аралыгы эсептелет. Бул аралык УКТнын босогосу менен тийиштүү ILS глиссадасы же MLS минималдуу глиссадасы башталган факт боюнча чекиттин ортосундагы аралыкка барабар жана буга учкучтун көздөрүнүн деңгээли менен тийиштүү АКлардын антеннасынын ортосундагы орточо вертикалдуу аралыктардагы айрымага болгон түзөтүү коэффициенти кошулат. Түзөтүү коэффициенти учкучтун көздөрүнүн деңгээли менен ушул АКлардын антеннасынын ортосундагы орточо вертикалдуу аралыкты глиссаданын эңкейиш бурчунун котангенсине көбөйтүү менен аныкталат. Бирок УКТнын босогосунун үстүндөгү дөңгөлөктөрдүн бийиктигинин запасы эч кандай шарттарда 5-2-таблицанын (3)тилкесинде көрсөтүлгөн маанилерден кем болбогондой аралык тандалат.

3) Эгерде АКлардын белгилүү бир түрлөрү үчүн жогорудагы 1)пунктчада көрсөтүлгөндөн чоңураак клиренс талап кылынса, аны D1-ди чоңойтуу менен камсыздаса болот.

4) D1 аралыгы глиссадалык жарыктардын борбордук линзалары менен УКТнын босогосунун ортосундагы ашуу айрымасынын ордун толуктоо үчүн оңдолот.

5) Тууралжын эңкейишти эске алуу үчүн, жарыктарды болушунча төмөн жайгаштыруу үчүн, жарыктардын ортосунда 5 см-ге чейин бийиктик боюнча жөндөөгө жол берилет. Тууралжын градиент бардык жарыктарга карата бирдей колдонулган шарттарда, 1,24%дан кем эмес тууралжын градиентке жол берилет.

6) 1 же 2 код номеринде РАРI жарыктарынын ортосунда 6 метрге (+1 м) барабар интервалды колдонуу керек. Бул учурда РАРI ички жарыгы УКТнын жээгинен 10 метрден (+1 м) кем эмес аралыкта жайгашат.

7) Аракеттенүү зонасын кеңейтүү талап кылынса же натыйжада PAPI толук тутумуна өтүү күтүлүп жатса, АРАРI жарыктарынын ортосундагы тууралжын интервал 9 метрге (+1 м) чейин көбөйөт. Акыркы учурда, РАРI  ички жарыгы УКТнын жээгинен 15 м (+1 м) аралыкта жайгашат.

532. Толук интенсивдүүлүктө кызыл жарык 0,320дан ашпаган Y координатасына ээ.

533. Глиссадалык жарыктардын интенсивдүүлүгүн бөлүштүрүү ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-23-сүрөтүндө көрсөтүлгөн бөлүштүрүүгө дал келет.

534. Басымдуулук кылуучу шарттарды эске алуу менен жарыктардын интенсивдүүлүгүң оңдоону ишке ашыруу жана конууга кирүү жана конуу учурунда учкучтун көзүн уялтуунун алдын алуу үчүн, жарыктардын интенсивдүүлүгүң тийиштүү түрдө жөнгө салуу камсыздалат.

535. Ар бир глиссадалык жарык вертикалдуу тегиздикте, нурдун ак секторунун төмөнкү чеги горизонт үстүнөн 1°30'тан, эң азында, 4°30'ка чейинки диапазондо бийиктөөнүн каалаган зарыл болгон бурчунун алдында орнотулгудай жөнгө салынат.

536. Глиссадалык жарыктар, оптикалык элементтердин жана чагылдыруучу беттердин үстүндөгү конденсация өнүмдөрү, кар, муз, баткак ж.б. жарык сигналдарын берүүгө бир аз гана таасирин тийгизип, кызыл жана ак сигналдын контрасттуулугун жана өткөөл сектордун бийиктөө бурчун өзгөртпөгүдөй болуп курулат.

537. 5-21-сүрөттө көрсөтүлгөн глиссаданын эңкейиш бурчу, конууга кирип жаткан АКлар үчүн жарактуу болуп саналат.

538. Эгерде УКТ ILS жана/же MLS тутумдары менен жабдылган болсо, глиссадалык жарыктардын орнотулган жери жана бийиктөө бурчтары, визалдуу глиссада, мүмкүн болушунча, ILS глиссадасы жана/же MLS минималдуу глиссадасы менен дал келгидей болуп тандалат.

539. РАРI флангдык горизонтунун глиссадалык жарыктарынын бийиктөө бурчу, бир ак жана үч кызыл жарыктын сигналын көзөмөлдөп жаткан, конууга кирип жаткан АКнын учкучу конууга кирүү зонасында бардык объекттердин үстүнөн жетиштүү бийиктик запасы менен учуп өткүдөй кылып орнотулат (5-2-таблицаны караңыз).

540. АРАРI флангдык горизонтунун глиссадалык жарыктарынын бийиктөө бурчу, глиссаданын створунда жайгашкан эң төмөнкү сигналды, б.а., бир ак жана бир кызыл жарыкты көзөмөлдөп жаткан, конууга кирип жаткан АКнын учкучу конууга кирүү зонасында бардык объекттердин үстүнөн жетиштүү бийиктик запасы менен учуп өткүдөй кылып орнотулат (5-2-таблицаны караңыз).

541. Жарык нурунун ажыроосунун азимуталдык бурчу, PAPI же APAPI тутумдарынын тоскоолдуктарынан коргоо бетинин чегинен тышкары, бирок анын жарыгынын нурунун капалдагы чектеринде жайгашкан объект тоскооолдуктардан коргоо бетинин деңгээлинен бийиктеп, авиациялык изилдөөнүн натыйжалары, бул объект учуулардын коопсуздугуна терс таасирин тийгизээрин көрсөткөнү аныкталган учурларда тийиштүү түрдө чектелет. Чектөө деңгээли бул объект жарык нурунун чегинен тышкары калгандай болот.

542. Эгер флангдык горизонттор УКТнын эки тарабына орнотулса, кыйшаюу боюнча башкарууну камсыздоо үчүн, тийиштүү глиссадалык жарыктар, алардын ар биринин сигналдары бир эле учурда өзгөргөндөй болуп, бир бурч алдында орнотулат.

543. Тоскоолдуктардан коргоо бети глиссаданын визуалдык индикаиця тутуму колдонулган жерге орнотулат.

544. Тоскоолдуктардан коргоо бетинин мүнөздөмөлөрү, башкача айтканда, анын башы, ажыроосу, узундугу жана эңкейиш бурчу 5-3-таблицанын тийиштүү тилкесинде жана 5-22-сүрөттө көрсөтүлгөндөргө дал келет.

545. КР ЖАОнун аэронавигациялык изилдөөлөрүнүн натыйжалары боюнча, жаңы объект же анын үстүнө куруу учурдагы кыймылсыз объект менен тосулган учурлардан тышкары, жаңы объекттерди тоскоолдуктардан коргоо бетинин үстүнөн ашырып курууга же учурдагы объекттердин үстүнө курууга жол берилбейт.

PAPI флангдык горизонту

Кызыл

Ак

PAPI боюнча конууга кирүү глиссадасы

УКТ босогосу

Учактын ILS глиссадалык антеннасынын / MLS аненнасынын үстүндөгү учкучтун көздөрүнүн бийиктиги учактын түрүнө жана анын конууга кирүүдөгү мейкиндиктеги жайгашуусуна жараша өзгөрөт. PAPI сигналын жана ILS глиссадасын жана /же минималдуу  MLS глиссадасын УКТнын босогосуна эң жакын чекитке ылайык келтирүүгө 20дан 30´ка чейин «курстагы» секторду көбөйтүүнүн эсебинен жетишүүгө болот. 3° глиссада үчүн орнотуу бурчтары 2° 25´; 3° 15´ жана 3° 35´ ылайык келет.

А. 3° глиссада үчүн PAPI

5-21-сүрөт. Жарык нурлары жана РАРI менен АРАРI бийиктөө бурчтарын орнотуу

546. Тоскоолдуктардан коргоо бетинен чыккан учурдагы объекттер алынат, буга КР ЖАОнун аэронавгиациялык изилдөөлөрүнүн натыйжалары боюнча, учурдагы кыймылсыз объект менен тосулуп калган же авиациялык изилдөөлөрдү жүргүзүүдөн кийин, объект АКлардын учуу коопсуздугуна терс таасирин тийгизбейт деп аныкталган учурлар кирбейт.

5-2-таблица.

РАРI жана АРАРI тутумдары үчүн УКТнын босогосунун үстүндөгү шасси дөңгөлөктөрүнүн бийиктик запасы

а. Учкучтун көздөрүнүн деңгээли менен шасси дөңгөлөктөрүнүн ортосундагы вертикалдуу аралыктардын тобун тандоодо, бул тутумду үзгүлтүксүз колдонгон АКлар гана каралат. Бул АКлардын эң кескин түрлөрү учкучтун көздөрүнүн деңгээли менен шасси дөңгөлөктөрүнүн ортосундагы вертикалдуу аралыктардын тобун аныктайт.

б. (2) тилкеде көрсөтүлгөн УКТнын босогосунун үстүнөн шассинин дөңгөлөктөрүнүн бийиктигинин зарыл болгон запасы камсыздалат.

в. (2) тилкеде көрсөтүлгөн УКТнын босогосунун үстүнөн шассинин дөңгөлөктөрүнүн бийиктигинин запасынын мааниси, аэронавгиациялык изилдөөнүн натыйжалары, УКТнын босогосунун үстүнөн шассинин дөңгөлөктөрүнүн бийиктигинин запасынын мындай кичине маанилерине жол берилет деп көрсөтсө, (3) тилкедеги маанилерге чейин (бирок андан кем эмес) азайтылуусу мүмкүн.

г. УКТнын жылган босогосунун үстүнөн шассинин дөңгөлөктөрүнүн бийиктигинин азайтылган запасын камсыздоодо, тандалган топто учкучтун көздөрүнүн деңгээли менен шасси дөңгөлөктөрүнүн ортосунда вертикалдуу аралыктын жогорку мааниси менен АК УКТнын башталышынын четки чекитинин үстүнөн учуп өтүп бара жаткан учурда, (2) илкеде көрсөтүлгөн УКТнын босогосунун үстүнөн шассинин дөңгөлөктөрүнүң бийиктинин тийиштүү сунушталган запасы камсыздалаарына кепилдик берилет.

УКТнын босогосунун үстүнөн дөңгөлөктөрдүн бийиктигинин бул запасы негизинен жеңил, турбореактивдүү эмес АКлар колдонгон УКТларда 1,5 метрге чейин азаят.

5-3-таблица.

Тоскоолдуктардан коргоо бетинин өлчөмдөрү жана эңкейиштери

а. Эңкейиш аныкталган эмес, себеби тутум көрсөтүлгөн код номери бар УКТнын берилген түрүндө колдонулуусу күмөндүү.

б.  Эңкейиш бурчтары 5-21-сүрөттө көрсөтүлгөн.

в. D1 объекттин OPSтин үстүнөн бийиктөө көйгөйүн чечүү үчүн, кандайдыр бир жылуунун алдында УКТнын босогосунан глиссаданын визуалдуу индикация тутумуна чейинки каралыкты элестетет (5-2-сүрөттү караңыз). OPSтин башы, PAPIнин жылышы OPSтин башынын аналогиялуу жылышына алып келгидей болуп глиссаданын визуалдуу индикация тутуму жайгашкан жерге байланат.

УКТнын босогосу

5-19-сүрөттү караңыз

5-3-таблицаны караңыз

Ажыроо

Тоскоолдуктардан коргоо бети (5-3-таблицага ылайык өлчөмдөр)

OPSтин ички жээги

А-А кесилиши

5-22-сүрөт. Глиссаданын визуалдуу индикация тутумдары үчүн тоскоолдуктардан коргоо бети

547. Авиациялык изилдөөнүн натыйжалары тоскоолдуктардан коргоо бетинен чыгып турган учурдагы объект АКнын учуу коопсуздугуна терс таасирин тийгизип жатканын көрсөтсө, төмөндө келтирилген чаралардын бири же бир нечеси көрүлөт:

1) Берилген объект четтетилет;

2) Тутумдун глиссадасынын эңкейиш бурчу тийиштүү түрдө чоңоёт;

3) Тутумдун нурунун азимуталдык ажыроо бурчу объект нурдун чегинен тышкары жайгашкандай болуп азаят;

4) Тутумдун огу жана тийиштүү тоскоолдуктарадан коргоо бети 5°ка жылат;

5) Тутумдун огу жана тийиштүү тоскоолдуктарадан коргоо бети 5°тан ашык эмес жылат;

6) Тутум, объект OPSтен чыкпагыдай болуп, УКТнын босогосунан тийиштүү түрдө алысыраак жылат. 

§24. Тегерек боюнча учууну башкаруу жарыктары

548. Тегерек боюнча учууну башкаруу жарыктары, учурдагы жакындоо жана УКТ жарыктарынын тутумдары, тегерек боюнча учууну аткарып жаткан АКларын бортунан УКТны жана/же абадан жакындоо тилкелерин, УКТ тегеректен конууга кирген шарттарда колдонулганда, канааттандырарлык түрдө таанууга мүмкүндүк бербеген учурларда каралат.

549. Тегерек боюнча учууну башкаруу жарыктарынын жайгашуусу жана саны зарыл болгон учурда учкучка төмөнкүлөргө мүмкүндүк берүү үчүн ылайыкталып пландалат жана жайгаштырылат:

1) Экинчи жана үчүнчү бурулуштардын ортосунан участокко чыгуу же УКТдагы АКнын багытын андан тийиштүү алыстоодо тууралоо жана түзөтүү жана өтүүдө УКТнын босогосун айрымалоо;

2) УКТнын босогосун жана/же үчүнчү бурулушту аткаруу жана башка визуалдык каражаттарга багыт алуу менен, конууга кирүүнүн аяккы этабынын башталышы жөнүндө ага чечим кабыл алууга мүмкүнчүлүк берген, башка айрымалоочу ориентирлерди көз астында кармоо.

550. Тегерек боюнча учууну башкаруу жарыктары өзүнө төмөнкүлөрдү камтышы керек:

1) УКТнын октук сызыгынын жана/же каалаган жакындоо жарыктарынын тутумунун бир бөлүгүнүн уландысын көрсөткөн жарыктарды;

2) УКТнын босогосунун жайгашкан жерин көрсөткөн жарыктарды;

3) УКТнын багытын жана жайгашуусун көрсөткөн жарыктарды;

же каралып жаткан УКТга ылайык келген мындай жарыктардын комбинациясын.

551. Тегерек боюнча учууну башкаруу жарыктары, тегерек боюнча визуалдык конууга кирүүнү аткарган шарттар үчүн жетиштүү болгон интенсивдүүлүгү жана нурду чачуу бурчу менен турукуу болуп, же күйүп-өчүп турушу керек. Күйүп-өчүп турган жарыктар ак болушу керек, ал эми туруктуу нур берген жарыктар же ак, же газразряддуу болушу керек.

552. Жарыктар конууга кирип жатканда, учуп чыгып жатканда же рулдук башкарууда учкучтун көзүн уялтпагандай жана аны адаштырбагандай болуп долбоорлонуп, орнотулат.

§25. УКТга жакындоо жарыктарынын тутуму

553. УКТга жакындоо жарыктарынын тутумун, рельефинин мүнөзү боюнча кооптуу жерди айланып өтүү муктаждыгына байланыштуу же үндү төмөндөтүү максатында, конууга кирүүнүн белгилүү бир траекториясын бойлой визуалдык башкарууну камсыздоо зарыл болгон жерде орнотуу зарыл.

554. УКТга жакындоо жарыктарынын тутуму конууга кирүүнүн сунушталган багытын көрсөткүдөй жана бир топ ага чейинки топ өтүп жатканда көрүнгүдөй болуп ылайыкталып багытталган жарык топторунан турат. Коңшу топтордун ортосундагы интервал 1600 метрден ашпайт.

УКТга жакындоо жарыктарынын тутумдары ийри сызыктуу, түз сызыктуу конфигурацияга ээ болуп, же экөөнүн комбинациясын элестетишет.

555. УКТга жакындоо жарыктарынын тутуму тийиштүү ыйгарым укуктуу орган тарабынан аныкталган чекиттен, эгер болсо, УКТга жаыкндоо жарыктарынын тутуму же УКТнын жарыктар тутуму байкалган чекитке чейин узашы керек.

556. УКТга жакындоо жарыктарынын тутумунун ар бир жарыктар тобу эң азында сызыктуу же топтомдуу конфигурацияга ээ болгон үч күйүп-өчүүчү жарыктан турат. Бул тутум зарылчылыгы боюнча, мындай жарыктар бул тутумду таанууга өбөлгө түзсө, туруктуу жарыктар менен толукталат.

557. Күйүп-өчүүчү жарыктар жана туруктуу жарыктар ак түстө болушу керек.

558. Ар бир топтун күйүп-өчүүчү жарыктары УКТга багытталуу боюнча ырааттуу күйүп-өчүүчү сигналдарын берип турушу керек.

§26. УКТнын босогосун белгилөө жарыктары

559. УКТнын босогосун белгилөө жарыктарын төмөнкүдөй жайгаштыруу керек:

1) Конууга так эмес кирүү үчүн жабдылыган УКТнын босогосуна, босогонун байкалуусун жогорулатуу зарыл болгондо жана конууга кирүү үчүн башка жарык берүүчү сигналдык каражаттарды камсыздоо мүмкүн болбосо, жана

2) УКТнын босогосу УКТнын аягына карата туруктуу жылса же нормалдуу жайгашкан жерине карата убактылуу жылса жана анын байкалуусун жогорулатуу зарыл болсо.

560. УКТнын босогосун белгилөөчү жарыктар УКТнын октук сызыгына симметриялуу, УКТнын босогосу менен бир сызыкта жана конуу жарыктарынын ар бир сызыгынан четке болжол менен 10 м аралыкта жайгашат.

561. УКТнын босогосун белгилөөчү жарыктар ак түстө, импульстук түрдө болуп, жарк этүү жыштыгы мүнөтүнө 60тан 120га чейин болот.

562. Жарыктар бир гана УКТга жакындоо багытында көрүнөт.

§27. УКТнын конуу жарыктары

563. Конуу жарыктары түнкү мезгилде колдонуу үчүн арналган УКТ үчүн, же конууга так кирүү үчүн жабдылган жана күндүзгү же түнкү мезгилде колдонууга арналган УКТ үчүн каралган.

564. Конуу жарыктары көрүнүү алыстыгы 800 метрден кем эмес УКТда, эксплуатациялык минимумдарда күндүзгү мезгилде учуп чыгуу үчүн арналган УКТда каралышы керек.

565. Конуу жарыктары УКТнын узундугу боюнча октук сызыктан бирдей алыстыкта эки параллелдүү катар менен жайгашат.

566. Конуу жарыктары УКТ катары колдонуу үчүн жарыяланган зонанын четин бойлой, же бул зонанын четинен тышкары 3 метрден ашык аралыкта жайгашат.

567. Зонанын туурасы УКТ катары жарыяланып, 60 метрден ашса, жарыктардын катарларынын ортосундагы аралык учуулардын мүнөзүн, УКТнын конуу жарыктарынын жарыгын бөлүштүрүү мүнөздөмөлөрүн жана УКТны тейлөө үчүн арналган башка визуалдык каражаттарды эске алуу менен аныкталат.

568. Жабдылган УКТ үчүн жарыктар катарлар менен, 60 метрден ашпаган жана жабдылбаган УКТ үчүн 100 метрден ашпаган бирдей интервал менен жайгашат. УКТнын огунун эки тарабында жайгашкан жарыктар бул окко тик бурч алдында өткөн сызыктарда жайгашат.  УКТнын кесилиштеринде жарыктар тегиз эмес жайгашып, же, учкуч тиешелүү багыт берүү каражаттарына ээ болгон шарттарда, такыр  эле орнотулбай калышы мүмкүн.

569. Конуу жарыктары, төмөнкүлөрдөн тышкары, өзгөрмө ак түстөгү туруктуу нурлануу жарыктары болуп саналат:

1) УКТнын жылган босогосу бар болсо, УКТнын башталышы менен жылган босогосунун ортосундагы жарыктар конууга кирүү багытында кызыл түстү чыгарат;

2) Узундугу 600 м же УКТнын үчтөн бир бөлүгүн түзгөн участоктогу жарыктар, кайсынысы азыраак болгонуна жараша, учуп чыгууда аягынан күүлөнүү башталган УКТнын алыскы башынан сары түстү чыгарышы мүмкүн.

570. Каалаган багытта конууну же учуп чыгууну аткарып жаткан учкучту багыттоо үчүн зарыл болгон конуу жарыктары бардык багыттардан көрүнүп турат. Конуу жарыктары тегерек боюнча учууну башкаруу үчүн арналган учурда, алар бардык багыттардан көрүнүп турат. 

571. 570-пунктта жазылган бардык багыттарда конуу жарыктары горизонт үстүндө 15°ка чейин, УКТны учуп чыгуу жана конуу үчүн колдонуу эсептелген көрүнүү жана жарыктануу шарттарына ылайык келген бийиктөө бурчунун алдында жарык чыгарат. учкучтун көзүн уялтуунун алдын алуу үчүн, тышкы жарыктануусу жок аэродромдо конуу жарыктарынын жарык күчү 25 кд-дан ашык эмес азайган учурлардан тышкары, бардык учурларда жарык күчү, эң азында 50 кд-ны түзөт.

572. Конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТлардын конуу жарыктары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-9 же А2-10 сүрөтүндө көрсөтүлгөн техникалык талаптарга жооп берет.

§28. УКТнын кирүү жарыктары жана флангдык горизонттордун жарыктары

573. УКТнын кирүү жарыктары, УКТнын босогосу жылган жана флангдык горизонттук жарыктары орнотулган, жабдылбаган УКТдан же конууга так эмес кирүү үчүн жабдылган УКТлардан тышкары, конуу жарыктары менен жабдылган УКТ үчүн каралган.

574. Эгерде УКТнын босогосу башы менен дал келсе, кирүү жарыктары УКТнын огуна тик бурч алдында бир катар болуп, УКТнын башына болушунча жакын, жана бардык учурларда анын чегинен тышкары 3 метрден алыс эмес жайгашат.

575. УКТнын босогосу УКТнын башынан жылган учурда, кирүү жарыктары жылган босогонун жанындагы УКТнын огуна тик бурч алдында бир катар болуп жайгашат.

576. УКТнын кирүү жарыктары төмөнкүлөрдөн турат:

1) Жабдылбаган УКТда же приборлор боюнча конууга так эмес кирүүө арналган УКТда, эң азында алты жарыктан;

2) I категория боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТда, эң азында, 3 м интервал менен конуу жарыктарынын катарларынын ортосунда бирдей жайгашуусу үчүн зарыл болгон сандагы жарыктардан;

3) II же III категориялары боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТда, 3 метрден ашык эмес интервал менен конуу жарыктарынын катарларынын ортосунда бирдей жайгашкан жарыктардан.

577. 576-пункттун 1) жана 2)пунктчаларында каралган жарыктар төмөнкүдөй болушу керек:

1) УКТнын конуу жарыктарынын катарларынын ортосунда бирдей интервал менен жайгашкан;

2) УКТнын октук сызыгына симметриялуу эки топ болуп жайгашкан, мында ар бир топто жарыктар бирдей интервал менен орнотулат жана бул топтордун ортосундагы үзүлүү, эгерде алар каралган болсо, маркирлөө белгилеринин же конуу зонасынын жарыктарынын ортосундагы тууралжын аралыкка барабар болот, же андай болбосо, бул үзүлүү УКТнын конуу жарыктарынын катарларынын ортосундагы аралыктын жарымынан ашык эмес болот.

578. Флангдык горизонттордун жарыктары, салыштырмалуу байкалган ориентирлер керек болгон учурда, конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТда каралышы керек.

579. Флангдык горизонттордун жарыктары жабдылбаган УКТда же босогосу жылган жана УКТнын кирүү жарыктары зарыл болуп, бирок орнотулбаган, конууга так эмес кирүү үчүн жабдылган УКТда каралат.

580. Флангдык горизонттордун жарыктары октук сызыкка симметриялуу, УКТнын босогосунда, б.а. флангдык горизонтоордун формасында эки топ болуп жайгашат. Ар бир флангдык горизонт конуу жарыктары менен, аларга тик бурч алдында түзүлгөн сызыктын тышкы тарабынан эң азында 10 м узундуктагы сызыкта орнотулган, эң азында, беш жарык менен түзүлөт, мында ар бир флангдык горизонттун жакынкы жарыгы конуу жарыктары менен бир сызыкта болот.

581. УКТнын кирүү жарыктары жана флангдык горизонттун жарыктары УКТга жакындоо багытында туруктуу нурланган жашыл түстүү бир багыттуу жарыктар болуп саналат. Бул жарыктардын интенсивдүүлүгү жана чачыроо бурчу УКТны колдонуу пландалып жаткан көрүнүү жана жарыктандыруу шарттарына ылайык келет.

582. Конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТнын кирүү жарыктары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-3-сүрөтүндө көрсөтүлгөн техникалык талаптарга жооп берет.

583. Конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТнын флангдык горизонтторунун кирүү жарыктары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-4-сүрөтүндө көрсөтүлгөн техникалык талаптарга жооп берет.

§29. УКТнын чектөө жарыктары

584. УКТнын чектөө жарыктары конуу жарыктары менен жабдылган УКТда каралат.

Эгерде босого УКТнын башында жайгашса, УКТнын кирүү жарыктары катары кызмат кылган жарык-сигнал жабдуулар чектөө жарыктары катары колдонууга каралат.

585. УКТнын чектөө жарыктары УКТнын башына жакын, УКТнын огуна тик бурч алдында түз сызыкта, жана бардык учурларда УКТнын башынын сырткы тарабынан 3 метрден алыс эмес жайгашат. 

586. Чектөө жарыктары эң азында алты жарыктан турушу керек. Алар төмөнкүдөй жайгашуусу керек:

1) Же УКТнын конуу жарыктарынын катарларынын ортосунда бирдей интервал менен;

2) Же УКТнын октук сызыгына симметриялуу эки топ болуп жайгашуусу керек, мында ар бир топто жарыктар бирдей интервал менен орнотулат жана жарык топторунун ортосундагы аралык УКТнын конуу жарыктарынын катарларынын ортосундагы аралыктын жарымынан ашык болбошу керек.

III категория боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТда, ортосунда үзүлүү колдонулса, УКТнын огуна жакын эки жарыктын ортосундагы аралыктан тышкары, чектөө жарыктарынын ортосундагы интервал 6 метрден ашпашы керек.

587. УКТнын чектөө жарыктары УКТнын багытында кызыл түстү чыгарган бир багыттуу туруктуу жарык болуп саналат. Жарык нурунун интенсивдүүлүгү жана чачыроо бурчу УКТ колдонулган көрүнүү жана жарыктандыруу шарттарына дал келет.

588. Конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТнын чектөө жарыктары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-8-сүрөтүндө көрсөтүлгөн техникалык талаптарга жооп берет.

§30. УКТнын октук жарыктары

589. УКТнын октук жарыктары II же III категориялар боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТ үчүн каралат.

590. УКТнын октук жарыктары I категория боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТда, УКТ конуу ылдамдыгы жогору АК тарабынан колдонулган учурларда жана УКТнын конуу жарыктарынын катарларынын ортосундагы аралык 50 метрден ашык эмес болгон учурларда каралат.

591. УКТнын октук жарыктары УКТдан болжол менен 400 м көрүнүү алыстыгынан төмөн эксплуатациялык минимумда учуп чыгуу үчүн арналган УКТда каралат.

592. УКТнын октук жарыктары УКТ учуп чыгуу ылдамдыгы абдан жогору болгон АК тарабынан колдонулса, эгерде УКТнын конуу жарыктарынын катарларынын ортосундагы аралык 50 метрден ашса, УКТдан болжол менен 400 м же андан жогору көрүнүү алыстыгынан төмөн эксплуатациялык минимумда учуп чыгуу үчүн арналган УКТда каралат.

593. УКТнын октук жарыктары, эгерде аларды октук сызык боюнча жайгаштыруу дээрлик мүмкүн эмес болсо, УКТнын октук сызыгынан бир тарапка бирдей, бирок 60 см-ден ашык эмес аралыкта жылган учурлардан тышкары, УКТнын октук сызыгы боюнча жайгашат. УКТнын октук сызыктары болжол менен 15 метрге барабар узата интервалдар менен УКТнын босогосунан аягына чейин жайгашат. 1133 жана 1137-пункттарда техникалык тейлөөнүн максаттуу көрсөткүчтөрү катары тийиштүү учурлар үчүн аныкталган УКТнын октук жарыгынын эксплуатациялык ишенимдүүлүгү камсыздалган жана УКТ 350 м же андан жогору болгон УКТдагы көрүнүү шарттарында колдонуу үчүн арналган учурларда, узата интервал болжол менен 30 метрди түзөт.

Жарыктардын ортосундагы интервал 7,5 метрди түзгөн учурдагы жарыктар тутумун алмаштыруу талап кылынбайт.

594. Учуп чыгууда УКТнын башталышынан жылган босогого чейинки октук сызыктын багытын көрсөтүү төмөнкүлөр менен камсыздалат:

1) Жакыноо жарыктарынын тутуму менен, эгерде анын интенсивдүүлүк мүнөздөмөлөрү жана деңгээлдери учуп чыгуу учурунда талап кылынган багыттоону камсыздайт, жана ал учуп чыгып жаткан АКнын учкучунун көзүн уялтпайт;

2) УКТнын октук жарыктары менен;

3) 5-23-сүрөттө көрсөтүлгөнөй, бирдей 30 м интервалдар менен жайгашкан, узундугу эң азында 3 метрди түзгөн, фотометрикалык мүнөздөмөлөрү жана интенсивдүүлүк деңгээли учуп чыгуу учурунда АКнын учкучунун көзүн уялтпай багыттоону камсыздагыдай болуп долбоорлонгон сызыктуу жарыктар менен.

Зарыл болгон учурда 2)пунктчасында көрсөтүлгөн октук жарыктарды өчүүүнү же, эгерде УКТ конуу үчүн колдонулса, жакындоо жарыктарынын тутумунун интенсивдүүлүк деңгээлин жөнгө салуу каралат. Эгерде УКТ конуу үчүн колдонулса, эч убакта УКТнын октук жарыктары УКТнын башталышынан жылган босогого чейин октук сызыкка болгон багытты көрсөткөн жалгыз булак болбошу керек.

595. УКТнын октук жарыктары босогодон баштап УКТнын аягынан 900 м аралыкта жайгашкан чекитке чейин үзгүлтүксүз өзгөрмө ак жарык болуп саналат; кезектешкен кызыл жана өзгөрмө ак түстөр – УКТнын аягынан 900 м алыстыкта жайгашкан чекиттен 300 м алыстыкта жайгашкан чекитке чейин; жана кызыл – кезектешкен кызыл жана өзгөрмө ак түстөгү жарыктар конууга колдонууга арналган УКТнын ортоңку чекитинен УКТнын аягынан 300 м аралыкта жайгашкан чекитке чейин, узундугу 1800 метрден ашпаган УКТны кошпогондо, УКТнын аягына чейин 300 м алыстыкта жайгашкан чекиттен.  Электр тутумунун долбоорлоодо, электр тутумунун бир бөлүгүнүн иштен чыгышы УКТнын калган аралыгын туура эмес индикациясына алып келбөөсү каралат.

596. УКТнын октук жарыктары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-6 же А2-7-сүрөтүндө камтылган техникалык талаптарга жооп берет.

§31. УКТнын конуу зонасынын жарыктары

597. Конуу зонасынын жарыктары (TDZ) II же III категориялары боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТга конуу зонасында каралат.

598. Конуу зонасынын жарыктары УКТнын босогосунан баштап 900 м узундукта орнотулат, буга 1800 метрден кем узундугу бар УКТда, бул жарыктар УКТнын ортоңку чекитинин чегинен чыкпашы үчүн, тутум аз узундукка ээ болгон учурлар кирбейт. Жарыктар УКТнын октук сызыгына симметриялуу жайгашкан жупташкан сызыктуу жарыктар менен түзүлгөн схема боюнча орнотулат. Жупташкан сызыктуу жарыктардын ички жарыктарынын ортсундагы тууралжын аралык конуу зонасынын маркирлөөчү белгилери үчүн тандалган тууралжын аралыкка барабар. Жупташкан сызыктуу жарыктардын ортосундагы узата аралык 30 же 60 метрди түзөт.

Көрүнүү минимумдары төмөн болгон учууларды камсызоо үчүн, 30 м узата интервалы менен сызыктуу жарыктар орнотулат.

УКТнын  капталдагы жээгинин кызыл жарыктары

УКТнын жылган сол босогосу

УКТнын капталдагы жээгинин ак жарыктары

УКТнын кезектешкен кызыл жана ак октук жарыктары

УКТнын жылган оң босогосу

УКТнын кызыл октук жарыктары

Жарык горизонтунун жарыктары

Борбордук катардын жарыктары

Жакындоо жарыктарынын тутуму

Жашыл кирүү жарыктары жана флангдык горизонттордун жарыктары

УКТнын ак октук жарыктары

УКТнын кызыл чектөөчү жарыктары

А) солдон оңго учуп бара жаткан учактан көрүнгөн жарыктар

УКТнын капталдагы жээгинин ак жарыктары

УКТнын жылган сол босогосу

УКТнын ак октук жарыктары

УКТнын жылган оң босогосу

УКТнын капталдагы жээгинин кызыл жарыктары

УКТнын кызыл чектөөчүу жарыктары

УКТнын кызыл октук жарыктары

УКТнын кезектешкен кызыл жана ак октук жарыктары

Жашыл кирүү жарыктары

УКТнын борбордук катарынын сызыктуу жарыктары

Б) оңдон солго учуп бара жаткан учактан көрүнгөн жарыктар

Мисал босогосу жылган УКТнын ар бир башындагы жарык-сигнал каражаттарын жана биринчи жылган босогону тейлеген I категория боюнча конууга так кирүү үчүн жакындоо жарыктарынын тутумун көрсөтөт.

5-23-сүрөт. Босогосу жылган УКТнын жарыктарынын жана жакындоо жарыктарынын мисалы

599. Сызыктуу жарык араларында 1,5 м интервал менен, эң азында үч жарыктан турат.

600. Сызыктуу жарыктын узундугу 3 метрден кем эмес, бирок 4,5 метрден ашык эмес болот.

601. Конуу зонасынын жарыктары өзгөрмө ак түстүү туруктуу нурлануунун бир багыттуу жарыктары болуп саналат.

602. Конуу зонасынын жарыктары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-5-сүрөтүндө көрсөтүлгөн техникалык талаптарга жооп берет.

§32. Конуу зонасынын жөнөкөй жарыктары

Конуу зонасынын жөнөкөй жарыктарынын максаты көрүнүүнүн бардык шарттарында учкучтарды жагдай боюнча маалымдоо деңгээлин жогорулатууда жана, эгерде АК УКТдаг белгилүү бир чекитке чейин конбосо, учкучтарга экинчи тегерекке кетүүнү баштоо жөнүндө чечим кабыл алууда жардам берүүдө турат. Жөнөкөй конуу зоналары менен жабдылган УКТсы бар аэродромдорду колдонгон учкучтар бул жарыктарды колдонуу максатын билүүсү маанилүү.

603. Ушул главанын §31-на ылайык TDZ жарыктары көрсөтүлгөн учурлардан тышкары, конууга кирүү траекториясынын бурчу 3,5° жогору болсо жана/же жеткиликтүү конуу аралыгы башка факторлор менен айкалышта УКТнын чегинен чыгаруу тобокелин көбөйтсө, конуу зонасынын жөнөкөй жарыктарын көрсөтүү керек.

