КР Өкмөтүнүн 2010-жылдын 19-мартындагы № 156 токтомуна ылайык КҮЧҮН ЖОГОТТУ

Бишкек шаары, Өкмөт Үйү2008-жылдын 26-декабры № 724                КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӨКМӨТҮНҮН ТОКТОМУ        Кыргыз Республикасынын экономикасына дүйнөлүк финансылык       кризистин кесепеттерин минималдаштыруу жана экономикалык            өсүштүн темптерин сактоо боюнча чаралар жөнүндө           (КР Өкмөтүнүн 2009-жылдын 15-августундагы №535                      токтомунун редакцясына ылайык)     Кыргыз Республикасынын экономикасына дүйнөлүк финансылык кризистинкесепеттерин минималдаштыруу  жана  Кыргыз Республикасынын экономикалыкөсүш темптерин  сактоо  максатында Кыргыз Республикасынын Өкмөтү токтомкылат:     1. Кыргыз  Республикасынын  экономикасына дүйнөлүк финансылык кри-зисти болтурбоо  боюнча  зарыл  чаралар жөнүндө мамлекеттик органдардынтиркемеге ылайык жыйынтык маалыматы көњүлгө алынсын.     2. Кыргыз  Республикасынын  экономикасына дүйнөлүк финансылык кри-зистин кесепеттерин минималдаштыруу жана экономикалык өсүштүн темптеринсактоо боюнча Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн иш-аракеттеринин тиркел-ген Планы (мындан ары - Иш-аракеттердин планы) бекитилсин.     3. Министрликтер, мамлекеттик комитеттер, администрациялык ведомс-тволор, аткаруу бийлигинин башка органдары, облустардын мамлекеттик ад-министрациялары, Бишкек жана Ош шаарларынын мэриялары:     - Иш-аракеттердин планын аткаруу боюнча чараларды көрүшсүн;     - ай сайын, отчеттук мезгилден кийинки айдын 10унан кечиктирбестенКыргыз Республикасынын  Экономикалык  өнүгүү  жана  соода министрлигинеИш-аракеттердин планынын аткарылышы жөнүндө маалымат берип турушсун.     4. Кыргыз  Республикасынын Экономикалык өнүгүү жана соода министр-лиги Кыргыз  Республикасынын  Өкмөтүнүн  Аппаратына  ай сайын, отчеттукмезгилден кийинки  айдын  25инен  кечиктирбестен Иш-аракеттердин планынмамлекеттик органдардын аткарышы жөнүндө жыйынтык маалыматты берип тур-сун.     5. "Кыргыз  Республикасынын 2008-жылдын биринчи жарым жылдыгы үчүнсоциалдык-экономикалык өнүгүүсүнүн  жыйынтыктары жана макроэкономикалыккырдаалды турукташтыруу  жана экономикалык өсүштүн темпин сактоо боюнчачаралар жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2008-жылдын 31-июлун-дагы № 415 токтомуна төмөнкүдөй өзгөртүү киргизилсин:     - 4,  5-пункттар  жана  6-пункттун экинчи абзацы күчүн жоготту дептабылсын.     6. Бул  токтомдун аткарылышы үчүн жеке жоопкерчилик министрликтер-дин, мамлекеттик комитеттердин, администрациялык ведомстволордун, атка-руу бийлигинин  башка органдарынын, облустардын мамлекеттик администра-цияларынын жетекчилерине,  Бишкек жана Ош шаарларынын мэрлерине жүктөл-сүн.       Кыргыз Республикасынын Премьер-министри           И.Чудинов                                         Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн                                          2008-жылдын 25-декабрындагы                                                № 724 токтомуна                                                    тиркеме              Кыргыз Республикасынын экономикасына дүйнөлүк             финансылык кризистин таасирин болтурбоо зарыл                чаралар жөнүндө мамлекеттик органдарын                          ЖЫЙЫНТЫК МААЛЫМАТЫ               1. Ички жана тышкы таасирлердин натыйжалары      2007-жылдын күз мезгилинен тартып Кыргыз Республикасы дүйнөлүк то-вардык рыноктордогу туруксуздуктан пайда болгон азык түлүккө жана нефтипродуктыларына карата ички баалардын кескин өсүү көйгөйүнө кабылды, ан-да дан  өсүмдүктөрүнүн жана нефти продуктуларынын наркы 2 эседен жогорукымбаттады.     2007-жылдын акырына  карата  Кыргыз  Республикасындагы инфляциянындењгээли 2006-жылдын  декабрь айына карата 20 проценттен жогору болгон.Республикада азык-түлүк  товарларына  жана  нефти продуктыларына каратабаалардын өсүү тенденциясы 2008-жылдын ортосуна чейин уланган.     Инфляцияга каршы  күрөшүү максатында Кыргыз Республикасынын Өкмөтүжана Кыргыз  Республикасынын  Улуттук банкы тарабынан 2008-жылга КыргызРеспубликасында инфляцияны  кармап туруу боюнча иш-чаралардын планы иш-телип чыккан,  бул аны 20 проценттин дењгээлинде кармап турууга мүмкүн-дүк берди.     Муну менен  катар,  2008-жылдын башынан тартып Кыргыз Республикасыдүйнө жүзүндөгү  өтүмдүүлүктүн тањсыктыгы, өнөр жай өндүрүшүнүн көлөмү-нүн төмөндөшү,  жумушчу  күчтөрдүн  массалык  жумуштан бошонуулары жанакыска мөөнөттүү мезгилге дүйнөлүк экономиканын болжолдонгон өсүү темпт-теринин кескин  кыскарышы менен коштолгон дүйнөлүк финансылык кризистинтаасиринин натыйжасында экономикалык өсүштүн темптеринин төмөндөшүн се-зе баштады.     Жогоруда аталган көйгөйлөр өлкөдө банк системасынын жана валютаныналмаштыруу курсунун мүмкүн болуучу туруксуздугунан тышкары, инвестиция-лардын олуттуу  кыскарышына жана капиталдын чыгарылып кетишине алып ке-лиши мүмкүн, бул экономикалык өсүшкө реалдуу коркунучтарды пайда кылуу-да.     Азык түлүк товарына, энергия продуктыларына жана кызматтарга кара-та баалардын  өсүшүнүн натыйжасында ички суроо-талаптын кыскарышы өлкө-нүн экономикасынын өсүү темптеринин басањдашына алып келди. Өтүмдүүлүк-түн тањсыктыгы себеби боюнча коњшу мамлекеттер тарабынан кыргыз экспор-туна карата тышкы суроо-талаптын төмөндөшү жагдайды ырбатууда.     Жакынкы чет  өлкөнүн  банк секторундагы көйгөйлөрдүн кыйыр таасириКыргыз Республикасындагы кредиттөөнүн өсүү темптеринин төмөндөшүндө кө-рүнө баштады,  бул ишкердиктин өнүгүшүнө терс таасирин тийгизүүдө. Ток-тогул суу  сактагычындагы суунун запасын үнөмдөө максатында киргизилгенэлектр энергиясын берүүнү пландуу чектөөлөр калктын экономикалык актив-дүүлүгүнө терс таасирин тийгизүүдө.     Дүйнөлүк финансылык  кризис  Россиянын  жана  Казакстандын иштебейтоктоп турган курулуш объекттеринде жумушчу орундарын жоготуунун натый-жасында кыргыз  эмгек мигранттарынан акча которууларынын көлөмүнүн жанасанынын аргасыз кыскарышына алып келүүдө.     