604. Конуу зонасынын жөнөкөй жарыктары конуу зонасынын акыркы маркирлөөсүнүн алыскы жээгинен 0,3 м аралыкта УКТнын октук сызыгынын ар бир тарабына орнотулган эки жарыкты элестетет. Эки жуп жарыктын  ички жарыктарынын ортосундагы тууралжын аралык конуу зонасынын маркирлөө белгилери үчүн тандалган тууралжын аралыкка барабар. Бир эле жуптун жарыктарынын ортосундагы аралык, кайсынысы чоңураак болгонуна жараша, 1,5 метрден же конуу зонасын маркирлөөнүн кеңдигинин жарымынан ашпайт (5-24-сүрөттү караңыз).

605. TDZ маркирлөөсүз УКТда көрсөтүлгөн болсо, конуу зонасынын жөнөкөй жарыктарын TDZ эквиваленттүү маалыматты көрсөтүү камсыздалуусу үчүн ылайыкталып орнотуу зарыл.

606. Конуу зонасынын жөнөкөй жарыктары берилген УКТга конууга кирип жаткан багытта, конуп жаткан АКнын учкучуна көрүнгүдөй болуп орнотулуучу өзгөрмө ак түстү туруктуу чыгаруучу бир багыттуу жарыктар болуп саналат.

607. Конуу зонасынын жөнөкөй жарыктары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-5-сүрөтүндө көрсөтүлгөн техникалык талаптарга ылайык келет.

Конуунун багыты

Мээленген чекитти маркирлөө

Конуу зонасын маркирлөө

А фрагментин караңыз

А фрагменти

Конуу зонасын маркирлөө

УКТнын октук сызыгы

Конуу зонасын маркирлөө

Эскертүү. А өлчөмү, кайсынысы чоң болгонуна жараша, 1,5 м же конуу зонасынын маркирлөө кеңдигинин жарымын түзөт.

5-24-сүрөт. Конуу зонасынын жөнөкөй жарыктары

§33. Тез чыгаруу РЖнын көрсөткүчүнүн жарыктары

Тез чыгаруу РЖнын көрсөткүчүнүн жарыктарынын (RETILS) максаты УКТдагы жакынкы тез чыгуу РЖга чейинки аралык, начар көрүнүү шарттарында жагдай боюнча маалымдоо даражасы жөнүндө учкучтарга маалымат берүүдө жана, эффективдүү күүлөнүү ылдамдыгына жетишүү жана УКТда рулдук башкаруу менен чыгуу үчүн учкучтардын тормоздорду колдонуу мүмкүнчүлүктөрүн камсыздоодо турат. Тез чыгаруу РЖ көрсөткүчүнүн жарыктары менен жабдылган УКТсы бар аэродромдорду колдонгон учкучтар мындай жарыктарды колдонуу максатын билүүсү маанилүү.

608. Тез чыгаруу РЖ көрсөткүчүнүн жарыктары көрүнүү алыстыгы 350 м жана/же кыймылдын жогорку тыгыздыгы болгон шарттарда колдонууга арналган УКТда камсыздоо керек.

609. Тез чыгаруу РЖ көрсөткүчүнүн жарыктары кандайдыр бир лампа иштебей калганда, же 5-25-сүрөттө көрсөтүлгөн жарыктардын толук схемасынын сүрөтүнө тоскоол болгон каалаган бардык иштен чыгууда күйгүзүлбөйт.

Байланыш чекиттери

2 м капталкы жайлаштыруусу менен RETILS

УКТнын октук сызыгы

5-25-сүрөт. Тез чыгаруу РЖ көрсөткүчүнүн жарыктары (RETILS)

610. Тез чыгаруу РЖ көрсөткүчүнүн жарыктарынын комплекти 5-25-сүрөттө көрсөтүлгөн конфигурацияда тез чыгаруу РЖнын көрсөткүчү турган УКТнын октук сызыгынын ошо эле тарабына орнотулат. Ар бир комплектте жарыктары бири-биринен 2 м аралыкта, ал эми УКТнын октук сызыгына жакынкы жарык УКТнын октук сызыгынан 2 метрге жылат. 

611. УКТда бир нече тез чыгаруу РЖ болгон учурларда, УКТдан ар бир чыгуудагы тез чыгаруу РЖ көрсөткүчүнүн жарыктары бири-бирин тоспойт.

612. Тез чыгаруу РЖ көрсөткүчүнүн жарыктары, УКТга конууга кирүү багытындагы АКнын учкучу конууга кирип жатканда, анын көз алдында тургандай багытталган сары түстүү туруктуу жарык берүүчү багытталган жарыктары болуп саналат.

613. Тез чыгаруу РЖ көрсөткүчүнүн жарыктары ИКАОнун 14-тиркемесинин 7-кошумчасынын А2-6 же А2-7-сүрөтүндө көрсөтүлгөн техникалык талаптарга ылайык келет.

614. Тез чыгаруу РЖ көрсөткүчүнүн жарыктарын электр кубаттандырууну, башка жарык-техникалык каражаттар өчүрүлгөн учурларда колдонулуусу үчүн, УКТнын башка жарык-техникалык жабдуусунан бөлөк тизмек боюнча камсыздоо керек.

§34. ТАТ жарыктары

615. ТАТ жарыктары түнкү мезгилде колдонууга арналган ТАТтар үчүн каралат.

616. ТАТ жарыктары ТАТтын узундугу боюнча, УКТнын октук сызыгынан бирдей алыстыкта турган жана УКТнын конуу жарыктарынын катарлары менен дал келген эки параллелдүү катар менен орнотулат. ТАТ жарыктары ТАТтын тууралжын четин бойлой, ТАТтын огуна тик бурч алдында жайгашкан сызыкта, ТАТтын аягына жакыныраак, жана кандай болсо да сырткы тараптан анын аягынан 3 метрден алыс эмес болуп каралат.

617. ТАТ жарыктары УКТнын багытында кызыл түстү туруктуу чыгарган багытталган жарыктар болуп саналат.

§35. РЖнын октук жарыктары

618. РЖнын октук жарыктары чыгаруу УКТнын октук сызыгы менен АКнын токтоочу жайларынын ортосунда кыймылда үзгүлтүксүз багыттоону камсыздоо үчүн, РЖларда, РЖларда, муз тоңуудан коргоо зоналарында жана УКТда 350 метрден кем көрүнүү алыстыгында колдонууга арналган перрондордо каралат, буга бул жарыктардын кыймыл тыгыздыгы аз, ал эми РЖнын капталдагы жарыктары жана анын октук сызыгынын маркирлөөсү зарыл болгон багыттоону камсыздаган жерлерде камсыздалуусу милдеттүү эмес болгон учурлар кирбейт.

619. РЖнын октук жарыктары 350 м көрүнүү алыстыгынын шарттарында түнкү мезгилде колдонуу үчүн арналган РЖда жана өзгөчө РЖнын татаал кесилиштеринде жана чыгаруу РЖларда каралат, буга бул жарыктардын кыймыл тыгыздыгы аз, ал эми РЖнын капталдагы жарыктары жана анын октук сызыгынын маркирлөөсү зарыл болгон багыттоону камсыздаган жерлерде камсыздалуусу милдеттүү эмес болгон учурлар кирбейт.

620. РЖнын четтерин белгилөө зарылчылыгы пайда болсо,мисалы, тез чыгаруу РЖда, ичке РЖда же кар бар болсо, муну РЖнын капталдагы жарыктарынын же маркерлердин жардамы менен аткарууга жол берилет.

621. Жер үстүндөгү кыймылды башкаруу жана көзөмөлдөөнүң жакшыртылган тутумунун компоненттери катары аныкталган учурларда, РЖнын октук жарыктары чыгаруу РЖларда, РЖларда, муз тоңуудан коргоо зоналарында жана бардык көрүнүү шарттарында колдонулган перрондордо каралат жана УКТнын октук сызыгы менен АКнын токтоочу жайларынын ортосундагы кыймылда үзгүлтүксүз багыттоону камсыздагандай кылып орнотулат.

622. РЖнын октук жарыктары кадимки рулдук башкаруу каттамынын бөлүгү болгон жана УКТда 350 мден төмөн көрүнүү шарттарда рулдук башкаруу үчүн арналган УКТда каралат,  буга бул жарыктардын кыймыл тыгыздыгы аз, ал эми РЖнын капталдагы жарыктары жана анын октук сызыгынын маркирлөөсү зарыл болгон багыттоону камсыздаган жерлерде камсыздалуусу милдеттүү эмес болгон учурлар кирбейт.

623. РЖнын октук жарыктары  жер үстүндөгү кыймылды башкаруу жана көзөмөлдөөнүн жакшыртылган тутумунун компоненттери катары аныкталган учурларда, кадимки рулдук башкаруу каттамынын бир бөлүгү болгон УКТдагы бардык көрүнүү шарттарында каралат.

624. 625-пунктта каралган учурлардан тышкары, чыгаруу Рждан тышкары, РЖнын октук жарыктары жана кадимки рулдук башкаруу каттамынын бир бөлүгү болгон УКТдагы РЖнын октук жарыктары РЖда же ага жакын турган АК менен гана көрүү мүмкүн болгон нурдун параметрлери менен жашыл түстүү туруктуу нурлануу жарыктары болуп саналат.

625. Чыгаруу РЖдагы РЖ октук жарыктары туруктуу нурлануу жарыктары болуп саналат. РЖнын түсү боюнча кезектешкен октук жарыктар УКТнын октук жарыгына жакын жерде, алардын башынан ILS/MLS кескин/сезгич зонасынын периметрине же ички өткөөл беттин төмөнкү четине чейин, кайсынысы УКТдан алысыраак жайгашса, жашыл жана сары түскө ээ; андан кийин бардык жарыктары жашыл түскө ээ болот. Чыгаруу РЖнын октук сызыгынын биринчи жарыгы ар дайым жашыл түстө болот, ал эми периметрге жакын жарык, ар дайым сары түскө ээ болот.

УКТда же анын жанында жашыл түстүү жарыктардын чачыроо бурчун чектөөдө, алар УКТнын кирүү жарыктары катары кабыл алынбоосу үчүн,  этияттыкты сактоо зарыл.

ILS/MLS кескин/сезгич зонасынын өлчөмү ILS/MLS учурдагы тутумунун мүнөздөмөлөрүнө жана башка факторлорго жараша болот.

626. УКТга жакыныгын бегилөө зарыл болгон учурларда,  РЖнын октук сызыктарынын жарыктары ILS/MLS кескин/сезгич зонасынын периметринен же ички өткөөл беттин төмөнкү четинен, кайсынысы УКТдан алысыраак жайгашса, УКТга чейин жашыл жана сары түскө ээ болгон кезектешкен туруктуу нурлануу жарыктары болушу керек, мында кезектешүү төмөнкүлөргө чейин жашыл жана сары түстүү болушу керек:

1) УКТнын октук сызыгына жакын алардын аяккы чекитине; же

2) УКТны кескен РЖнын октук сызыгынын жарыктары үчүн, ILS/MLS кескин/сезгич зонасынын периметринин карама-каршы тарабына же ички өткөөл беттин төмөнкү четине чейин, кайсынысы УКТдан алысыраак жайгашса.

Бул пункттун жоболору УКТга санкциясыз чыгуу эффективдүү программаларынын бир болүгү болушу мүмкүн.

627. РЖнын октук жарыктары төмөндөгү техникалык талаптарга дал келет:

1) УКТда 350 метрден кем көрүү алыстыгында колдонуу үчүн арналган РЖга карата, ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-12, А2-13 жана  А2-14-сүрөттөрү;

2) Башка РЖларга карата ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-15 жана  А2-16-сүрөттөрү.

РЖ кесилиштери

«Башка» чыгаруучу РЖ

Түз РЖ

Тез жүрүү РЖ

ШАРТТУУ БЕЛГИЛЕР

УКТнын октук жарыгы жана УКТнын конуу жарыгы

РЖнын рулдук башкаруу жарыгы

РЖнын октук жарыгы

Чыгаруучу РЖнын октук жарыктары

Стоп сызыгынын жарыктары

Стоп сызыгынын жарыктары (багытталган)

Арадагы күтүү жайынын жарыгы (багытталган)

5-26-сүрөт. РЖнын жарык-сигналдык тутуму

628. Эксплуатациялык көз караштан интенсивдүүлүктүн жогорку маанилери талап кылынган учурларда, 350 метрден кем УКТнын көрүнүү шарттарында колдонууга арналган, тез чыгаруучу РЖлардагы РЖнын октук жарыктары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-12-сүрөтүндө келтирилген техникалык талаптарга дал келиши керек. Бул жарыктардын ачыктык деңгээлинин саны РЖнын октук жарыктары үчүн орнотулган деңгээлдердин санына барабар болот.

629. РЖнын октук жарыктары жер үстүндөгү кыймылды башкаруу жана көзөмөлдөө тутумунун жакшыртылган компоненттери катары аныкталган жана абдан начар көрүнүү же ачык күндүн шарттарында, эксплуатациялык көз караштан жер үстүндөгү кыймылдын белгилүү бир ылдамдыгын сактоо үчүн интенсивдүүлүктүн жогорку маанилери талап кылынган учурларда, РЖнын октук жарыктары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-17, А2-18 же А2-19-сүрөтүндө келтирилген техникалык талаптарга дал келиши керек.

630. РЖнын октук сызыктарынын жарыктары РЖнын октук сызыгын маркирлөөнү бойлой жайгашат, буга, эгер аларды РЖнын октук сызыгынын маркирлөөсүң бойлой жайгаштыруу максатка ылайыктуу болбосо, алар октук сызыктан 30 см-ден ашык эмес жылган учурлар кирбейт.

631. РЖнын түз сызыктуу участогунда РЖ жарыктары, төмөнкүлөрдөн тышкары, 30 метрден ашпаган узата интервал менен жайгаштырылат:

1) Басымдык кылуучу метеорологиялык шарттарды эске алуу менен мындай интервалдарда тийиштүү багыттоо камсыздалган учурларда 60 метрден ашпаган чоң интервалдар колдонулуусу мүмкүн;

2) РЖнын кыска түз сызыктуу участокторунда 30 метрге жетпеген интервалдар каралышы керек;

3) 350 метрден кем УКТдагы көрүнүү алыстыгынын шарттарында колдонуу үчүн арналган РЖда узата интервал 15 метрден ашпайт.

632. РЖнын бурулуштарындагы октук жарыктары РЖнын түз сызыктуу участогунун октук жарыктарынын уландысын элестетип, бурулуштун тышкы четинен туруктуу аралыкта болуусу зарыл. Жарыктар бурулушту так белгилөө камсыздалгандай болуп орнотулушу керек.

633. 350 метрден кем УКТнын көрүнүү шарттарында колдонууга арналган РЖда, бурулуштардагы жарыктар 15 метрден ашык эмес аралыкта, ал эми 400 м радиусу менен бурулуштарда жарыктар 7,5 метрден ашпаган интервалдар менен орнотулушу керек. Бул интервалдар бурулушка чейин жана андан кийин 60 м участогунда сакталышы керек.

Төмөндө УКТда 350 м же андан жогору алыстыкта көрүнүү шарттары үчүн колдонууга арналган РЖ үчүн алгылыктуу болуп табылган бурулуштардагы жарыктардын ортосундагы интервалдар келтирилген:

Чыгаруучу РЖдагы РЖлнын октук жарыктарынын башы РЖнын октук сызыгынын ийилүү башына чейин, эң азында 60 метр жетпей жайгашкан чекитте каралат жана ийилүү аяктаггандан кийин, күтүлүп жаткандай, АКны рулдук башкаруу ылдамдыгы нормалдуу мааниге жеткен чекитке чейин улантуу зарыл. УКТнын октук сызыгына параллелдүү участоктогу жарыктар, бардык жагдайларда 5-27-сүрөттө көрсөтүлгөндөй, УКТнын октук жарыктарынын каалаган катарынан, эң азында 60 см аралыкта болушу керек.

635. УКТнын октук жарыктары каралбай, 30 метрден ашпаган чоң интервалдарды колдонуу мүмкүн болгон учурлардан тышкары, жарыктар 15 метрден ашпаган узата интервал менен орнотулуусу керек.

Чыгаруучу РЖнын октук жарыгы

чыгаруучу РЖнын октук сызыгын маркирлөө

 II же III категориялар боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТнын октук сызыгын маркирлөө УКТнын октук сызыгы

УКТнын октук жарыгы

РЖнын октук сызыгын маркирлөө

Чыгаруучу РЖнын октук жарыгы

60 см бөлүү интервалын сактоо үчүн, УКТнын октук жарыктарын жана РЖнын октук жарыктарын жылдырууга уруксаттар

5-27-сүрөт. УКТ жана РЖнын жылган октук жарыктары

636. Тез жүрүү үчүн арналган чыгаруу рулеждук жолчолору болуп саналбаган, чыгаруу РЖларда РЖнын октук жарыктары РЖнын октук сызыгынын ийилүүсү башталган чекиттен УКТнын октук сызыгы тарабына кетип, маркирлөө УКТнын чегинен чыккан чекитке чейин РЖнын октук сызыгынын ийилүү маркирлөөсүн ээрчийт. Биринчи жарык 5-27-сүрөттө көрсөтүлгөндөй, УКТнын октук жарыктарынын каалаган катарынан 60 см аралыкта жайгашат.

637. Жарыктар 7,5 метрден шапаган узата интервал менен орнотулат.

638. Кадимки рулдук башкаруу каттамынын бир бөлүгү болгон жана УКТда 350 м көрүнүү алыстыгынын шарттарында колдонууга арналган УКТдагы РЖнын октук жарыктары 15 метрден ашпаган узата интервал менен орнотулат.

§36. Рулеждук жарыктар

639. Рулеждук жарыктар УКТга бурулуу аянтчаларынын, күтүү аянтчаларынын, муз тоңуудан коргоо зоналарынын, түнкү мезгилде колдонууга арналган перрондордо жана октук жарыктарды орнотуу каралбаган жана түнкү мезгилде колдонууга арналган РЖлардын чектеринде каралат, буга операциянын мүнөзүн эске алуу менен, багыттоо бетти жарыктандыруу же башка ыкмалар менен камсыздалган жерлерде орнотулбаган учурлар кирбейт.

640. Рулеждук жарыктар кадимки рулдук башкаруу каттамынын бир бөлүгү болгон жана УКТда РЖнын октук жарыктары каралбаган жерде түнкү мезгилде колдонууга арналган УКТда каралат.

641. РЖнын түз сызыктуу участогундагы жана кадимки рулдук башкаруу каттамынын бир бөлүгү болгон УКТдагы рулеждук жарыктар 60 метрден ашпаган бирдей узата интервал менен орнотулат. Бурулуштагы жарыктардын ортосундагы интервал, бурулуштун ушундай так белгиленүүсүн камсыздоо үчүн, 60 метрден кем болот.

642. Күтүү аянтчасында, муз тоңуудан коргоочу зоналарда, перрондо ж.б. рулеждук жарыктар 60 метрден ашпаган узата интервал менен орнотулат.

643. УКТдагы бурулуш аянтчасындагы рулеждук жарыктар 30 метрден ашпаган бирдей узата интервалдар менен орнотулат.

644. Жарыктар РЖнын, УКТнын бурулуш аянтчаларынын, муз тоңуудан коргоо зоналарынын, перрондун же УКТнын четтерине жакын же алардын четинен тышкары 3 метрден ашык эмес аралыкта орнотуу зарыл.

645. Рулеждук жарыктар көк түстүү туруктуу нырлануу жарыктары болуп саналат. Жарыктар горизонталдуу тегиздиктин үстүнөн эң азында, 75° бийиктөө бурчу алдында жана тигиле же бул багытта рулдук башкарууну аткарып жаткан учкучту багыттоону камсыздоо үчүн зарыл болгон горизонталдуу тегиздикте бардык бурчтардын алдында көрүнүп турат. Кесилиште, чыгууда же бурулушта жарыктар, аларды башка жарыктар менен алмаштырып алуу оңой болгон багыттардан көрүнбөгүдөй болуп, мүмкүн болушунча тосулат. 

646. Рулеждук жарыктардын интенсивдүүлүгү эң азында 2 кдга, вертикалдуу бурчтардын диапазонунда 0 – 6° жана 0,2 кдга барбар 6 менен 75°тун ортосундагы каалаган вертикалдуу бурчтарда.

§37. УКТдагы бурулуш аянтчаларынын жарыктары

647. УКТдагы бурулуш аянтчаларынын жарыктары, АК 180°бурулушту аткарып, УКТнын октук сызыгынын багыты боюнча жайгашуусу үчүн, УКТда 350 м көрүнүү алыстыгынын шарттарында колдонууга арналган УКТнын бурулуш аянтчасында туруктуу багыттоо үчүн камсыздалат.

648. УКТдагы бурулуш аянтчасынын жарыктары менен түнкү мезгилде колдонууга арналган УКТнын бурулуш аянтчасын камсыздоо керек.

649. УКТдагы бурулуш аянтчасынын жарыктарын УКТдагы бурулуш аянтчасын маркирлөөгө жайгаштыруу керек, буга, эгерде аларды маркирлөөгө жайгаштыруу оңтойлуу болбосо, алар 30 см-ден ашык эмес жылышы мүмкүн болгон учурлар кирбейт.

650. УКТнын бурулуш аянтчасын маркирлөөнүн түз сызыктуу участогуна УКТдагы бурулуш аянтчасынын жарыктарын 15 метрден ашпаган узата интервалдар менен жайгаштыруу керек.

651. УКТнын бурулуш аянтчасын маркирлөөнүн ийри сызыктуу участогунда УКТнын бурулуш аянтчасынын жарыктарын 7,5 метрден ашкан интервал менен орнотууга тыюу салынат.

652. УКТнын бурулуш аянтчасынын жарыктары, УКТнын бурулуш аянтчасында турган же ага жакындап келе жаткан АКнын бортунан гана жарык көрүнгөндөй өлчөмдөгү нурга ээ болгон туруктуу жашыл түстү чыгарган багытталган жарыктар болуп саналат.

653. УКТнын бурулуш аянтчасынын жарыктары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-13 А2-14 же А2-15-сүрөтүндө келтирилген техникалык талаптарга дал келиши керек.

§38. "Стоп" сызыгынын жарыктары

654. "Стоп" сызыгынын жарыгы, төмөнкү учурлардан тышкары, мындай УКТ УКТда көрүнүү алыстыгы 550 метрден төмөн болгон шарттарда колдонулса, УКТнын жанындагы ар бир күтүү жайында каралат:

1) УКТга атайылабастан чыгуунун алдын алуунун тийиштүү каражаттарды жана процедуралары;

2) УКТда көрүнүү алыстыгы 550 метрден төмөн болгон шарттарда колдонуудагы эксплуатациялоо эрежелери менен төмөнкүлөрдүн саны азаят:

а) Каалаган мезгилде бирге чейин маневрлөө аянтчасынын чегинде жүргөн АК;

б) Жол берилген минимумга чейин маневрлөө аянтынын чегинде жайгашкан транспорттук каражаттар.

655. Эгерде РЖ менен УКТ кесилишкен жерде бирден ашык «стоп» сызыгы бар болсо, конкреттүү убакыттын учурунда бир гана жарык күйгүзүлөт.

656. Маркирлөөнү жарыктары менен толуктоо жана визуалдык каражаттардын жардамы менен кыймылды башкарууну камсыздоо зарыл болсо, арадагы күтүү жайынын жанында «стоп» сызыгынын жарыгы каралат.

657. «Стоп» сызыгынын жарыктары, кыймылды токтотуу сунушталган, РЖга туурасынан жайгашат. 658-пунктта каралган кошумча жарыктар орнотулган учурларда, бул жарыктар РЖнын четинен 3 метрден кем эмес аралыкта жайгашат.

658. «Стоп» сызыгынын жарыктары РЖ менен кесилишүү жерине же УКТнын жанындагы күтүү жайына жакындоонун берилген багытын кызыл түс менен көрсөткөн жана 3 метрден ашык эмес интервал менен РЖга туурасынан бирдей интервал менен орнотулган жарыктардан турат.

«Стоп» сызыгынын жарыгынын байкалуусун жогорулатуу зарыл болсо, бирдей өлчөмдө кошумча жарыктар орнотулат.

659. Чөктүрүлгөн «стоп» сызыктарынын жарыктары АКнын учкучуна көрүнбөсө, мисалы, кардын же жамгырдын натыйжасында, же учкуч АКны жарыктарга ушунчалык жакын токтотуу зарыл болуп, алар АКнын конструкицясынан улам учкучтун көрүү чегинен чыгып калса, «стоп» сызыгынын жарыктарынын ар бир учунда кошумча эки жер үстүндөгү жарыктарды орнотуу зарыл.

660. УКТнын жанындагы күтүү жайында орнотулган «стоп» сызыгынан жарыктары бир багыттуу болуп, УКТга жакындоо багытын кызыл түс менен көрсөтөт.

661. 658-пунктта каралгандай, кошумча жарыктар орнотулган учурларда, алар башка «стоп» сызыктарынын жарыктарындай эле мүнөздөмөлөргө ээ, бирок жакындап келе жаткан АКнын бортунан «стоп» сызыгына чейин көрүнүп турат.

662. «Стоп» сызыгынын жарыктарынын нур чачуу бурчу жана кызыл жарыктын интенсивдүүлүгү ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-12, А2-16-сүрөтүндө келтирилген техникалык талаптарга дал келиши керек.

663. «Стоп» сызыктары жер үстүндөгү кыймылды башкаруу жана көзөмөлдөө тутумунун жакшыртылган компоненттери катары аныкталган жана абдан начар көрүнүү же ачык күндүн шарттарында, эксплуатациялык көз караштан жер үстүндөгү кыймылдын белгилүү бир ылдамдыгын сактоо үчүн интенсивдүүлүктүн жогорку маанилери талап кылынган учурларда, кызыл жарыктын интенсивдүүлүгү  жана «стоп» сызыгынын жарыктарынын нур чачуу бурчтары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-17, А2-18 жана А2-19-сүрөтүндө келтирилген техникалык талаптарга дал келиши керек.

Жогорку интенсивдүүлүктөгү «стоп» сызыктарынын жарыктары, бул абсолюттук түрдө зарыл болгон учурда жана аэронавигациялык изилдөө өткөрүлгөндң кийин гана колдонулат.

664. Кең нурду камсыздоочу арматура зарыл болгон учурларда, кызыл жарыктын интенсивдүүлүгү жана «стоп» сызыгынын жарыктарынын нур чачуу бурчтары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-17 жана А2-19-сүрөтүндө келтирилген техникалык талаптарга дал келиши керек.

665. Электр тизмеги төмөнкүдөй долбоорлонушу керек:

1) Кирүү РЖга тууралжын жайгашкан «стоп» сызыгынын жарыктары тандалып күйгүдөй;

2) Бир гана чыгуу РЖ катары колдонулган РЖга тууралжын жайгашкан «стоп» сызыгынын жарыктары тандалып же топтор менен күйгүдөй;

3) «стоп» сызыгынын күйгөн жарыктарында, «стоп» сызыгынын артында орнотулган РЖнын каалаган октук жарыктары эң азында 90 м аралыкта күйгүдөй;

4) «стоп» сызыгынын артында орнотулган РЖнын күйүп турган октук жарыктарында, «стоп» сызыгынын жарыктары күйүп тургудай жана тескеринче болуп, «стоп» сызыгынын жарыктары РЖнын октук жарыктары менен блоктолгондой.

Электр тутумун долбоорлоодо, «стоп» сызыгынын бардык жарыктары бир учурда иштен чыкпоосун камсыздоого өзгөчө көңүл бурулат.

§39. Арадагы күтүү жайларынын жарыктары

666. «Стоп» сызыкытарынын жарыктары орнотулган жерлерден тышкары, арадагы күтүү жайларынын жарыктары УКТда көрүнүү алыстыгы 350 метрге жетпеген шарттарда колдонуу үчүн арналган арадагы күтүү жайларында каралат.

667. Арадагы күтүү жайларынын жарыктары «стоп» сызыгынын жарыктары берген кыймылды токтотуу жана жаңылоо сигналдарынын зарылчылыгы жок жерлерде, арадагы күтүү жайларынын жанында каралат.

668. Арадагы күтүү жайларынын жарыктары маркирлөөдөн 0,3 м аралыкта арадагы күтүү жайын маркирлөөнү бойлой жайгашат.

669. Арадагы күтүү жайларынын жарыктары арадагы күтүү жайына жакындоодо көрүнүп турган туруктуу нурланган, багытталган үч сары түстүү жарыктан турат, мында нур чачуу бурчтары, каралган болсо, РЖнын октук жарыктарынын нур чачуу бурчтарына аналогиялуу болот. Алар РЖнын октук сызыгына симметриялуу жана ага тик бурч алдында жайгашып, өзүнчө жарыктардын ортосундагы интервал 1,5 метрди түзөт.

§40. Чыгуу жана муз тоңуудан коргоо зоналарынын жарыктары

670. Муз тоңуудан коргоо зоналарынын чыгуу жарыктары РЖга жанаша алыстаган муз тоңуудан коргоо зонасынын чыгуу чегинде каралат.

671. Муз  тоңуудан коргоо зонасынын чыгуу жарыктары алыстаган муз оңуудан коргоо зонасынын чыгуу чегинде чийилген арадагы күтүү жайынын маркирлөөсүнөн ички жагынан 0,3 м аралыкта жайгашат.

672. Муз тоңуудан коргоо зонасынын чыгуу жарыктары бири-биринен 6 м интервал менен орнотулуп, жарыгы РЖнын октук жарыктарына аналогиялуу чачыраган чыгуу чегине жакындоо багытын көрсөткөн, туруктуу жарык берүүчү тереңдеген, багытталган сары жарыктардан турат.

РЖ

Арадагы күтүү жайын маркирлөө

Муз тоңуудан коргоо зонасынын чыгуу жарыгы

5-28-сүрөт. Типтүү алыстаган муз тоңуудан коргоо зонасы

§41. УКТны коргоочу жарыктар

УКТны коргоочу жарыктардын максаты учкучтар менен транспорт каражаттарынын айдоочуларын УКТга кирүүгө жакындаганын эскертүүдө турат. УКТны коргоочу жарыктардын 5-29-сүрөтүндө көрсөтүлгөн эки стандарттуу конфигурациясы бар.

673. А конфигурациясындагы УКТны коргоочу жарыктар төмөнкүлөрдү колдонуу үчүн арналган УКТ менен байланышкан РЖ/УКТ кесилишкен ар бир жерде каралат:

1) «стоп» сызыгынын жарыктары орнотулбаган, УКТда көрүнүү алысытыгы 550 м болгон шарттарында, жана

2) Кыймылдын чоң тыгыздыгында УКТда көрүнүү алыстыгы 550-1200 м болгон шарттарда.

674. УКТга санкциясыз чыгуунун алдын алуу боюнча чаралардын алкагында А же В конфигурациясында, УКТга санкциясыз чыгуу көз карашынан кооптуу участок катары идентификацияланган РЖ/УКТ кесилишкен ар бир жерде кароо жана күндүз жана түндө аба-ырайынын бардык шарттарында колдонуу керек.

Жупташкан бир багыттуу күйүп-өчүүчү сары жарыктар

3 м интервал менен жайгашкан бир багыттуу күйүп-өчүүчү сары жарыктар

А конфигурациясы

В конфигурациясы

5-29-сүрөт. УКТны коргоочу жарыктар

675. В конфигурациясындагы УКТны коргоочу жарыктарды «стоп» сызыгынын жарыктары менен биргеликте орнотууга тыюу салынат.

676. УКТнын жанында бир нече күтүү жайы болгон, УКТ/РЖ кесилишкен жерде иштеп жаткан УКТнын жанындагы күтүү жайы менен байланышкан УКТны коргоочу жарыктардын комплекти гана кошулат.

677. А конфигурациясындагы УКТны коргоочу жарыктар УКТнын жанындагы күтүү жайын маркирлөө тарабында РЖнын ар бир тарабына жайгашат.

678. В конфигурациясында УКТны коргоочу жарыктар УКТнын күтүү жайын маркирлөөнү күтүү тарабынан РЖга тууралжын жайгашат.

679. А конфигурациясындагы УКТны коргоочу жарыктар эки жуп сары жарыктардан турат.

680. А конфигурациясында аткарылган жана күндүз колдонууга арналган күйүп жана өчүп турган абалда УКТны коргоочу жарыктардын ортосундагы контрасттык күчөтүү зарыл болгон учурларда, ар бир лампанын үстүнө, линзаларга күн нурунун тийишин болктогон жана ошол эле учурда арматуранын функциясын бузбаган, жетиштүү өлчөмдөгү экранды орнотуу керек.

Экрандын ордуна башка түзмөктөрдү же куралдарды, мисалы, атайын долбоорлонгон оптиканы колдонууга жол берилет.

681. В конфигурациясындагы УКТны коргоочу жарыктар 3 м интервал менен РЖга тууралжын жайгашкан сары жарыктардан турат.

682. Жарык нуру бир багыттуу болуп, УКТнын жанындагы күтүү жайына жакындоо багытын сары түс менен көрсөтөт.

683. А конфигурациясындагы сары жарыктын интенсивдүүлүгү жана жарыктардын нур чачуу бурчтары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-24-сүрөтүндө келтирилген техникалык талаптарга дал келиши керек.

684. УКТны коргоочу жарыктар күндүз колдонууга арналган учурларда, А конфигурациясындагы сары жарыктын интенсивдүүлүгү жана жарыктардын нур чачуу бурчтары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-25-сүрөтүндө келтирилген техникалык талаптарга дал келиши керек.

685. УКТны коргоочу жарыктар жер үстүндөгү кыймылды башкаруу жана көзөмөлдөө тутумунун жакшыртылган компоненттери катары аныкталган, жарыктардын интенсивдүүлүгүнүн жогорку маанилери талап кылынган учурларда, А конфигурациясындагы сары жарыктын интенсивдүүлүгү жана жарыктардын нур чачуу бурчтары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-25-сүрөтүндө келтирилген техникалык талаптарга дал келиши керек.

Жарык интенсивдүүлүктөрүнүн мындан да жогорку маанилери начар көрүнүү шарттарында белгилүү бир ылдамдыкта жер үстүндөгү кыймылды камсыздоо үчүн талап кылынуусу мүмкүн.

686. В конфигурациясындагы сары жарыктын интенсивдүүлүгү жана жарыктардын нур чачуу бурчтары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-12-сүрөтүндө келтирилген техникалык талаптарга дал келиши керек.

687. УКТнын коргоочу жарыктары күндүз колдонууга арналган учурларда, В конфигурациясындагы сары жарыктын интенсивдүүлүгү жана жарыктардын нур чачуу бурчтары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-20-сүрөтүндө келтирилген техникалык талаптарга дал келиши керек.

688. Жер үстүндөгү кыймылды башкаруу жана көзөмөлдөө тутумунун жакшыртылган компоненттери катары аныкталган, жарыктардын интенсивдүүлүгүнүн жогорку маанилери талап кылынган учурларда, В конфигурациясындагы сары жарыктын интенсивдүүлүгү жана жарыктардын нур чачуу бурчтары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-20-сүрөтүндө келтирилген техникалык талаптарга дал келиши керек.

689. А конфигурациясындагы ар бир блоктогу жарыктар кезек менен күйүп-өчүп турат.

690. В конфигурациясы үчүн коңшу жарыктар кезек менен күйүп-өчүп турат, ал эми ар бир экинчи жарык бир убакта күйгүзүлөт.

691. Алар мүнөтүнө 30-60 жолу күйүп өчөт, ал эми куру жана жумушчу импульстардын узактыгы фаза боюнча бирдей жана карама-каршы болот.

§42. Перрондорду прожектордук жарыктандыруу

692. Перронду, муз тоңуудан коргоо зонасын жана АКнын бөлүнгөн обочолонгон токтоочу жайын, эгер алар түндө эксплуатациялоого арналган болсо, прожектордук жарыктандыруу менен камсыздоо керек.

Муз тоңуудан коргоо зонасы УКТга жакын жерде жайгашып, туруктуу прожектордук жарыктандыруу учкучтарды адаштырып жатса, бул зонага башка жарыктандыруу каражаттары талап кылынат.

693. Перронндук прожекторлор жерде жана учуудагы АКлардын учкучтары, аэродромдордун жана перрондун диспетчерлери жана перрондогу персонал үчүн минималдуу көз уялтуучу таасирлер болгон учурда перрондун бардык тейлөө зоналарын тийиштүү түрдө жарыктандыруу үчүн ылайыктап жайгаштыруу керек. Прожекторлорду орнотуу схемасын жана алардын таасир багытын, көлөкөлөрдү минималдаштыруу максатында, АК токтоочу жай эки же андан көп тараптан жарыктангыдай болуп тандалат.

694. Перрондук прожекторлорду спектралдык бөлүштүрүү учурдагы тейлөөгө байланыштуу АКдагы орундарды маркирлөө жана тоскоолдуктарды маркирлөө үчүн колдонулган түстөр туура аныкталандай болуп тандалат.

695. Жарыктануунун орто деңгээлдери эң азында төмөнкүдөй болушу керек:

1) АК токтоочу жайы:

а) Горизонталдуу тегиздикте жарыктануу – 4:1ден ашык эмес бир өңчөйлүк коэффициентинде (орто интенсивдүүлүктүн минималдуу интенсивдүүлүккө болгон катышы) 20 лк;

б) Вертикалдуу тегиздикте жарыктануу – 20 лк тийиштүү багыттарда перрондун үстүнөң 2 м бийиктикте.

2) Перрондун башка участоктору: горизонталдуу тегиздикте жарыктануу - 4:1ден ашык эмес бир өңчөйлүк коэффициентинде (орто интенсивдүүлүктүн минималдуу интенсивдүүлүккө болгон катышы) АКлардын токтоочу жайларынын жарыктануусунун орто деңгээлинен 50 % .

§43. Телескоптук трапка визуалдуу кошулуу тутуму

696. Телескоптук трапка визуалдуу кошулуу тутуму визуалдуу каражаттын жардамы менен АКнын так жайгашкан жери көрсөтүлүп, ал эми, сигналчыларды колдонуу сыяктуу башка альтернативдүү каражаттар колдонулбаган учурларда каралат.

697. Тутум азимуталдык багыттоону да, АКны токтотуу зарыл болгон жерди көрсөтүүнү камсыздайт.

698. Азимуталдык багыттоо блогу жана токтотуу жерин көрсөткүч аба-ырайынын бардык жарактуу шарттарында, көрүнүү шарттарында, фондук жарык берүү шарттарында жана тутумду күндүз да, түндө да колдонуу пландалып жаткан, бирок учкучтардын көздөрүн уялтпаган жабуунун абалында колдонууга жарактуу.

699. Азимуталдык багыттоо блогу, токтотуу жерин көрсөткүч төмөнкүчө долбоорлонот:

1) Көрсөткүчтөрдүн бири иштебей калган учурда, учкуч алардын иштебей калгандыгы жөнүндө так көрсөтмөлөр менен камсыздалгыдай;

2) Алар өчүп калгыдай.

700. Азимуталдык багыттоо блогу жана токтотуу жерин көрсөткүч АКны токтотуу жайын маркирлөөнү, токтоочу жайда маневрди башкаруу жарыктарын, эгер болсо, жана телескоптук трапка визуалдуу кошулуу тутумун эсе алуу менен, багыттоонун үзгүлтүксүздүгүн камсыздоо үчүн ылайыкталып жайгашат.

701. Тутумдун тактыгы жүктөөчү траптын түрүнө жана аны  менен бирге колдонуу зарыл болгон АКны тейлөөнүң стационардык орнотмолоруна дал келет.

702. Тутумду берилген токтоочу жай арналган АКлардын бардык түрлөрү үчүн тандамасыз эксплуатациялоо камсыздалат.

703. Эгерде тандамалык эксплуатация тутумду АКнын конкреттүү түрү менен колдонулуусуна даярдоо үчүн талап кылынса, бул учурда тутумда, тутум тийшитүү түрдө ишке даярдалганына кепилдик берүү үчүн, учкучка да, тутумдун операторуна да АКнын тандалган түрүн белгилөө каралат.

704. Азимуталдык багыттоо блогу АКнын алында, токтоочу жайдын октук сызыгынын уландысында же ага жакын, анын сигналары, АКнын учкучтарынын кабинасынан, эң азында сол отургучту ээлеген учкучка толук кошулуу маневри аткарылып жаткан учурда  жайгашат.

705. Азимуталдык багыттоо блогун, анын сигналдары оң жана сол отургучтарды ээлеген эки учкучка тең көрүнгүдөй кылып чыгаруу зарыл.

706. Азимуталдык багыттоо блогу бир маанилүү сигналдардын жардамы менен кыймылды оңго/солго башкарууну камсыздайт, жана бул учкучка кыймыл сызыгына алдыга чыгууга жана аны ашыкча маневрлөөсүз кармоого мүмкүндүк берет.

707. Азимуталдык багыттоо түстү алмаштыруу жолу менен ишке ашырылган учурларда, жашыл түс октук сызыкты белгилөө үчү, ал эми кызыл түс – октук сызыктан четтөөлөрдү белгилөө үчүн колдонулат.

708. Токтоочу жайды көрсөткүч азимуталдык багыттоо блогу менен биргеликте же учкуч азимуталдык сигналдарды да, токтоочу жайды көрсөткөн сигналдарды да, башын бурбастан көргүдөй жакын аралыкта жайгашат.

709. Токтоочу жайды көрсөткүч, эң азында, сол отургучту ээлеген учкуч тарабынан колдонулат.

710. Токтоочу жайды көрсөткүч, сол же оң отургучту ээлеген АКнын экипажы тарабынан колдонулат.

711. АКнын конкреттүү түрү үчүн индикатордун жардамы менен алынган токтоочу жайды көрсөткүчтүн маалыматы байкоонун бийиктиги жана/же тереңдиги боюнча учкучтун көздөрүнүн деңгээлинин күтүлгөн четтөө диапазонун эске алат.

712. Токтоочу жайды көрсөткүч багыттоо камсыздалган АКнын токтоочу жайын көрсөтөт жана жакындоо ылдамдыгы тууралуу маалыматты камсыздайт, бул учкучка ага арналган токтоочу жайда толук токтоого чейин АКнын ылдамдыгын акырындык менен азайтуу мүмкүнчүлүгүн берет.

713. Токтоочу жайды көрсөткүч эң азында 10 м алыстыкта жакындоо ылдамдыгы туралуу маалыматты берет.

714. Токтотуу сигналдардын түсүнүн өзгөрүүсү менен көрсөтүлсө, жашыл түс АКнын кыймылына уруксат берилген учурда, ал эми кызыл түс – токтоочу жерге жеткен учурда колдонулат, буга токтоочу жайга чейин кичинекей аралыктарда токтоочу жайдын жакындыгы тууралуу эскертүүчү үчүнчү түс колдонулган учурлар кирбейт.

§44. Телескоптук трапка визуалдуу кошулуунун жакшыртылган тутуму

715. Эксплуатациялык түшүнүктөр боюнча бирден ашык токоочу жай каралганда, багытталып жаткан АКнын туура түрүн тастыктоо жана/же колдонулуп жаткан токтоочу жайдын октук сызыгын көрсөтүү сунушталган учурларда A-VDGS камсыздалышы керек.

716. A-VDGS АКнын токтоочу жайы арналган АКлардын бардык түрлөрү тарабынан колдонуу үчүн алгылыктуу болуп саналат.

717. A-VDGS анын эксплуатациялык мүнөздөмөлөрү аныкталган шарттарда гана колдонулат.

Аба-ырайынын, көрүнүүнүн жана күндүзгү жана түнкү мезгилде айланадагы жарыктандыруунун мүнөзү менен аныкталган шарттарда A-VDGSти колдонуу так сүйлөшүлөт.

Тутумду долбоорлоого жана жерде орнотууга, анын айланасындагы күн нурунун чагылышы жана башка жарык булактары тутум берген визуалдык маалыматтын тактыгын жана байкалуусун начарлантпоосун камсыздоо менен, көңүл коюп мамиле жасоо керек.

718. Тутумдарды эки түрү тең орнотулуп, колдонулуп жаткан болсо, A-VDGS берген АКнын токтоочу жайында кошулууда багыттоо үчүн маалымат телескоптук трапка визуалдуу кошулуу тутуму берген маалыматка карама-каршы келбейт. A-VDGS эксплуатацияланбаганын же иштөөгө жөндөмдүү эмес экенин көрсөтүү ыкмасы каралат.

719. A-VDGS үзгүлтүксүз жана бир маанилүү көрсөтмөлөр кошулуу үчүн жооп берген адамга жана АКнын кошулуусун аткарууга жардам берген адамдарга маневрлөө процессинде көрсөтүлүүсү үчүн ылайыкталып жайгаштырылат.

АКнын кошулуусу үчүн АКнын командири жооп берет. Өзгөчө жагдайларда жоопкерчилик АКны сүйрөөнү аткарган транспорт каражатынын айдоочусуна жүктөлөт.

720. Кошулууда тийиштүү маневрлөө этабында багыттоо үчүн, A-VDGS эң азында төмөнкү маалыматты берет:

1) Авариялык жагдай жөнүндө көрсөтмө;

2) Багыттоо аткарылып жаткан АКнын түрү жана үлгүсү;

3) Токтоочу жайдын октук сызыгына карата АКнын капталга жылуусун индикациялоо;

4) Токтоочу жайдын октук сызыгына карата жылууну четтетүү үчүн зарыл болгон азимуталдык коррекциялоонун багыты;

5) Токтоочу жайга чейинки аралыкты индикациялоо;

6) АК туура токтоочу жайга жеткенин көрсөтүү;

7) АК тийиштүү токтоочу жайга чыккандыгы тууралуу эскертүүчү көрсөтмө.

721. A-VDGS кошууда маневрлөө процессинде боло турган АКны рулдук башкаруунун бардык ылдамдыктарында кошулууда багыттоо үчүн маалымат көрсөтүүгө жөндөмдүү.

722. Капталдагы жылууну аныктоо учурунан аны көрсөтүүгө чейин өткөн убакыт эксплуатациянын нормалдуу шарттарында АКнын токтоочу жайдын октук сызыгынан 1 метрден ашык четтөөсүнө алып келбейт.

723. Токтоочу жайдын октук сызыгына жана токтой турган жерге чейинки аралыкка АКнын жылуусу жөнүндө маалымат, ал көрүнүп турганда, 5-4-таблицада көрсөтүлгөн тактык менен көрсөтүлүшү керек.

724. Багыттоо маалыматын көрсөтүү үчүн колдонуган шарттуу белгилер жана графикалык берилмелер берилген маалыматтын символдоштурулган түрү жөнүндө айкын элестетүү берет. 

Түстөрдү колдонууда тийиштүү талаптарга жооп берип, сигнализация эрежелерин сактоо каралышы керек, б.а. кызыл, сары жана жашыл түстөр тийиштүү түрдө коркунуч, эскертүү жана туура/нормалдуу режим дегенди билдирет. Түстүн контрасттуулугунун таасирин эске алуу керек.

725. Токтоочу жайдын октук сызыгына карата АКнын капталга жылуусу жөнүндө маалымат эң азында токтой турган жерге чейин эң азында, 25 мер калганда көрсөтүлөт.

АКнын токтотуу жайнына чейинки аралыгынын индикациясы түстүк коддоону карап, октоочу жайга жакындап келе жаткан АКнын факт боюнча жакындоо ылдамдыгы жана аралыгына пропорционалдуу болгон аралыкта жана берилмелердин көрүнүү ылдамдыгы менен  менен берилет.

726. Жакындоонун учурдагы аралыгы жана жакындоо ылдамдыгы токтоочу жайдан, эң азында, 15 метрден баштап берилет.

727. Бул каралган учурларда, сандык маанилер түрүндө көрсөтүлгөн жакындоодогу аралык токтоочу жайга чейин бүтүн метр менен берилип, токтоочу жайга чейин, эң азында, 3 метр калганда 1 ондук белгиге чейинки тактык менен көрсөтүлөт.

728. A-VDGSте кошулууда маневрлөө процессинде АКны тезинен токтотуу зарылчылыгын көрсөтүүнүн тийиштүү ыкмасы каралат. A-VDGSтин иштебей калышын камтыган жагдайда, башка эч кандай маалымат көрсөтүлбөйт.

729. Кошулуу процедурасын тезинен токтотууну демилгелөө мүмкүнчүлүгү токтоочу жайда эксплуатациялык коопсуздук үчүн жооп берген персоналга берилет.

730. Кошулуу учурунда маневрлөөнү тезинен токтотуу зарыл болгон учурда «стоп» сөзү кызыл тамгалар менен көрүнөт.

5-4-таблица.

А-VDGSти колдонууда жылуунун сунушталган тактыгы

§45. Токтоочу жайдын ордунда АКны маневрлөөнү башкаруу жарыктары

731. Токтоочу жайдын ордунда АКны маневрлөөнү башкаруу жарыктары жабуусу бар перрондо же муз тоңуудан коргоо зонасында жайгашкан жана чектелген көрүнүү шарттарында колдонууга арналган токтоочу жайга АКны орундаштырууну жеңилдетүү үчүн каралышы керек, буга тийштүү багыттоо башка каражаттардын жардамы менен камсыздалган учурлар кирбейт.

732. Токтоочу жайдын ордунда АКны маневрлөөнү башкаруу жарыктары АКнын токтоочу жайынын маркирлөөсү менен айкалышат.

733. Токтоочу жайларды белгилөөчү жарыктардан тышкар, токтоочу жайдагы АКны маневрлөөнү башкаруу жарыктары бул жарыктардын жардамы менен багыттоону камсыздоо пландалып жаткан участоктордун чегинде көрүнгөн туруктуу нурланган сары жарыктарды элестетет.

734. Руль менен башкарып кирүү, чыгуу, бурулушту белгилөө үчүн колдонулган жарыктар ийри сызыктуу участоктордо 7,5 метрден ашык эмес интерввал менен жана түз сызыктуу участоктордо 15 м интервал менен жайгаштыруу керек.

735. Токтоочу жайды белгилөөчү жарыктар туруктуу түрдө кызыл түстүү бир багыттуу жарыкты элестетет. 

736. Жарыктардын интенсивдүүлүгү, АК токтоочу жайлар колдонулган көрүнүү жана жарыктандыруу шарттарына дал келиши керек.

737. Жарыктардын электр тизмеги АК токтоочу жайды колдонуу пландалганын көрсөтүү үчүн жарыктар куйгүдөй болуп, жана алар колдонулбаганын көрсөтүү үчүн өчкүдөй болуп долбоорлонот.

§46. Кыймыл каттамындагы күтүү жайынын жарыгы

738. Кыймыл каттамындагы күтүү жайынын жарыгы, берилген УКТ УКТдагы көрүнүү алыстыгы 350 м болгон шарттарда колдонулган учурларда, УКТ менен байланышкан кыймыл каттамынын ар бир күтүү жайында каралат.

739. Кыймыл каттамындагы күтүү жайынын жарыгы, берилген УКТ УКТдагы көрүнүү алыстыгы 350-550 м болгон шарттарда колдонулган учурларда, УКТ менен байланышкан кыймыл каттамынын ар бир күтүү жайында каралат.

740. Кыймыл каттамындагы күтүү жайынын жарыгы кыймыл каттамынын бир четинен 1,5 м (±0,5 м) аралыктагы күтүү жайын маркирлөөнүн жанында, б.а. жергиликтүү жол кыймылынын эрежелерине ылайык сол же оң жагында жайгашат.

741. Кыймыл каттамындагы күтүү жайынын жарыгы төмөнкүлөрдөн турат:

1) Башкарылуучу кызыл (кыймылга тыюу салынат)/жашыл (кыймылга уруксат берилет) жол чырак;

2) Күйүп-өчүүчү кызыл жарык.

742. Кыймыл каттамындагы күтүү жайынын жарыгынын нуру бир багыттуу жана күтүү жайына жакындап келе жаткан транспорт каражатынын айдоочусу үчүн көрүнүктүү болушу керек.

743. Жарык нурунун интенсивдүүлүгү күтүү жайлары колдонулган көрүнүү жана жарыктануу шарттарына ылайык келет жана айдоочунун көзүн уялтпайт.

744. Кызыл күйүп-өчүүчү жарык мүнөтүнө 30-60 жолу күйүп-өчөт.

§47. "Чыгууга тыюу салынат" сызыгынын жарыктары

УКТга санкциясыз чыгуулар көрүнүүнүн жана аба-ырайынын бардык шарттарында болушу мүмкүн. «Чыгууга тыюу салынат» сызыгынын жарыктарын колдонуу УКТга санкциясыз чыгуунун алдын алуунун натыйжалуу чараларынын санына кирет.

745. «Чыгууга тыюу салынат» сызыгынын жарыктары РЖга атайы ниеттелбеген жеткиликтин алдын алууга жардам берүү үчүн чыгаруучу РЖ катары гана колдонулган РЖга тууралжын орнотулат.

746. «Чыгууга тыюу салынат» сызыгынын жарыктары аягында чыгаруучу РЖ гана бар РЖга туурлжын орнотуу керек, бул жерде транспорттун туура эмес багытта УКТга чыгуусунун алдын алуу керек.

747. «Чыгууга тыюу салынат» сызыгынын жарыктары «чыгууга тыюу салынат» белгиси жана/же «чыгууга тыюу салынат» маркирлөөсү менен бирге орнотулат.

748. «Чыгууга тыюу салынат» сызыгынын жарыктары УКТга жакындоонун берилген багытын кызыл түс менен көрсөткөн жана 3 метрден ашпаган бирдей интервалда орнотулган, бир багыттуу жарыктардан турат.

Байкалууну жогорулатуу зарыл болсо, бир калыпта кошумча жарыктар орнотулат.

749. «Чыгууга тыюу салынат» сызыгынын чөктүрүлгөн жарыктары АКнын учкучуна көрүнбөсө, мисалы, кардын же жамгырдын натыйжасында, же учкуч АКны жарыктарга ушунчалык жакын токтотуу зарыл болуп, алар АКнын конструкицясынан улам учкучтун көрүү чегинен чыгып калса, «стоп» сызыгынын жарыктарынын ар бир учунда кошумча эки жер үстүндөгү жарыктарды орнотуу зарыл.

750. «Чыгууга тыюу салынат» сызыгынын жарыктарынын кызыл түсүнүн интенсивдүүлүгү жана нур чачуу бурчтары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-12-А2-16-сүрөттөрүндө келтирилген техникалык талаптарга жооп берет.

751. «Чыгууга тыюу салынат» сызыгынын жарыктары жер үстүндөгү кыймылды башкаруу жана көзөмөлдөө тутумунун жакшыртылган компоненттери катары аныкталган жана абдан начар көрүнүү же ачык күндүн шарттарында, эксплуатациялык көз караштан жер үстүндөгү кыймылдын белгилүү бир ылдамдыгын сактоо үчүн интенсивдүүлүктүн жогорку маанилери талап кылынган учурларда, «чыгууга тыюу салынат» сызыгынын жарыктарынын кызыл түсүнүн интенсивдүүлүгү жана нур чачуу бурчтары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-17, А2-18 жана А2-19-сүрөтүндө келтирилген техникалык талаптарга дал келиши керек.

Жогорку интенсивдүүлүктөгү «чыгууга тыюу салынат» сызыгынын жарыктары бул абсолюуттук деңгээлде зарыл болгон учурда жана конкреттүү изилдөө жүргүзүлгөндөн кийин гана колдонулат.

752. «Чыгууга тыюу салынат» сызыгынын жарыгынан артында орнотулган РЖнын октук. жарыктары, РЖ тарабынан караганда, УКТнын багытында караганда көрүнбөйт.

§48. УКТ статусунун жарыктары

УКТ статусунун жарыктары (RWSL) УКТга санкциясыз чыгуу жөнүндө эскертүүнүң автономдук тутумунун (ARIWS) түрүн элестетет. RWSL комплектине эки базалык визуалдыкк компонент кирет, тагыраак айтканда: УКТга кирүү жарыктары (REL) жана учуп чыгууну күтүү жарыктары (THL). Ар бир компонент өзүнчө коюлат, бирок башында бул компоненттер бири-бирин толуктайт деп болжолгон.

753. REL каралсы, алар РЖнын  октук сызыгына карама-каршы тарапта РЖнын октук сызыгына карата 0,6 м жылуу менен орнотулат, УКТнын жанындагы күтүү жайына чейин 0,6 м аралыкта башталып, УКТнын жээгинен бүтөт. Кошумча жалгыз жарык РЖнын акыркы эки RELи менен бир сызыкта, УКТнын октук сызыгынан 0,6 м аралыкта орнотулат.

УКТнын жанында эки же андан ашык күтүү жайы каралса, УКТнын жанында көрсөтүлгөн күтүү жайы болуп УКТга жакынкысы саналат.

754. УКТнын октук сызыгына жакын орнотулган жалгыз жарыктан тышкары, RELдин курамына, РЖнын узундугуна жараша, ортосундагы узата интервал 3,8 метрден кем эмес жана 15,2 метрден ашык эмес бештен кем эмес жарык кирет. 

755. THL каралган учурда, алар УКТнын ар бир тарабынан 1,8 м жылуу менен орнотулуп, УКТнын башталышынан 115 м аралыкта жайгашкан чекиттен башталып, 450 метрден кем эмес аралыкта ар бир 30 метрден кийин орнотулат.

Кошумча THL учуп чыгууда күүлөнүүнүн башындагы чекитте аналогиялуу түрдө камсыздалуусу мүмкүн.

756. REL каралган учурда, алар УКТга конууга кирип жаткан АКнын багытында кызыл жарык берген, туруктуу нурлануунун тереңдетилген жарыктардын бир сызыгынан турат.

757. Ар бир РЖ/УКТ кесилишнде, алар орнотулган жерде, REL тутум тарабынан эскертүү берүү зарылчылыгы аныкталгандан кийин эки секундга жетпеген убакытта күйгүзүлөт.

758. RELдин интенсивдүүлүгү жана нур чачуу бурчтары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-12 жана А2-14-сүрөтүндө келтирилген техникалык талаптарга дал келиши керек.

РЖ/УКТ тар бурчалында кесилишкен, орнотулган кээ бир REL жарыктарына карата, RELдин УКТда жайгашкан АКнын көз астына түшүү мүмкүнчүлүгүн чыгаруу үчүн, туурасы азыраак нурду колдонуу жөнүндө маселени карап чыгуу керек. 

759. THL каралган учурда,  алар УКТдан учуп чыгып жаткан АКнын багытында кызыл жарык берген, туруктуу нурлануунун тереңдетилген жарыктардын эки катарынан турат.

760. THL тутум тарабынан эскертүү берүү зарылчылыгы аныкталгандан кийин УКТда эки секундга жетпеген убакытта күйгүзүлөт.

761. THLдин интенсивдүүлүгү жана нур чачуу бурчтары ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-кошумчасынын А2-26-сүрөтүндө келтирилген техникалык талаптарга дал келиши керек.

762. REL жана THLдин автоматташуу деңгээли ар бир тутумду башкаруу мүмкүнчүлүгү бир же эки тутумду тең өчүрүү менен чектелгидей болушу керек.

§49. Белгилер

Белгилер туруктуу маалыматы бар же өзгөрмө маалыматы бар болушу мүмкүн.

763. Белгилер милдеттүү түрдө аткаруу зарыл болгон нускамаларды, жумуш аянтында конкреттүү жайгашкан жерге же дайындалган жерге карата маалыматты берүү же 1081-пункттун талаптарын аткаруу үчүн, башка маалыматтарды берүү үчүн каралган.

764. Өзгөрмө маалыматы бар белги төмөнкү учурларда каралат:

1) Белгиде чагылдырылган нускама же маалымат белгилүү убакыттын ичинде гана зарыл болсо;

2) 1081-пункттун талаптарын аткаруу максатында АКТ органы тарабынан тандалган, алдын ала аныкталган маалыматты өзгөрмө белгиге чагылдыруу зарылчылыгы болсо.

765. Белгилер морт болот. УКТга жана РЖга жакын белгилер, реактивдүү АКлардын винттери жана гондолалары үчүн жетиштүү клиренсти камсыздоо үчүн жетиштүү деңгээлде төмөн орнотулат. Орнотулган белгинин бийиктиги 5-5-таблицанын тийиштүү тилкесинде көрсөтүлгөн өлчөмдөрдөн ашпайт.

766. Белгилер 5-30 жана 5-31-сүрөттө көрсөтүлгөндөй, тик бурчтуу горизонталы боюнча созулган формага ээ.

5-5-таблица.

УКТдан түшүү белгилерин кошкондо, рулдук башкаруу белгилерин орнотуу үчүн аралыктар

767. Милдеттүү түрдө аткаруу зарыл болгон нускамаларды камтыган белгилер жумуш аянтындагы жалгыз кызыл түстүү белгилер болуп саналат. 

768. Белгидеги жазуулар 3-тиркеменин жоболоруна ылайык аткарылат.

769. Эгерде белгилер төмөнкүдөй колдонуу үчүн арналган болсо, 3-тиркеменин жоболоруна ылайык жарыктандырылат:

1) УКТда көрүнүү алыстыгы 800 м болгон шарттарда; же

2) Түнкү мезгилде, жабдылган УКТлар менен; же

3) Түнкү мезгилде, 3 же 4 код номери бар жабдылбаган УКТлар менен.

770. Эгерде белгилер 1 же 2 код номери бар жабдылбаган УКТлар тарабынан түнкү мезгилди колдонууга арналган болсо, алар жарык чагылдыруучу болуп саналат жана/же 3-тиркеменин жоболоруна ылайык жарыктандырылат. 

УКТ нин аягын белгилөө                                                                 УКТ нин аягында жайгашкан                         (Мисал)                                                                   УКТ нин жанындагы күтүүчү жайды белгилейт

УКТ нин эки аягын тең белгилөө              РЖ/УКТ кесилишкен жерде жайгашкан, УКТ нин аягынан

(Мисал)                                                           башка, УКТ нин жанындагы күтүүчү жайды белгилейт

I категориядагы УКТ нин кутүүчү             I категориядагы 25 УКТ нин босогосунун жанындагы

жай        (Мисал)                                            УКТ нин жанындагы күтүүчү жайды белгилейт

II категориядагы УКТ нин күтүүчү             II категориядагы 25 УКТ нин босогосунун жанындагы

жай        (Мисал)                                            УКТ нин жанындагы күтүүчү жайды белгилейт

III категориядагы УКТ нин күтүүчү             III категориядагы 25 УКТ нин босогосунун жанындагы

жай        (Мисал)                                            УКТ нин жанындагы күтүүчү жайды белгилейт

II жана III категориядагы УКТ нин                         II жана  III категориядагы 25 УКТ нин босогосунун

күтүүчу жай        (Мисал)                          жанындагы УКТ нин жанындагы күтүүчү жайды белгилейт

I II  III категориядагы УКТ нин күтүүчү   I  II  III категориядагы 25 УКТ нин босогосунун жанындагы

жай        (Мисал)                                            УКТ нин жанындагы күтүүчү жайды белгилейт

Кирүүгө тыюу салынат                                  Зонага кирүүгө тыюу салынганын белгилейт

УКТ нин күтүү жайы                                       УКТ нин күтүү жайын белгилейт

(Мисал)                                                              (3.12.3 п. ылайык белгиленген)                                   

Сүрөт. 5-30. Сөссүз аткарууга милдеттүү нускамаларды камтыган белгилер

770. Өзгөрмө маалыматы бар белги колдонулбай турган учурда жазууларды камтыбайт.

771. Баш тартылган учурда, өзгөрмө маалыматы бар белги учкучтун же унаа айдоочусунун кооптуу аракетине алып келген маалыматты бербейт.

                                   Сол тарабы                                     Оң тарабы

Багыты/ жайгашкан жери/багыты

Жайгашкан жери/багыты                                   Көздөгөн жери

Жайгашкан жери/Бошотулган УКТ  Бошотулган УКТ/ Жайгашкан жери

            УКТ нен түшүү                                УКТ нен түшүү

Жайгашкан жер                                         Багыт/жайгашкан жер

                                                                                  Багыт/Багыт

Багы/Багыт/Багыт/жайгашкан жер

Багыт/Багыт/Багыт

Кесилишкен жерден учуу

Сүрөт. 5-31. Багыт белгилери.

 Алдыда бараткан АК жөнүндө эскерткен белги. Белги стационардык болушу жана/же рулеждик жолчону кесип өткөн транспорттук каражаттардын жолдорунда же перрондогу АК синин жолдорунда жазылышы мүмкүн. Белгинин көлөмү D=2х2м.

 АК синин кыймылдаткычтарынан чыккан реактивдик агымдын транспорт каражаттары үчүн кооптуу зонасында жайгашкан унаа жолунун бөлүгүнө кирүү жөнүндө эскертүүчү белги. Белги стационардык болушу жана/же РЖ ну кесип өткөн транспорттук каражаттардын жолдорунда же перрондогу АК синин жолдорунда жазылышы мүмкүн. Белгинин көлөмү D=2х2м.

772. Өзгөрмө маалыматы бар белгидеги бир билдирүүнү экинчисине алмаштыруу үчүн убакыт аралыгы кыска жана 5 сек. ашпайт.

§50. Сөссүз аткарууга милдеттүү нускамаларды камтыган белгилер.

Пиктографиялык түрдөгү сөссүз аткарууга милдеттүү нускамаларды камтыган белгилер 5-30 – сүрөттө берилген, ал эми 5-32- сүрөттө РЖ/УКТ нин кесилишинде жайгашкан белгилеринин мисалдары келтирилген.

Жабдылбаган, так эмес конууга кирүү үчүн, үчуулар үчүн УКТ

Конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТ

Сүрөт 5-32. РЖ/УКТ кесилишинде жайгашкан белгилердин мисалдары

X аралыгы 3-2 таблицасына ылайык орнотулат. Y аралыгы  ILS кескин/сезгич зонасынын чегинен баштап эсептелет.

773. Сөссүз аткарууга милдеттүү нускамаларды камтыган белги, эгерде аэродромдун диспетчердик пунктунан башка көрсөтмө болбосо, руль башкаруучу АК синин же унаа каражатынын андан ары кыймылына тыюу салынган жерди көрсөтүү үчүн каралган.

774. Сөссүз аткарууга милдеттүү нускамаларды камтыган белгилер, алардын ичине УКТ нин көрсөтүүчү белгилери,  I, II же III категориясындагы күтүү жайлардын белгилери, УКТ нин жанындагы күтүү жайлардын белгилери, кыймыл каттамындагы күтүү жайлардын белгилери жана «КИРҮҮГӨ ТЫЮУ САЛЫНАТ» белгилери кирет.

775. А схемасы боюнча аткарылган, УКТ нин жанындагы күтүү жайынын маркирлөөсү, РЖ/УКТ нин кесилишинде же УКТ/УКТ нин кесилишинде УКТ нин белгиси менен толукталат.

776. В схемасы боюнча аткарылган, УКТ нин жанындагы күтүү жайынын маркирлөөсү,  I, II же III категориясынын күтүү жайынын белгиси менен толукталат. 

777. А схемасы боюнча аткарылган жана 220 п. ылайык орнотулган УКТ нин жанындагы күтүү жайында жазылган, УКТ нин жанындагы күтүү жайынын маркирлөөсү УКТ нин жанындагы күтүү жайынын белгиси менен толукталат.

778. РЖ/УКТ нин кесилишиндеги УКТ нин көрсөтүүчү белгиси керек болгон учурда сырт тарапта (РЖ дон эң алысыраак) орнотулчу жердин белгиси менен толукталышы керек.

779. Зонага кирүүгө тыюу салынган учурларда, «КИРҮҮГӨ ТЫЮУ САЛЫНАТ» белгиси орнотулат.

780. РЖ/УКТ нин кесилишиндеги же УКТ/УКТ нин кесилишиндеги УКТ нин көрсөтүүчү белгиси УКТ нин жанындагы күтүү жайынын маркирлөөсүнүн  ар бир тарабында болуп жана УКТ не жакындаган багытта көрүнүп турат.

781. I, II же  III категориясындагы күтүү жайынын белгиси УКТ нин жанындагы күтүү жайынын маркирлөөсүнүн ар бир тарабында болуп жана критикалык зонага  жакындаган багытта көрүнүп турат.

782. «КИРҮҮГӨ ТЫЮУ САЛЫНАТ» белгиси кирүүгө тыюу салынган зонанын башталышында учкучтун көрүү багытына жараша РЖ нун ар бир тарабында жайгашат.

783. УКТ нин жанындагы күтүү жайынын белгиси п. 220 ылайык орнотулган УКТ нин жанындагы  күтүү жайынын ар бир тарабында жайгашат жана тоскоолдуктар кыскартылган жердин бетине же ILS/MLS кескин/сезгич зонасына жакындаган багытта көрүнүп турат.

784. Сөссүз аткарууга милдеттүү нускамаларды камтыган белги, кызыл фондун үстүндөгү ак жазуулардан турат.

785. Айлана-чөйрөгө же башка факторлорго байланыштуу сөссүз аткарууга милдеттүү нускамаларды камтыган белгилердин жазууларын жакшыртуу керек болгон учурларда ак жазуунун сырткы контуруна 1 жана 2 коддук номери менен УКТ болсо, кошумча 10 мм, 3 жана 4 коддук номери менен УКТ болсо, 20 мм   кара боек менен тегерете боеш керек. 

786. УКТ аяктап бараткан жерде орнотулган УКТ ни көрсөтүүчү  белгиде берилген УКТ нин аягы гана көрсөтүлгөн учурлардан башка убакта,  УКТ нин көрсөтүүчү белгиcинин үстүндөгү жазуу кесилишкен УКТ нин көрсөтүүчүлөрүнөн турат жана белгинин жакшы көрүнүшүн камсыз кылууга арналат.

787. I, II, III категорияларындагы күтүү жайларынын же бириккен II/III категориясынын белгисиндеги жазуу, тиешелүү учурларда УКТ нин көрсөтүүчүсүнөн жана КАТ. I, КАТ. II, КАТ. III же КАТ. II/III. тамгаларынан жана сандарынан турат.

788. «КИРҮҮГӨ ТЫЮУ САЛЫНАТ» белгисиндеги жазуу 5-32 сүрөтүнө ылайык аткарылат.

789. 220 п. ылайык УКТ нин жанындагы күтүү жайында орнотулган  УКТ нин жанындагы күтүү жайынын белгисинин үстүндөгү жазуу РЖ нун көрсөтүүчүсүнөн жана сандан турат.

790. УКТ нин жанындагы күтүү жайынын белгисинин үстүндөгү белгиде 5-30 сүрөтүндө көрсөтүлгөн жазуулар/символдор колдонулат.  

§51. Көрсөтүүчү белгилер

791. Эгерде белги менен кандайдыр бир объекттин жайгашкан жери же каттамдын кыймылы (багыты же көздөгөн жери) тууралуу маалыматты көрсөтүүнүн эксплуатациялык зарылчылыгы керек болгон учурда көрсөтүүчү белги орнотулат.

792. Көрсөтүүчү белгилердин ичине: кыймылдын багытынын белгилери, жайгашкан жеринин белгилери, көздөгөн жеринин белгилери, УКТ нен түшүү белгилери жана кесилишкен жерден учуу белгилери кирет.