Чет өлкөдөн  акча  которууларынын  агымынын кыскарышынын натыйжасыкатары коммерциялык  банктардын  депозиттик базасынын төмөндөшүнөн, жа-рандардын реалдуу  кирешелеринин  кыскарышынан  жана алардын сатып алуумүмкүнчүлүгүнүн азайышынан тышкары, чекене соода жүгүртүүнүн өсүү темп-теринин жана ички инвестициялардын көлөмүнүн төмөндөшү болушу мүмкүн.     Коњшу мамлекеттерде  ишин жоготкон Кыргыз Республикасынын жаранда-рынын кайтып  келиши мүмкүн болууда, бул жумушсуздардын санынын жогору-лашын пайда кылышы мүмкүн.     Коњшу өлкөлөрдүн  курулуш тармагындагы сенектик курулуш продукция-сына болгон тышкы суроо-талаптын кыскарышын жана аны ата мекендик ишка-налар тарабынан  өндүрүү  темпинин  төмөндөшүн  пайда  кылды.  Ошентип,2008-жылдын 11  айынын жыйынтыгы боюнча курулуштун дүњ продукциясын өн-дүрүүнүн өсүү  темптери  өткөн жылдын ушул мезгилине салыштырмалуу 96,2процентти түздү. 2009-жылы курулуш материалдарына карата суроо-талаптынмындан дагы  кыскарышын күтүү керек, анткени үстүбүздөгү жылы суроо-та-лап 2007-жылдын акырында жана 2008-жылдын башында берилген кредиттердинэсебинен кармалып турган, ал эми азыркы учурда кредиттөө чектелди, муну2009-жылы дагы күтүүгө болот.     Акча которуулардын  агымынын жана Кыргызстанда өндүрүлгөн экспорт-тук товарларга  жана  кызматтарга карата тышкы суроо-талаптын кыскарышыКыргыз Республикасынын  төлөм жана соода балансынын начарлашынын себебиболушу мүмкүн, ал эми бул өлкөнүн экономикалык туруксуздугунун коркуну-чун пайда  кылат. Товарларга жана кызматтарга карата дүйнөлүк баалардынөсүшүнөн 2008-жылы  азык түлүк жана нефти продуктыларынын импортуна ка-рата өлкөнүн  нак чыгымдары 2007-жылдын тиешелүү чыгымдарынан 2008-жылыдээрлик 300   миллион   АКШ   долларына   жогорулады, анын натыйжасында2008-жылдын акырына  карата Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын ва-люта резервинин  3 айлык импортту жабуудан төмөнкү дењгээлге чейин кыс-каруу коркунучу болууда.     Дүйнөлүк банк системасындагы өтүмдүүлүк тањсыктыгы чет өлкөлүк ин-вестициялардын агымынын кыскарышына жана тышкы карыздардын кымбатташынаалып келиши мүмкүн. Чет өлкөлүк банк мекемелеринин банкроттуулук факты-сын эсепке алганда, банк мекемелерине калктын ишениминин жоготулушу кү-түлүүдө, бул  коммерциялык банктардын эсептеринен депозиттердин чыгары-лып кетишине  жана  тиешелүү  түрдө  банк активдеринин төмөндөшүнө жанакредиттердин кымбатташына алып келиши мүмкүн. Мындай көйгөйлөр банк тү-зүмдөрүндө финансылык  кыйынчылыкка  туш  болуу  коркунучун түзүшү жанааларды банкроттуулук коркунучуна алып келиши мүмкүн.     Байтүп (энелик)  компаниялардын  финансылык көйгөйлөрүн чечүү үчүнчет өлкөлүк банк мекемелеринин өтүмдүү активдеринин Кыргызстандан чыга-рылып кетүү  коркунучу  болууда,  бул  банк мекемелеринде азыркы учурдаболгон акча активдеринин жетишсиздигин күчөтүшү мүмкүн.     Эл аралык  тажрыйба  көрсөткөндөй,  эреже катары финансылык кризисвалюта курсунун  туруксуздугу  менен шартталат. Ал өз кезегинде улуттуквалютанын арзандашы, улуттук валютаны сатып алуу мүмкүндүгүнүн төмөндө-шү, мамлекеттик  карызды тейлөө оордугунун жогорулашы, импорттук келүү-лөрдүн көлөмүнүн кыскарышы жана тиешелүү түрдө стратегиялык товарлардынимпортунан көз карандылыктын жогорулашын жаратышы мүмкүн.     Кыргыз Республикасынын энергетика секторунда оор жагдай түзүлүүдө.Токтогул суу  сактагычындагы суунун дењгээлинин жетишсиздигинен респуб-ликанын аймагында  электр энергиясын пайдаланууга чектөөлөр жана лимит-тер киргизилген,  бул  өндүрүштүн  көлөмүнүн  кыскарышына жана ишкердиксубъекттеринин олуттуу  чыгымдарына алып келди. Алсак, тигүү ишканаларыгана электр  энергиясын берүүнү пландуу чектөөнүн натыйжасында 500 млн.сом өлчөмүндө жоготууларга дуушар болушту.     Мындан тышкары, Кыргыз Республикасынын энергия системасында электрэнергетика жабдуусунун жогорку моралдык жана техникалык эскириши байка-лууда, бул  кыйла капиталдык салымдарды талап кылат. Бул шарттарда ком-муналдык жана мамлекеттик кызматтарга карата баалардын жана тарифтердинжогорулашы күтүлүүдө.     Энергия системасын  натыйжалуу эмес башкаруу, кыргыз продукциясынакарата ички  жана тышкы суроо-талаптардын төмөндөшү, "Кумтөр" кенин иш-тетүү боюнча ишканаларды эсепке албаганда өнөр жай өндүрүшүнүн темпининкыскарышы, ишкердикти  өнүктүрүү  үчүн  мүмкүнчүлүктөрдүн  азайышы жанашарттардын начарлашы Кыргыз Республикасында экономикалык өсүшүн темпте-рине түздөн-түз таасир тийгизет.     Белгиленген көйгөйлөр  чарбакер субъекттердин кирешелеринин төмөн-дөшүнө алып  келет,  бул  бюджеттин киреше бөлүгүнүн жоготууларына жанабюджеттин тартыштыгынын жогорулашына алып келет, ал эми бул өлкөнүн ак-тивдеринин азайышы,  калктын  жакыр  катмарын социалдык камсыздоого түзкоркунуч, калктын жашоо дењгээлинин төмөндөшү, жарандардын нааразылыгы-нын өсүшү жана социалдык оордук.               2. Кыска мөөнөттүү мезгилге негизги милдеттер      Кыргыз Республикасынын  Өкмөтүнүн  кыска мөөнөттүү мезгилге каратанегизги милдети  болуп  Кыргыз Республикасынын экономикасында кризистиккөрүнүштөрдү болтурбоо  жана минималдаштыруу эсептелет. Ушуга байланыш-туу мамлекеттик саясат төмөнкү маселелерди чечүүгө багытталат:     - макроэкономикалык  жагдайдын туруктуулугун сактоо жана мамлекет-тин бюджетинин туруктуулугун камсыз кылуу;     - банк системасынын туруктуулугун камсыз кылуу;     - азык түлүк жана энергетикалык коопсуздук;     - ички  суроо-талапты колдоо, жагымдуу ишкердик жана инвестициялыкчөйрөнү түзүү аркылуу экономикалык өсүштү камсыздоо;     - калктын аялуу катмарын даректүү коргоо.        3. Макроэкономикалык жагдайдын туруктуулугун сактоо жана           мамлекеттин бюджетинин туруктуулугун камсыз кылуу      Жогоруда аталган маселелерди чечүү үчүн Кыргыз Республикасынын Өк-мөтүнүн негизги күч-аракеттери макроэкономикалык саясатты ишке ашыруугабагытталат. Инфляция көйгөйүн акча-кредиттик саясат чечет, ал анын дењ-гээлин бир  маанилүү  көрсөткүчтөргө чейинки дењгээлге төмөндөтүүгө ба-гытталат. Акча-кредиттик  саясаттын  негизги  максаты,  мурдагыдай эле,экономикалык өсүшкө  колдоо көрсөтүү зарылдыгын эске алуу менен баалар-дын туруктуулугун  камсыз  кылуу  болот.  