793. УКТ нен түшүүнү көрсөтүүнүн эксплуатациялык  зарылчылыгы болгон учурда УКТ нен түшүү белгиси каралат.

794. Чыгаруучу РЖ до РЖ дун октук чырактарынын орнотулушу каралбаса жана, УКТ нин борбордук сызыгынан кайсынысы алысыраак экенине жараша, ILS кескин/сезгич зонанын периметрин же ички өткөөл жердин бетинин ылдыйкы кырын УКТ ни таштап жаткан учкучка билдирүү керек болгон учурда, бошотулган УКТ белгиси орнотулат. 

795. Кесилишкен жерден учуу белгиси кесилишкен жерден учуу үчүн калган жүгүрүү узундугун (TORA)  көрсөтүүнүн эксплуатациялык  зарылчылыгы  бар болгон учурда орнотулат.

796. Аэродромдогу конкреттүү  көздөгөн жүк зонасы, жалпы максаттагы авиация зонасы сыяктуу ж.б., жерге багытталган кыймылды көрсөтүү керек болгон учурда, көздөгөн жердин белгисин орнотуу керек.

797. Жайгашкан жердин  жана кыймылдын багытынын биргелешкен белгиси РЖ нун кесилишине чейинки кыймылдын каттамы жөнүндөгү маалыматты көрсөтүү үчүн арналган учурда орнотулат. 

798. Кыймылдын багытынын белгиси, кесилишкен жердеги РЖ нун максатын жана багытын көрсөтүүнүн эксплуатациялык зарылчылыгы бар болгон учурда орнотулат.

799. Жайгашкан жердин белгисин күтүү жайынын аралыгында орнотуу керек.

800. Жайгашкан жердин белгиси кыймылдын багытынын белгиси менен же УКТ нин көрсөтүүчү белгиси менен бирге орнотулат, эгерде авиациалык изилдөөлөрдүн жыйынтыгы ал белгинин кереги жоктугун көрсөткөн учурда гана аны орнотушпайт.

801. Жайгашкан жердин белгиси кыймылдын багытынын белгиси менен орнотулат, эгерде авиациалык изилдөөлөрдүн жыйынтыгы ал белгинин кереги жоктугун көрсөткөн учурда гана аны орнотушпайт.

802. Перронго чыкчу РЖ ну, же кесилиштен кийинки РЖ ну көрсөтүү керек болгон учурда жайгашкан жердин белгисин орнотуу керек.

803. «Т» түрүндөгү кесилиште РЖ аяктаган учурларда, анан дагы бул кесилишти көрсөтүү керек болсо, тоскоолдуктарды, кыймылдын багытынын белгисин жана/же башка алгылыктуу визуалдык каражаттарды колдонуу керек.

804. 806 жана 812 п. көрсөтүлгөн учурлардан тышкары, аткарууга мүмкүн болгон жерлерде, көрсөтмө белгилер 5-5 таблицага ылайык РЖ нун сол тарабында жайгашат.

805. РЖ нун кесилишинде белгилер көрсөтүлгөн кесилишке чейин жана РЖ нун маркирленген кесилишинин жанында орнотулат. РЖ кесилиши белгиленбеген учурда көрсөтүлгөн белгилер коддук номери 3 же 4 болгон учурда кесилишкен РЖ дун октук сызыгынан жок дегенде 60 м, коддук номери 1 же 2 болгондо жок дегенде 40 м аралыкта орнотулат. 

РЖ дун кесилишинен кийин орнотулган жайгашкан жердин белгиси РЖ дун кайсы тарабы болбосун орнотулат.

806. УКТ нин түшүү белгиси түшүү тараптагы эле УКТ нин түшүү (сол же оң) тарабында жайгашат жана 5-5 таблицасына ылайык орнотулат.

807. УКТ нин түшүү белгиси УКТ нин түшүү чекитине чейинки белгилер коддук номери 3 же 4 болгон учурда тийүү чекитине чейин жок дегенде 60 м аралыкта , коддук номери 1 же 2 болгондо жок дегенде 40 м аралыкта жайгашкан жерде  орнотулат. 

808. Бошотулган УКТ нин белгиси РЖ нун жок дегенде бир тарабында жайгашат. Белги менен УКТ нин октук сызыгынын аралыгы төмөнкү маанилердин көбүнөн аз эмес:

УКТ нин борбордук сызыгы менен  ILS/MLS кескин/сезгич зонасынын периметринин аралыгынан;

УКТ нин октук сызыгы менен  ички өткөөл жер бетинин ылдыйкы кырынын аралыгынан.

809. РЖ жайгашкан белгиси бошотулган УКТ нин белгиси менен бирге каралган жерде, бошотулган УКТ нин белгисинин сырт тарабында орнотулат. 

810. Кесилишкен жердин учуу белгиси кире бериштеги РЖ нун сол жагында орнотулат. Белги менен УКТ нин борбордук сызыгынын ортосундагы аралык коддук номери 3 же 4 болгон учурда 60 м кем эмес аралыкты, коддук номери 1 же 2 болгондо 45 м кем эмес аралыкты түзөт.

811. УКТ нин көрсөтүүчү белги менен бирге орнотулган РЖ нун жайгашкан белгиси, УКТ нин көрсөтүүчү белгинин сырт тарабында орнотулат. 

812. Көздөгөн жердин белгисин жайгашкан жердин же кыймылдын багытынын белгиси менен бирге орнотууга тыюу салынат. 

813. Жайгашкан жердин белгисинен башка көрсөтмө белги сөссүз аткарууга милдеттүү нускамаларды камтыган белги менен бирге жайгашпайт.

814.  «Т» түрдөгү кесилишти көрсөтүү үчүн колдонулган кыймылдын багытынын белгисин, тоскоолдукту жана/же башка алгылыктуу көрсөтмө каражатты кесилиштин карама каршы тарабында РЖ на карата бет жагы менен орнотулат. 

815. Жайгашкан жердин белгисинен башка көрсөтмө белги сары фонундагы кара түстөгү жазуудан турат.

816. Жайгашкан жердин белгиси сары фонундагы кара түстөгү жазуудан турат жана ушул гана белги орнотулган жерде сары түстөгү тегерек кыры болот.

817. УКТ нин түшүү белгисиндеги жазуу чыгаруучу РЖ нун белгилөөсүнөн жана кыймылдын багытын көрсөткөн жебесинен турат. 

818. Бошотулган УКТ нин белгисиндеги жазуу А тибиндеги УКТ нин күтүү жайын маркирлөөнү чагылдырат.

819. Кесилиштен учуу белгисиндеги жазуу жүгүрүү үчүн калган метр менен саналган узундукту көрсөткөн санариптик билдирүүдөн  жана учуу багытын көрсөткөн, ылайыктуу жайгаштырылган жана багытталган жебеден турат. 

820. Көздөгөн жердин белгисиндеги жазуу көздөгөн жерди көрсөткөн тамга, тамга-санарип же санариптик билдирүүдөн, плюс кыймылдын багытын көрсөткөн жебеден турат. 

821. Кыймылдын багытынын белгисиндеги жазуу РЖ ну көрсөткөн тамга же тамга-санариптик билдирүүдөн, плюс ылайыктуу багытталган жебеден же жебелерден турат.

822. Жайгашкан жердин белгисиндеги жазуу АК турган же чыгып бараткан РЖ, УКТ жайгашкан жердин, же башка жасалма жабуунун белгилөөсүнөн турат жана жебелерди камтыбайт.  

823. Бир РЖ нун ар бир катар аралыктагы күтүү жайларын көрсөтүү керек болгондо, жайгашкан жердин белгиси РЖ нун белгилөөсү менен сандан турат. 

824. Жайгашкан жердин белгиси же кыймылдын багытынын белгилери бирге колдонулган жерлерде:

сол бурулуштарга тиешелүү бардык кыймыл багытынын белгилери жайгашкан жердин белгисинин сол тарабында орун алат, ал эми оң бурулуштарга тиешелүү кыймыл багытынын белгилери жайгашкан жердин оң тарабында орун алат, бирок, чектешкен жерге бир кесилишкен РЖ кирсе, жайгашкан жердин белгиси альтернативдүү вариант катары сол тарабында орун алат;

кыймыл багыттарынын белгилери жебелердин багыттарынын ортосундагы бурч тиешелүү РЖ дон четтеген сайын тик жогорулай тургандай орун алат;

кыймыл багытынын тиешелүү белгиси РЖ жайгашкан жерди көздөй кыймыл багыты кесилиштен кийин кескин өзгөргөн учурда жайгашкан жердин жанына орнотулат; 

бири бири менен чектешкен кыймыл багытынын белгилери тик кара сызык менен бөлүнүшөт.

825. РЖ аэродромдо бир гана жолу колдоно турган жана бир тамгадан, эки тамгадан же тамганын же тамга менен номердин айкалышынан турган көрсөткүч менен белгиленет.

826. РЖ белгилегенде, мүмкүн болушунча, “ички” жана “сырткы” деген сөздөрдү колдонуудан качуу керек.

827. РЖ белгилөөдө I, О и Х тамгалары, 1, 0 сандары жана кыймылдын жабылышын көрсөткөн маркирлөө менен чаташтыруудан качуу максатында колдонулбайт.

828. Маневр кылуу аянтында номерлерди колдонуу УКТ ни белгилөө үчүн сакталат.

829. Перрондо унаа токтоочу жайлардын көрсөткүчтөрү РЖ нун көрсөткүчтөрүнөн айырмаланып турушу керек.

§52. VОR текшерүүчү аэродромдук пункттун белгиси

 830. Аэродромдо VОR текшерүүчү аэродромдук пункт бар болгон учурда бул пункт тиешелүү маркирлөө жана белги менен  белгиленет. 

831. VОR текшерүүчү аэродромдук пункттун белгиси ушул пунктка жакыныраак жана АК синин экипажынын кабинасынан VОR текшерүүчү аэдромдук пункттун маркирлөөсүндө туура орнотулган жазуулар көрүнүп тургандай жайгашат.

832. VОR текшерүүчү аэродромдук пункттун белгиси сары фондогу кара түстөгү жазуудан турат.

833. VОR текшерүүчү пункттун белгисиндеги жазуу 5-33 - сүрөтүндөгү варианттардын бирине туура келет, анда:

VОR - VОR текшерүүчү пунктту белгилеген кыскартуу;

116,3 – берилген VОR тутумунун радиожыштыгыын үлгүсү;

147° - VОR текшерүүчү пунктунда көрсөтүлгөн градуска чейин тегеректелген   VОR  тутумунун пеленгин көрсөтүү үлгүсү;

4,3 NМ – берилген VОR тутуму менен бирге жайгашкан DМЕ чейинки аралыгынын деңиз милдери менен үлгүсү.

Эгер DME VOR менен бирге жайгашпаса

Эгер DME VOR менен бирге жайгашса

 5-33 – сүрөт. VОR текшерүүчү аэродромдук пункттун белгиси

§53. Аэродромдун аныктоочу белгиси

834. Аэродромдун аныктоочу белгиси визуалдык аныктоонун башка каражаттары жетишсиз болгон аэродромдо каралышы керек.

835. Аэродромдун аныктоочу белгисин мүмкүн болушунча горизонталдык тегиздиктин үстүндөгү бийиктиктин астындагы бардык бурчтарынан көрүнүп тургандай кылып жайгаштыруу керек.  

836. Аэродромдун аныктоочу белгиси аэродромдун аталышынан турат.

837.  Белгинин түсү айлана чөйрөдөгү фондо так байкалаарлык болушу керек.

838. Тамгалар 3 м ден кем эмес бийик болушу керек.

§54. АК токтоочу жайдын аныктоо белгиси

839. АК токтоочу жайдын белгилөөсүнүн маркирлөөсүн, мүмкүн болушунча, АК токтоочу жайын белгилеген белги менен толуктоо керек. 

840. АК токтоочу жайынын аныктоо белгисин АК токтоочу жайга чыгаардын алдында АК синин кабинасынан жакшы көрүнүп тургандай кылып жайгаштыруу керек.

841. АК токтоочу жайынын аныктоо белгиси сары фондогу кара түстөгү жазуудан турат. 

§55. Кыймыл каттамынын күтүү жайынын белгиси

842. Кыймыл каттамынын күтүү жайынын белгиси УКТ нин кыймыл каттамынын бардык чыгууларында каралат. 

843. Кыймыл каттамынын күтүү жайынын белгиси күтүү жайынын жанындагы кыймыл каттамынын бир четинде (жергиликтүү жол эрежелерине ылайык сол же оң тарабында) жайгашат.

844. Кыймыл каттамынын күтүү жайынын белгиси кызыл фондогу ак түстөгү жазуудан турат.

845. Кыймыл каттамынын күтүү жайынын белгисиндеги жазуулар аэродром турган жердеги ИКАО кабыл  алган расмий тилде аткарылат,  жергиликтүү жол эрежелерине дал келет жана төмөнкү маалыматты камтыйт:

токтотууну талап кылуу;

төмөнкү учурларда:

ИИБ органынан уруксат алуу талабы;

жайгашкан жердин шарттуу белгилениши.

846. Түнкү мезгилде колдоно турган кыймыл каттамындагы күтүү жайынын белгисинде жарык чагылдырган жабуу бар болот же жарыктандырылат.

§56. Маркерлер

 847. Маркерлер морт болушат. УКТ не жана РЖ го жакын жайгашкан маркерлер реактивдүү АК бурамаларын жана кыймылдаткычтарынын гондолун тазалоону камсыз кылуу үчүн жетиштүү төмөн орнотулат. Тирөөчтөрдөн жулунуп калган маркерлерин аба агымы менен түшүрүп салбоо үчүн казык же чынжырды кошумча колдонуу каралат.

§57. Жасалма  жабуусу жок УКТ нин  кондуруучу маркерлери

 848. УКТ нин кондуруучу  маркери бул УКТ чегин белгилөө үчүн чек ара белгиси. Маркерлер жасалма жабуусу жок УКТ нин узундугу, УКТ нин бети менен тегерегиндеги аймактын ортосунда жетиштүү айырмачылык жок болгонунун себебинен так белгиленбеген учурларда каралат. 

849. УКТ де кондуруучу жарыктар орнотулган учурларда маркерлер жарык арматуралар менен бириктирилет. Жарыктар каралбаган учурларда УКТ нин чек араларын так белгилеш үчүн конустук же үч бурчтук пирамидалык түрдөгү маркерлер орнотулат. 

850. Коркунучтуу жайлардын маркерлери менен учуу талаасынын коркунучтуу бөлүктөрү, ошондой эле УКТ, РЖ, жасалма жабуусу жок перрондор калкаланышы керек. Коркунучтуу жайлардын маркерлери тараптары 0,6 м болгон  тик кайчылашкан тең тараптуу 3 м узундуктагы үч бурчтук призма болот. Белги жеңил материал менен капталат. Белги эки тарабынан шахматтык түрдө жайгашкан, размери 0,3 х 0,3 м, болгон ак жана кызыл квадраттар менен боёлот.

Ак

 Кызыл (кызгылт сары)

§58. ТАТ нин каптал маркерлери

851. Каптал маркерлери жасалма жабуусу жок ТАТ нин узундугу, ТАТ нин бети менен тегерегиндеги аймактын ортосунда жетиштүү айырмачылык жок болгонунун себебинен так белгиленбеген учурларда каралат. 

852. ТАТ нин каптал маркерлери УКТ нин ар кандай отургузуучу маркерлеринен ушул эки типтеги маркерлерди чаташтыргандан качуу үчүн жетиштүү даражада айырмаланат. 

Иштетүү жагынан алган көз караш боюнча алгылыктуу деп УКТ нен караганда тескери жагынан маскировкаланган анча чоң эмес тик калкандан турган маркерлер эсептелет.  

§59. Кар менен капталган УКТ үчүн отургузуучу маркерлер

853. Кар менен капталган УКТ үчүн отургузуучу маркерлер кар менен капталган УКТ нин аянтын колдонууга жараган чектерин белгилөө үчүн, эгер бул чектер кандайдыр бир башка ыкма менен белгиленбеген учурда,  колдонулат.

Бул чектерди белгилөө үчүн УКТ нин жарыктары колдонулушу мүмкүн.     

854. Кар менен капталган УКТ үчүн отургузуучу маркерлерин 100 м ден ашпаган интервал менен УКТ нин четтерин бойлой орнотуу керек. Аларды УКТ нин октук сызыгына симметриялуу, октук сызыктан канаттардын жана кыймылдаткычтардын аяккы бөлүгүн тазалоону камсыз кыла тургандай аралыкта орнотуу керек. УКТ нин босогосун жана аягын белгилөө учун жетиштүү сандагы маркерлерди тургузуу керек.

855. Кар баскан УКТ үчүн отургузуучу маркерлер бийиктиги 1,5 м ар дайым жашыл дарактар, же жеңилдетилген типтеги маркерлер сыяктуу жакшы көрүнгөн объекттерден турушу керек. 

§60. РЖ четиндеги маркерлер

856. РЖ четиндеги маркерлерди октук сызыктагы жарыктар, же рулеждик жарыктар, же РЖ нин октук сызыгынын маркерлери каралбаган коддук номери 1 же 2 болгон РЖ до орнотуу керек.

857. РЖ четиндеги маркерлер эгер колдонула турган учурларда рулеждик жарыктар орнотулушу мүмкүн болгон жерлерде орнотулат.

858. РЖ четиндеги маркердин көк түстөгү жарык чагылдыруучу жабуусу бар.

859. Учкучка көрүнчү маркердин бети тик бурчтуу болуусу керек, эң аз көрүнгөн аянты 150 см2 ты түзүүсү керек.

860. РЖ четиндеги маркерлер морт  болушат. Алардын жер бетинен жогору бийиктиги реактивдүү АК нин аба бурамаларын жана  кыймылдаткычтарынын гондолун тазалоону камсыз кылуу үчүн өтө эле аз болот.

§61. РЖ нун октук сызыгынын маркерлери

861. РЖ нун октук сызыгынын маркерлери октук сызыктын жарыктары же рулеждик жарыктар, же РЖ нун кырынын маркерлери каралбаган коддук номери 1 же 2 болгон РЖ үчүн каралышы керек. 

862. РЖ нун октук сызыгынын маркерлери РЖ нун октук жарыгы жок жерлерде жана РЖ нун октук сызыгынын маркирлөөсү менен камсыз кылынган багыттоону жакшыртуу керек болгондо , коддук номери 3 же 4 болгон РЖ үчүн каралуусу керек.

863. РЖ нун октук сызыгынын маркерлери жок дегенде, эгер колдонула турган болсо, РЖ нун октук сызыгынын жарыктары жайгаша турган жерде каралышы керек.    

864. РЖ нун октук сызыгынын маркерлерин, РЖ нун октук сызыгынын маркирлөөсүнүн үстүндө жайгаштыруу керек, эгер маркирлөөнүн үстүнө орнотууга мүмкүн эмес болсо, алар жылып кетиши да мүмкүн, бирок 30 см ден ашпашы керек.

865. РЖ нун октук сызыгынын маркери жашыл түстөгү жарык чагылдыруучу жабуусу менен болот.

866. Учкучтун көз алдында болгон маркирленген жер бети тик бурчтуу формада болуусу керек, жана эң аз көрүнө турган аянты 20 см2  түзүшү керек.

867. РЖ нун октук сызыгынын маркерлери аларды дөңгөлөктөр менен урганда маркерлерге да, АК ге да жаракат келтирилбегендей кылып проекттелишет жана орнотулушат.

§62. Жасалма жабуусу жок РЖ четиндеги маркерлер

868. Жасалма жабуусу жок РЖ нун узундугу РЖ нун бети менен тегерегиндеги жер бетинин ортосунда жетиштүү айырмачылык жок болгонунун себебинен так белгиленбеген учурларда маркерлер каралат.

869. РЖ до жарыктар орнотулган учурларда маркерлер жарык арматуралар менен бириктирилет. Жарыктар каралбаган учурларда, РЖ нун чектерин так белгилеш үчүн конустук формадагы маркерлер орнотулат.

§63. Чек аралык маркерлер

870. Кондуруучу аянтында УКТ жок болгон аэродромдо чек аралык маркерлер каралат.

871. Чек аралык маркерлер, интервалы эгер 5-34 – сүрөттө келтирилген типтеги маркер колдонулса, 200 м ден ашык эмес, же кондуруучу аянттын бурчтарында орнотулган конустук типтеги маркерлер колдонулса,  90 м ге жакын, кондуруучу аянттын чегин бойлой жайгашышат. 

872.  Чек аралык маркерлер 5-34 сүрөтүндө тартылганга окшош формада, же 50 см бийик жана түбүндөгү диаметри 75 см кем эмес конус формасында болот. Маркерлерди тегеректеги фондон айырмаланган түскө боёо керек. Бир түстү гана, кызгылт сары же кызыл, же эки карама-каршы түстөрдү: түстөр фону менен аралашып кетпеген учурларда, кызгылт сары жана ак, же кызыл жана ак түстөрдү колдонуу керек. 

Сүрөт 5-34. Чек аралык маркер

6-Бөлүм. Тоскоолдуктарды белгилөө үчүн визуалдык каражаттар

§1. Тоскоолдуктарды чектеген жер бетиндеги каптал чек арасынын ичинде жайгашкан объектилер

873. Аэродромдун жумушчу аймагында жайгашкан АК син кошпогондо, жер үстүндөгү транспорт каражаттары жана башка кыймылдуу объекттер тоскоолдуктар болуп саналат жана маркирленет, эгерде транспорт каражаттары жана аэродром түнкүсүн же начар көрүнүү шарттарында колдонулса, АК син тейлөө үчүн арналган жабдуулардан жана перрондо гана колдонулуучу жердеги унаалардан тышкары, анда алар чырактар менен жабдылат. 

874. Аэропорттун иштөө аянтынын ичинде жайгашкан жер үстүндөгү аэронавигациялык чырактар күндүзгү көрүнүктүүлүк үчүн маркирленет. Тоскоолдук чырактар  жер үстүңдөгү чырактарына же иштөө аймагындагы белгилерге орнотулбайт.

875. РЖ нун октук сызыгынан, перрондогу РЖ нан же АК токтоочу жайынын руль башкаруу тилкесинен 3-1-таблицанын 11 же 12-графаларында көрсөтүлгөн аралыкта болгон бардык тоскоолдуктар маркирленишет жана РЖ, перрондогу РЖ же АК токтоочу жайынын руль башкаруу тилкеси түнкүсүн жарык менен колдонулат.

876.  Учуп көтөрүлүү бетинин ички чегинен 3000 м алыстыкта көтөрүлүп чыгуу чокусунан жогору чыгып турган кыймылсыз тоскоолдук маркирленет жана УКТ түнкүсүн төмөнкү учурлардан башка убакта жарык менен колдонулат:

1) эгер мындай тоскоолдук башка кыймылсыз тоскоолдук менен жашырылса, анда мындай маркирлөө жана жарык тоскоолдуктары  жасалбайт;

2) өзгөчө учурларда, тоскоолдук күндүз А тибиндеги орточо интенсивдүү тоскоолдук чырактары менен жарыктандырылса жана анын бийиктиги курчап турган жердин деңгээлинен 150 м ашпаса, маркирлөө жүргүзүлбөйт;

3) эгер мындай тоскоолдук күндүзү жогорку интенсивдүү тоскоолдук чырактары менен жарыктандырылса, маркирлөө жүргүзүлбөйт;

4) эгерде тоскоолдук жарык маяк болсо жана авиациялык изилдөө бул учурда жарык маяктын болушу жетиштүү экендигин көрсөткөн болсо, эч кандай жарык тоскоолдуктары жасалбайт.

877. Учуу учурунда көтөрүлүү бетине чектешкен тоскоолдуксуз кыймылсыз объект маркирлениши керек жана УКТ түнкүсүн колдонулуп жатса, маркирлөө жүргүзүлбөгөн учурларда гана, аны менен кагылышууну болтурбоо үчүн маркирлөө жана жарык тосмолору керек болгондо тоскоолдуктар жарыгы менен жабдылышы керек, эгер:

объект күндүзү А тибиндеги орто интенсивдүү тоскоолдук жарыктары менен жарыкталынат жана анын бийиктиги тегеректеги жер бетинин деңгээлинен  150 м ден ашпайт;

объект күндүзү жогорку интенсивдүү тоскоолдук жарыктары менен жарыкталынат.

878. Конууга кирүүнүн бетинин ички чегинен 3000 м чейин  ары чыккан, же тоскоолдуксуз кыймылсыз объект маркирлениши керек жана УКТ түнкүсүн колдонулуп жатса, тоскоолдуктар жарыгы менен жабдылышы керек, төмөнкү учурларды кошпогондо, эгер:

1) эгер мындай тоскоолдук башка кыймылсыз тоскоолдук менен жашырылса, анда мындай маркирлөө жана жарык тоскоолдуктары  жасалбайт;

2) эгер тоскоолдук күндүзү А тибиндеги орто интенсивдүү тоскоолдук жарыктары менен жарыкталынса жана анын бийиктиги тегеректеги жер бетинин деңгээлинен  150 м ден ашпаса, маркирлөө жүргүзүлбөйт;

 3) мындай тоскоолдук  күндүзү жогорку интенсивдүү тоскоолдук жарыктары менен жарыкталынган учурда, маркирлөө жүргүзүлбөйт;

4) эгер тоскоолдук катары жарыктык маяк болсо жана авиациялык изилдөө бул учурда жарыктык маяктын отунун болушу жетиштүү деп көрсөтсө тоскоолдук жарык аткарылбайт.

879. Горизонталдык жер бетинен ары чыккан кыймылсыз тоскоолдукту маркирлөө керек жана аэродром түнкү мезгилде колдонулса тоскоолдук чырактары менен жабдуу керек, төмөнкү учурларды кошпогондо, эгер:

мындай маркирлөө жана жарык тоскоолдугу төмөнкү учурда жүргүзүлбөйт, эгер:

тоскоолдук башка кыймылсыз тоскоолдук менен жашырылса;

айланада кыймылсыз объект же жер тилкеси сыяктуу олуттуу сандагы тоскоолдуктар бар болсо жана учуунун каралган траекториясы үчүн коопсуз бийиктиктин запасын камсыз кылуу үчүн атайын эрежелер киргизилсе;

авиациялык изилдөө тоскоолдук пайдалануунун шарттарына таасирин тийгизбей тургандыгын тастыктайт;

эгер тоскоолдук күндүзү А тибиндеги орто интенсивдүү тоскоолдук чырактары менен жарыкталынса жана анын бийиктиги тегеректеги жер бетинин деңгээлинен  150 м ден ашпаса, маркирлөө жүргүзүлбөйт;

мындай тоскоолдук  күндүзү жогорку интенсивдүү тоскоолдук чырактары менен жарыкталынган учурда, маркирлөө жүргүзүлбөйт;

эгер тоскоолдук катары жарыктык маяк болсо жана авиациялык изилдөө бул учурда жарыктык маяктын отунун болушу жетиштүү деп көрсөтсө тоскоолдук чырак менен жабдылбайт.

880. Тоскоолдуктардан сактоочу жер бетинин үстүнө чыккан кыймылсыз объект маркирленет, жана эгер УКТ түнкү мезгилде пайдаланылса, тоскоолдук чырактар менен жабдылат.

881. Тоскоолдуктарды чектөөчү жер беттеринин чектеринде жайгашкан объекттер маркирленет, эгер авиациялык изилдөө мындай объект АК не (визуалдуу учуу каттамына жакын жайгашкан объекттер да кошо) коркунуч туудурат деп көрсөтсө, жана/же тоскоолдук чырактар менен жабдылат.

882. Дарыяны, суу жолун, өрөөндү же шоссени кесип өткөн аба зымдары, кабель ж.б., маркирленет, алардын тирөөчтөрү эгер аэронавигациялык изилдөө ал линиялар жана кабелдер АК не коркунуч туудурат деп тастыктаса, маркирленет жана тоскоолдук чырактар менен жабдылат.

§2. Тоскоолдуктарды чектөөчү жер бетиндеги каптал   чектеринин сыртында жайгашкан объекттер

883. Эгер тоскоолдук  күндүзү жогорку интенсивдүү тоскоолдук жарыктары менен жарыкталынганда маркирлөө жүргүзүлбөгөн учурду кошпогондо, 305 – п. аныкталган тоскоолдуктарды маркирлешет жана жарыктандырышат.

884. Эгерде Кыргыз Республикасынын ЖАО тарабынан жүргүзүлгөн авиациялык изилдөө мындай объект АК сине (анын ичинде визуалдык учуу каттамдарына жакын жайгашкан объекттерге) коркунуч келтирет деп көрсөтсө, тоскоолдуктарды чектөөчү жерлердин сыртында жайгашкан башка объектилерди маркирлешет жана/же тоскоолдук чырактары менен жабдышат.

885. Дарыяны, суу жолун, өрөөндү же шоссени кесип өткөн аба зымдары, кабель ж.б., маркирленет, алардын тирөөчтөрү эгер аэронавигациялык изилдөө ал линиялар жана кабелдер АК не коркунуч туудурат деп тастыктаса, маркирленет жана тоскоолдук чырактар менен жабдылат.

§3. Объекттерди маркирлөө жана/же жарык тосмолоо

886. Жарык тосмолоо керек болгон объекттер төмөн, орто же жогору интенсивдүү тоскоолдук чырактар менен  же ушул бөлүмдүн §1 көрсөтүлгөн чырактардын айкалышы менен белгиленет.

887. А, В, С жана D тибиндеги төмөн интенсивдүү тоскоолдук чырактары, А, В жана С тибиндеги орто интенсивдүү тоскоолдуктар, А жана В тибиндеги жогорку интенсивдүү тоскоолдуктар 6-1-таблицада жана 1-тиркемеде келтирилген техникалык талаптарга жооп берет.

Таблица 6-1.

Тоскоолдук чырактарынын мүнөздөмөлөрү

888. Маркирлөө керек болгон ар бир деңгээлдеги төмөн, орто же жогорку интенсивдүү тоскоолдук чырактарынын саны жана жайгашышы объект горизонталдык тегиздикте бардык тарабынан белгиленгендей  болушу керек. Эгер кайсы бир багытта чырак объекттин башка бөлүгү менен же жакын жайгашкан объект менен жашырылса, ушул жакын жайгашкан объектте же чыракты жашырган объекттин бөлүгүндө кошумча чырактар каралат, жана жарык тосмолоно турган объект жөнүндө жалпы түшүнүк берүүгө ылайыкталып жайгаштырылат. Эгер жашырылган чырак  объекттин жалпы контурун аныктоого көмөктөшпөсө, ал орнотулбайт.

Таблица 6-2.

Төмөн интенсивдүү тоскоолдук чырактар үчүн жарыкты бөлүштүрүү

Бул таблицада чачыроонун сунушталган горизонталдык бурчтары көрсөтүлгөн эмес. 888 п. талаптарына ылайык тоскоолдуктун жарык тосмосунун иштөө аянты 360° түзүүсү керек. Ошон үчүн бул талапты аткарууга керек болгон чырактардын саны ар бир чырактын чачыроо горизонталдык бурчуна жана тоскоолдуктун формасына көз каранды. Ошентип, чачыроо бурчу азыраак болгондо, көбүрөөк чырактар керек болот.

горизонталы боюнча 360°. Жаркыраган чырактар үчүн интенсивдүүлүк деп эффективдүү интенсивдүүлүк түшүнүлөт.

вертикалы боюнча 2 и 10° ортосу. Эгер жарык жер бетинин деңгээлинде жайгашса, вертикалы боюнча бийиктик бурчтары горизонталдык тегиздикке карата аныкталат.

Вертикалы боюнча 2 и 20° ортосу. Эгер чырак жер бетинин деңгээлинде жайгашса, вертикалы боюнча бийиктик бурчтары горизонталдык тегиздикке карата аныкталат.

Эң бийик интенсивдүүлүк болжол менен 2,5° тик бурч болгондо жетишилиши керек.

Эн бийик интенсивдүүлүк болжол менен 17° тик бурч болгондо жетишилиши керек. 

Нурдун чачыроо бурчу горизонталдык тегиздик менен интенсивдүүлүк мааниси  “Интенсивдүүлүк” колонкасында көрсөтүлгөндөн ашкан багыттардын ортосундагы бурч катары аныкталат.

Таблица 6-3.

6-1 таблицасындагы интенсивдүүлүктүн эталондук көрсөткүчтөрүнө ылайык орто жана жогорку интенсивдүү тоскоолдук чырактарынын жарыгын бөлүштүрүү

Бул таблицада сунушталган чачыроонун   горизонталдык бурчтары эске алынган эмес. Талаптарга ылайык тоскоолдуктун жарык тосмосунун иштөо зонасы 360° түзүүсү керек. Ошон үчүн бул талапты аткарууга керек болгон чырактардын саны ар бир чырактын чачыроосунун горизонталдык бурчуна, жана ошондой эле тоскоолдуктун формасына көз каранды болот. Ошентип, чачыроо бурчу азыраак болгондо, көбүрөөк чырактар керек болот.

Горизонталы боюнча 360°. Интенсивдүүлүктун бардык көрсөткүчтөрү кандела менен көрсөтүлгөн.

Эгер чырак жер бетинин деңгээлинде жайгашса, вертикалы боюнча бийиктик бурчтары горизонталдык тегиздикке карата аныкталат.

 Нурдун чачыроо бурчу горизонталдык тегиздик менен интенсивдүүлүк мааниси  “Интенсивдүүлүк” колонкасында көрсөтүлгөндөн ашкан багыттардын ортосундагы бурч катары аныкталат.

Белгилүү бир конфигурацияда жана негиздеген авиациялык изилдөө бар болгон учурда нурдун чачыроо бурчун чоңойтуу талап кылынат.

§4. Кыймылдуу объекттер

 889. Маркирлөө керек болгон бардык кыймылдуу объекттер боелушат, же желекчелер менен белгиленет.

890. Түстүү маркирлөөгө туш болгон кыймылдуу объекттерге бир көрүнүктүү түс: авариялык унаалар үчүн  кызыл же саргыч-жашыл жана тейлөөчү унаалар үчүн сары түс колдонуу керек.

891. Кыймылдуу нерсени белгилөө үчүн колдонулган желектер буюмдун айланасында, анын үстүндө же ал нерсенин эң жогорку четинде жайгашат. Желектер маркирлеп жаткан нерсе келтире турган  коркунучту көбөйтпөйт.

892. Кыймылдуу объекттерди белгилөө үчүн колдонулган желектердин эки тарабында 0,9 м кем эмес өлчөмдө жана шахмат тактасындай сүрөтү бар, ар бир чарчы тараптын капталдары 0,3 м кем эмес. Мындай сүрөтү бар желекчелердин түстөрү бири-бирине карама-каршы жана тегерегиндеги фондон айырмаланат. Кызгылт сары жана ак, же кезектешип кызыл жана ак түстөр, эгерде бул түстөр фон менен аралашпаса, колдонулат.

893. С тибиндеги төмөн интенсивдүү тоскоолдук чырактары АК нен башка унаа каражаттарына жана башка кыймылдуу объекттерге орнотулат. 

894. Авариялык кырдаал кызматы  же коопсуздук кызматы тарабынан колдонулган унааларга орнотулган С тибиндеги төмөн интенсивдүү тоскоолдук чырактар көгүлтүр оттуу жаркыраган чырактар болот, ал эми башка унааларда орнотулган чырактар сары түстөгү жаркыраган чырактар болот. 

895. D тибиндеги төмөн интенсивдүү тоскоолдук чырактар эскорт унааларына орнотулат.

896. Телескопиялык тепкич сыяктуу кыймыл-аракети чектелген объектилердеги аз интенсивдүү кызыл түстөгү туруктуу жаркыраган  тоскоолдук чырактары жана эң эле жок дегенде 6-1-таблицада берилген А тибиндеги төмөн интенсивдүү тоскоолдуктардын тосмо чырактары үчүн техникалык талаптарына жооп берет. Чырактардын интенсивдүүлүгү алардын көрүнүүсүн, жанындагы чырактардын интенсивдүүлүгүн жана жалпы жарык берүү деңгээлинин фонунда байкала турганын эске алуу менен, камсыз кылуу үчүн жетиштүү болот.

§5. Кыймылсыз объекттер.

897. Маркирленүүгө тийиш болгон бардык кыймылсыз объекттер, аткарууга мүмкүн болсо, сырдалат, болбосо формасы, көлөмү же түсү боюнча жетиштүү түрдө байкалган жана кошумча маркирлөөгө муктаж болбогон объекттерден тышкары, аларга же алардын үстүнө маркерлер же желектер орнотулат. 

898. Эгерде ал дээрлик үзгүлтүксүз беттерге ээ болсо жана алардын проекциясы ар кандай тик тегиздикте эки өлчөмдө тең 4,5 м болсо же андан ашса, клетка менен сырдаш керек. Клеткалык сүрөт капталдары кеминде 1,5 м ден жана 3 м ден ашпаган тик бурчтуктардан турат жана бурчтары кочкулураак түскө боёлот. Боеш үчүн колдонулган түстөр бири-бирине, ошондой эле алар карала турган фонго карама-каршы келиши керек. Бул түстөр фон менен дал келбесе, кызгылт сары жана ак, же кызыл жана ак түстөр колдонулат (6-1-сүрөттү караңыз).

899.  Объект кезектешкен карама-каршы тилкелер менен боелот, эгер:

ал бир тарабы горизонталдык же вертикалдык өлчөмдө 1,5 м ден ашкан, башка тарабы  горизонталдык же вертикалдык өлчөмдө 4,5 м түзгөн  дээрлик үзгүлтүксүз беттерге ээ;

ал бийиктиги же туурасы 1,5 м ден ашкан каркастуу курулуш болуп саналат.

Тилкелерди эң ​​чоң өлчөмгө перпендикулярдуу кылып, кайсынысы кичинерээк болгонуна жараша, туурасы болжол менен эң чоң өлчөмдүн 1/7 бөлүгүн же 30 м кылып сүйкөө керек. Тилкелердин түстөрү тегеректеги фонго карама-каршы келиши керек. Бул түстөр тегеректеги фонго шайкеш келбеген учурларда, кызгылт сары жана ак түстөрдү колдонуу керек.. Объекттин четтериндеги тилкелерге кочкулураак түстөрдү сүйкөө керек (6-1 жана 6-2-сүрөттөрдү караңыз).

6-4-таблицада тилкелердин туурасын аныктаганга жардам берген формула келтирилген жана алар жуп санда болот, бул жогорку жана төмөнкү сызыктарды күңүрт түскө боегонго мүмкүндүк берет.

900. Эгерде кандайдыр бир тик тегиздикте проекциянын кеңдиги жана бийиктиги 1,5 м ден кем болсо, анда объект ачык көрүнүп турган бир түскө боёлот. Бул түстөр фон менен айкалышпаган учурлардан  башка, кызгылт сары же кызыл түстөрдү колдонуу керек.

Кызгылт сары же кызыл түстөрдөн башка түстөр белгилүү бир фондо жетиштүү контрастка жетишүү үчүн колдонулат.

Ак

Кызгылт сары же кызыл

Сүрөт. 6-1. Маркирлөөнүн негизги схемалары

Таблица 6-4.

Маркирлөөчү тилкелердин туурасы

901. Кыймылсыз нерсени маркирлөө үчүн колдонулган желектер буюмдун айланасында, үстүндө же объектинин эң жогорку четинде жайгашат. Желектер узундугу чоң объекттерди же жакын аралыкта жайгашкан объекттердин топторун маркирлөө үчүн колдонулганда, алар кеминде 15 м сайын орнотулат. Желектер алар маркирлеп жаткан объект тарабынан келтирилген коркунучту көбөйтпөйт.

902. Кыймылсыз объекттерди маркирлөө үчүн колдонулган желектердин ар бир тарабынын минималдуу өлчөмү 0,6 м.

903. Кыймылсыз нерселерди маркирлөө үчүн колдонулган желектер кызгылт сары же бири кызгылт сары, экинчиси ак, же бири кызыл, экинчиси ак болгон үч бурчтуу формадагы эки бөлүктө болушу керек. Окшош түстөр фон менен айкалышып кетсе, башка ачык көрүнгөн түстөрдү колдонуу керек.

904. Тоскоолдуктарга же алардын жанына коюлган маркерлер, ачык көрүнүп тургандай, тоскоолдукка жалпы түшүнүк берилгендей жана ачык аба-ырайында АК бул объектке жакындап келе жаткан багыттардан кеминде 1000 м жана жерден 300 м алыстыкта аныкталгандай кылып жайгаштырылат. Маркерлер башка маалыматты жеткирүү үчүн жасалган башка маркерлер менен чаташтырбоо үчүн зарыл болгон өзгөчө формага ээ жана алар маркирлеп жаткан объект келтире турган коркунучту көбөйтпөйт.

905. Маркер бир түскө боёлот. Ак, кызыл же кызгылт сары түстөгү маркерлер түстөрү кезектешип тургандай тургандай кылып орнотулат. Тандалган боёктун түсү ал көрүнүп турган фонго карама-каршы келет.

906. Эгерде объект жарык менен тосмолонушу керек болсо, бир же бир нече төмөн, орто же жогорку интенсивдүү тоскоолдук чырактары объекттин эң бийик жерине жакын орнотулат.

907. Түтүктү же ушул сыяктуу башка курулушту жарык тосмологон учурда аба түтүнү менен ж.б. булганууну азайтуу үчүн аба чырактарын тоскоолдуктун бийик жеринен бир топ ылдый коюлат (6-2-сүрөттү караңыз).

908. Эгерде күндүзү жогорку интенсивдүү тоскоолдук чырактары менен белгиленген, бийиктиги 12 м ден ашкан чагылгыч таякча же антенна сыяктуу кошумча шайманы менен мачтасы же антеннасы бар болсо, анда, эгерде кошумча түзүлүштүн үстү жагына жогорку интенсивдүү тоскоолдук жарыгын орнотуу мүмкүн болбосо, мындай жарык мүмкүн болушунча эң жогорку чекитке орнотулат, ал эми иш жүзүндө мүмкүн болсо, чокусуна орточо интенсивдүү А типтеги тоскоолдук жарыгы орнотулат.

6.2.3.11 п. Кара

А – чатырдын үстүңкү бөлүгүн

боёонун  шаблону

       А – чатырды бир гана

    түс менен боёо

В – ийилген бет

С – каркастык курулуш

Эскертүү. Н – жогоруда келтирилген мисалдар үчүн 45 м ден кем. Андан бийигирээк курулуштар үчүн төмөндө көрсөтүлгөндөй кошумча аралык чырактар крек

Чырактардын ортосундагы интервалдар (Х) 6. Кошуу менен шайкеш

Чырактардын ярустарынын саны

6-2 сүрөт. Бийик курулуштарды маркирлөөнүн жана жарык тосмолоонун мисалдары    

909. Жарык тосмолоо керек болгон чоң узундуктагы нерсени же жакын жайгашкан объекттердин  тобун жарык тосмолоодо, алар:

1) тоскоолдуктарды чектөөчү горизонталдуу (OLS) жер бетинин үстүнөн чыгып турган же OLSдин сыртында жайгашкан, үстүнкү аба чырактары, жок дегенде, тоскоолдуктарды чектөө бетине же жердин деңгээлине карата эң чоң бийиктикке ээ болгон нерсенин чекиттерин же четтерин көрсөтүү үчүн орнотулушу керек жана объектинин жалпы формасын жана көлөмүн аныктоо үчүн жайгаштырылат;

2) жантаюусу бар OLS бетинен чыгып турса, үстүнкү чырактар, жок эле дегенде, OLS салыштырмалуу эң чоң бийиктикке жеткен объектинин чекиттерин же четтерин көрсөтүү үчүн орнотулушат жана объекттин жалпы контуру жана узундугу аныктала тургандай кылып жайгаштырылат. Эгерде тоскоолдуктун эки же андан көп чети бирдей бийиктикте болсо, учуу талаасына эң жакын чети маркирленет.

910. Каралып жаткан тоскоолдуктарды чектөө бети жантайган болсо жана объекттин эң жогорку чекити OLS дин эң жогорку чекитине жетпесе, объекттин эң жогорку бөлүгүнө кошумча тоскоолдук чырактарын орнотуу керек.

911. Объекттин же жакын аралыкта жайгашкан объекттер тобунун жалпы контурун жана узундугун көрсөтүү үчүн жарык орнотулса, жана:

төмөнкү интенсивдүү чырактар ​​колдонулат, алардын ортосундагы узунунан аралык 45 м ден ашпайт;

орто интенсивдүу чырактар колдонулат, алардын ортосундагы узунунан аралык 900 м ден ашпайт.

912. Объектте жайгашкан жогорку интенсивдүү А жана В типтеги тоскоолдук чырактары бир эле учурда жаркылдайт.

913. А тибиндеги жогорку интенсивдүү тоскоолдук чырактарын орнотуу бурчтары 6-5-таблицада көрсөтүлгөндөй болушу керек.

Жогорку интенсивдүү тоскоолдук чырактары күндүзгү жана түнкү мезгилде колдонууга арналат. Бул жарыктар жалтанткан таасир тийгизбеши үчүн чара көрүү керек.

914. Эгерде Кыргыз Республикасынын ЖАО нын аэронавигациялык изилдөөсүнүн жыйынтыгы боюнча, жогорку интенсивдүү А тибиндеги тоскоолдук чырактарын же А тибиндеги орто интенсивдүү тоскоолдук чырактарын колдонуу аэродром аймагында (болжол менен 10000 м радиуста) учкучтарды жалтанууга алып келсе, же олуттуу экологиялык көйгөйлөрдү жаратса, анда тоскоолдуктар эки эселенген жарык менен тосмолор тутуму каралат. Бул тутумга А тибиндеги жогорку интенсивдүү тоскоолдук чырактары же зарылчылык болсо, күндүз жана күүгүмдө пайдалануу үчүн А тибиндеги орто интенсивдүү тоскоолдук чырактары, ал эми түнкүсүн пайдалануу үчүн В же С тибиндеги орто интенсивдүү тоскоолдук чырактары камтылышы керек.

915. Эгерде объекттин узундугу кыска эле болуп жана анын бийиктиги курчап турган рельефтин деңгээлинен 45 м ге жетпеген учурларда, А же В тибиндеги төмөн интенсивдүү тоскоолдук чырактарын колдонуу керек.

916. Төмөнкү интенсивдүү А же В тибиндеги тоскоолдук чырактарын колдонуу максатка ылайыксыз болгон учурда же атайын эрте эскертүү керек болгондо, орто же жогорку интенсивдүү тоскоолдук чырактарын колдонуу керек.

917.  В тибиндеги аз интенсивдүү тоскоолдук чырактары 918 п. ылайык же өзүнчө, же В тибиндеги орто интенсивдүү тоскоолдук чырактары менен айкалышта колдонуу керек.

918. Эгерде объекттин узундугу чоң болсо, анда A, B же C тибиндеги орточо интенсивдүү тоскоолдук чырактарын колдонуу керек. A жана C тибиндеги орточо интенсивдүү тоскоолдуктарды өзүнчө, ал эми B тибиндеги орточо интенсивдүү тоскоолдуктарды же өзүнчө же В тибиндеги төмөнкү интенсивдүү тоскоолдук чырактар менен айкалышта колдонулушу керек. Имараттардын тобу чоң узундуктагы объект болуп эсептелет.

919. Эгерде объект кыска узундукта болсо жана анын бийиктиги курчап турган рельефтин деңгээлинен 45 м ден 150 м ге чейинки бийиктикке жетсе, анда орто интенсивдүү А, В же С тибиндеги тоскоолдук чырактарын колдонуу керек. А жана С тибиндеги орточо интенсивдүү тоскоолдуктарды өзүнчө, В тибиндеги орто интенсивдүү тоскоолдуктар чырактары өзүнчө же В тибиндеги аз интенсивдүү тоскоолдуктар чырактары менен айкалышта колдонуу керек.

920. Объект А тибиндеги орто интенсивдүү тоскоолдук чырактары менен белгиленгенде, ал эми объекттин эң бийик жери курчап турган жердин деңгээлинен 105 м ашык же жакын жайгашкан имараттардын эң бийик жерлеринен жогору турганда (маркирленген объект имараттар менен курчалганда), кошумча чырактар ортоңку деңгээлдерде каралат. Бул кошумча аралык чырактар, мүмкүн болушунча, бири-биринен алыскы аба чырактары менен жердин деңгээлинин же жакын жайгашкан имараттардын эң бийик чекиттеринин деңгээлинин ортосунда, керек болгондо, 105 метрден ашпаган интервалда жайгаштырылат.

921. Объект В тибиндеги орточо интенсивдүү тоскоолдук чырактары менен белгиленгенде, ал эми объекттин эң бийик жери курчап турган рельефтин деңгээлинен 45 метрден жогору же жакын жайгашкан имараттардын эң бийик жерлеринен жогору турганда (маркирленген объект имараттар менен курчалганда), ортоңку  деңгээлдерде кошумча чырактар каралат. В тибиндеги төмөн интенсивдүү тоскоолдук чырактары жана В тибиндеги орто интенсивдүү тоскоолдук чырактары болгон бул кошумча аралык чырактар, мүмкүн болушунча, аба чырактары менен жердин деңгээлинин же жакын жайгашкан имараттардын эң жогорку чекиттердин деңгээлинин ортосунда бири-биринен бирдей аралыкта, керек болгондо, 52 метрден ашпаган интервалда кезектешип жайгашышы керек.

922. Объект С тибиндеги орточо интенсивдүү тоскоолдук чырактары менен белгиленгенде, ал эми объекттин эң бийик жери курчап турган жердин деңгээлинен 45 м ашык же жакын жайгашкан имараттардын эң бийик жерлеринен жогору турганда (маркирленген объект имараттар менен курчалганда), ортоңку  деңгээлдерде кошумча чырактар каралат. Бул кошумча чырактар, мүмкүн болушунча, аба чырактары менен жердин деңгээлинин же жакын жайгашкан имараттардын эң жогорку чекиттердин деңгээлинин ортосунда бири-биринен бирдей аралыкта, керек болгондо, 52 метрден ашпаган интервалда кезектешип жайгашышы керек.

923. Маркирленген объект имараттар менен курчалган жана бул имараттардын эң бийик жерлеринин көтөрүлүшү чырактын деңгээлин аныктоодо жер деңгээлинин эквиваленти катары колдонулган учурлардан башка учурда, А тибиндеги жогорку интенсивдүү тоскоолдук чырактары колдонулганда, 898 п. көрсөтүлгөндөй жердин деңгээли менен үстүңкү чырактын(тардын) ортосунда 105 м ден ашпаган бирдей интервалда жайгашат.

924. Эгерде объект жер деңгээлинен 150 м, же андан жогору турган болсо, А тибиндеги жогорку интенсивдүү тоскоолдук чырактары курчап турган рельефтин деңгээлинен бийиктиги 150 м ашык объектинин бар экендигин белгилөө үчүн жана авиациялык изилдөө мындай чырактар күндүз объектти аныктоо үчүн керек экендигин көрсөтсө колдонулат.

925. Маркирленген объект имараттар менен курчалган жана бул имараттардын эң бийик жерлеринин көтөрүлүшү чырактын деңгээлин аныктоодо жер деңгээлинин эквиваленти катары колдонулган учурлардан башка учурда, А тибиндеги жогорку интенсивдүү тоскоолдук чырактары колдонулганда, 898 п. көрсөтүлгөндөй жердин деңгээли менен үстүңкү чырактын(тардын) ортосунда 105 м ден ашпаган бирдей интервалда жайгашат.

926. Эгерде Кыргыз Республикасынын ЖАО  жогорку интенсивдүү А тибиндеги тоскоолдук чырактарын же А тибиндеги орто интенсивдүү тоскоолдук чырактарын колдонуу аэродром аймагында (болжол менен 10000 м радиуста) учкучтарды жалтанууга алып келет, же олуттуу экологиялык көйгөйлөрдү жаратат деп эсептесе, С тибиндеги орто интенсивдүү тоскоолдук чырактарын өзүнчө колдонуу керек, В тибиндеги орто интенсивдүү тоскоолдук чырактарын өзүнчө же В тибиндеги төмөн интенсивдүү тоскоолдук чырактары менен айкалышта колдонуу керек.

927. Объект А тибиндеги орто интенсивдүү тоскоолдук чырактары менен белгиленгенде, кошумча чырактар ортоңку деңгээлдерде каралат. Бул кошумча аралык чырактар, мүмкүн болушунча, бири-биринен бирдей аралыкта үстүңкү аба чырактары менен жердин деңгээлинин же жакын жайгашкан имараттардын эң бийик чекиттеринин деңгээлинин ортосунда, керек болгондо, 105 метрден ашпаган интервалда жайгаштырылат.

928. Объект В  тибиндеги орточо интенсивдүү тоскоолдук чырактары менен белгиленгенде, ортоңку  деңгээлдерде кошумча чырактар каралат. Бул кошумча аралык чырактар кезектешкен В тибиндеги төмөн интенсивдүү тоскоолдук чырактары жана В тибиндеги орто интенсивдүү тоскоолдук чырактары болот жана, мүмкүн болушунча, аба чырактары менен жердин деңгээлинин же жакын жайгашкан имараттардын эң жогорку чекиттердин деңгээлинин ортосунда бири-биринен бирдей аралыкта, керек болгондо, 52 метрден ашпаган интервалда кезектешип жайгашышат.

929. Объект С тибиндеги орточо интенсивдүү тоскоолдук чырактары менен белгиленгенде, ортоңку  деңгээлдерде кошумча чырактар каралат. Бул кошумча чырактар, мүмкүн болушунча, аба чырактары менен жердин деңгээлинин же жакын жайгашкан имараттардын эң жогорку чекиттеринин деңгээлинин ортосунда бири-биринен бирдей аралыкта, керек болгондо, 52 метрден ашпаган интервалда кезектешип жайгашышат.

§6. Шамал турбинасы

930. Шамал турбинасы, эгер ал тоскоолдук катары аныкталса, маркирленет жана/же жарыктандырылат.

931. Аэронавигациялык изилдөө башканы көрсөтпөсө, ротордун калактары, гондолу жана шамал турбинасынын тирөөчүнүн үстүңкү бөлүгү 2/3 ак түскө боёлушат.

932. Жарык тосмо зарыл болгон учурда, орточо интенсивдүү тоскоолдук чырактарын колдонуу керек. Шамал чарбасы, б.а. эки же андан көп шамал турбиналарынын тобу кеңейтилген объект катары каралат жана чырактар ​​орнотулушу керек:

шамал паркынын периметрин белгилөө үчүн;

эгерде атайын баалоо чоңураак интервалды колдонуу мүмкүнчүлүгүн көрсөтпөсө, 911 п. ылайык периметрдин айланасындагы чырактардын ортосундагы максималдуу аралыкты сактоо менен;

эгерде жаркыраган чырактар колдонулса, алар бир мезгилде жалтылдайт деген шарт менен;

ошентип, кайсы жерде жайгашпаса да, бийиктиги олуттуу ашык ар кандай шамал турбиналар да шамал паркынын чегинде белгиленет.

1), 2), жана 3) пунктчада берилген жерлерде, төмөнкү критерийлерди эске алуу менен:

жалпы бийиктиги 150 м ден азыраак (шамал турбинасынын огунун бийиктиги плюс тик турган бычактын бийиктиги) шамал турбиналары үчүн гондолдогу орто интенсивдүү чырактардан жарык тосмо камсыз кылуу керек;

жалпы бийиктиги 150 м ден 315 м ге чейин болгон шамал турбиналар үчүн гондолдо орнотулган орто интенсивдүү чыракка иштеп жаткан чырактар бузулганда кошумча альтернатива катары чырактардын экинчи топтомун камсыздап коюу керек. Чырактар бири-биринин жарык агымдарын тосууга жол берилбегендей кылып орнотулушу керек;

андан тышкары, жалпы бийиктиги 150 м ден 315 м ге чейин болгон шамал турбиналар үчүн гондолдун бийиктигинин жарымына дал келген аралыктагы деңгээлде, 888 п. көрсөтүлгөндөй, жок дегенде, Е тибиндеги төмөн интенсивдүү үч чырак камсыз кылуу керек. Эгер аэронавигациялык изилдөөнүн жыйынтыктары Е тибиндеги төмөн интенсивдүү чырактын жарабастыгын көрсөтсө, А же В тибиндеги төмөн интенсивдүү чырактар колдонулушу мүмкүн.

Жогорудагы 932 п. 5) пункчасында жалпы бийиктиги 315 мден ашык шамал турбиналары каралбайт. Аэронавигациялык изилдөөдөн аныкталгандай, мындай шамал турбиналары үчүн кошумча маркирлөө жана жарык тосмо талап кылынат.

933. Тоскоолдуктар жарыгы гондолго каалаган тараптан келе жаткан АК үчүн тоскоолдуксуз көрүнүү камсыз кылгандай орнотулушу керек.

934. Бир шамал турбинасы же кыска катар туруучу шамал турбиналары үчүн жарык тосмо талап кылынган учурда, ал 932 п. 5) пунктчасына ылайык же аэронавигациялык изилдөөнү жыйынтыктарында аныкталгандай орнотулат.

§7. Аба зымдары, кабелдер ж.б. жана алардын тирөөчтөрү

935. Маркирлөө керек болгон зымдар, кабелдер ж.б., маркерлер менен жабдып, тирөөчтөрүн болсо, боеш керек.

936. Күндүзгү мезгилде жогорку интенсивдүү тосмо чырактар менен жарыктандырылган үчүн тирөөчтөрдү маркирлөө жүргүзүлбөгөн учурлардан башка учурда, маркирлөө талап кылынган аба зымдарынын, кабелдердин тирөөчтөрүн 897 – 900 п. ылайык маркирлөө керек.

937. Тоскоолдуктарга же анын жанына коюлган маркерлер тоскоолдуктарды аныктоо максатында жана аларды ачык аба-ырайында АК бул объектке жакындаганы күтүлүп жатканда  бардык багыттардан абадан 1000 м аралыкта жана жерден 300 м алыстыкта ачык аба-ырайында аныктоого мүмкүн боло тургандай кылып орнотулат. Маркерлер башка маалыматты жеткирүү үчүн жасалган башка маркерлер менен чаташтырбоо үчүн зарыл болгон өзгөчө формага ээ жана алар маркирлеп жаткан объект келтире турган коркунучту көбөйтпөйт.

938. Аба зымына, кабелге ж.б., жайгаштырылып жаткан маркер, сфералык формада жана диаметри 60 см ден кем эмес болушу керек. 

939. Кийинки эки маркердин ортосундагы аралык же маркер менен тирөөчтүн ортосундагы аралык маркердин диаметри менен дал келет, бирок бул интервал эч качан ашпайт:

акырындык менен маркердин диаметри менен чогуу чоңоюп, маркердин диаметри 60 см болгон жерде 30 м;

маркердин диаметри 80 см болгон жерде андан ары акырындык менен максималдуу маанисине чейин чоңоюп, 35 м;

маркердин диаметри жок дегенде 130 см ге барабар болгон жерде 40 м.

Бир нече зымдар, кабелдер жана башкалар бар жерде, маркер эң ​​жогорку зымдын деңгээлинен төмөн эмес жерге коюлушу керек.

940. Маркер бир түстө болушу керек. Ак, кызыл же кызгылт сары түстөгү маркерлер түстөрү кезектешип тургандай кылып орнотулат. Тандалган боёктун түсү ал көрүнүп турган фонго карама-каршы келет.

941.  Аба зымдарын, кабелдерди ж.б. ды маркирлөө зарыл экендиги аныкталганда, бирок практикалык себептерден улам зымдарда, кабелдерде ж.б. маркерлер орнотулууга мүмкүн эмес болгондо, тирөөч устундарга В тибиндеги жогору интенсивдүү чырактарын орнотуу керек.

942. Б тибиндеги жогорку интенсивдүү тоскоолдук чырактары аба зымдарын, кабелдерди ж.б.у.с. тирөөчтөрү бар экенин белгилөө үчүн колдонулат, кайсы жерде:

авиациялык изилдөөнүн жыйынтыктары аба зымдарын, кабелдерди ж.б.у.с. таануу үчүн керек экенин көрсөтсө;

2) маркерлерди зымдарда, кабелдерде жайгаштыруу максатка ылайык эмес.

943. В тибиндеги жогору интенсивдүү тосмо жарыктарын колдонгон учурда алар үч деңгээлде орнотулат:

тирөөчтүн эң бийик жерине,

зымдардын жана кабелдердин кыйшык салбыраган эң төмөн деңгээлинде жана

болжол менен ушул эки деңгээлдин ортосунда.

Өзгөчө учурларда, бул чырактарды тирөөчтүн сыртына орнотуу керек болушу мүмкүн.

944. Зымдарды, кабелдерди ж.б. колдогон тирөөчү бар экендигин белгилеген Б тибиндеги жогорку интенсивдүү тоскоолдук чырактары ырааттуу жаркылдап турушу керек, адегенде орто жарык, андан кийин чокусундагы жарыгы, эң аягында тирөөч түбүндө жайгашкан жарык. Жаркылдаган чырактардын аралыгы болжол менен төмөнкүдөй тандалышы керек:

Жогорку интенсивдүү тоскоолдук чырактары күнү-түнү колдонууга арналган. Бул чырактар жалтанткан таасир бербеши үчүн чара көрүү керек.

945. Эгерде Кыргыз Республикасынын ЖАО нын аэронавигациялык изилдөөсүнүн жыйынтыктары, жогорку интенсивдүү А тибиндеги тоскоолдук чырактарын  колдонуу аэродром аймагында (болжол менен 10000 м радиуста) учкучтарды жалтанууга алып келет, же олуттуу экологиялык көйгөйлөрдү жаратат деп көрсөтсө, анда тоскоолдуктар эки эселенген менен жарык тосмолор тутуму каралат. Бул тутумга күндүз же күүгүмдө пайдалануу үчүн В тибиндеги жогорку интенсивдүү тоскоолдук чырактары, ал эми түнкүсүн пайдалануу үчүн В  тибиндеги орто интенсивдүү тоскоолдук чырактары камтылышы керек. Орто интенсивдүу тосмо чырактары колдонулган учурларда, аларды В тибиндеги жогорку интенсивдүү чырактардын деңгээлинде орнотуу керек.

946. В тибиндеги жогорку интенсивдүү тоскоолдук чырактарын орнотуу бурчтары 6-5-таблицада көрсөтүлгөндөй болушу керек.

Таблица 6-5.

Жогорку интенсивдүү тоскоолдук чырактарын орнотуу бурчтары

Бөлүм 7. Чектелип колдоно турган зоналарды белгилөө үчүн визуалдык каражаттар

§1. УКТ жана РЖ же алардын кыймылга жабык кээ бир бөлүктөрү

947. Бардык АК кыймылы үчүн биротоло жабык болгон УКТ, РЖ же алардын айрым бөлүктөрү алардын жабык экенин көрсөтүү үчүн маркирленет.

948. Унаага убактылуу жабык болгон УКТ, РЖ же алардын айрым бөлүктөрү жабык экендигин көрсөткөн белги менен маркирленет; кыска мөөнөткө жабылган учурларда, маркирлөөнү колдонбоого уруксат берилет жана аба кыймылын тейлөө кызматы тиешелүү эскертүү жөнөтөт.

949. Жабылгандыгын көрсөткөн УКТ нин белгиси УКТ нин жабык деп жарыяланган ар бир учунда же айрым бөлүгүндө, кошумча маркирлөө белгилердин ортосундагы эң жогорку аралык 300 метрден ашпагандай  кылып сүйкөлөт. РЖ нун жабык экендигин көрсөткөн маркирлөө, жок дегенде, РЖ нун кыймылга жабык ар бир учунда же айрым бөлүгүндө сүйкөлөт.

950. Жабык экенин көрсөтүүчү маркирлөө УКТ не сүйкөлгөндө 7-1 сүрөттөгү (A) абалында көрсөтүлгөн сырткы көрүнүштө жана өлчөмдө болот, РЖ го сүйкөлгөндө 7-1 сүрөттүн (B) абалында көрсөтүлгөндөй сырткы көрүнүштө жана өлчөмдө болот. Маркирлөө УКТ не сүйкөлгөндө ак түстө, ал эми РЖ го сүйкөлгөндө сары түстө болот.

Аймак убактылуу жабык болсо, көрсөтүлгөн жабык аймакты белгилөө үчүн боёктон башка ылайыктуу каражаттар же башка ылайыктуу материалдар колдонулган морт тосмолорду же маркирлөө белгилерин колдонсо болот.

951. Эгерде УКТ, РЖ же алардын айрым бөлүктөрү унаа кыймылы үчүн биротоло жабык болсо, анда алардагы бардык кадимки белгилер алынып салынат.

УКТ нин октук сызыгы                                          РЖ нун октук сызыгы

А) позициясы. Жабык УКТ кыймылы үчүн  б) позициясы. Жабык РЖ нун кыймылы үчүн

Маркирлөө                                      маркирлөө

Рис. 7-1. Кыймыл үчүн жабык УКТ жана РЖ ну маркирлөө

952. Кыймылга жабык болгон УКТ нин, РЖ нун же алардын айрым бөлүктөрүнүн жарык сигнал берүүчү каражаттары аларды иштетүү техникалык тейлөө үчүн зарыл болгон учурлардан тышкары учурда өчүрүлөт.

953. Кыймыл үчүн жабык УКТ, РЖ же алардын айрым бөлүгү түнкүсүн колдонулган УКТ же РЖ менен кесилишкен учурда, алардын жабылышы жөнүндө эскертүүчү маркирлөөчү белгилер жабык аймактын кире беришинин туурасына коюлган жана интервалы 3 метрден ашпай орнотулган чырактар ​​менен толукталат.

§2. Көтөрбөөчү жер беттери

954. РЖ нун капталындагы коопсуздук тилкелери, УКТ индеги бурулуш аянтчалары, күтүү аянтчалар жана перрондор, ошондой эле көтөрүүчү беттерден айырмалоо кыйын болгон, аларда баратканда АК нин бузулуу мүмкүнчүлүгү пайда боло турган башка көтөрбөөчү беттер көтөрүүчү беттерден  рулеждик капталдык маркирлөө тилкелери менен бөлүнөт.

955. РЖ нун капталынын маркер тилкесин көтөрүүчү беттин четине сүйкөө керек,  маркер тилкесинин сырткы жагы болжол менен көтөрүүчү беттин четине дал келиши керек.

956. РЖ нун капталындагы маркер тилкеси, РЖ нун октук сызыгынын маркирлөөсу менен бирдей түстө, аралыгындагы интервалы 15 см, туурасы 15 см болгон эки үзгүлтүксүз сызыктан турушу керек. Эгерде сары түстөгү жабуу бетинин карама-каршылыгы каралбаса, аны көбүрөөк көрүнтүү үчүн, рулеждин капталындагы маркер тилкесинин белгисин 15 сантиметр кара түстө контурлоого жол берилет.

§3. УКТ босогосунун алдындагы зона

957. Эгерде УКТ нин босогосунун алдындагы жасалма жер бети АК нин кадимкидей кыймылына ылайыксыз болсо жана бул бөлүктүн узундугу 60 м ден ашса, анда “шеврон” тибиндеги маркирлөө белгилерин анын бардык узундугу боюнча сүйкөө керек.

 958. “Шеврон” тибиндеги маркирлөө белгиси УКТ не бурч менен сүйкөлүп, 7-2-сүрөттө көрсөтүлгөндөй жайгаштырылышы керек.

УКТ босогосу

УКТ босогосунун алдындагы зона

                                   УКТ октук сызыгы

959. Сүрөт 7-2. УКТ босогосунун алдындагы зонаны маркирлөө.

960.  “Шеврон” тибиндеги маркирлөө белгиси ачык-жаркын түстө, артыкчылыктуу сары, жана УКТ маркирлөөсү менен карама-каршы келип турушу керек. Анын туурасы 0,9 м ден кем болбошу керек.

§4. Пайдаланууга жарабаган зоналар.

961. РЖ нун, перрондун же күтүү аянтынын бөлүгү АК нин кыймылына ылайыксыз болуп калганда, бирок бул аймакты коопсуз айланып өтүү мүмкүнчүлүгү дагы деле бар болгон учурда, пайдаланууга жараксыз аймактар жөнүндө алдын-ала эскертүүчү маркерлер колдонулат. Түнкүсүн, иштөө аймагынын кыймылга ылайыктуу эмес жерлери, жарабай тургандыгын эскертип турган чырак менен белгиленет.

Колдонуууга жарабаган аймактар жөнүндө эскертүүчү маркерлер жана чырактар ​​РЖ ундагы же перрондогу жабуудагы чуңкур жөнүндө учкучтарды эскертүү үчүн же оңдолуп жаткан аянтты, мисалы, перрондо, көрсөтүү үчүн колдонулат. Алар тилкеси бузулган учурда УКТ де же анын туурасынын олуттуу бөлүгү жараксыз болуп калганда, РЖ до да колдонулбайт. Мындай учурларда УКТ же РЖ кыймылга жабылат.

962. Маркерлер жана чырактар ​​ кыймылга жараксыз зонаны контурлоону эске алуу менен бири-бирине жетиштүү жакын жайгаштырылат.

963. Колдонуууга жарабаган кандайдыр бир аймактар жөнүндө эскертүүчү маркерлер - бул желек, конус же маркер тактасы сыяктуу көрүнүктүү көтөрүлгөн шаймандар.

964. Колдонууга жараксыз аймактарды көрсөтүп турган чырак, тынымсыз күйүп турган кызыл түстөгү чырак. Бул чырак аны курчап турган чырактардын арасынан жана жалпы жарык берүү фонунан айырмаланып турууга мүмкүндүк берүү үчүн жетиштүү интенсивдүүлүккө ээ. Кызыл чырактын жарыктык күчү эч кандай учурда кызыл чырактын 10 кд дан кем болбошу керек.

965. Колдонууга жараксыз аймактарды көрсөтүп турган конус бийиктиги 0,5 метрден кем эмес жана кызыл, кызгылт сары же сары түскө, же ушул түстөрдүн каалаган бир түсү ак түс менен айкалышта боелот.

966. Колдонууга жараксыз аянттар жөнүндө эскерткен  желек төрт бурчтук түрүндө, тараптары кеминде 0,5 м жана кызыл, кызгылт сары же сары түскө же ушул түстөрдүн бири ак түс менен айкалышта боёлот.

967. Колдонууга жараксыз аянттар жөнүндө эскерткен маркердик  тактайча бийиктиги 0,5 метрден кем эмес жана узундугу 0,9 м кем эмес,  кезектешип турган кызыл жана ак же кызгылт сары жана ак түстөгү вертикалдуу тилкелер менен болот.

Бөлүм 8. Электр тутумдары

§1. Аэронавигациялык каражаттардын электркамсыздоосу

Аэродромдордо учуу коопсуздугу берилген электр кубатынын сапатынан көз каранды. Жалпы энергия тутумуна бир же бир нече тышкы электр булактары, бир же бир нече генератор топтомдору жана бөлүштүрүү тармагы, анын ичинде трансформаторлор жана коммутациялык жабдуулар байланыштары кириши мүмкүн. Аэродромдук энергетикалык тутумду пландаштырууда ушул эле тутумга караган көптөгөн башка аэродромдук объектилер эске алынышы керек.