Мында  Кыргыз РеспубликасынынУлуттук банкы акча-кредиттик саясаттын, эсептик ставканы жөнгө салуунунжана өзүнүн  баалуу кагаздарын чыгаруу аркылуу өтүмдүүлүктү башкаруунуншаймандарын колдонуу менен акча массасынын көлөмүн жөнгө салат.     Инфляциялык басымдын күчөшүндө Кыргыз Республикасынын Улуттук бан-кы резервдерди  масштабдуу  кыскартууга  жол бербөөгө аракет кылат жанатиешелүү акча-кредиттик  саясатты жүргүзүүнү улантат. Алмаштыруу курсу-нун өйдө-төмөндүгүнүн  инфляцияга  жана  ата  мекендик  өндүрүүчүлөрдүнатаандаштыкка туруктуулугуна карата таасирине байкоо жүргүзөт.     Валюта курсу  тармагындагы  саясат  мурдагыдай  эле өзгөрмө валютакурсун колдоого багытталган, мында Кыргыз Республикасынын Улуттук банкытарабынан алмаштыруу  курсун жењилдетүү үчүн интервенциялар ишке ашыры-лат.     Инвестициялык саясат  өлкөнүн  инвестициялык  климатын жакшыртуугажана чет  элдик  тике инвестицияларды тартуунун жетиштүү темптерин жанакризистин мезгилинде  Кыргыз Республикасында колдонулуп жаткан инвести-цияларды мүмкүн  болгон  чыгарылып  кетүүдөн сактоо максатында тиешелүүреформаларды жүргүзүүгө  багытталат.  Инвестицияларды тартуу боюнча на-тыйжалуу институттарды түзүү боюнча иш улантылат.     Тышкы соода иш-аракетинде тышкы соодада тоскоолдуктарды кыскартуу,чет мамлекеттердин  рынокторунун  өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен кыргызөндүрүүчүлөрүнүн экспорттук  продукциясын жылдырууга көмөк көрсөтүү бо-юнча бардык аракеттер көрүлөт.     Ички соода чөйрөсүндө мамлекеттик саясат сооданын жањы форматтарынөнүктүрүү үчүн  жагымдуу  шарттарды  түзүүгө, ата мекендик өндүрүүчүлөртарабынан өздөрүнүн продукциясын сатуу үчүн соода тармактарын кењейтүү-гө, республиканын  чек ара жанындагы региондорунда соода комплекстерин,дүњ сатып алуу рынокторун түзүүгө багытталат.     Ишкердикти өнүктүрүү  чөйрөсүндө  көмүскө экономиканы мыйзамдашты-рууга, ишкердик иш-аракетти ченемдик жөнгө салуунун укуктук базасын оп-тималдаштыруу чегинде  лицензиялык-уруксат берүүчү документтердин санынжана ишкердик субъекттерине текшерүүлөрдүн санын кыскартууга өзгөчө ба-сым жасалат.     Болуп жаткан  процесстердин терс кесепеттерин төмөндөтүү үчүн жет-киликтүү баалар  боюнча социалдык-маанилүү товарларга калктын керектөө-лөрүнүн толук  камсыз болуусуна жетишүүгө, керектөө рыногунун импорттонкез карандылыгын  төмөндөтүүгө багытталган чараларды көрүү зарыл. Ушугабайланыштуу Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн иш-аракеттери товарды жыл-дыруунун туруктуу  системасын  камсыз  кылуучу жана монополиянын мүмкүнболуучу көрүнүштөрүнүн  алдын алуучу атаандаштык чөйрөнү түзүүгө багыт-талат, бул калк үчүн социалдык маанилүү товарлардын физикалык жана эко-номикалык жеткиликтүүлүгүнө өбөлгө түзөт, баалардын негизделбеген жого-рулоо мүмкүндүгүнө жол бербейт.     Мамлекеттин бюджетинин туруктуулугу инфляциянын темптерин төмөндө-түү маселесинде  акча-кредиттик саясатты колдоого багытталган рационал-дуу салык-бюджеттик саясатты жүргүзүү менен камсыз кылынат. Инфляциялыкбасымды төмөндөтүү максатында финансылык жыл бою бюджеттик каражаттардыбир калыпта  чыгымдоо, артыкчылыктуу эмес чыгымдарды токтото туруу сая-саты улантылат.  Бюджеттик уюмдардын финансылык тартибин катуулатуу та-лап кылынат.     Экономикалык өсүш  жана социалдык кепилдиктерди өз убагында каржы-лоо колдоого  алынат.  Салык-бюджеттик  саясаттын  негизги багыты болупбюджеттин бирдиктүү тартыштыгын кармап туруу жана азык-түлүк жана энер-гетикалык коопсуздукту камсыз кылуу болот.              4. Банк системасынын туруктуулугун камсыз кылуу      Иштеп жаткан  коммерциялык  банктардын туруктуу иш-аракетин камсызкылуу максатында  капиталдык базаны андан ары жогорулатуу зарыл. Бүтүн-дөй коммерциялык  банктардын ресурстук потенциалын жогорулатуу үчүн жа-рандардын жыйнаган акчаларына түрткү берүү жана аларды банк мекемелери-не тартуу механизмин иштеп чыгуу максатка ылайыктуу.     Банктардан депозиттердин  чыгарылып кетишине жол бербөө жана калк-тын банк мекемелерине ишенимин жогорулатуу үчүн депозиттерди камсыздан-дыруу боюнча  ордун толтуруу суммасын 20 мињ сомдон 100 мињ сомго чейинжогорулатуу керек.     Кыргыз Республикасынын  Өкмөтү тездетилген түрдө Депозиттерди кор-гоо фондун  түзүү жана анын иш-аракетин камсыз кылуу боюнча аракеттердикөрүшү зарыл.     Кредиттик тобокелдиктерди  төмөндөтүү  максатында  кыска  мөөнөттөкоммерциялык банктардын  активдеринин сапатына, анын ичинде алардын кү-рөө менен камсыз болушуна талдоо жүргүзүү керек. Эсептөө боюнча кредит-терди кайтарып бербөө боюнча коммерциялык банктардын потенциалдуу жого-туулары 1  млрд.  сомго  чейин  жетиши  мүмкүн. Терс тенденциялар өскөнучурда бул жоготуулар бир нече эсеге жогорулашы мүмкүн.     Ушуга байланыштуу  банктардын төлөм мүмкүнчүлүгү менен байланыштуупотенциалдуу көйгөйлөрдү  чечүү  боюнча тиешелүү чараларды көрүү зарыл.Күрөөнү камсыз  кылууга,  берилген  кредиттерди өз убактысында кайтарыпберүүгө байланыштуу  талаптарды жогорулатуу керек. Кредиторлордун укук-тарын коргоо,  күрөө  жол-жоболорун  жана мүлктү каттоо боюнча ченемдикукуктук базаны өркүндөтүү боюнча иштерди тездетүү керек.     Өтүмдүүлүктүн пайда  болуусунун баштапкы стадияларында анын потен-циалдуу көйгөйлөрүн  натыйжалуу  табууну жогорулатуу максатында банктыккөзөмөлдү күчөтүү керек. Ал үчүн банк тобокелдерин, алдын алуу система-сын кошо баалоо методологиясын андан ары өркүндөтүү талап кылынат.     Исламдык финансы  шаймандарын  кењейтүү жана жайылтуу зарыл. Чыга-рылган баалуу  кагаздарды  жөнгө салууну күчөтүү максатында Кыргыз Рес-публикасынын "Ипотекалык баалуу кагаздар тууралуу" жана "Турак жай сер-тификаттары жөнүндө" мыйзамдарын кабыл алуу керек.     