968. Аэродромдордо аэронавигациялык курулмалардын коопсуз иштеши үчүн адекваттуу негизги электр кубатынын булагы камсыздалат.

969. Аэродромдук визуалдык жана радионавигациялык куралдар үчүн арналган электр менен жабдуу тутумдары жабдуулар иштен чыккан учурда, учкуч белгилер менен тийиштүү визуалдык жана визуалдык эмес байланышты жоготпой тургандай жана бурмаланган маалыматтарды албагыдай кылып иштелип чыгат жана берилет.

Электр тутумдарын долбоорлоодо жана орнотууда кадимки иштин үзгүлтүккө учурашына алып келүүчү факторлорду, мисалы, электромагниттик бузулуу, электр тармагындагы жоготуулар, электр менен жабдуу сапаты ж.б. эске алуу керек.

970. Электр кубатын берүү булактарын резервдик кубаттуулук менен камсыз кылуу зарыл болгон каражаттарга туташтыруу, негизги каражаттар иштебей калган учурда, бул каражаттар автоматтык түрдө резервдик булактарга туташып тургандай кылып жасалышы керек.

971. Негизги электр жабдуусунун иштен чыгышы менен 976 п. та көрсөтүлгөн жабдууларды толук калыбына келтирүүнүн ортосундагы мезгил 8-1-таблицада көрсөтүлгөн, конууга так эмес кирүү, конууга так кирүү жана УКТ не кирүү үчүн жабдылган УКТ лерине байланыштуу визуалдык куралдарына которулуу үчүн керек болгон максималдуу убакытына карата коюлган талапка ылайык келиши керек.

972. Конууга так кирүү УКТ, тиешелүү категориядагы конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТ не сунушталган 8-1-таблицанын талаптарына жооп берген резервдик кубат булагы менен камсыздалат. Электр кубатын берүү булактарын резервдик кубаттуулук менен камсыз кылуу зарыл болгон каражаттарга туташтыруу, бул каражаттар негизги электр менен жабдуу үзгүлтүккө учураган учурда автоматтык түрдө резервдик булактарга туташтырылгандай кылып жүргүзүлөт.

973. Көрүнүүсү УКТ де 800 метрден ашпаган шартта учуу үчүн арналган УКТ үчүн, 8-1-таблицанын тиешелүү талаптарына жооп берген резервдик электр камсыздоо булагы каралат.

974. Негизги УКТ так эмес конууга кирүү үчүн жабдылган  аэродромдо, эгерде конууга так эмес кирүү үчүн жабдылган бирден ашык эмес визуалдык куралдар үчүн резервдик кубат булагын камсыз кылуунун кажети жок болсо, 8-1-таблицанын талаптарына жооп берген резервдик кубат булагын камсыз кылуу керек.

975. Негизги УКТ жабдылбаган аэродромдо, эгерде талапка ылайык авариялык жарык берүү тутуму берилгендиктен, визуалдык куралдар үчүн резервдик кубат булагын камсыз кылуу зарылдыгы болбогон учурдан тышкары, 971 п. талаптарына жооп берген резервдик кубат булагы камсыз кылынат, 5-бөлүмдүн §20 талаптарына жараша, 15 мүнөттөн кийин иштей ала турган авариялык жарыктар тутуму каралат.

976. Төмөндө келтирилген аэродромдук каражаттар үчүн, негизги электр булагы иштен чыккан учурда, электр кубатын камсыз кыла турган резервдик кубат булагын камсыз кылуу каралыш керек:

аба кыймылынын кызматтарынын адамдары өз милдеттерин аткаруу үчүн керек болгон  сигналдык прожектор жана минималдуу жарык жабдуу;

тиешелүү органдын корутундусу боюнча АК коопсуз эксплуатациялоо үчүн керек болгон бардык тосмо жарыктар;

972-975 п. көрсөтүлгөн жакындоо чырактар, УКТ чырактары жана рулеждик чырактар;

метеорологиялык жабдуулар;

коопсуздук максатында негизги жарыктандыруу, эгер ал ушул эрежелердин 9-бөлүмүнүн §12 ылайык каралса;

аэродромдогу авариялык иш-чаралар үчүн жооп берген органдар үчүн арналган негизги жабдуулар жана каражаттар;

691 п. ылайык каралган, бөлүнүп изоляцияланган АК токтоочу жайындагы прожектордук жарыктандыруу;

жүргүнчүлөр өтүүгө мүмкүн болгон перронду жарыктандыруу.

Резервдик электр камсыздоо булагы катары колдонушат:

 автономдук подстанция аркылуу аэропорттун кызматтарын электр энергиясы менен камсыз кылган көз карандысыз коммуналдык энергия тутуму жана жумушчу электр менен камсыздоо линиясынан өзүнчө тартылган көзкарандысыз электр чубалгысы, иштеп жаткан электр булагы менен көзкарандысыз коммуналдык энергия тутуму бир мезгилде иштен чыгып калуу мүмкүнчүлүгү күмөндүү болот;

запастык электрагрегаттары, мисалы электргенераторлор, аккумуляторлор ж.б., электр кубатынын булагы болуп кызмат кылууга жөндөмдүү.

Таблица 8-1.

Электр камсыздоонун резервдик булагына коюлчу талаптар

8-1 таблицасынын уландысы

Эгерде алардын иши учуунун коопсуздугу үчүн керек болгондо, резервдик электр булагы менен камсыздалат.

Авариялык чырактардын колдонулушу жөнүндө 5-бөлүмдүн §20 п. кара.

УКТ октук чырактары жок болгондо бир секунда.

Коркунучтуу же түз эмес жерге конууга кирген учурда бир секунда.

§2. Тутумдарды болжолдоо

978. Көрүнүү алыстыгы 550 м ден кем болгон шарттарында пайдалануу үчүн арналган УКТ де, 8-1-таблицада көрсөтүлгөн электр менен жабдуу, жарык берүү жана жарыкты көзөмөлдөөчү түзүлүштөрдүн электр тутумдары учкуч жабдуунун кандайдыр-бир иштебей калышында ориентирлер менен талаптагыдай визуалдык көзөмөлдү жоготпоосун жана бурмаланган маалыматты албоосун камсыз кылуу максатында иштелип чыгышы керек.

979. Ашыкча фидерлерди колдонуп, резервдик кубат булагы менен жабдылган аэродромдо, мындай булактар бири-биринен алыстап, керектүү деңгээлдеги даярдыкты жана көзкарандысыздыкты камсыздоо үчүн өз ара блоктолбойт.

980. Эгерде кадимки руль башкаруу каттамынын бир бөлүгү болгон УКТ, УКТ жана РЖ жарык берүү тутумдары менен камсыздалса, анда эки тутумдун бир эле мезгилде иштөө мүмкүнчүлүгүн жокко чыгаруу үчүн бул тутумдар өз ара блоктолот.

§3. Көзөмөл

981. Жарык берүү жабдууларынын тутумдарынын иштөө абалын көрсөтүү үчүн көзөмөл тутуму колдонулушу керек.

 982. Эгерде жарык сигнал берүү тутумдары АК нин кыймылын көзөмөлдөө максатында колдонулса, анда,  башкаруу функцияларын камсыз кылууга таасир этиши мүмкүн болгон мындай үзгүлтүктөрдү көрсөтүү үчүн, мындай тутумдарды көзөмөлдөө  автоматтык каражаттар аркылуу ишке ашырылат. Бул маалымат автоматтык түрдө ИИБ органына  берилет.

983. Чырактарды колдонуу абалы өзгөргөн учурда УКТ нин жанындагы күтүү жайынын “токто” сызыгындагы чырактар үчүн 2 секунд чамасында, башка типтеги бардык визуалдык каражаттар үчүн 5 секунд чамасында индикация иштеп кетиши керек. 

984. Көрүү алыстыгы 550 метрден ашпаган шарттарда пайдаланууга арналган УКТ де, 8-1-таблицада толук баяндалган жарык берүү тутумдарын көзөмөлдөөнү ар кандай тетиктин иштөө ишенимдүүлүгү 1134-1137 п. белгиленген минималдуу деңгээлден тиешелүү түрдө төмөндөп кетишин көрсөтүүнү камсыз кылуу үчүн автоматтык каражаттар менен ишке ашыруу керек.  Бул маалыматты автоматтык түрдө аэродром колдонуучунун ыйгарым укуктуу кызматына берүү керек.

 985. Көрүү алыстыгы 550 метрден ашпаган шарттарда пайдаланууга арналган УКТ де, 8-1-таблицада толук баяндалган жарык берүү тутумдарын көзөмөлдөөнү ар кандай тетиктин иштөө ишенимдүүлүгү тиешелүү ыйгарым укуктуу орган бекиткен, минималдуу деңгээлден, андан ылдый болгон учурда учууларды жүргүзүүгө тыюу салынат, тиешелүү түрдө төмөндөп кетишин көрсөтүүнү камсыз кылуу үчүн көзөмөлдөөнү автоматтык каражаттар менен ишке ашыруу керек.  Бул маалыматты автоматтык түрдө, көрүнүктүү жерде көрсөтүп, аэродром колдонуучунун ыйгарым укуктуу кызматына берүү керек.

Бөлүм 9. Аэродромдук эксплуатациялык кызматтар, жабдуу жана орнотуулар.

986. Аэродромдун колдонуучусу өз ишмердүүлүгүндө аэродромду жана анын эксплуатациялык аэропорттун кызматтарын аэродромдун жумушчу аймагын тейлөө үчүн тиешелүү аэродромдук жабдуулар, аэродромдук унаалар, визуалдык каражаттар, электр тутумдары, куткаруу жана өрткө каршы каражаттар жана шаймандар, жабдуулар менен, куштарга жана жапайы жаныбарларга каршы күрөшүү үчүн, кыймылдоо мүмкүнчүлүгүн жоготкон АК син чыгаруу үчүн жабдуулар, жүргүнчүлөрдү, багажды жана жүктөрдү тейлөө үчүн жабдуулар, ошондой эле учууну өз убагында жана талаптагыдай камсыз кылуу үчүн зарыл болгон башка аэродромдук каражаттар менен жабдуу программасын ишке ашырат.

987. Учуулардын үзгүлтүксүздүгүн, АК аэродромдо коопсуз иштешин жана учуу коопсуздугунун тиешелүү деңгээлин камсыз кылуу үчүн аэродромдун колдонуучусу аэропорттун тиешелүү уюштуруу структурасын түзөт жана төмөнкүлөрдү камсыз кылат:

 жарык берүүчү сигналдар жабдуулар тутумун жана электр тутумдарын эксплуатациялоо жана техникалык тейлөө;

учууларда авариялык-куткаруу, сактоо жана өрт менен күрөшүүнү  камсыз кылуу;

аэродромдун жумушчу аянтын эксплуатациялоо жана техникалык тейлөө;

күндүзгү маркирлөөнү, маркирлөө белгилерин, жарык тосмо тутумдарын жана телескопиялык трап менен  визуалдык биригүүсүнүн тутумдарын камсыз кылуу жана техникалык тейлөө;

аэродромдук транспорттук каражаттарды эксплуатациялоо жана техникалык тейлөө;

түздөн-түз ИИБ органдары көзөмөл жүргүзгөн тилкелерди кошпогондо, аэродром аймагында жана перрон зонасындагы транспорт каражаттарынын кыймылын башкаруу;

аэродромду кышкы жана жайкы кармоо үчүн аэродромдук транспорт каражатарын эксплуатациялоо жана техникалык тейлөө;

аэродромдун жумушчу аянтынын бетин кардан, муздан, акпаган суудан, ылайдан, чаңдан, кумдан, нефть продуктыларынан, катмарланган резинадан жана башка булгануунун түрлөрүнөн алардын минималдуу чогулушу максатында тазалоо;

АК токтоочу жайдын орундарын;

УКТ деги тормоздоонун эффективдүүлүгүн аныктоо жана суунун катмарынын жоондугун өлчөө;

куштарды жана жаныбарларды коркутуу үчүн жана аэродром аймагында чогулуусун алдын-ала алуу үчүн чаралар;

операциаларды координациялоо жана кыймылдоо жөндөмүн жоготкон АК ни чыгаруу боюнча жабдууларды эксплуатациялоо;

аэропорттун айлана-чөйрөгө тийгизген таасирин минималдаштыруу боюнча чараларды көрүү;

иш жүзүндө мүмкүн болгон жерде тоскоолдуктарды көзөмөлдөө жана жоюу;

 аэродром боюнча маалымат берүү, ИИБ органы менен макулдашуу жана КР АМК менен өз ара аракеттенүү;

маалыматты берүү процессинин бардык этаптарында аэродромдун колдонуучусу тарабынан берилген аэронавигациялык маалыматтын тактыгы, бүтүндүгү жана корголушу боюнча талаптардын аткарылышын камсыз кылган сапатты камсыз кылуу тутуму;

аэродромдо учуу коопсуздугун башкаруу тутумун (УКБТ) жана аэродромдо иштеген УКБТ уюмдардын көзөмөлдөөнү ишке киргизүү.

988. Аэропорттун колдонуучусу аэропорттун кызматына ылайыктуу квалификациялуу персоналды тартуу үчүн учуу иштерин камсыз кылууга  катышкан аэродромдун персоналына карата квалификациялык талаптарды белгилейт.

989. Аэродромдун колдонуучусу аэропорттун учуу иштерин тейлөөчү адистерди окутуунун ылайыктуу программасына ээ. Кардарларды даярдоо программасы аэропорттун инженердик-техникалык персоналын (аэродром, электр, жарык техникалык, орнитологиялык, перрондогу иш-чараларды уюштуруу, атайын автоунаалар, АК ин перрондук тейлөөсү, авариялык-куткаруу, СМС) учууну камсыз кылууну, 986-987-п. көрсөтүлгөн каражаттарды жана жабдууларды тейлөө кызматтары, үч жылга чейинки мезгилдеги квалификацияны жогорулатуу курстарын өтүүсүн камтыйт.

990. Аэродромдун колдонуучусу аэродромдун бардык техникалык кызматтарынын иштешине жана Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелеринин сакталышына, ошондой эле белгиленген эрежелерге ылайык кабарлоо жана маалымат берүү үчүн жооп берет.

991. Учуулардын аэродромдук камсыз кылуу кызматы.

 Учуулардын аэродромдук камсыз кылуу кызматынын (тобунун) функционалдык милдеттерине төмөнкүлөр боюнча жумуштар кирет:

учуу тилкесин учууларга өз убагында жана сапаттуу даярдоо;

учуу тилкесин, аэродромдун жасалма жабууларын, суу кетирчү жана дренаждык тутумдарды учурдагы капиталдык оңдоо боюнча иштерди уюштуруу жана аткаруу;

аэродромдун учуу тилкелеринин ушул эрежелерге дал келээрин көзөмөлдөө;

учуу талаасынын учууларга даяр экендиги жана анын элементтеринде жүргүзүлүп жаткан жумуштар боюнча аэродромдогу бардык өзгөрүүлөр жөнүндө КР АМК өз убагында маалымдоо;

пайдаланууга берилген аэродромдордогу учуу тилкелеринин сертификаттык талаптарга жооп берүүсүн камсыз кылуу боюнча иш-чараларын жүргүзүү;

аэродромдун аймагында жайгашкан курулмалардын жана объекттердин курулушун көзөмөлдөөнү ишке ашыруу;

аэродромдогу жана анын тегерегиндеги тоскоолдуктарды көзөмөлдөө жана эсепке алуу;

аэродромдун жумушчу аянтында күндүзгү маркирлөөнү сүйкөө жана жаңыртуу;

колдонуучу өлчөө каражаттарын метрологиялык текшерүүнү өз убагында жүргүзүү.

§1. Аэродромдо авариялык кырдаал учурундагы иш-чараларды пландаштыруу

Аэродромдо авариялык кырдаал учурундагы иш-чараларды пландаштыруу аэродромдо же ага жакын жерде өзгөчө кырдаал жаралганда аэродромду даярдоо процесси. Аэродромдо авариялык иш-чараларды пландаштыруунун максаты өзгөчө кырдаалдардын кесепеттерин минималдаштыруу, биринчи кезекте адамдардын өмүрүн сактап калуу жана АК нин иштешин камсыз кылуу. Аэродромдун күтүүсүз кырдаалдар учурундагы иш-чаралар планында аэродромдун ар кандай органдарынын (же кызматтардын) жана аэродромду курчап турган аймактардан өзгөчө кырдаал учурунда жардам көрсөтө алган ар кандай органдардын иш-аракеттерин кантип координациялоо керектиги көрсөтүлөт.

992. Аэродромдун колдонуучусу аэродромдо авариялык кырдаал учурундагы иш-чараларды планын АК нин учууларын жана аэродромдогу иштердин башка  түрлөрүн эске алуу менен иштеп чыгат жана бекитет.

993. Аэродромдогу авариялык кырдаал учурундагы иш-чаралардын планы аэродромдун ар кандай органдарынын/кызматтарынын (аэродромдун колдонуучусунун, ИИБ органынын) жана аэродромду курчап турган аймактардан өзгөчө кырдаал учурунда жардам көрсөтө алган турган органдардын иш-аракеттерин кантип координациялоо керектигин көрсөтөт.

994. Аэродромдогу авариялык кырдаал учурундагы иш-чаралардын планы аэродромдо же анын айланасында өзгөчө кырдаал түзүлгөн учурдагы кабыл алына турган иш-аракеттерди координациялоону көрсөтөт.

Өзгөчө кырдаалдардын мисалдарына: АК нин авариялык кырдаалы, саботаж актылары, анын ичинде жардыруучу шаймандарды колдонуу менен коркутуу, АК ни мыйзамсыз басып алуу, кооптуу жүккө байланыштуу окуялар, имараттардагы өрт кырсыгы, табигый кырсыктар жана коомдук саламаттыкты сактоого байланыштуу өзгөчө кырдаалдар кирет.

Коомдук саламаттыкты сактоого байланыштуу өзгөчө кырдаалдардын мисалдары: аэродромдун кызматкерлеринин олуттуу бөлүгүнө таасир этиши мүмкүн болгон аэропорттун жүргүнчүлөрүнүн же жүктөрүнүн жугуштуу оорулардын аба каттамы аркылуу эл аралык масштабда жайылтуу коркунучу жана жугуштуу оорунун эпидемиясынын башталышы.

995. План иш-аракеттеринин координациясын же өзгөчө кырдаал учурунда жардам көрсөтүүгө чакырылган бардык тиешелүү органдардын катышуусун камсыз кылат.

996. План куткаруу иштерин координациялоо борбору менен керектүү кызматташтыкты жана координациялоону камсыз кылат.

997. Аэродромдогу авариялык кырдаал учурундагы иш-чаралардын планы төмөнкүлөрдү камтуусу керек:

алар үчүн иш-чаралардын планы түзүлгөн авариялык кырдаалдардын түрлөрүн;

планда алардын катышуусу каралган органдарды;

ар бир органдын жоопкерчилиги жана ролу, авариялык ыкчам борбор жана авариялык абалдын бардык түрлөрүнүн башкаруу пунктту;

конкреттүү авариялык кырдаал түзүлгөн учурда байланыш түзүү керек болгон кызматчылардын жана адамдардын фамилиялары жана телефондору жөнүндөгү маалыматты;

аэродромдун картасы жана координаттарынын тору менен анын айланасын.

998. Өзгөчө кырдаал абалында бардык кызматтардын иш-аракеттерин оптималдаштырылышын камсыз кылуу үчүн иш-чара планында адам факторлорунун аспектилери эске алынышы керек.

 999. Чукул кырдаалда аэродромдун колдонуучусу туруктуу авариялык ыкчам борборду жана мобилдик башкаруу пунктун камсыздашы керек.

1000. Авариялык ыкчам борбору өзгөчө кырдаалда жалпы координация жана жумуштарга жетекчилик кылуу үчүн жооп бериши керек.

1001. Башкаруу пункту окуя болгон жерге тез арада өтүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болушу керек жана окуя болгон жерде кесепеттерин жоюу боюнча кызматтардын ишин координациялоону ишке ашыруусу керек.

1002. Бир адам авариялык ыкчам борбордун башчысы, ал эми зарылчылык болсо, башка адам башкаруу пункттун башчысы болуп дайындалат.

1003. Планга ылайык жана аэродромдун конкреттүү өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен, башкаруу пункту менен авариялык ыкчам борбордун ортосунда жана катышып жаткан органдар менен байланыштын тиешелүү тутумдары каралышы керек.

1004. Иш-аракеттер планында анын натыйжалуулугун жогорулатуу максатында мезгил-мезгили менен пландын талаптарга шайкештигин текшерүү жана натыйжаларын талдоо тартиби белгиленет.

Планга катышкан бардык органдар берилген жабдуулары менен кирет.

1005. План мезгил-мезгили менен төмөнкүлөрдү иштөө менен текшерилүүсү керек:

эки жылдан ашпаган убакыт аралыкта аэродромдогу авариялык кырдаалдагы толук масштабдуу иш-аракеттерди жана толук масштабдуу иш-аракеттерди өткөрүүнүн жүрүшүндө табылган ар кандай кемчиликтерди анын аралыгында жок кылуу үчүн аэродромдогу авариялык абалдагы айрым иш-чараларды;

2) үч жылдан ашпаган аралыкта өткөрүлгөн биринчи жылдан башталган жана аэродромдогу авариялык абал учурунда толук масштабдуу иш аракеттер менен бүткөн модулдук сыноолордун сериясы.

Жүргүзүлгөн сыноолордун натыйжалары боюнча же иш жүзүндөгү өзгөчө кырдаал жоюлгандан кийин, иш-аракеттердин тажрыйбасында же иш жүзүндө болгон өзгөчө кырдаалды жоюуда табылган кемчиликтерди четтетүү максатында аракеттерге талдоо жүргүзүлөт.

1006. Иш-чаралар планы аэродром үстүндө учуу-конуу операцияларынын көбү аткарыла турган суу объектилерине жана/же саздак жерлердин жанында жайгашкан учурларда авариялык куткаруу иштерин жүргүзүү үчүн тийиштүү атайын куткаруу кызматтарынын ыкчам өз ара аракеттенүүсүн жана алар менен аэродромдун колдонуучусунун координациясын камсыз кылат.

1007. Суу жана/же саздак жерлерге жакын же жетүүгө кыйын болгон жерлерде жайгашкан аэродромдор үчүн аэродромдун авариялык кырдаал учурундагы иш-чаралар планында атайын куткаруу кызматтары үчүн алдын-ала белгиленген жайгаштыруу убактысын аныктоо, текшерүү жана баалоо каралышы керек.

1008. Аэродромдун колдонуучусу тиешелүү кызматтардын болгон  жайгаштыруу мүмкүнчүлүктөрүн аныктоо максатында  УКТ босогосунан 1000 м чегиндеги конууга кирүү жана учуу зонасын баалоону жүргүзөт.

§2. Куткаруу жана өрт менен күрөшүү

Авариялык-куткаруу жана өрт өчүрүү кызматынын башкы милдети - аэродромдо же аэродромго жакын жерде болгон авиациялык кырсыкта же АК менен болгон окуяда адамдардын өмүрүн сактап калуу. Авариялык- куткаруу жана өрт өчүрүү кызматы адамдардын жашап кетүүсүнө ыңгайлуу шарттарды түзүү жана сактоо, бортто болгондор үчүн качуу жолдорун камсыз кылуу жана жардамсыз чыга албай калгандарды куткаруу үчүн алгачкы чараларды көрүү максатында иштелип чыккан.  Авариялык-куткаруу жана өрт өчүрүү максаттары үчүн түздөн-түз бөлүнгөндөн башка жабдууну жана персоналды колдонууну талап кылат.

 Авиакырсыктан аман калгандарды куткаруу иш-чараларынын натыйжалуулугуна таасир этүүчү маанилүү факторлор, персоналдын даярдык деңгээли, шаймандардын эффективдүүлүгү жана персоналдын, ошондой эле куткаруу жана өрткө каршы шаймандарынын ишке киргизилишинин ылдамдыгы.

Имараттардагы жана күйүүчү май сакталган кампалардагы өрттү өчүрүүгө коюлган талаптар боюнча же учуп-конуучу тилкелерди көбүк менен жабуу каралбайт.

1009. Аэродромдо авариялык-куткаруучу жана өрткө каршы жабдуулар болушу керек.

Аэродром колдонуучусу төмөнкү иш-чараларды камсыз кылат:

аэропортто болгон өрт, авариялык кырдаалдар жана алар менен байланыштуу окуялар учурунда керектүү чараларды кабыл алуу;

авариялык-куткаруучу жана өрткө каршы иш-чаралардын жүргүзүлүшүнө көмөк көрсөтүү максатында жергиликтүү өрткө каршы кызматтар, медициналык тез жардам кызматы, өзгөчө кырдаалдар боюнча органдар менен эффективдүү байланышты сактоо;

аэропорттун түздөн-түз жакын жериндеги кирүү жолдорду жана авиациялык кырсык жана катастрофа болгон жерге келүүнү изилдөө;

өрт өчүрүүнү жана куткаруу иштерин өткөрүүнүн, анын ичинде суу тоскоолдуктарын, саздак жерлерди жана башка өтүүгө кыйын болгон жерлерди жеңүүнүн эффективдүүлүгүн жогорулатуу максатында кызматтын персоналын даярдоону үзгүлтүксүз жүргүзүү;

жайгаштыруунун көрсөтүлгөн убакытын сактоону колдогон иш-чараларды жана өрт өчүрүү боюнча машыгууларды аткаруу;

өрт өчүрүүчү баштапкы каражаттарды жакшы абалда кармоо боюнча иш-чаралар, аэропорттогу өрт өчүрүүчү баштапкы каражаттар тура турган жерлерди аныктоону кошуп, алардын керектүү санын жана жарактуу мөөнөтүнүн туура экенин көзөмөлдөө;

авариялык-куткаруу жана өрткө каршы кызматтарга тиешеси жок персонал менен өрт өчүрүүчү баштапкы каражаттарды колдонуу жана өрттөрдүн алдын алуу үчүн аракеттер боюнча машыгууларды өткөрүү.

Авариялык-куткаруу жана өрткө каршы күрөшүү иштерине зарыл жабдуулары бар жана жакын жерде жайгашкан мамлекеттик же жеке уюмдарды тартууга жол берилет. Бул уюмдардын өрт өчүрүүчү бригадалары аэродромдун аймагында жайгаштырылат, бирок аларды жайгаштыруу убактысына карата талаптар аткарылган шартта аларды аэродромдон тышкары жайгаштыруу мүмкүнчүлүгү жокко чыгарылбайт.

1010. Аэродром суу объектилеринин/саздак жерлердин жанында же учуп-конуу иш-аракеттеринин олуттуу бөлүгү аткарылган, жетүүгө кыйын болгон жерлерде жайгашкан учурларда, аэродромдун колдонуучусу коркунуч жана тобокелдик даражасына ылайыктуу атайын куткаруу кызматтарынын жана өрткө каршы шаймандардын болушун камсыз кылат.

1011. Авариялык-куткаруу жана өрткө каршы иш-аракеттери жагынан аэродромдо корголуучу деңгээл аэродром категориясына туура келиши керек, аны аныктоо принциптери 1013 жана 1014-пункттарында баяндалган, бирок үч ай катары менен эң кызуу мезгилде ушул аэродромду колдонгон жогорку категориядагы АК 700 дөн аз болсо, коргоо белгилүү бир категориядан бир кадам ылдый эмес деңгээлде камсыздалат.

1012. Авариялык-куткаруу жана өрткө каршы иш-аракеттери жагынан аэродромдо корголуучу деңгээл аэродром категориясына туура келет, аны аныктоонун принциптери 1019 жана 1020-пункттарында келтирилген.

1013. Аэродромдун категориясы аэродромду колдонгон эң узун фюзеляжы бар АК нин узундугун жана алардын фюзеляжынын туурасын эске алуу менен 9-1-таблица боюнча аныкталат.

1014. Эң узун фюзеляжы бар АК нин жалпы узундугуна туура келген категорияны тандап алгандан кийин, ушул АК нин фюзеляжынын туурасы ушул категория үчүн 9-1-таблицанын 3-тилкесинде көрсөтүлгөн максималдуу туурасынан ашып кетсе, анда бул АК нин иш жүзүндөгү категориясы бир кадам жогору белгиленет.

1015. Күтүлүп жаткан төмөн активдүүлүк мезгилинде, иш-аракеттердин санына карабастан, ушул убакыт аралыгында ушул аэродромду пайдалануу пландаштырылып жаткан АК синин жогорку категориясы үчүн талап кылынгандан төмөн эмес деңгээлде коргоо камсыз кылынат.

1016. Аэродромдо баштапкы жана кошумча өрт өчүрүүчү заттар болушу керек.

1017. Негизги өрт өчүрүүчү заттар болуп төмөнкүлөр саналат:

А деңгээлинин эң аз мүнөздөмөлөрүнө жооп берген көбүк;

В деңгээлинин эң аз мунөздөмөлөрүнө жооп берген көбүк;

С деңгээлинин эң аз мүнөздөмөлөрүнө жооп берген көбүк;

ушул заттардын айкашы.

Бирок 1-3 категориядагы аэродромдор үчүн баштапкы өрт өчүрүүчү зат B же C мүнөздөмөлөрүнө ээ көбүккө дал келет.

1018. Суутек көмүртектер өрттөрдү өчүрүүгө жарактуу кургак химиялык порошок сыяктуу заттар  кошумча өрт өчүрүүчү зат деп эсептелет.

Таблица 9-1.

Авариялык-куткаруу жана өрт өчүрүү иштерине карата аэродром категориясы

1019. Көбүктү пайда кылуу үчүн суунун көлөмү жана куткаруучу жана өрткө каршы унааларда берилген кошумча заттардын көлөмү, суунун көлөмү 100% чейин жеткен кошумча зат менен алмаштырууга уруксат берилген 1 жана 2 категориядагы аэродромдорду кошпогондо, 1011 - 1014-пункттарга жана 9-2-таблицага ылайык белгиленген аэродром категориясына туура келиши керек.

Заттарды алмаштыруу үчүн, А деңгээлинин мүнөздөмөлөрүнө жооп бере турган көбүк пайда болушу үчүн 1 кг кошумча затты жана 1,0 л сууга барабар кылып алышат.

Көбүктүн пайда болушуна керектүү суунун көлөмү көбүктүн пайда болушуна керектөөнүн ченеминин негизинде эсептелет жана А деңгээлинин мүнөздөмөсүнө жооп берген көбүк үчүн 8,2 л / мин / м2, В деңгээлинин мүнөздөмөсүнө жооп берген көбүк үчүн 5,5 л / мин / м2, жана С деңгээлинин мүнөздөмөлөрүнө жооп берген көбүк  үчүн 3.75 л / мин / м2, түзөт.

Эгерде башка кошумча зат колдонулса, анын которулган катышы текшерилет.

1020. Аэродромдордо, өлчөмдөрү каралып жаткан категориядагы орточо өлчөмдөрдөн ашып кеткен АК нин учууларын пландаштырууда, суунун көлөмүн кайрадан эсептеп чыгып, ошого жараша көбүк пайда болушу үчүн суунун көлөмүн жана көбүк эритмесин керектөөнүн нормасын көбөйтүү керек.

1021. Өлчөмдөрү каралып жаткан категориядагы орточо өлчөмдөрдөн ашып кеткен аба кемесинин учууларын пландаштырууда суунун көлөмү кайрадан эсептелет жана ошого жараша көбүк пайда болушу үчүн суунун көлөмү жана көбүк эритмесин керектөө нормасы жогорулайт.

1022. Өзүнчө камсыздалчу транспорт каражаттарында көбүк пайда кылуу үчүн  концентрацияланган көбүк пайда кылчу шаймандардын, заттардын көлөмү болгон суунун көлөмүнө жана тандалган концентрацияланган көбүк пайда кылчу шайманга шайкеш келиши керек.

1023. Аэродромдун колдонуучусу унаага/өрткө каршы кыймылдаткычка кеминде эки жолу жүктөлө тургандай көбүктүн эритмесин берүү үчүн жетиштүү концентрацияланган көбүктөнгөн каражатты камсыз кылышы керек.

1024. Аэродромдун колдонуучусу авиациялык кырсык болгон жерде авариялык-куткаруучу жана өрткө каршы унааларга ыкчам жүктөө үчүн кошумча суу менен камсыз кылышы керек.

1025. Аэродромдо ар кандай деңгээлдеги мүнөздөмөлөргө жооп берген көбүк бар жерде, көбүктү өндүрүү үчүн талап кылынган суунун жалпы көлөмү көбүктүн ар бир түрү үчүн эсептелет жана бул сумманы бөлүштүрүү ар бир транспорттук каражат үчүн документтештирилет жана авариялык-куткаруу жана өрткө каршы кызматтарынын жалпы муктаждыктарынын алкагында эске алынат.

1026. Көбүк эритмесинин керектөө нормасы 9-2-таблицада көрсөтүлгөндөрдөн төмөн эмес белгиленет.

1027. Кошумча заттар Эл аралык Стандартташтыруу Уюмунун (ISO) тиешелүү техникалык талаптарына жооп бериши керек.

1028. Кошумча заттарды керектөө нормасы 9-2-таблицада көрсөтүлгөндөн кем эмес болуш керек.

Таблица 9-2.

Колдонулган өрт өчүргүч заттардын минималдуу саны

1029. Кошумча заттар колдонулган учурда, кургак химиялык порошок заттар өрттүн бардык түрүн өчүрүү үчүн болгон эквиваленттүү же андан жакшы мүмкүнчүлүктөргө ээ болгон зат менен гана алмаштырылат.

1030. Аэродромдо транспорт каражаттарын толтуруу үчүн 9-2-таблицада көрсөтүлгөн өлчөмдөн 200% га барабар көбүк концентратынын запасы болушу керек.

9-2-таблицада көрсөтүлгөн өлчөмдөн ашыкча өрткө каршы транспорттук каражаттар менен ташылган көбүк концентраты резерв деп аталат.

1031. Аэродромдо транспорттук каражаттары үчүн 9-2-таблицада көрсөтүлгөн сумманын 100% барабар болгон кошумча заттын запасы болушу керек. Кошумча заттын ушул запасын пайдалануу үчүн чыгуучу газдын жетиштүү запасы болушу керек.

1032. Суу 100% кошумча зат менен алмаштырылган 1 жана 2 категориядагы аэродромдордо 200% өлчөмүндө кошумча заттын запасы болушу керек.

1033. Запастарды толтуруунун олуттуу кечигүүсү күтүлүп жаткан учурда, 1030, 1031 жана 1032-пункттарында көрсөтүлгөн коопсуздук запастары тобокелдикти баалоонун натыйжалары боюнча аныкталгандай көбөйтүлөт.

1034. Авариялык-куткаруучу жана өрткө каршы транспорттук каражатта(тарда) АК синин учуу деңгээлине ылайык авариялык-куткаруучу шаймандар болушу керек.

1035. Авариялык-куткаруу жана өрткө каршы күрөшүү кызматынын ыкчам максаты болуп оптималдуу көрүнүү жана жер үстүндөгү шарттарда ар бир УКТ нин аягына жана жумушчу аянтынын каалаган бөлүгүнө жетүү үчүн жайгаштыруу убактысы 3 мүнөттөн ашпашы керек.

1036. Көрүнүү оптималдуу шарттардан томөн болгондо, атап айтканда, эксплуатациялык максатка толук кандуу жетишүү үчүн, атап айтканда, көрүнүүнүн төмөн шарттарында иш-аракеттерди жүргүзүүдө, авариялык-куткаруу жана өрт өчүрүү кызматтарын, шаймандарды жана/же ушул кызматтарды колдонуу жол-жоболорун туура башкаруу камсыз кылынат.

1037. 9-2-таблицада көрсөтүлгөн өрт өчүрүүчү заттардын көлөмүн ташып жеткирүү үчүн талап кылынган, биринчи жайгаштырылган транспорт каражаттан(тарынан) башка бардык автоунаалар, заттын үзгүлтүксүз берилишин камсыз кылышы жана алгачкы чакыруудан кийин 4 мүнөттөн ашпай келиши керек.

1038. 2, 4 жана 6-графаларда көрсөтүлгөн суунун көлөмү белгилүү категориядагы АК фюзеляжынын орточо жалпы узундугун эске алуу менен аныкталат.

1039. Аэродромдун колдонуучусу жабдуунун натыйжалуулугун камсыздоочу каражаттардын иштешинин бүткүл мөөнөтү ичинде жана белгиленген жайгаштыруу убактысына ылайык, куткаруу жана өрткө каршы транспорттук каражаттарды техникалык тейлөө жана профилактикалык тейлөөнү бекитилген техникалык тейлөө программасына ылайык жүргүзөт. Үчүнчү тараптын авариялык-куткаруу шаймандары, шаймандардын эффективдүүлүгүн камсыздоо үчүн жана жайгаштыруунун белгиленген убактысына ылайык кармалышы керек.

1040. Жердин шарттары мүмкүнчүлүк берген аэродромдо аэродромду колдонуучу минималдуу жайгашуу убактысын камсыз кылуу үчүн авариялык кирүүчү жолдорду курат. УКТ нин босогосунан 1000 метрге чейинки аралыкта же жок дегенде аэродромдун ичинде жакын жайгашкан аймактарга оңой жетүүнү камсыз кылууга өзгөчө көңүл буруу керек. Тосмо болгондо, тышкы аймактарга ыңгайлуу чыгууну камсыз кылуу зарылдыгы эске алынат.

Аэродромдук тейлөө жолдору, эгерде туура жайгашса жана курулган болсо, ылайыктуу учурларда авариялык кирүү жолдору катары колдонулат.

1041. Өзгөчө кырдаалдарда кирүүчү жолдор колдонулуп жаткан эң оор транспорт каражаттарынын жүгүн көтөрө алышы керек жана бардык аба ырайларында иштөөгө ыңгайлуу болушу керек. УКТ нен 90 м аралыктагы жолдор топурактын эрозиясына жана УКТ не жердин төгүлүшүнө жол бербөө үчүн иштетилет. Имараттардын астынан ири габариттүү транспорт каражаттарынын өтүшү үчүн, бийиктиктин запасы каралган.

1042. Эгерде жол катмары курчап турган жер менен айкалышкан же кар баскан жолдордун багытын билүү мүмкүн болбогон учурда, аэродромду колдонуучу маркерлерди болжол менен 10 м интервалда жайгаштырат.

1043. Бардык авариялык-куткаруучу жана өрткө каршы транспорт каражаттары өрт өчүрүүчү депого жайгаштырылат. Жайгаштыруу убактысы бир өрт өчүрүүчү деподон камсыз кылынбаган учурда, көмөкчү өрт өчүрүүчү деполор камсыздалышы керек.

 1044. Өрт өчүрүүчү депонун минималдуу бурулуштардын санын эске алуу менен УКТ нин аймагына авариялык-куткаруу жана өрткө каршы каражаттардын түз жана ыңгайлуу жеткиликтүүлүгүн камсыздай турган абалда жайгаштырыш керек.

1045. Аэродромду колдонуучу өрт өчүрүүчү депо менен диспетчердик пункту, аэродромдогу башка өрт өчүрүүчү деполор жана авариялык-куткаруу жана өрткө каршы транспорттук каражаттар менен байланыштырган дискреттүү байланыш тутумун камсыз кылат.

 1046. Авариялык-куткаруу жана өрткө каршы кызматынын өздүк курамы үчүн өрт өчүрүүчү деподо аэродромдогу башка өрт өчүрүүчү деполордо жана аэродромдун диспетчердик пунктунда иштөөгө жөндөмдүү кабарлоо тутумунун болушун камсыз кылуу керек.

 1047. Аэродромдо берилген авариялык-куткаруу жана өрткө каршы транспорттук каражаттардын минималдуу саны төмөнкү таблицага ылайык келиши керек:

1048. Авариялык-куткаруу жана өрт өчүрүү кызматынын бардык персоналы өз милдеттерин натыйжалуу аткарууга даярдыктан өтөт жана ушул аэродромдо колдонулган АК лердин түрлөрү жана авариялык-куткаруу өрт өчүрүү шаймандары үчүн иштелип чыккан реалдуу кырдаалда өрткө каршы, анын ичинде бузулган күйүүчү май бактан күйүүчү майдын өтө жогорку басым астында чыгышы менен байланышкан өрт, "басым астында күйүүчү май тутангандыктан чыккан өрт" чыккан шарттарда машыгууларга катышат.

Бузулган күйүүчү май куюлган бактан күйүүчү май өтө жогорку басым менен чыгуусуна байланыштуу өрттөр "басымдагы күйүүчү майдын күйүүсүнүн айынан чыккан өрттөр" деп аталат.

1049. Авариялык-куткаруучу жана өрт өчүрүүчү персоналы үчүн окутуу программасында аэродромдун колдонуучусу адамдардын мүмкүнчүлүктөрү боюнча, анын ичинде тайпанын курамында иш-аракеттерин координациялоо камтылышы керек.

1050.  Учуулар жүргүзүлүп жаткан аэродромду колдонуучу жетишерлик сандагы даярдалган жана квалификациялуу, авариялык-куткаруу жана өрткө каршы унааларды башкарууга  жана шаймандарды максималдуу натыйжалуулукта колдонууга даяр турган персоналды камсыз кылат. Персоналды минималдуу жайгаштыруу убактысын жана тиешелүү көлөмдөгү заттардын туруктуу берилишин камсыз кылгандай колдонуш керек.

Авариялык-куткаруу иштеринде жана АК синдеги өрт менен күрөшүүдө колдонулуучу кол шлангдарды, тепкичтерди жана башка авариялык-куткаруу жана өрткө каршы шаймандарды пайдалануу үчүн персонал каралат.

1051. Авариялык-куткаруу жана өрт өчүрүү иштерин жүргүзүү үчүн талап кылынган персоналдын минималдуу санын аныктоодо аэродромдун колдонуучусу максаттарды эске алуу менен ресурстарды анализ жүргүзөт жана персоналдын саны аэродромдун колдонмосунда көрсөтүлөт.

 1052. Бардык тартылган авариялык-куткаруу жана өрт өчүрүү кызматкерлери өз милдеттерин натыйжалуу аткара алышы үчүн коргоочу кийимдер жана дем алуу каражаттары менен камсыздалышы керек.

§3. Кыймылдоо мүмкүнчүлүгүн жоготкон АК ни алып чыгуу

1053. Аэродромдун колдонуучусу жумушчу аянтында же ага жакын жерде кыймылдоо мүмкүнчүлүгүн жоготкон АК ни алып чыгуу планын иштеп чыгат, ошондой эле ушул планды ишке ашырууга жооптуу координаторду дайындайт.

 1054. Кыймылдоо мүмкүнчүлүгүн жоготкон АК ни чыгарып кетүү планы ушул аэродромдо кабыл алынган АК нин мүнөздөмөлөрүнө негизделиши керек жана башка нерселер менен катар төмөнкүлөрдү камтышы керек:

1) аэродромдо же эң жакын жерде жайгашкан ушул максатка арналган жабдуулардын жана персоналдын тизмесин;

2) башка аэродромдордон келген эвакуациялык жана калыбына келтирүүчү жабдуулардын топтомун кабыл алууну уюштуруу чаралары.

§4. Канаттуулар жана жапайы жаныбарлар менен кагылышуу коркунучун азайтуу

1055. Канаттуулар жана жапайы жаныбарлар менен кагылышуу коркунучун азайтуу максатында, КР ЖАО талап кылат:

улуттук эсептөө тутумун киргизүү жана АК нин куштар жана жаныбарлар менен кагылышуусу жөнүндө маалыматтарды берүү;

АК колдонуучулардан, аэродром колдонуучулардан жана башка маалымат булактарынан аэродромдо жана анын айланасындагы канаттуулар жана жапайы жаныбарлар менен кагылышуу жөнүндө маалымат чогултуу;

компетенттүү персонал тарабынан канаттуулардын жана жапайы жаныбарлардын коркунучун дайыма баалоо.

1056. Куштар жана жапайы жаныбарлардын кагылышуусу жөнүндө отчеттор КР ЖАО тарабынан чогултулат жана маалымат базасына киргизүү үчүн ИКАО го жөнөтүлөт.

1057. Аэродромдун колдонуучусу АК менен канаттуулардын жана жапайы жаныбарлардын кагылышуу мүмкүнчүлүгүн минималдаштырууга багытталган чараларды көрүү менен аба кемелеринин иштөө тобокелдигин азайтуу боюнча чараларды көрөт.

1058. Аэродром колдонуучусу камсыз кылат:

куштар жана жаныбарлар менен күрөшүүнүн эффективдүү прогаммасын иштеп чыгуу жана ишке киргизүү;

аэродромдо жана анын айланасында АК нин куштар менен жаныбарлардын кагылышуу айынан чыккан окуялардын статистикасын жүргүзүү тутумун  аэродромдо уюштуруу, анын ичинде КР ЖАО го отчетторду жана кабарлоолорду берүү;

 АК колдонуучулардан, аэродром колдонуучулардан жана башка маалымат булактарынан аэродромдо жана анын айланасында АК учууларына коркунуч келтириши мүмкүн болгон канаттуулар жана жаныбарлардын жашагандыгы жөнүндө маалымат чогултуу;

куштар жана жаныбарлар келтире турган коркунучту дайыма баалоо жана аэродром аймагындагы жана анын айланасындагы куштарды жана жаныбарларды чочутуу боюнча эффективдүү чараларды колдонуу.

1059. Орнитологиялык абалы оор аэропорттордо учууну орнитологиялык камсыздоо боюнча кызмат же жооптуу кызмат адамы дайындалып, иш-милдеттерин так белгилөө жана куштарды коркутуу үчүн атайын жабдыктарды кеңири колдонуу менен ишти натыйжалуу координациялаган уюштуруу уюштурулат.

1060. Куштарды кетирүү боюнча иш-чаралар түнкү мезгилди да кошуп, аэропорт иштеп жаткан бардык убакытта жүргүзүлүшү керек.

1061. Учууларды орнитологиялык камсыздоо үчүн жооптуу персонал үч жылда бир жолудан кем эмес окуу даярдыгынан өтүп, квалификациясын жогорулатышат.

1062. Аэродромдун колдонуучусу АМК ка аэродромдогу  учууга чейинки маалыматка киргизүү үчүн АК не потенциалдуу коркунуч туудурган канаттуулардын бар экендиги жөнүндө учурдагы маалыматты өткөрүп берет.

1063. Эгерде аэродромдо канаттуулар менен кагылышуу коркунучу бар экендиги аныкталса, аэродромдун колдонуучусу, АК синин колдонуучусу, ИИБ органы, аэродромдогу жер иштетүү уюмдары, аэродромдо же аэропортто же анын жанында иштеген жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдар жана башка органдар жана ишканалар аэродромдо, аэродромдун аймагында же ага жакын жерде канаттуулар менен жаныбарлардын жашашына каршы иш-чараларды көрүү менен АК лердин учуусуна потенциалдуу коркунуч туудурган канаттуулардын жана жаныбарлардын санын азайтуу боюнча иш-чаралар жүргүзүлөт.

1064. Аэродромдун колдонуучусу жергиликтүү бийлик органдары менен бирдикте аэродромго же анын айланасына канаттууларды жана жапайы жаныбарларды тартуучу таштанды полигондорун же башка булактарды жок кылуу же пайда болушун алдын алуу боюнча чараларды көрөт. Мындай жерлерди жок кылуу мүмкүн болбогон учурда, аэродромдун колдонуучусу жана жергиликтүү бийлик органдары, мындай жерлердин болушунан келип чыккан АК үчүн коркунучун минималдуу деңгээлге чейин төмөндөтүү боюнча чараларды көрүшөт.

1065. Аэродромдун колдонуучусу аэропорттордун чек араларына жакын жерлерди пайдалануу же өздөштүрүүгө байланыштуу, куштардын жана жапайы жаныбарлардын топтолуу тобокелдигин жараткан жерлерди пайдалануу боюнча органдар жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менен тиешелүү иштерди жүргүзөт.

§5. Перрондогу иш-аракетти уюштуруу кызматы

1066. Бул кыймылдын көлөмү жана эксплуатациялоо шарттары менен негизделген учурларда, ИИБ органы, аэродромдун колдонуучусу же ушул органдардын биргелешкен аракеттери менен төмөнкүлөр үчүн перронду башкаруу боюнча тиешелүү кызмат көрсөтүлөт:

аэродромдук диспетчердик пункту менен бирге АК нин перронго кирүүсүн жөндөө жана алардын перрондон чыгуусун координациялоо;

транспорттук каражаттардын коопсуздугун жана тез жүрүүсүн жана башка иш-аракетти тиешелүү түрдө көзөмөлдөөнү камсыз кылуу.

1067. Эгерде аэродромдун диспетчердик пункту перрон иш-аракетин уюштуруу кызматын камсыз кылууга катышпаса, перрон иш-аракетин уюштуруу кызматы менен аэродромдун диспетчердик пунктунун ортосунда АК синин кыймылын башкарууну ырааттуу өткөрүп берүүнү жеңилдетүү үчүн өз ара аракеттенүү жол-жобосун камтыган эрежелер иштелип чыгат.

1068. Перрон ишин уюштуруу кызматы радиотелефон байланыш каражаттары менен жабдылат.

1069. Көрүнүүнүн чектелгендигине байланыштуу процедуралар колдонулган учурда, перрондогу жумуштарды аткарган адамдардын жана транспорт каражаттарынын саны талап кылынган минимумга чейин чектелет.

1070. Авария болгон жерге барган, авариялык транспорттук каражатка, башка бардык транспорттук каражаттарга караганда кыймылда артыкчылык берилет.

1071. Перрондогу жумуштарды аткарып жаткан транспорттук каражат:

руль башкаруу АК, руль башкарууну баштап жаткан АК, же сүйрөлүп жаткан АК авариялык транспорттук каражатка жол берет;

аэродромдун колдонуучусунун эрежелерине ылайык башка транспорттук каражаттарга жол берет.

1072. Ушул токтоочу жайды пайдаланган АК үчүн каралган, сунушталган бөлгүч аралыкты сактоо максаты менен АК нин токтоочу аянтын визуалдык көзөмөлдөө камсыз кылынат.

§6. АК син жерде тейлөө

1073. АК син жерде тейлөө учурунда, күйүүчү май күйгөн учурда алгачкы колдонууга жарактуу өрт өчүрүүчү шаймандар жана ушул шаймандарды колдонууга даярдалган персонал даярдык абалында болушат; ушул жерде эле өрттө же күйүүчү майдын олуттуу көлөмдө төгүлүшүндө авариялык-куткаруу кызматын жана өрткө каршы кызматты тез арада чакыруу үчүн каражаттар бар.

1074 АК сине май толтуруу жүргүнчүлөрдү киргизүү, түшүрүү учурунда же бортто болгон учурда, жер үстүндөгү жабдуулар төмөнкүлөрдү жасоого мүмкүн болгондой кылып жайгаштырылат:

тез авариялык эвакуациялоо үчүн жетиштүү чыгууларды колдонуу керек;

авариялык кырдаалда колдонууга арналган ар бир чыгуудан тоскоолдуксуз ишке ашыруу.

§7. Аэродромдук транспорттук каражаттарды эксплуатациялоо

1075. Бардык транспорттук каражаттар эксплуатацияланат:

аэродромдо иштеп жаткан эрежелерге ылайык, аэродромдогу диспетчердик пункттун же ИИБ органынын уруксаты менен маневр кылуучу аянтта;

перрондогу иш-аракетти уюштуруу кызматынын жана/же ИИБ органынын уруксаты менен перрондо.

1076. Эгерде башкага уруксат берилбесе, жумушчу аймакта транспорт каражатынын айдоочусу маркирлөөдө жана белгилерде каралган бардык милдеттүү көрсөтмөлөрдү аткарат:

транспорттук каражат маневр кылуучу аянтта турган мезгилде аэродромдук диспетчердик пункттун;

2) транспорттук каражат перрондо турган мезгилде перронду тейлөөчү кызматтын.

1077. Транспорттук каражаттын айдоочусу жумушчу аянтта чырактарда белгиленген милдеттүү көрсөтмөлөрдү аткарат.

1078. Транспорттук каражаттын айдоочусу жумушчу аянтта тапшырмаларды аткаруу үчүн тиешелүү даярдыгы болот жана төмөнкүлөр берген көрсөтмөлөрду аткарат:

транспорттук каражат маневр кылына турган аянтта турганда аэродромдук диспетчердик пункттун;

транспорттук каражат перрондо турган мезгилде перронду тейлөөчү кызматтын.

1079. Радио менен жабдылган транспорттук каражаттын айдоочусу маневр кылуу аймагына кирерден мурун аэродромдун диспетчердик пункту менен жана перронго кирерден мурун тиешелүү ыйгарым укуктуу орган менен эки тараптуу ишенимдүү радио байланышын орнотот. Айдоочу жумушчу аянтта жүргөндө өзүнө бекитилген жыштыктагы берүүлөрдү тынымсыз угуп турат.

1080. Транспорттук каражаттын айдоочусунун жумушчу аянтта иштөө үчүн жана радио байланышты жүргүзүү үчүн тиешелүү даярдыгы болот.

§8. Жер үстүндөгү кыймылга жетекчилик кылуу жана аны көзөмөлдөө тутумдары

1081. Аэродромдо жер үстүндөгү кыймылга жетекчилик кылуу жана аны көзөмөлдөө тутуму (SMGCS) болушу керек.

1082. SMGCS болжолдоодо төмөнкүлөр эске алаынат:

аба кыймылынын тыгыздыгы;

учуулар аткарылып жаткандагы көрүнүү шарттары;

учкучтарга багыт берүүнү камсыз кылуу менген байланыштуу талаптар;

аэродромун схемасынын татаалдыгы;

транспортттук каражаттардын кыймылы.

1083. SMGCS визуалдык компонентттерин, б.а. маркирлөөнү, чырактарды жана белгилерди, ушул эрежелердин 5–бөлүмүндөгү тиешелүү талаптарга жооп бергендей кылып болжолдоо керек.

1084. SMGCS АК леринин жана транспорттук каражаттардын жумушчу УКТ не кокустан кирип кетүүсүн алдын алуу максатында иштелип чыгат.

1085. Тутум АК леринин арасындагы кагылышуусун алдын-алуу жана АК менен транспорт каражаттарынын же жумушчу аянттын кайсы бир бөлүгүндөгү объекттердин кагылышуусунун алдын алууга жардам берүү үчүн каражат катары иштеп чыгышат.

1086. SMGCS “токто” сызыгынын чырактарын жана РЖ нун октук сызыктары тандалып жандыруусу менен камсыздалса, төмөнкү талаптар аткарылат:

РЖ нун октук чырактарынын жандырылышы менен белгиленген руль менен башкаруу жолдорунда, кыймыл «токто» сызыгындагы чырактардын жандырылуусу менен токтолот;

башкаруу схемалар АК алдында жайгаштырылган «токто» сызыгындагы чырактар жандырылганда РЖ нун октук чырактарынын чектен тышкаркы тиешелүү секциясы өчүрүлгөндөй кылып орнотулат;

3) РЖ нун октук чырактары АК алдында “токто” сызыгы өчүрүлгөндөн кийин жандырылат.

1087. Аэродромдо маневр жүргүзүү зонасында жер үстүндөгү кыймылын көзөмөлдөөчү радар бар, ал УКТ нин көрүнүү диапазону 350 м ден ашпаган шартта пайдаланууга арналган.

1088. Маневр жүргүзүү зонасында жер үстүндөгү кыймылдын башкаруу радары аэродромдо 1087 п. көрсөтүлгөн шарттардан айырмаланган шартта, эгерде кыймылдын тыгыздыгы жана эксплуатациялоо шарттары транспорттун агымын жөнгө салуу альтернативдүү ыкмалар менен камсыздалбаса каралат.

§9. Жабдуулардын жана орнотмолордун эксплуатациялык зоналарда жайгашуусу

1089. Аэронавигацияны же АК нин учуу коопсуздугуна байланыштуу функцияларга байланыштуу болбогон учурларда, жабдуу же орнотмо жайгашпайт:

эгерде АК сине коркунуч туудурса учуу тилкесинде, коопсуздуктун аяккы тилкесинде, рулеждик тилкеде, же 3-1 таблицасынын 11 колонкасында көрсөтүлгөн аралыктардын чегинде;

абада болгон АК сине коркунуч туудурса, тоскоолдуктары жок тилкеде.

1090. АК лердин аэронавигациясын же учуу коопсуздугун камсыз кылуу үчүн керектүү шайман же орнотмо жайгаштырылышат:

1)   учуу тилкенин төмөнкү чектерде болгон бөлүктөрүндө;

коддук номери 3 же 4 болгон УКТ октук сызыгынан 75 м; же

коддук номери 1 же 2 болгон УКТ октук сызыгынана 45 м; же

2) рулеждик тилкенин коопсуздугунун аяккы тилкесинде же 3-1 таблицасында көрсөтүлгөн аралыктар чегинде;

3) тоскоолдуктары жок жана абада болгон АК сине коркунуч туудура турган тилкелерде.

1091. Учуу тилкесинин пландаштырылган бөлүгүндө жайгашкан аба кемелеринин аэронавигациясын же учуу коопсуздугун камсыз кылуу үчүн зарыл болгон шаймандар же орнотуулар тоскоолдук катары каралып, морт жана мүмкүн болушунча төмөн орнотулган болушу керек.

1092. Аэронавигацияны же АК нин учуу коопсуздугун камсыз кылуу үчүн зарыл болгондон башка жабдуулар же орнотуу тилкеси учуп-конуу тилкесинин аягынан 240 м жакын аралыкта жайгаштырылбайт:

коддук номери 3 же 4 болгон УКТ октук сызыгынын уландысынан 60 м;

2) I, II же III. категориялары боюнча конууга так кирүү үчүн жабдылган,  коддук номери 1 же 2 болгон УКТ октук сызыгынан 45 м.

1093. Аэронавигацияны же АК нин учуу коопсуздугун камсыз кылуу үчүн зарыл болгон жана I, II же III категорияларында конууга так кирүү үчүн учуу тилкесинде же УКТ нин ушул тилкесинин жанында жайгаштырылышы керек болгон жабдуулар же орнотмолор жана алар:

тилкенин аягынан 240 м чегинде же төмөнкү чектерде жайгаштырылат:

коддук номери 3 же 4 УКТ нин октук сызыгыыан уландысынан 60 м;

коддук номери 1 же 2 УКТ  нин октук сызыгынын уландысынан 45 м.

конууга кирүүнүн ички жер бетинен, ички өткөөл жер бетинен же конууга кирүү үзгүлтүккө учураган учурда экинчи айлампага кете турган жер бетинен чыгып турушат.

1094. Аэронавигацияны же АК нин учуу коопсуздугун камсыз кылуу үчүн зарыл болгон жана 280, 286, 296 же 303 п. ылайык эксплуатациялоо жагынан тоскоолдуктар делген ар кандай шайман же орнотмолор морт болуп, мүмкүн болушунча төмөн орнотулушу керек.

§10. Тосмолоо

1095. Аэродромду колдонуучу АК үчүн коркунуч туудурган жумушчу аянтка ири жаныбарларды киргизбөө үчүн тосмо же башка ылайыктуу тоскоол орнотот.

1096. Аэродромдо эл үчүн жабык болгон аймакка уруксатсыз чоочун адамдын кокустан же атайылап кирүүсүн алдын алуу үчүн тосмо же башка ылайыктуу тоскоол орнотулат.

Бул ошондой эле кирүү мүмкүнчүлүгү жабылышы керек болгон канализация кудуктарын, арыктарды, туннелдерди жана башкаларды тосуу дегенди билдирет. УКТ лерине же РЖ лорго чоочун адамдардын уруксатсыз кирүүсүн чектөө үчүн атайын чаралар көрүлөт.

1097. Жарандык авиациянын коопсуздугу үчүн маанилүү болгон аэродромдон тышкары жердеги жер үстүндөгү жабдуулар жана каражаттардын жайгашкан жерлеринде уруксатсыз чоочун адамдардын кокустан же атайылап пайда болушунун алдын алуу үчүн зарыл болгон чаралар көрүлөт.

1098. Ачык аянттарды жумушчу аянтчасынан жана аэродромдогу АК коопсуз иштеши үчүн маанилүү болгон башка аянтчалардан жана каражаттардан бөлүп тургандай тосмо же тоскоолдук орнотулат.

1099. Коопсуздук чараларын күчөтүү керек болгондо, тосмонун же тоскоолдуктун эки тарабында тең бош орун тилкеси болот, ал коопсуздук кызматкерлеринин кайтаруусун жеңилдетет жана чоочун адамдарга тосмону ашып өтүүнү кыйындатат. Аэродромдун тосмосунун ички бөлүгүнө техникалык персонал да, кайгуулдук жүргүзгөн авиациялык коопсуздуктун кызматкерлери да колдонууга арналган айланма жолду куруу каралат.

§11. Коопсуздук максатында жарыктандыруу

Авиациялык коопсуздук жана кызмат көрсөтүүлөрдүн коопсуздугу үчүн арналган аэропорттун тосмосу жана башка тоскоолдуктары башка тоскоолдуктар, коопсуздук максатына ылайыктуу болгон жерлерде зарыл болгон минималдуу жарык менен камсыздалат. Тосмолордун же тоскоолдуктардын эки тарабында тең, атап айтканда өтмөктөрдө аймакты жарыктандыруу үчүн чырактарды орнотуу каралган.

§12. УКТ не уруксатсыз басып кирүү жөнүндө автономдуу эскертүү тутуму

1100. ARIWS тутумун аэродромдо орнотуу учурунда:

ал мүмкүн болгон УКТ не уруксатсыз чыгууларды же иштеп жаткан УКТ син басып алган учурларда автономдуу түрдө аныктоону жана учуу экипажына же транспорттук каражаттардын айдоочусуна түзмө-түз эскертүүнү жеткирүүнү камсыз кылат;

ал аэродромдогу ар кандай башка визуалдык тутумдан көз карандысыз иштейт жана башкарылат;

ушул тутумдун визуалдык каражаттарынын компоненттери б.а. чырактар, 5,3 бөлүмдүн техникалык талаптарына жооп бергендей кылынып иштелип чыгылат;

бул тутумдан жарым-жартылай же толук баш тартуу аэродромдогу кадимки иш-аракеттердин аткарылышына таасир этпейт. Ушуга байланыштуу ИИБ органы бул тутумду жарым-жартылай же толук өчүрөт.

1101. Аэродромдо ARIWS тутуму орнотулган учурда, анда анын мүнөздөмөлөрү жана статусу жөнүндө маалыматтар АМК на AIP жарыялоо үчүн аэропорттун кыймылын  башкаруу жана аны көзөмөлдө тутумунун сүрөттөлүшү жана тиешелүү маркирлөө белгилер менен кошо берилет.

Бөлүм 10. Аэродромдорду техникалык тейлөө

1102. Аэродромду колдонуучу техникалык тейлөө графигин түзөт, анын ичинде зарыл учурларда профилактикалык тейлөө графигин түзөт жана аэродромдун жабуусун, визуалдык каражаттарын, атайын транспортту, тосмону, дренаж тутумдарын, электр, авариялык-куткаруу жана өрткө каршы шаймандарды жана башкалар аэродромдук жабдууларды жана курулмаларды аэронавигациянын коопсуздугуна, үзгүлтүксүздүгүнө же натыйжалуулугуна терс таасирин тийгизбей турган абалда кармоо максаты менен аэродромду техникалык тейлөө программасын иштеп чыгат.

1103. Аэродромду техникалык тейлөө программасы аэродромду колдонуучу тарабынан Кыргыз Республикасынын ЖАО тарабынан иштелип чыккан жана бекитилген аэродромду техникалык тейлөө боюнча колдонмо материалынын негизинде иштелип чыгат жана бекитилет.

1104. Техникалык тейлөө программасынын өз убагында киргизилиши үчүн аэродромдун колдонуучусу жооп берет.

1105. Техникалык тейлөө программасын иштеп чыгуу жана жүзөгө ашыруу учурунда адам факторлорунун аспекти каралат.

§1. Жасалма жабуулар

1106. Аэродромдун бардык жумушчу аянтын, анын ичинде жасалма жабуулардын (УКТ, РЖ жана перрондордун) жана ошондой эле аэродромго чектеш жерлердин беттери текшерилет жана алардын абалы аэродромду профилактикалык жана пландан тышкары тейлөө программасынын алкагында АК нин бузулушуна же борттогу тутумдардын иштешинин бузулушуна алып келиши мүмкүн болгон ар кандай чоочун заттардын (FOD) пайда болушуна жана алынып салынышын алдын алуу  максаты менен үзгүлтүксүз көзөмөлдөнүп турат.

Эгерде жасалма жабуу 60 п. 3) пунктчасында көрсөтүлгөн жогорку категориялардагы ири АК же дөңгөлөктөрү кысымга алынган ири АК лерге арналган болсо, анда жер үстүндөгү денгээлде же жабуунун тигиш жерлеринде орнотулган чырактардын арматурасын коргоого өзгөчө көңүл буруу керек.

1107. УКТ нин бети кооптуу тегизсиздиктерди пайда кылбай турган абалда сакталат.

1108. УКТ нин жасалма жабуу бетинин кармоо мүнөздөмөлөрүнүн КР ЖАО тарабынан коюлган минималдуу талаптарга жооп беришин же ашуусун камсыз кылган шартта кармалат.

1109. Техникалык тейлөө учурунда УКТ нин бетинин сүрүлүү мүнөздөмөсүн өзүн өзү нымдаган түзмөгү бар сүрүлүүнү үзгүлтүксүз өлчөөчү шайманды колдонуп өлчөйт. Мындай өлчөөлөр УКТ нин бетинин сүрүлүү мүнөздөмөлөрүнүн өзгөрүү тенденцияларын аныктоого жетиштүү жыштыкта жүргүзүлөт.

1110. Техникалык тейлөө максатында УКТ нин бетинин сүрүлүү мүнөздөмөсүн өлчөө өзүн өзү нымдаган түзмөгү бар сүрүлүүнү үзгүлтүксүз өлчөөчү шайманды колдонуп өлчөйт, түзмөктүн мүнөздөмөлөрү КР ЖАО бекиткен стандарттарга жооп беришет.

1111. УКТ нин бетинин сүрүлүү мүнөздөмөсүн өлчөөнү ишке ашырган персонал, 1110 п. каралгандай өз милдеттерин  аткаруу үчүн тиешелүү даярдыктан өтөт.

1112. Бүткүл УКТ нин же анын бөлүгүнүн сүрүлүү мүнөздөмөлөрүнүн начарлашына жол бербөө максатында, КР ЖАО бекиткен минималдуу сүрүлүү деңгээлине салыштырмалуу профилактикалык техникалык тейлөө жүргүзүлөт.

1113. УКТ нин болжол менен 100 м узундугу техникалык тейлөө иштерин баштоо же сүрүлүүнүн натыйжалуулугу жөнүндө маалымат берүү үчүн маанилүү.

1114. Табигый же жасалма жасалган жамгыр шарттарында суу жабуусун же дренаждын начардыгын аныктоо үчүн УКТ нин үстүнкү бети визуалдуу туура баалануусу керек жана зарыл болгон учурларда профилактикалык техникалык тейлөө жүргүзүү керек.

1115. Эгерде РЖ газ турбиналуу кыймылдаткычы бар АК тарабынан колдонулса, анда анын капталындагы коопсуздук тилкелеринин бетинде аба кыймылдаткычтары тартып ала турган таштар же башка нерселер жок экендиги камсыз кылынат.

1116. Жабууларга карата колдонулган профилактикалык тейлөө тутуму аэродромдун жабууларын жана учуп-конуу тилкесин техникалык тейлөөсүн жана АК нин эксплуатациясына жарактуу абалда кармалышын камсыз кылат жана төмөнкү минималдуу шарттарды камсыз кылат:

УКТ жумушчу аянтынын бетинде бузулуулары жок:

жанаша плиталардын ортосундагы уступтары менен жаракалардын четтеринин аралыгы 25 мм ден ашык;

тереңдиги 25 мм ден ашкан чуңкурлар, (120 мм тегерек менен жабууга мүмкүн болгон чуңкурларды кошпогондо);

арматуранын жылаңачталган өзөктөрү;

чоочун заттар же жабуунун бузулушунан чыккан заттар;

үч метрлик рейканын астында 25 мм ден ашык асман жарыгын түзгөн толкун түзүлүштөрү (gable профилинин чокуларын жана жаан кабыл алчу лотокторду кошпогондо);

бийиктиги 15 мм болгон мастиканын агуусу;

туурасы 30 мм ден ашык жана тереңдиги 25 мм ден ашкан плиталардын кырларынын сыныктары (мастиканын астында чөкпөгөн);

РЖ нун, перрондун жана ТАТ нин жабуусунун беттеринде бузулуулар жок:

жанаша плиталардын ортосундагы уступтары менен жаракалардын четтеринин аралыгы 25 мм ден ашык;

тереңдиги 25 мм ден ашкан чуңкурлар (120 мм тегерек менен жабууга мүмкүн болгон чуңкурларды кошпогондо);

туурасы 30 мм ден ашык плиталардын кырларынын сыныктары (мастиканын астында чөкпөгөн);

арматуранын жылаңачталган өзөктөрү;

чоочун заттар же жабуунун бузулушушнан чыккан заттар;

15 мм ден ашкан бийиктиктеги мастика агымдары;

ККТ де таштар же башка чоочун заттар жок;

жер УКТ, РЖ, КЖ бетинде бузулуулар жок;

үч метрлик рейканын астында 100 мм ден ашкан асман жарыгын түзгөн микротегизсиздик;

5, 10 жана 20 метр тартуу кадамы менен тегиздөө деп аныкталган, 0,030, 0,022, 0,015 маанилеринен ашкан мезотегизсиздиктер;

чоочун заттар;

АК нин тиешелүү тибине карата РЛЭ койгон талаптарынын маанилеринен төмөн эмес жердин (тыгыздалган кардын) бекемдиги;

тургандагы көлөмү 5,7 тоннадан ашык АК үчүн жана тургандагы көлөмү 5,7 тонна жана андан кем болгон АК үчүн уруксат берилген максималдуу жүктөөсү АК үчүн жабуунун квалификациялык саны (PCN) менен аныкталган УКТ, РЖ, перрондун жасалма жабууларынын бекемдиги берилген АК тиби үчүн жетиштүү;

учуу талаасынын жасалма жана жер элементтеринин керектүү маркирлөөсү бар;

учуу талаасынын жер элементтеринде 10 см ден кем эмес жана 30 см ден ашык чөп бар;

ТАТ  бардык аянты (жаңы түшкөн кардан башкасы) жана учуу тилкесинин пландалган бөлүгү, туурасы УКТ нин капталдагы чектеринен10 м жана УКТ нин ар бир учунан 70 м (кардын катмарынын бийиктиги 20 см ден ашык болсо) кардын жамылгысынан тазаланат;

РЖ да, перрондо, ККТ де, кар жамылгысы же бийиктиги 50 см ден ашкан жаңы жааган кар түрмөгү же тоңгон кардын түрмөгү жок;

кар жамылгысынын профили УКТ нин учтарынан 1,25% жогору жантаюусу бар тегиздиктен өйдө чыкпайт;

УКТ техникалык жактан жараксыз жана өлчөнгөн сүрүлүү коэффициенти «0,18» төмөн болгон учурда тазалоо үчүн жабылат;

учуу тилкесинин пландалган, тазаланбай турган бөлүгүндөгү (УКТ учтарындагы бөлүктөрдү кошпогондо) жана РЖ жээгиндеги, перрондун кар жамылгысы тазаланган беттердин чектеринен 10% жогору жантаюусу бар тегиздиктен өйдө чыкпай;

ТЖ дагы байлаган шаймандар (якордун бекитүүлөрү) эсептелген типтеги АК ни созулуудан долборлоо аракетин кабыл алууну камсыз кылат. Эгерде аларда бекемдигин текшергендиги жөнүндө акт жок болсо же жарактуу мөөнөтү бүтүп калса, мындай шаймандардын иштөөсүнө жол берилбейт;

жерге жайгашуучу түзүлүштөр сыйрылып, токтун жайылуу каршылыгы 100 Омдон ашпайт. Эгерде алардын каршылыгын текшерүү жөнүндө акт болбосо же алардын жарактуулук мөөнөтү бүткөн болсо, анда жерге жайгаштыруу шаймандары жараксыз деп эсептелет.