Камсыздандыруу компаниялары  тарабынан  чет өлкөлүк камсыздандыруукомпанияларына кайрадан  камсыздандырууга жөнөтүлгөн каражаттар чет өл-көлүк өнөктөрдүн  банкроттуулугунун  же  төлөп  берүүгө мүмкүнчүлүгүнүнжоктугунун натыйжасында кайтарылып берилбей калган жагдайларга жол бер-бөө үчүн  мамлекеттин катышуусу менен улуттук кайрадан камсыздандыруучууюмдарды түзүү  аркылуу  камсыздандыруу компаниялары тарабынан кайраданкамсыздандырууга жөнөтүлүп жаткан акча каражаттарынын чыгарылып кетишиназайтуу зарыл. Ушуга байланыштуу Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн "Мам-лекеттин катышуусу менен улуттук кайрадан камсыздандыруучу уюмдарды тү-зүү жөнүндө" токтомунун долбоорун иштеп чыгуу зарылдыгы бар.     Камсыздандыруучу компанияларды кайрадан камсыздандырууга чет өлкө-гө жөнөтүлүп  жаткан  акча каражаттарынын бир бөлүгүн мамлекеттин каты-шуусу улуттук  кайрадан камсыздандыруучу уюмга которууга милдеттендирүүкерек. Мамлекеттин  катышуусу  менен  улуттук кайрадан камсыздандыруучууюмду түзүү  ата мекендик камсыздандыруу рыногунун финансылык ресурста-рынын чыгарылып кетишин төмөндөтүүгө, камсыздандыруу системасын өнүктү-рүүнү тездетүүгө  мүмкүндүк түзөт, жарандык жоопкерчиликти камсызданды-руунун милдетүү  түрлөрү боюнча калктын акча каражаттары Кыргыз Респуб-ликасынын финансылык  рыногунда  калат жана республиканы өнүктүрүү үчүнколдонулат.     Камсыздандыруу компанияларынын   тобокелдиктерин   төмөндөтүү үчүнмамлекеттик казыналык векселдердин (МКВ) жана чыгарылышы пландаштырылыпжаткан башка мамлекеттик баалуу кагаздарды Кыргыз Республикасынын Улут-тук банкынын  соода аянтынан баалуу кагаздар менен сооданы лицензиялан-ган уюштуруучунун  соода аянтына которуу, жайгаштыруу жана колдонуу бо-юнча ишти күчөтүү керек.                5. Азык-түлүк жана энергетикалык коопсуздук      5.1 Азык-түлүк коопсуздугу      2008-жылдын 11 айдын ичинде агрардык сектордогу оњ көрсөткүчкө ка-рабастан (100,5%), 2007-жылдын ушундай мезгилине карата өсүш темпи кыс-карып, өсүш  темпи  1,5  процентти түздү. Бул кант кызылчасын (-88,8%),чигиттүү пахтаны (-1,7%), тамекини (-7,9%), картөшкөнү (-3,2%) өндүрүү-нүн кыскарышынан улам келип чыкты.     Кыргызстандагы мал чарбасынын өсүш темпи КМШ мамлекеттеринин ичин-де эњ  төмөн. Аны Шериктештиктин мамлекеттер аралык статистикалык коми-тетинин Кыргызстан  мал чарбасы тармагындагы өсүш темпи эњ аз болгон үчмамлекеттин катарына кирген маалыматтары айгинелейт.     2009-жылы айыл чарба продукциясынын өндүрүш темптерин болжолдолгонтемпте сактоо үчүн азык-түлүк коопсуздугун камсыздоо жана жалпы калктынтамак-аш продуктуларына болгон керектөөлөрүн минималдык керектөө норма-сынан кем эмес түрдө канааттандыруу максатында төмөнкүдөй чараларды кө-рүү керек:     - айылда чарбакер субъекттерди ирилештирүүгө шарттарды түзүү;     - айыл чарба өндүрүүчүлөрүн минералдык жер семирткичтер, уулуу хи-микаттар, пестициддер, айыл чарба инвентарлары жана айыл чарба техника-сынын запас бөлүктөрү менен камсыз кылуу аркылуу кооперативдик кыймылдыөнүктүрүү;     - агроөнөр жай комплексинин (АӨК) продукциясынын өтүшүн камсыз кы-луу максатында  Мамлекеттик  материалдык  резервдер  фондуна айыл чарбапродукциясын тапшыруу  аркылуу бюджеттик ссуда жана кредиттердин ордунаэсеп кылуу иш аракеттери улантылмакчы;     - айыл чарба өндүрүүчүлөрүнүн жана кайра иштетүү ишканаларынын фи-нансылык абалын  жакшыртуу  үчүн  "Айыл Банк" ААКы тарабынан 100,0 млн.сом өлчөмүндө бюджеттик ссуда бөлүндү;     - республиканын  жер  фондуна  текшерүү  жүргүзүү жана Улуттук жерфондусун түзүү;     - кайра  иштетүүчү  ишканаларды сырье менен камсыз кылуу үчүн айылчарба продукцияларынын  стратегиялык  жактан  маанилүү түрлөрүн айдооготүрткү берүү;     - чакан жана орто бизнестин кредиттик мекемелерге жеткиликтүүлүгүнкењейтүү үчүн Ишкердикти өнүктүрүү фондун түзүү;     - "Вита-Кыргызстан" пилоттук кластерди жайылтуу.     Азык-түлүк коопсуздугун  камсыз  кылуу  үчүн  "Агропродкорпорация"ААКнын иштөөсүн  камсыз  кылуу  максатында  бюджеттик каражаттардан 810млн. сом бөлүнгөн.     Жыл сайын агрардык тармакка баардык финансылык мекемелер тарабынан2,6 млрд. сом суммасында кредиттер бөлүнүп турат жана бул тармактын ту-руктуу өнүгүүсүн  сакташ үчүн, ушундай дењгээлдеги каражат менен камсызкылууну келечекте да сакташ керек.       5.2. Энергетикалык коопсуздук      Республиканын көмүрдү, жаратылыш газын, нефть продуктуларын импор-ттоодон көз  карандылыгы, көптөгөн энергетикалык компаниялардын иштеши-нин натыйжалуулугунун  төмөндөшү, тармактардагы финансылык-экономикалыколуттуу кыйынчылыктар  жана  электроэнергетикадагы өндүрүштүк кубаттуу-луктардын тартыштыгы  өлкөнүн энергетикалык коопсуздугуна коркунуч кел-тирет. Жабдуулардын  моралдык жана техникалык эскирүүлөрү, отун өндүрүүтармактарындагы жетишпегендиктерден улам көмүр, нефть, газ казуу кескинтөмөндөдү. Электроэнергетикада  генератордук кубаттуулуктардын жайланы-шында жана түзүмүндө диспропорциялар, система түзүүчү электр тармагынынөткөрүү жөндөмдүүлүгүн чектөөчү жана керектөөчүлөрдү чектөө боюнча кор-кунучту жогорулатуучу жетишсиз өнүгүшү орун алууда. Абал электрэнергия-сын уурдоолор  жана  төлөбөгөндүктөр,  Токтогул суу сактагычында суунуназдыгынан улам экономика жана калкка электр энергиясын берүүлөрдү план-дуу чектөөлөр  менен байланышкан финансылык-экономикалык кризистен уламкыйындап барат.     Электр жана  жылуулук  энергияларына аны иштеп чыгарууга, берүүгө,бөлүштүрүүгө кеткен  чыгымдарды актабаган төмөн тарифтер, кайчылаш суб-сидия берүү тажрыйбасы, керектелген электроэнергияга болгон төлөмдөрдүнтолук жыйналбагандыгы, финансылык менеджменттин төмөн дењгээли, энерге-тикалык компаниялардын дебитордук карыздарынын чоњ дењгээли жана элект-рэнергиясынын жоготуулары  энергетикалык  компаниялардын иштешин, башкачарбакер субъекттер менен мамилелерин кыйындатып, ошондой эле республи-канын бюджетине  кредиттик  жана  салыктык милдеттенмелерин жөнгө салуубоюнча проблемаларды туудуруп жатат.     Кошумча проблемалар  көпкө созулган кургакчылык жана энергоресурс-тарга болгон  дүйнөлүк  баалардын өсүшү менен шартталды. 2008-2009-жыл-дардын кыш  мезгилине болгон даярдык 2007-жылга салыштырмалуу 3,5 млрд.куб.м. суунун  жетишпестиги  менен  мүнөздөлөт. 2009-жылы суу аз болгоншартта гидроэлектр  станциялардагы  электр энергиясын өндүрүү 9,7 млрд.кВтс, суммаланганы - 10,8 млрд. кВтс болмокчу. Кыш мезгилинде кубаттуу-луктун жеткен  чеги Токтогул суу сактагычында суунун көлөмү өтө аз бол-гон учурда  1500 МВт дењгээлинде тартыш болушу мүмкүн. Иштин мындай ре-жиминде Токтогул суу сактагычында суунун запасын топтоо кыйын болмокчу.     Кыргыз Республикасынын  Өнөр-жай,  энергетика жана отун ресурстарыминистрлигинин эсептөөсү боюнча 2009-жылы республиканын экономикасында-гы электр  энергиясынын  жалпы  жетишпегендиги 2 млрд. кВт сааттан ашыкболот.     Токтогул ГЭСинде  электрэнергияны  өндүрүүнү  азайтыш  үчүн Бишкекшаарынын ТЭЦинин  иштөө  жүгүн  жогорулатуу  керек, ал үчүн 95 млн. АКШдолл. (анын ичинде жаратылыш газын сатып алуу үчүн 59 млн. АКШ доллары,көмүргө - 32 млн. АКШ доллары, мазутка - 3,6 млн. АКШ доллары) жана ре-монттук иштерге  -  20 млн. АКШ доллары көлөмүндө финансылык каражаттаркерек.     Маселенин башка чечими болуп КМШ мамлекеттеринин башчыларынын сам-митинин жолугушууларындагы  жетишкен макулдашууларга ылайык башка өлкө-лөрдөн электрэнергиясын  импорттоо болушу мүмкүн. Импорттук электрэнер-гияны сатып алуу үчүн 100 млн. АКШ долларынан ашык каражат керек.     Энергетика секторуна инвестицияларды тартуу жана энергетика систе-масын модернизациялоо  максатында  бөлүштүрүүчү энергетикалык компания-ларды менчиктештирүү жүргүзүлөт.     Энергокомпаниялардын иштешинин  ачык-айкындыгын арттыруу зарыл, алүчүн кадрларды  тандоо  боюнча  комиссияга жана сатып алуу тендерлеринекатышуу укугу  менен ар бир компанияда керектөөчүлөрдүн ар кайсы топто-рунан Коомчулуктун өкүлдөр кењешин түзүү керек.     Энергосистемада коммерциялык жана техникалык коромжулуктарды азай-туу максатында төмөнкүдөй чараларды көрүү зарыл:     - электрэнергиясын  эсептөөнү жакшыртуу боюнча чаралардын комплек-син иштеп чыгуу;     - электрэнергиясын бөлүштүрүү системасындагы жоготууларын төмөндө-түү жана  каражат жыйноону жогорулатуу боюнча методдорду жайылтууга ка-рата рекомендацияларды  иштеп чыгуу жана компаниялардын жетекчилери ме-нен кызматкерлерин окутуу;     - Токтогул  суу  сактагычында  керектүү  суу дењгээлин сактоо үчүнэлектрэнергиясын керектөөнү азайтуу режимин 33 процент дењгээлинде кар-моо.     Энергокомпаниялардын финансылык  абалын  турукташтыруу  максатындатөмөнкү маселелерди чечүү зарыл:     - дебитордук  карыздар боюнча талдоо жүргүзүү жана реалдуу өндүрү-лүүчү суммаларды аныктоо;     - карыздарды  жоюу  графигин иштеп чыгуу аны аткарууну мүлктү алыпкоюу боюнча соттун чечимдерин аткарууга чейин же башка натыйжалуу чара-ларды көрүүнү камсыздоо.     Суу-энергетика секторунда  борбордук  азиялык республикалардын ту-руктуу кызматташтыгын камсыздоо максатында:     - чектеш  мамлекеттердин  Кыргыз Республикасынын суу-энергетикалыкобъектилеринин эксплуатациялык  чыгымдарына  үлүштүк  катышуусу жөнүндөмакулдашууга жетишүү боюнча чараларды көрүү;     - нормалдуу,  кургакчыл,  жаанчыл  жылдарды  эсепке алуу менен көпжылдык келечекке макулдашууга жетишүү боюнча чараларды көрүү.     Чакан гидроэнергетиканы  өнүктүрүүнү  тездетүү маселесин кароо ке-рек.              6. Ички суроо-талапты колдоо, жагымдуу ишкердик               жана инвестициялык чөйрөнү түзүү аркылуу                     экономикалык өсүштү камсыздоо      Терс кризистик көрүнүштөрдүн таасиринин жогорулоо шарттарында эко-номикалык өсүштү колдоо үчүн ишкердикке максималдуу жагымдуу шарттардынболушу талап кылынат.     Бул багытта Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан ишкердик субъ-екттерине текшерүүлөрдүн  санын кыскартууга, "Колокол" программасын ак-тивдештирүүгө жана кењейтүүгө, ишкердикти жөнгө салган ченемдик укуктукактыларды оптималдаштыруунун  чегинде лицензиялык-уруксат берүүчү доку-менттердин санын  кыскартууга,  чакан  жана орто ишкердик субъекттеринефинансылык жардам  көрсөтүүгө, көмүскө экономиканы мыйзамдаштырууга өз-гөчө басым жасалат.     Кыргыз Республикасынын Экономикалык өнүктүрүү жана соода министри-нин 2008-жылдын  2-апрелиндеги  N 62 буйругу менен бекитилген "Колокол"программасынын натыйжалуулугун жогорулатуу максатында анын жањы статусубекитилет. Ушул  Программанын чегинде Кыргыз Республикасынын Финансылыкполиция кызматы,  Кыргыз Республикасынын Башкы прокуратурасы жана башкамамлекеттик органдар менен өз ара аракеттенүүнүн жањы механизмдери кол-донулат.     Лицензиялык-уруксат берүүчү  чөйрөдө ишкердикти жөнгө салуунун че-немдик укуктук  базасын оптималдаштырууну жүргүзүү боюнча иштер уланты-лат. Бул  үчүн Регулятивдик таасирди талдоо секретариаты (РТТ) түзүлөт,анын негизги милдеттери лицензиялык-уруксат берүүчү чөйрөдө бардык кол-донуудагы ченемдик  укуктук актыларга инвентаризация жүргүзүү жана "Иш-кердик иш-аракетти  жөнгө салуунун ченемдик укуктук базасын оптималдаш-тыруу жөнүндө"  Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ченемдик укуктук акты-лардын шайкеш келгендиги же шайкеш келбегендиги жөнүндө корутундуну да-ярдоо болот.     Ошондой эле,  аткаруу бийлик органдары жана жергиликтүү өз алдынчабашкаруу органдары тарабынан лицензиялык-уруксат берүүчү чөйрөдө ченем-дик укуктук актыларды кабыл алууга мораторийдин талаптары аткарылат.     Ишкердикти өнүктүрүү үчүн терс фактор берилип жаткан кредиттер бо-юнча проценттик  ставкалардын өсүшү болду, ушуга байланыштуу ишкердиктиөнүктүрүүнү мамлекеттик  колдоонун маанилүү багыты экспорттук-импорттукбагыттагы ишкердиктин субъекттерине жана кредиттер боюнча процентти тө-лөөгө чыгымдардын  бөлүгүн  кайтарып берүүгө тамак-аш азыктарын өндүрүүжана кайра  иштетүү  секторлоруна субсидия берүүнүн көлөмүн жогорулатуубоюнча чараларды көрүү болот.     