§2. Булганууну жок кылуу

1117. Кар, ылай, муз, турган суу, баткак, чаң, кум, нефть азыктары, резина катмарлары жана башка булгануу түрлөрү алардын топтолушун минималдаштыруу максатында колдонулган УКТ нин бетинен алынып салынат.

1118. РЖ кардан, ылайдан, муздан жана башкалардан иштөө УКТ не АК учуп келип, кетүү мүмкүнчүлүгү бар болгондой деңгээлде тазаланат.

1119. Перрондор кардан, ылайдан, муздан жана башкалардан АК нин коопсуз маневрлөөсүн же керек болгон учурда аларды сүйрөөнү камсыз кыла тургандай деңгээлде тазаланат.

1120. Иштөөчү аймактын ар кандай бөлүктөрүн кар, ылай, муз ж.б. бир эле учурда жасоого болбосо, издөө-куткаруу жана өрткө каршы кызматтары сыяктуу тиешелүү кызматтар менен макулдашуу боюнча, жабууларды тазалоонун кезектүүлүгү белгиленет жана бул тартип кар жааган учурга карата иш планына жана автотранспорт кызматтарынын карталарына киргизилет.

Жабууларды тазалоонун кезектүүлүгүнүн тартиби төмөнкү кезектүүлүктү камсыз кылгандай белгиленет:

биринчи кезекте – жумушчу УКТ(лер);

экинчи кезекте – жумушчу УКТ(лер)ди тейлеген РЖ;

үчүнчү кезекте - перрон(дор);

төртүнчү кезекте  - күтүү аянтчалары;

бешинчи кезекте – башка бөлүктөр.

1121. Аэродромдун жасалма беттеринде муздун же бубактын пайда болушун болтурбоо же алдын алуу үчүн химиялык заттарды колдонуу  натыйжалуу боло турган шарттарда колдонулат. Жылмышуунун коркунучтуу шарттарын жаратпаш үчүн, химиялык заттарды кылдаттык менен колдонуу керек.

1122. АК лерге же жасалма беттерге зыяндуу таасир калтыруучу химикаттар же аэродромдун айлана чөйрөсүнө уулуу таасир тийгизе турган химиялык заттар колдонулбайт.

§3. УКТ нин бетинин үстүңкү катмары

Төмөнкү техникалык мүнөздөмөлөр, УКТ нин жаңы жабуу төшөлгөнгө чейин убактылуу калыбына келтирилиши керек болгон УКТ нин үстүнкү катмарынын долбоорлорунда колдонууга арналган. Бул жаңы жана эски УКТ нин беттеринин ортосунда убактылуу жантайыңкыларды курууну талап кылат. Төмөнкү техникалык мүнөздөмөлөр, учуучу тилкенин жаңы асфальт төшөлгөнгө чейин убактылуу калыбына келтирилиши керек болгон учуу тилкесинин үстүнкү катмарынын долбоорлорунда колдонууга арналган. Бул жаңы жана эски учуу тилкесинин беттеринин ортосунда убактылуу жантайыңкыларды курууну талап кылат.

1123. УКТ нин учурдагы бетине же жабуунун мурунку катмарына салыштырмалуу өлчөнгөн убактылуу жантайманын узунунан жантайышы төмөнкүлөрдү түзөт:

үстүңкү катмар үчүн 0,5-1,0 %  калыңдыгы 5 см ге чейин кошо;

үстүңкү катмар үчүн 0,5 % калыңдыгы 5 см ден ашык.

1124. Жабуунун үстүнкү катмарын төшөө УКТ нин бир четинен экинчи четине чейин, УКТ колдонууда АК лердин учуп-конуусунун көпчүлүгү эңиште аткарылгандай кылып жүргүзүлүшү керек.

1125. Ар бир иштөө мезгилинде жабуунун үстүңкү катмары УКТ нин толук кеңдиги боюнча төшөлөт.

1126. Жабуунун үстүнкү катмары төшөлүп жаткан УКТ убактылуу эксплуатациялык абалга келтирилген учурларда, ага УКТ нин октук сызыгы алдын-ала маркирленет. Мындан тышкары, УКТ нин ар кандай убактылуу босогосу жайгашкан жери 3,6 м болгон туурасынан кеткен тилке менен маркирленет.

1127. Жабуунун үстүңкү катмары аэродромдо бекитилген минималдуу жабышкактыктын маанисинен жогору төшөлүшү жана кармалышы керек.

§4. Визуалдык каражаттар

Бул техникалык талаптар техникалык тейлөө боюнча аткарыла турган жумуштарынын деңгээлин аныктоого арналган. Алар жарык берүү тутумунун оң эмес экенин аныктоого арналган эмес.

1128. Эгерде анын башкы нурунун орточо интенсивдүүлүгү ИКАО нун 14-тиркемесинин тиешелүү толуктоонун 2-сүрөтүндө көрсөтүлгөн көрсөткүчүнөн 50% дан төмөн болсо, чырак оң эмес. ИКАОнун 14-тиркемесинин 2-толуктоосунда көрсөтүлгөндөн чоң орточо эсептелген негизги нурлардын интенсивдүүлүгү бар лампалар үчүн 50% га туура келген маани ошол эсептелген мааниге салыштырмалуу аныкталат.

1129. Жарык сигнал тутумунун жана маркирлөө тутумунун ишенимдүүлүгүн камсыз кылуу үчүн визуалдык каражаттарды профилактикалык тейлөө тутуму колдонулат.

1130. II же III категориядагы конууга так кирүү үчүн жабдылган УКТ лерин профилактикалык тейлөө тутуму, эң аз дегенде төмөнкү текшерүүлөрдү камтыйт:

нурлардын чачыроо бурчтарын жана жакындап келүү техникалык жарык берүү жана УКТ нин тутумуна кирген чырактардын багытын визуалдык текшерүү жана интенсивдүүлүгүн өлчөө;

жакындап келүү чырактарынын жана УКТ нин тутумуна кирген ар бир схеманын электр мүнөздөмөлөрүн көзөмөлдөө жана өлчөө;

3) ИИБ органдары колдонгон чырактардын интенсивдүүлүгүн жөнгө салуу тутумунун иштөөсүнүн тууралыгын көзөмөлдөө.

1131. II же III категориядагы так конууну камсыз кылуу үчүн жабдылган УКТ лери үчүн жакындап келүү чырактарынын жана УКТ нин тутумуна кирген, нурлардын жайылышынын жана багыттарынын интенсивдүүлүгүнүн параметрлеринин эксплуатациялык өлчөөлөрү тиешелүү техникалык талаптарга шайкештигин камсыздоо үчүн бардык чырактардын параметрлерин өлчөө жолу менен жүргүзүлөт.

1132. II же III категориядагы так конууну камсыз кылуу үчүн  жабдылган УКТ лери үчүн жакындап келүү чырактарынын жана УКТ нин тутумуна кирген, нурлардын жайылышынын жана багыттарынын интенсивдүүлүгүнүн айрым чырактарды талдоонун жетиштүү тактыгын камсыз кылган өлчөө шаймандарын колдонуу менен аткарылат.

1133. II же III категориядагы так конууну камсыз кылуу үчүн колдонулган УКТ нин чырактарын өлчөө жыштыгы кыймылдын тыгыздыгын, булгануунун жергиликтүү деңгээлин, орнотулган жарык берүүчү шаймандардын ишенимдүүлүгүн жана эксплуатациялык өлчөөлөрдүн натыйжаларын үзгүлтүксүз баалоону эске алуу менен аныкталат, бирок тереңделген чырактар ​​үчүн бир жылда эки жолдон кем эмес жана жарык берүүчү жабдуулардагы башка чырактар үчүн жылына кеминде бир жолу болот.

1134. II же III категориядагы УКТ не конууга так кирүү үчүн жабдылган профилактикалык техникалык тейлөөнүн тутумунун максаты II же III категориядагы учууларды аткаруунун кайсы убагында болбосун бардык жакындап келүү жана УКТ синин жарыктары иштеп туруусу, кайсы учурда болбосун жок дегенде төмөнкүлөрдүн иштеп туруусу:

ар бир төмөнкү өтө маанилүү болгон элементтердин 95%:

II и III категориялар боюнча конууга так кирүү үчүн жарык белгилер тутуму, УКТ деги эң жакын 450 метрдик бөлүк;

УКТ нин октук чырактары;

УКТ нин кирүү чырактары;

УКТ нин конуу чырактары жана иштеши керек:

конуу зонасынын чырактарынын 90 %;

УКТ нин эн жакын 450 метрдик бөлүгүнүн чегинин сыртында конууга кирүүдөгү жарык белгилер тутумунун чырактарынын 85 % ;

УКТ нин чектөөчу чырактарынын 75 %.

Иретке келтирүүнүн үзгүлтүксүздүгүн камсыз кылуу үчүн, жараксыз чырактардын уруксат берилген пайыздык көлөмү жарык берүү тутумунун негизги схемасын өзгөртүүсүнө жол берилбегендей болушу керек. Жанаша турган эки бузулган чырактын болушуна жол берилген сызык чырактардан же жарык горизонтторунан тышкары, бузулган чырактын башка бузулган чырактын жанында жайгашуусуна жол берилбейт.

Сызык чырактары, жарык горизонттору жана УКТ нин конуу чырактары жана учуп-конуу тилкесинин чырактары үчүн, чырактар жанаша турат деп эсептелет, эгерде алар ырааттуу жайгашса жана:

кайчылаш багытта – бир эле сызык чыракта же жарык горизонтто;

узунунан багытта – конуу чырактары же сызык чырактары менен бир катарда.

УКТ нин көрүнүүсү 350 м ден кем шарттарында пайдаланууга арналган УКТ менен чогуу колдонгон УКТ нин жанындагы күтүү жайында каралган «токто» сызыгынын чырактарын профилактикалык техникалык тейлөөсүнүн максаттары төмөнкүдөй:

экиден ашык бузулган чырак болбошу керек;

чырактардын интервалы бекитилгенден бир топ аз болгонду кошпогондо, жанаша жайгашкан эки бузулган чырак болбошу керек..

1136. Жанаша жайгашкан эки бузулган чырактын болбошу - бул УКТ де 350 м ден кем көрүнүү алыстыгы шарттарында колдонууга арналган РЖ на карата жасалган профилактикалык техникалык тейлөө тутумунун максаты.

1137.  I категориядагы УКТ не конууга так кирүү үчүн жабдылган профилактикалык техникалык тейлөөнүн тутумунун максаты I категориядагы учууларды аткаруунун кайсы убагында болбосун бардык жакындап келүү жана УКТ нин жарыктарынын иштеп туруусу, кайсы учурда болбосун жок дегенде ар бир төмөнкү тутумдардын ичинен 85% чырактардын иштеп туруусу:

I категория боюнча конууга так кирүү үчүн жарык белгилердин тутуму;

УКТ нин кирүү чырактары;

УКТ нин конуу чырактары;

УКТ нин чектөөчү чырактары;

Иретке келтирүүнүн үзгүлтүксүздүгүн камсыз кылуу максатында, эгерде чырактардын аралыгы белгиленгенден бир кыйла аз болбосо, бузулган чырактын жанында башка бузулган чырактын жайгашуусуна жол берилбейт.

1138. УКТ де 550 м ден кем көрүү алыстыгы шарттарында учууга арналган профилактикалык техникалык тейлөө тутумунун максаты учуулардын аткарылуусунун кайсы убагында болбосун УКТ нин бардык чырактарынын ишенимдүү иштетилиши жана кайсы учурда болбосун:

УКТ нин октук чырактарынын (кайсы жерде камсыздалса) жана УКТ нин конуу чырактарынын жок дегенде 95%  иштөөсү жана

УКТ нин чектөөчү чырактарынын жок дегенде 75%  иштөөсү.

Иретке келтирүүнүн үзгүлтүксүздүгүн камсыз кылуу максатында, бузулган чырактын жанында башка бузулган чырактын жайгашуусуна жол берилбейт.

1139. УКТ де 550 м ден кем көрүү алыстыгы шарттарында учууга арналган профилактикалык техникалык тейлөө тутумунун максаты учуулардын аткарылуусунун кайсы убагында болбосун УКТ нин бардык чырактарынын ишенимдүү иштетилиши жана кайсы учурда болбосун УКТ нин  конуу чырактарынын жок дегенде 85% иштеп туруусу. Иретке келтирүүнүн үзгүлтүксүздүгүн камсыз кылуу максатында жанаша турган эки бузулган чырактардын болушуна жол берилбейт.

1140. Чектелген көрүнүү шарттарында учуулар учурунда, тийиштүү ыйгарым укуктуу орган аэродромдун электр тутумдарынын жанында техникалык тейлөө боюнча курулуш иштерин жүргүзүүнү чектеши керек.

1141. Техникалык тейлөө программасынын алкагында лабораториялык учакта жарык белгилер берүүчү жабдуунун учуу сыноосун жабдуунун шайкештигин аныктоо үчүн жүргүзөт. Чырактарды айланып учуу программасы КР ЖАО тарабынан аныкталат.

Бөлүм 11. Аэродромдордун сертификаттоосу

1142. Ар бир аэродром, анын ичинде Кыргыз Республикасынын аймагында жайгашкан, жарандык учактар менен иштөө үчүн ачык болгон биргелешкен аэродром, КР ЖАО тарабынан күбөлөндүрүлөт.

1143. Ушул Эрежелерге ылайык берилген аэродромдун сертификаттоо документисиз жарандык АК лердин аэродромдо иштешине жол берилбейт.

1144. Бул сертификаттоо талаптары ар кандай структуралардын, мамлекеттик да жана жеке да жактардын түзүмүндө болгон аэродромдорго бирдей колдонулат.

1145. Аэродромдун сертификаттоо документи болуп, КР ЖАО тарабынан берилген, аэродромдун белгиленген эрежелерге жана стандарттарга жарактуу деген сертификаты эсептелет.

1146. Аэродромдун сертификаттоо документинин түп нускасы аэродромду колдонуучусунда сакталат..

1147. Аэродромдун сертификаттоо документинин формасы ушул Эрежелердин 5-тиркемесинде келтирилген.

§1. Сертификаттоо  процесси

1148. Аэродромдун сертификаттоо процесси төмөнкү этаптардан турат:

Аэродромдун сертификаттоо документин алууга кызыкдар аэродромдун колдонуучусу (юридикалык/жеке жак) тарабынан арыз берүү;

КР ЖАО тарабынан комиссия түзүү жана аэродромду сертификаттоо жүргүзүү тууралуу буйрукту даярдоосу;

КР ЖАО тарабынан расмий түрдө берилген арызды баалоосу, анын ичинде «Аэродром боюнча колдонмосун», коопсуздукту камсыз кылуу тутумун талдоо, жеринде аэродромдун жумушчу аянтынын абалын, аэродромдук каражаттарды, жабдууларды, аэродромдун кызматтарын кароо;

КР ЖАО ынын комиссиясынын бүтүмүн, корутунду актын даярдоо;

Баштапкы сертификаттоо учурунда аэродромду мамлекеттик каттоо;

Сертификатты берүү же берүүдөн баш тартуу;

Бул аэдродром жөнүндөгү маалыматты КР АМК на берүү;

§2. Аэродромду сертификаттоого арыз берүү жана аэродромду сертификаттоо документин алуу

1149. Аэродромду сертификаттоо документин алууга арыздын ээси КР ЖАО ына ушул Эрежелердин 6-тиркемесинде көрсөтүлгөн формада түзүлгөн арыз берет.

1150. Иштеп жаткан аэродромду сертификаттоого арыз аэродромду сертификаттоо документинин жарактуулук мөөнөтү бүткөнгө чейин 45 күндөн кечиктирилбестен берилет.

1151. Баштапкы сертификаттоо жүргүзгөн учурда арызга «Аэродром боюнча колдонмо» тиркелет.

1152. Аэродромду сертификаттоо процедурасы Кр ЖАО ына арыз келип түшкөн күндөн тартып 45 күндөн ашык эмес созулат.

1153. Эгерде аэродромду сертификаттоо 45 күндөн ашык убакытты талап кылса, аэродромду сертификаттоонун кошумча мөөнөттөрү КР ЖАО ынын өзүнчө буйругу менен аныкталат. Мындай учурларда, КР ЖАО ны аэродромдун колдонуучусуна сертификаттоо мезгилине, бирок 45 күндөн ашпаган мөөнөткө жарактуу экендиги жөнүндө убактылуу сертификат берет.

§3. Аэродромду сертификаттоо жөнүндө КР ЖАО ынын буйругун даярдоо

1154. Келип түшкөн арызга ылайык, КР ЖАО бир жуманын ичинде аэродромду сертификаттоо жөнүндө буйрук чыгарат, анда ал комиссиянын курамын жана иштөө мөөнөтүн бекитет. Комиссиянын курамына КР ЖАО ынын тиешелүү адистери кирет, эгерде зарыл болсо, башка министрликтердин, ведомстволордун жана ишканалардын ичинен керектүү адистер комиссиянын ишине консультант жана эксперт катары тартылышат.

1155. КР ЖАО ны арыз келип түшкөндөн кийин 14 күндүн ичинде аэродромдун колдонуучусуна комиссиянын курамы жана аэродромду сертификаттоонун мөөнөттөрү жөнүндө маалымдайт.

§4. КР ЖАО ынын расмий берилген арызды баалоосу

1156. Расмий берилген арызды КР ЖАО ынын баалоосу төмөнкү баскычтарды камтыйт:

аэродромдогу учууларды аткарууну баалоо. Андан тышкары, стандарттардан же практикадан четтөө болгон учурда, ушул эрежелердин 11.5 бөлүмүнө ылайык, баалоодо авиациялык изилдөө жүргүзүлүшү каралат;

«Аэродром боюнча колдонмону» төмөнкүнү белгилөө үчүн:

бул «Аэродром боюнча колдонмо» ушул эрежелерде жазылган талаптарга жооп берет. Жерине барууну талап кылбаган, анын ичинде Кыргыз Республикасы боюнча аэронавигациялык маалыматты берүүнү камсыз кылуучу AIP жарыялануучу аэродромдун маалыматтарын текшерүү, жана ошондой эле аэродромдун колдонуучусунун процедураларынын шайкештигин текшерүүлөрү аткарылган;

аэродромду башкаруу тутуму, анын ичинде коопсуздукту камсыз кылуу тутуму, арыз берүүчү аэродромдун эксплуатациясын жана техникалык тейлөөсүн стандарттардын жана эрежелердин талаптарына ылайык аткарып жаткандыгын көрсөтөт;

ушул эрежелердин §5 майда-чүйдөсүнө чейин жазылгандай аэродромду жеринде аудит кылуу жана текшерүү.

§5. Аэродромду жеринде аудит кылуу жана баалоо

1157. Жеринде текшерүү аэродромдун жумушчу аянтын, аэродромдун каражаттарын, жабдуулардын, аэродром кызматтарынын белгиленген стандарттарга жана тажрыйбаларга, ошондой эле алар жөнүндө «Аэродром боюнча колдонмодо» баяндалган маалыматтарга ылайык келишине баа берүү максатында жүргүзүлөт.

1158. Аэродромду жеринде текшерүү процедурасы төмөнкүлөрдү камтыйт:

«Аэродром боюнча колдонмодо» бар болгон аэродромдун маалыматтарын текшерүү жүргүзүү, анын ичинде төмөнкүлөр жөнүндө майда-чүйдөсүнө чейинки маалыматтар:

аэродромдун жайгашкан жери;

аэродромдун ээсинин жана колдонуучусунун  аталышы жана дареги;

жер үстүндөгү кызматтар;

аэродромдун жана жабдуулардын техникалык тейлөөсү;

жер үстүндөгү кызматтардын персоналынын  квалифи-кациялык даярдыгы;

эгерде бар болсо, атайын шарттар жана процедуралар;

авиациялык коопсуздукту камсыз кылуунун деңгээлин баалоо;

аэродромдун каражаттарын жана жабдууларын текшерүү, ал төмөнкүлөрдү камтышы керек:

беттин көлөмүн жана абалын:

–  учуу-конуу тилкесин (тилкелерин);

– УКТ нин капталдагы коопсуздук тилкелерин;

– учуу тилкесин (тилкелерин);

- коопсуздуктун аяккы зоналарын;

– токтоонун аяккы тилкесин (тилкелерин) жана тоскоолдуктардан бош тилкелерин;

– рулеждик жолчосун (жолчолорун);

– рулеждик жолчолордун капталдагы коопсуздук тилкелерин;

– рулеждик жолчолордун тилкелерин; жана

– перрондордун;

аэродромдогу жана анын айланасындагы тоскоолдуктарды чектөөнүн беттериндеги тоскоолдуктардын бар болушу;

төмөндө айтылган аэронавигациялык жер үстүндөгү чырактар, анын ичинде алардын учуу текшерүүлөрү:

– учуу-конуу тилкелеринин жана рулеждик жолчолордун чырактарынын тутуму;

– жакындап келүүнүн чырактары;

– PAPI;

– прожектордук жарыктандыруу;

– тоскоолдуктардын жарык тосмосу;

резервдик электр булагы;

шамалдын багытынын көрсөткүчү (көрсөткүчтөрү);

шамалдын багытынын көрсөткүчүнө (көрсөткүчтөрүнө) жарык берүү;

аэродромдук маркирлөө жана маркерлер;

жумушчу аянтындагы белгилер;

жерге жайгаштыруу чекиттери;

авариялык-куткаруу жумуштарын жана өрт өчүрүүнү өткөрүү үчүн жабдуу жана орнотмолор;

аэродромду техникалык тейлөөгө арналган, өзгөчө текшерилүүчү зонанын каражаттарын техникалык тейлөө, анын ичинде УКТ нин бети менен сүрүлүү коэффициентин өлчөө үчүн жабдуу;

УКТ нен кар тазалоо жана шыпыруу үчүн жабдуу;

кыймылдоо мүмкүнчүлүгүн жоготкон АК ни чыгаруу үчүн жабдуу;

жаратылышты пайдалануунун процедуралары жана каражаттары;

аэродромдун жумушчу аянтында аэродромдун колдонуучусу колдоно турган, транспорттук каражаттарда орнотулган эки тараптуу радиостанциялар;

АК учууларынын коопсуздугуна коркунуч туудура турган чырактардын бар болушу;

күйүүчү май куюучу каражаттар;

аэродромду тосмолоо.

жеринде аэродромдун эксплуатациялык процедураларынын төмөнкүлөрүн камтыган текшерүүнү жүргүзүү:

аэродромдун коопсуздугун камсыз кылуунун жалпы тутумун, анын ичинде аэродромдун колдонуучусунун УКБТ (колдонмосун) программасын;

аэродромдогу авариялык токтоо учурундагы иш-аракеттердин планы жана ошондой эле авариялык кырдаалдагы бардык кызматкерлердин иш-аракеттери боюнча машыгууларды өткөрүү;

кыймылдоо мүмкүнчүлүгүн жоготкон АК ни чыгаруунун планы;

аэродромду колдонуучунун аэродромду жана жабдууну техникалык тейлөө программасы бар экенин текшерүү;

аэродромдун жарык белгилеринин жабдуусун жана электркамсыздоо тутумун техникалык тейлөөсү, учууларды текшерүүлөрдүн протоколдору;

расмий түрдө жарыяланган аэронавигациялык маалыматка өзгөрүүлөрдү жарыялоо;

аэродромго уруксатсыз чоочун адамдардын кирүүсүн болтурбоо, өзгөчө жумушчу аянтка, ошондой эле адамдарды реактивдүү агымга же винттин бычактарына кирүүсүнөн сактоо;

колдонуучу тарабынан күн сайын аэродромду текшерүү;

аэродромдун жумушчу аянтында техникалык тейлөөнү жана курулуш жумуштарын пландаштыруу жана аткаруу, курулуш учурунда коопсуздук боюнча талаптарды сактоо;

аэродромдун кышкы жана жайкы кармалышынын планы;

перрондогу иш-аракеттерди уюштуруу жана АК ни токтоочу жайга коюуну башкаруу;

аэродромдун аймагында кыймылдап жүргөн транспорттук каражаттарды башкаруу;

айлана чөйрөнү коргоо максатында жүргүзүлгөн иш-чаралар;

тоскоолдуктарды чектөөнүн беттерин текшерүү жана аэродромдун аймагындагы коркунучтуу тоскоолдуктар бар экендиги жөнүндө кабар берүү;

аэродромдо коркунучтуу материалдардын болушу;

радиолокациялык жана навигациялык каражаттарды коргоо;

аэродромдун жер үстүндөгү кызматтарынын персоналынын квалификациялык даярдыгы;

ушул аэродромдо туруктуу турушкан, авиациялык күйүүчү май жеткирүүчү компанияларды кошкондо, авиациялык учууларды жер үстүндө камсыздоо боюнча жумуштарды аткарган уюмдарда коопсуздук абалын аэродромдун колдонуучусу тарабынан текшерүүлөрү жөнүндөгү маалыматтар.

1159. Аэродромдогу коопсуздукту камсыздоо тутумун текшерүү ыкмасы, текшерүү ыкмасы, текшерүү жүргүзүлүп жаткан жер үстүндөгү кызматтардын тизмеси КР ЖАО тарабынан аныкталат. Ушул максаттарда КР ЖАО аэродромдун колдонуучусунун сертификаттоо талаптарына жана ушул Эрежелердин талаптарына шайкештигин баалоо жана талдоо үчүн арналган текшерүү барактарынын (чек-барактарынын) формаларын иштеп чыгат жана бекитет.

§6. КР ЖАО ынын корутунду актысын даярдоо

1160. КР ЖАО комиссиясынын ишинин жыйынтыгы боюнча корутунду акты даярдалат, ал КР ЖАО нын башчысы тарабынан бекитилет.

 1161.  Актта аэродромду иштөөтүүнүн шарттары, аэродромдун жарактуу экендиги жөнүндө Сертификаттын мөөнөтү көрсөтүлгөн.

1162. Эгерде комиссиянын мүчөлөрүнүн сын-пикирлери болсо, сын-пикирлер актыга киргизилет жана аларды четтетүү мөөнөтү көрсөтүлөт.

§7. Аэродромдун колдонуучусуна сертификаттоо документин берүү

1163. КР ЖАО арызды ырастайт, баштапкы сертификаттоо учурунда "Аэродром боюнча колдонмосун" бекитет, зарыл маалыматтарды Кыргыз Республикасынын Жарандык аэродромдорунун мамлекеттик реестрине киргизет, эгерде ушул Эрежелердин 1164-пунктуна ылайык талаптар сакталса, арыз ээсине аэродромдун сертификаттоо документин берет.

1164. Жарактуулук сертификатына КР ЖАО ынын башчысы же анын орун басары кол коет.

1165. Аэродромду сертификаттоо документин берүүнүн негизи болуп, КР ЖАО төмөнкүлөрдү белгилегени болот:

1) арыз берүүчүнүн жана анын персоналынын аэродромду туура эксплуатациялоо жана техникалык тейлөөнү ишке ашыруу үчүн керектүү квалификациясы жана тажрыйбасы бар;

2) арыз берүүчү тарабынан даярдалган жана арыз менен чогуу берилген «Аэродром боюнча колдонмодо» бардык керектүү маалыматтар бар;

3) аэродром, аэродромдук каражаттар, кызматтар жана жабдуу ушул эрежелердин нормативдүү талаптарына жооп берет;  

4) аэродромду эксплуатациялоо процедуралары АК леринин учууларынын тийиштүү түрдөгү коопсуздугун  камсыз кылат;

5) аэродромдо алгылыктуу коопсуздукту камсыз кылуу тутуму иштейт.

1166. Берилгенде, аэродромду сертификаттоо документинде  аэродромду пайдалануунун ушул түрүнүн шарттарын тастыкталат.

§8. Кыргыз Республикасынын жарандык аэродромдорун мамлекеттик каттоо

1167. Кыргыз Республикасынын аймагында жарандык авиация тарабынан эксплуатациялоо үчүн ачылган бардык аэродромдор Кыргыз Республикасынын Жарандык аэродромдорунун мамлекеттик реестринде катталат.

1168. Жаныдан ачылып жаткан аэродромдорду Кыргыз Республикасынын Жарандык аэродромдорунун мамлекеттик реестрине киргизүүдө аларга каттоо номуру энчиленип, аэродромдун мамлекеттик каттоосу тууралуу күбөлүк жазылып берилет.

1169. Аэродромдун мамлекеттик каттоосу тууралуу күбөлүгү аэродромдун эксплуатациялоочусунда сакталып, аэродромдун расмий жабылган же өткөрүлүп берилген учуруна чейин жарактуу.

1170. Кыргыз Республикасынын Жарандык аэродромдорунун мамлекеттик реестрине аэродром боюнча бардык зарыл маалыматтар киризилет:

1) Аэродромдун мамлекеттик каттоосу тууралуу күбөлүктүн номуру;

2) Аэродромдун аталышы;

3) Аэродромдун ээси;

4) Аэродромдун эксплуатациялоочусу;

5) Аэродромдун макамы;

6) Аэродромдун категориясы;

7) Аэродромдун жарактуулук сертификатынын номуру;

8) Сертификаттын аракеттенүү мөөнөтү;

9) Эскертүүлөр.

1171. Кыргыз Республикасынын Жарандык аэродромдорунун мамлекеттик реестри:

1) КРнын ЖАОнун жетекчиси тарабынан бекитилет;

2) Номурланып, боо тагылып, КРнын ЖАОсунун мөөрү менен күбөлөндүрүлгөн барактарды камтыйт;

3) КРнын ЖАОсу аныктаган тартипте сакталат.

1172. Аэродромдун мамлекеттик каттоосу тууралуу күбөлүктү жүргүзүүнүн формасы 7 тиркемеде көрсөтүлгөн.

§9. Аэродромдун сертификациялык документин берүүдөн баш тартуу

1173. Ушул эрежелердин талаптарын сактабаган тапшыруучуга КРнын ЖАОсу аэродромдун сертификациялык документин берүүдөн баш тартат

1174. Сертификациялык документти берүүдөн баш тарткан учурда КРнын ЖАОсу мындай чечим чыгарылгандан тартып 14 күндөн кеч болбогон убакытта билдирменин тапшыруучусуна анын себептери тууралуу жазуу түрүндө маалымдайт. 

§10. Аэродромдун сертификациялык документинин аракеттенүү мөөнөтү

1175. Аэродромдун сертификациялык документинин аракеттенүү мөөнөтү аэродромдун техникалык абалын эске алуу менен КРнын ЖАОсу тарабынан 2 жылдан ашпаган убакытка орнотулат жана анда көрсөтүлгөн мөөнөттүн акырына чейин иштиктүү болот.

1176. КРнын ЖАОсу аэродромдо ушул эрежелердин талаптарынын аткарылышы сакталбай жатса, сертификциялык документтин аракетин убактылуу токтотот же такыр жокко чыгарат.

§11. Аэродромдун сертификациялык документинин артка кайтарылышы

1177. Аэродромдун сертификациялык документин ыктыярдуу түрдө артка кайтарган учурда сертификаттын ээси КРнын ЖАОнына аэродромду колдонууну токтотууну пландаган мөөнөттөн 30 күндөн кеч эмес убакытта аэродромдун жарактуулук сертификатын кайтаруунун күнү тууралуу жазуу түрүндө маалымдайт.

1178. Аэродромдун сертификациялык документинин ээси бул маалыматты AIPде жарыялоо үчүн тиешелүү аракеттерди көрөт.

1179. Сертификациялык документ п. 1177 көрсөтүлгөн мөөнөттө КРнын ЖАОнына көрсөтүлүшү керек.

1180. КРнын ЖАОнын буйругу менен аэродромдун сертификациялык документи көрсөтүлгөн билдирмедеги мөөнөттө жоюлат. 

1181. Кыргыз Республикасынын Жарандык аэродромдордун мамлекеттик реестрине аэродромдун жабылуу күнү киргизилет.

1182. Аэродромдун мамлекеттик каттоосу тууралуу күбөлүгү аэродромдун эксплуатациялоочусу тарабынан КРнын ЖАОсуна тапшырылат.

1183. Аэродромдун мамлекеттик каттоосу тууралуу күбөлүгүнүн КРнын ЖАОсунда сактоо мөөнөтү 10 жыл.

§12. Аэродромдун эксплуатантынын ыйгарым укуктарынын өткөрүлүп берилиши

1184. КРнын ЖАОсу аэродромдун бир эксплуатантынын ыйгарым укуктарын экинчи эксплуатантына өткөрүп берүүгө макулдугун бул шарттарда берет:

1) Аэродромдун сертификациялык документинин ээси (аэродромдун эксплуатанты) аэродромду пайдаланууну токтотууга 45 күндөн кеч болбогон убакытта аэродромдун эксплуатантынын ыйгарым укуктары өткөрүлүп жаткан тарапты көрсөтүү менен КРнын ЖАОсуна билдирмесинде айтылган мөөнөттө аэродромду пайдалануусун токтото тургандыгын кат түрүндө маалымдайт; 

2) Аэродромдун эксплуатантынын ыйгарым укуктарын өткөрүп алып жаткан тарап, аэродромдун жарактуулугу боюнча Сертификаттын аракеттеги ээси ушул аэродромдун пайдалануусун токтото турганына 30 күндөн кеч эмес убакыт калганда аэродромдун жаны сертификациялык документин алууга КРнын ЖАОсуна арыз берет;

3) Аэродромдун эксплуатантынын ыйгарым укуктары өткөрүлүп жаткан тарапка ушул эрежелердин бардык талаптары сакталат.

1185. Ушул эрежелердин талаптары сакталган учурда аэродромдун мурдагы эксплуатантынын аэродромдун сертификациялык документи жокко чыгарылып, аэродромдун эксплуатантынын ыйгарым укуктары өткөрүлгөн аэродромдун эксплуатантына жаны сертификат жазылып берилет.

1186. Эгер аэродромдун эксплуатантынын ыйгарым укуктарын өткөрүү пландалып жаткан эксплуатант Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык талаптарга жооп бербесе, КРнын ЖАОсу ыйгарым укуктарды өткөрүүгө макулдугун бербейт.

1187. Бул учурда, эгер КРнын ЖАОсу аэродромдун эксплуатантынын ыйгарым укуктарын өткөрүүгө макулдугун бербесе, анда ал мындай чечим чыгаргандан кийин 15 күндөн кеч эмес убакытта бул тууралуу аэродромдун аракеттеги эксплуатантын жана өткөрүү пландалып жаткан тарапты кат түрүндө маалымдайт.

§13. Аэродромдун сертификациялык документиндеги өзгөрүүлөр

1188. Ушул эрежелердин талаптары сакталган учурда КРнын ЖАОсу аэродромдун сертификациялык документине өзгөрүүлөрдү киргизет, эгер:

1) Аталган аэродромго ээлик кылуу же башкарууда өзгөрүүлөр болсо;