Көмүскө экономиканы мыйзамдуу секторго которуу үчүн 2009-2010-жыл-дарга көмүскө экономиканы мыйзамдаштыруу боюнча иш-чаралардын планы иш-телип чыгат,  ал төмөнкү милдеттерди чечүүнүн эсебинен көмүскө экономи-каны мыйзамдаштырууну камсыз кылууга мүмкүндүк түзөт:     - капиталды жана мүлктү мыйзамдаштыруу;     - көмүскө  экономиканын  кээ бир секторлорун мыйзамдаштыруу боюнчачараларды ишке ашыруу;     - көмүскө  экономиканын  масштабдарын  аныктоо боюнча изилдөөлөрдүжана ачык  бизнес чөйрөсүн түзүү боюнча түшүндүрүүчү маалыматтык кампа-нияларды жүргүзүү.     Ишкердикти колдоонун сунуш кылынган чаралары кризистин шарттарындаэкономиканын эњ  аялуу  сектору катары, ишкердикти толук өнүктүрүү үчүнжагымдуу шарттарды түзүүгө мүмкүндүк берет.     Тышкы соода саясаты чөйрөсүндө чет өлкөлөр менен соода байланышта-рын кењейтүүгө  жана  терењдетүүгө багытты аныктоо зарыл. Атаандаштыккажөндөмдүүлүктү жогорулатуу  жана кыргыз товарларынын жана кызматтарынынэкспортторун колдоо,  тышкы соода иш-аракетин ишке ашырууда ишкерлердинчыгымдарын төмөндөтүү боюнча иштер улантылат.     Негизги соода  өнөк-өлкөлөр  тарабынан суроо-талап кыскарган шарт-тарда экспортту колдоого өзгөчө көњүл бөлүнөт.     Ушул максаттарга жетишүү үчүн Өкмөт тарабынан төмөнкү чаралар ишкеашырылат:     - тышкы  соодада тоскоолдуктарды кыскартуу, анын ичинде "бирдиктүүтерезе" принцибин  киргизүү;  тышкы соода иш-аракетин ишке ашырууда ке-ректүү документтердин  тизмесин азайтуу аркылуу, натыйжада бул инвести-циялык климаттын жакшырышына таасирин тийгизет жана ишкерлердин чыгымынкыскартат;     - чет  мамлекеттердин  сатуу рынокторунун өзгөчөлүктөрүн эске алууменен кыргыз  өндүрүүчүлөрүнүн экспорттук продукциясын жылдырууга көмөккөрсөтүү. Ата мекендик өндүрүүчүлөргө өндүрүштү өнүктүрүү үчүн инвести-цияларды тартуу  жана алардын продукциясынын экспорту үчүн өнөктүк бай-ланыштарды түзүүдө  жардам көрсөтүү боюнча кыргыздардын чет өлкөлөрдөгүмекемелерин жана соода өкүлчүлүктөрдүн институтун активдештирүү аркылууэкономикалык дипломатиянын шаймандарын колдонуу зарыл;     - 2014-жылга чейин Сооданы өнүктүрүү стратегиясын кабыл алуу, андасооданы өнүктүрүүгө  жана экспорттук өсүш үчүн шарттарды түзүүгө багыт-талган иш-чаралар чагылдырылат;     - тышкы  рыноктордо кыргыз экспорттук продукциясынын атаандаштыккажөндөмдүүлүгүн жогорулатуу  үчүн соода өнөк-өлкөлөр тарабынан тарифтик,тарифтик эмес жана транзиттик тоскоолдуктарды четтетүү;     - республиканын  чек  ара жанындагы райондорунда соода комплексте-рин, дүњ-сатып  алуу рынокторун түзүү, бул сооданы ишке ашыруунун шарт-тарын жакшыртууга жана айыл чарба продукциясынын экспортун жогорулатуу-га мүмкүндүк түзөт.     Чийки затка жана азык-түлүк товарларына карата импорттук баалардынжогорулашына байланыштуу коркунуч пайда болгон учурда Өкмөт бажы-тариф-тик саясаттын  шаймандарын  колдонуу  аркылуу жеткиликтүү баалар боюнчаички рыноктун  керектөөлөрүн жабуу үчүн ташылып келинген товарларга ка-рата бажы алымдарын жөнгө салат.     "Финансылык ишеним" кризисинин коркунучу өлкөлөрдүн ортосунда соо-да ташып жеткирүүлөрүн мурдагыдай сатуу принциби боюнча эмес, алдын алатөлөө принциби боюнча ишке ашырууга алып келет. Ушуга байланыштуу чаканжана орто ишканалар кошумча каражаттарга муктаж болушат. Алардын керек-төөлөрүн жабуу  максатында  өзүнүн өндүрүшү үчүн керектүү материалдардыжана жабдууларды  сатып  алууну  ишке ашырууда аларга финансылык колдоокөрсөтүү үчүн  коммерциялык  банктар аркылуу кредиттик линияны ачуу за-рыл.     Ички сооданы  өнүктүрүүдө  Өкмөттүн иш-аракети товарды жылдыруунунтуруктуу системасын камсыз кылуучу жана монополиянын көрүнүштөрүнүн ал-дын ала  алуучу  атаандаштык  чөйрөнү түзүүгө багытталат, бул баалардыннегизделбеген жогорулоо мүмкүнчүлүгүн жокко чыгаруу аркылуу калктын со-циалдык-маанилүү товарларга  физикалык жана экономикалык жеткиликтүүлү-гүнө көмөк көрсөтөт.     Республиканын соода  өнөк-өлкөлөрүндөгү  финансылык кризистин терстаасири күчөсө  ушул өлкөлөрдө кыргыз товарларына карата суроо-талаптанкыскарышы күтүлөт.  Валюталык  келүүлөрдүн  кыскарышы  биринчи кезекте,республикада өндүрүлбөгөн  азык-түлүк  товарларынын импортун сатып алуукоркунучун пайда  кылат.  Республикада азык-түлүктүн критикалык көлөмүнтолтурууну камсыз кылуу үчүн тамак-аш азыктарынын негизги продуктуларынсатып алууну камсыз кылуу керек, буга республиканын бюджетинде 390 млн.АКШ долларынан  жогору  сумманы кошумча кароо керек. Сооданын жањы фор-маттарын өнүктүрүү,  ата мекендик өндүрүүчүлөр тарабынан өзүнүн продук-циясын сатуу  үчүн  соода  тармагын  кењейтүү, ошондой эле кошумча айылчарба рынокторун  түзүү  жана  "эс алуу күнү" жармањкесин уюштуруу үчүнжагымдуу шарттарды  түзүү маанилүү фактор болуп эсептелет. Ушуга байла-ныштуу товарлардын  дүњ жүгүртүүсүн уюштуруу боюнча кызматтарды көрсөт-көн чарбакер  субъекттердин (товардык биржалар, дүњ рыноктор, жармањке-лер) иш-аракетин жөнгө салуунун ченемдик укуктук базасын өркүндөтүү за-рыл.     Республиканын керектөө рыногунун импорттон кез карандылыгын төмөн-дөтүүгө багытталган  чараларды  көрүү зарыл. Рынокту ата мекендик өндү-рүштүн продукциясы  менен  толтурууга,  айыл  чарба продукцияларын өнөржайлык кайра иштетүүнүн көлөмдөрүн өстүрүүгө жана соода-өнөр жай топто-рун түзүүгө  багытталган  иш-чаралардын  комплекстүү планын иштеп чыгуужана ишке  ашыруу  калктын  негизги  азык-түлүк товарларына жеткиликтүүбаалар боюнча камсыз болуусун жакшыртууга мүмкүндүк түзөт.     Ички суроо-талапка  түрткү берүү аркылуу өлкөнүн экономикалык өсү-шүн колдоо үчүн төмөнкүлөр пландаштырылууда:     - социалдык  турак жайды куруу боюнча комплекстүү программаны жай-ылтуу. Бул  үчүн өлкөнүн бюджетинен 1 млрд. сомдон кем эмес сумма бөлүүкерек. Программада мамлекеттик-жеке өнөктөштүк механизми колдонулат;     - ата  мекендик ишканаларда мамлекеттик заказдарды жайгаштыруу бо-юнча чараларды керүү;     - маанилүү  инфраструктуралык  долбоорлорду ишке ашыруу боюнча иш-терди жүргүзүү. Кийинки жылы 3 млрд. сомдон кем эмес бөлүү пландаштыры-лууда;     - Кыргыз Республикасынын Өнүктүрүү фонду өзүнүн ишин баштайт. Бугабюджеттен 600  млн. сом бөлүнүп берилүүдө, алар ири эл чарба долбоорло-рун ишке ашырууга сарпталат;     - өлкөдө ишкердик климатты жакшыртуу боюнча иш улантылат.     Чет элдик  капиталдын белгиленген чыгарылышына байланыштуу негизгикөйгөйлөрдүн бири  чет  элдик  инвестицияларды ички инвестициялар менентолтуруу көйгөйү  болууда.  Бул  багытта  артыкчылык катары экономиканыөнүктүрүүгө орто  мөөнөттүү жана узак мөөнөттүү баалуу кагаздарды чыга-руу болушу  керек. Ушуну менен катар инвесторлор тарабынан ишенимди жо-горулатуу боюнча бир катар чараларды көрүү керек.     Жылына 6-7 процент дењгээлинде туруктуу экономикалык өсүштү камсызкылуу үчүн  Кыргыз Республикасына ички дүњ продуктудан 15-17 проценттиндењгээлиндеги чет  элдик  тике  инвестициялардын  жыл  сайын келүүсү же500-700 млн. АКШ доллары керек. 2003-жылдан тартып ИДПда чет элдик тикеинвестициялардын үлүшүнүн   динамикасы   2007-жылы   11  процентти жана2008-жылдын 9  айы үчүн 13,1 процентти түзүп, туруктуу өсүштү көрсөтүү-дө. Болжолдоо  маалыматтары  боюнча  тике инвестициялардын ИДПга каратапроценттик катышы  10 процентти түзөт, бул 150-200 млн. АКШ доллары өл-чөмүндө өлкөнүн экономикасына инвестициялардын жетишсиздигин көрсөтөт.     Ушуга байланыштуу күчтүү финансылык институттарды  түзүү  маселесипайда болууда. Мында төмөнкүдөй бир катар чараларды көрүү зарыл:     - уставдык капиталында Өкмөттүн ири үлүшү менен инвестициялык-кре-диттик банкты  түзүү.  Банктын иш-аракетинин артыкчылыгы узак мөөнөттүүнегизде ири  инвестициялык долбоорлорду каржылоо болот. Ушуну менен ка-тар, капиталдардын  мунапысы  тууралуу  мыйзамды иштеп чыгуу жана кабылалуу керек,  бул  каражаттардын ири агымын шарттайт, алар артыкчылыктуудолбоорлорду каржылоого багытталышы мүмкүн;     - Инвестицияларды өнүктүрүү, атаандаштыкка жөндөмдүүлүк жана илге-рилетүү агенттигин  түзүү, анын иш-аракети мамлекеттик инвестициялардынпрограммалары, мамлекеттик  карыздарды  башкаруу,  өлкөнүн экономикасынөнүктүрүүгө олуттуу  салым  кошууга жөндөмдүү долбоорлорду аныктоо жанадаярдоо, агенттик  тарабынан даярдалган артыкчылыктуу долбоорлорду ишкеашыруу үчүн  инвесторлорду максаттуу издөө, долбоорлорду толук тапшырыпберүүгө чейинки программалар боюнча мамлекеттик каражаттарды натыйжалууколдонууну максималдаштырууга арналат;     - Пайлык  инвестициялык  фондду түзүү, анын Кыргыз Республикасынынаймагында иштеп  жаткан пайлык инвестициялык фонддордон негизги өзгөчө-лүгү акча  каражаттары Россия Федерациясында жана Казакстан Республика-сында эмгектенген  кыргыз мигранттарынан тартылгандыгы. Пайлык инвести-циялык фонддун уставдык капиталы 1,5 млн. сомду түзүшү керек;     - мамлекеттик камсыздандыруу компаниясын түзүү, анын уюштуруучула-ры Кыргыз  Республикасынын Өкмөтү жана Инвестициялык-кредиттик банк бо-лот. Мамлекеттик  камсыздандыруу  компаниясын  түзүүнүн негизги максатыинвестициялоо объекттерин  курууда жана колдонууда пайда болгон ар кан-дай тобокелдерден,  анын ичинде саясий тобокелдерден инвесторлорду кам-сыздандыруу.     Инвестициялардын глобалдуу  рыногунда  Кыргыз  Республикасынын ка-дыр-баркын, атаандаштыкка  жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу боюнча иш уланты-лат, ал жерде маанилүү ролду Дүйнөлүк банктын "Бизнес жүргүзүү" долбоо-ру сыяктуу эл аралык рейтингдер ойношот.     Реформанын ийгилиги "Бизнес жүргүзүү" индикаторун жакшыртуу боюнчареформанын экинчи этабын аткаруу үчүн бул процесске бардык кызыкдар ми-нистрликтердин жана  ведомстволордун активдүү тартылышынан көз каранды.Кыргызстан отчеттун жыйынтыгы боюнча 2009-жылы ушул рейтинг боюнча дүй-нөнүн алдыњкы 50 өлкөсүнүн катарына кириши керек.     Дүйнөлүк экономикалык  форумдун алкагында "Глобалдуу атаандаштыккажөндөмдүүлүк индекси"  жана  Мурас фондунун алкагында "Экономикалык эр-киндиктердин индекси"  сыяктуу  индекстер боюнча өлкөнүн рейтингин жак-шыртууга карата чаралар көрүлөт.     Кризистик көрүнүштөргө  аз дуушар болгон, инвестициялык тез кайта-рымга ээ  болгон:  айыл чарба, тамак-аш азыктарын, эл керектөөчү товар-ларды өндүрүү, жењил өнөр жай секторлоруна инвестициялык агымдарды кай-радан бөлүштүрүүнү караштыруу керек.                 7. Калктын аялуу катмарын даректүү коргоо      Өкмөт мамлекеттик  жөлөкпулдун  өлчөмүн  35 сомго көбөйтүү аркылуударектүү социалдык жардам көрсөтүүнүн эсебинен баалардын өсүшүнүн калк-тын аялуу катмарларына тийгизген таасирин басањдатуу боюнча иш-чаралар-ды мындан ары улантмакчы. Баштапкы этапта бул кошумча төлөөлөр Дүйнөлүкбанктын грантынын,  ошондой эле башка донордук уюмдардын, республикалыкбюджеттин эсебинен каржыланат.     Улгайган адамдардын жашоо шарттарын жакшыртуу үчүн пенсиянын орто-го өлчөмүн жогорулатууга кошумча каражаттар талап кылынат.     Төмөнкү багыттар боюнча иш-чаралар жүргүзүлмөкчү:     - ушул жылы жогорулатылган бирдиктүү ар айлык жөлөкпул боюнча мил-деттемелерди аткаруу;     - эмгек  акы төлөө, Кыргыз Республикасынын Социалдык фондуна чеге-рүүлөр, аз  камсыз үй-бүлөлөргө жана жарандарга жөлөкпулдар боюнча бюд-жеттин мөөнөтү өтүп кеткен жањы төлөм милдеттенмелерин болтурбоо;     - мамлекеттин  социалдык кепилдиктерин толук жана өз убагында кар-жылоо;     - мамлекеттик колдоо көрсөтүүнүн даректүүлүгүн жогорулатуу;     - социалдык кызмат көрсөтүү системасын реформалоо жана өнүктүрүү;     - пенсиялык  системанын финансылык туруктуулугун камсыз кылуу, булкамсыздандыруу төлөмдөрүн жыйноону жакшыртууну, камсыздандыруу тарифте-рин оптималдаштырууну,  эмгек  мигранттарын  камсыздандырууга  көбүрөөктартууну, пенсиялык системага топтоо элементтерин киргизүүнү көздөйт.     Эгин, отун,  айыл чарба техникасын сатып алууга, эмгек акысын жанатамактануу нормаларын  жогорулатууга байланышкан чыгымдар боюнча саясатулантылат. Мамлекеттик  башкаруу  секторундагы эмгек акы фондунун өсүшүреалдуу ИДПнын темпинин өсүшү менен чектелет.     Жогоруда көрсөтүлгөн  саясаттын алкагында максаттарга жана милдет-терге жетишүү  ушул Планга тиркемеде көрсөтүлгөн иш-чараларды ишке ашы-руу аркылуу жүзөгө ашырылат.

 

8. Кризистин Кыргыз Республикасынын эмгек рыногуна таасирин инималдаштыруу

(КР Өкмөтүнүн 2009-жылдын 15-августундагы №535 токтомунун редакциясына ылайык)

 

Кыргыз Республикасынын эмгек рыногу көп өзгөрмөлүүлүгү менен айырмаланат. Иш берүүчүлөр кризистүү шартта ишкананын экономикалык проблемалары менен алектенишип, кызматкерлерди болсо жетекчиликтин демилгеси боюнча отпускага жиберишет же бошотушат. Мындай абал эмгек рыногу жумушсуздар менен толукталышына шарт түзүүдө (кызматкерлер өз каало олору боюнча бошонушат жана жаңы иш издеп жүрүшөт), бул социалдык жаңы кыйынчылыктардын көрсөт- күчү болуп эсептелет.

Кыргыз Республикасынын Миграция жана ишке орноштуруу боюнча мамлекеттик комитетинин маалыматы боюнча, 2009-жылдын февралында 68 ишкана кызматкер- лерди бошоткону жөнүндө билдиришкен, 865 адам штатты кыскартуу боюнча бошотулган, 447 адамды бошотуу белгиленген, 11482 адам акы төлөнбөчү отпускада жүрөт жана 3450 адам толук эмес иш күн режиминде иштеп жатышат.

Кыскартуу боюнча бошотулгандардын арасынан эң көп саны өнөр жайда белгиленген, анда 620 адам, же кыскартуу боюнча бошотулгандардын 72 проценти кыскартылган.

2009-жылдын январынын ичинде ишке орноштуруу кызматына 12,2 миң адам кайрылып, 5,3 миң адам иш издеп жүргөндөр катары катталган.

Мындан тышкары, дүйнөдөгү экономикалык кризис күчөп жаткан шартта эмгек рыногундагы кыйынчылык эмгектик мигранттардын кайтып келишине түрткү болушу мүмкүн.Ушуга байланыштуу Кыргыз Республикасынын эмгек рыногунда төмөнкүдөй багыттар боюнча иш жүргүзүү зарыл, алар:

- иш менен камсыздалууга көмөктөшүү үчүн бөлүнчү каражаттарды топтоонун эсебинен айыл жеринде экономикалык натыйжаны камсыздоочу ишке орноштуруу боюнча чакан долбоорлорду ишке ашыруу (арыктарды тазалоо, чарба ичиндеги жолдорду, көпүрөлөрдү куруу жана оңдоо);

- коомдук жумуштар боюнча иш орундарды түзүү;

- майда кредиттерди берүү жолу менен жаңы иш орундарды түзүү;

- жумушсуздук боюнча пособиелерди берүү.

 

 

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн

Аппарат жетекчиси - министри М.Исмаилов

 

 

  Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн

2008-жылдын 26-декабрындагы

№ 734 токтому менен

бекитилген

 

Кыргыз Республикасынын экономикасына дүйнөлүк

финансылык кризистин кесепеттерин минималдаштыруу

жана экономикалык өсүштүн темптерин сактоо боюнча

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн

ИШ-АРАКЕТТЕР ПЛАНЫ

 

(КР Өкмөтүнүн 2009-жылдын 15-августундагы №535 токтомунун редакцясына ылайык)

-----------------------------------------------------------------------|N |  Иш-чаралар  |  Ишке ашыруунун түрү  |    Ишке   |    Жооптуу    ||  |              |                       | ашыруунун |  аткаруучулар ||  |              |                       |  мөөнөтү  |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||1 |Экономикалык  |Финансылык каражаттар  |2009-жылдын|Өнүктүрүү      ||  |өсүшкө        |менен камсыз кылуу     |1-мартына  |фонду, Финмин  ||  |көмөктөшүү    |жана Өнүктүрүү фондун  |чейин      |               ||  |              |ишке киргизүү          |           |               ||  |              |-----------------------|-----------|---------------||  |              |Экономиканын реалдуу   |Дайыма     |"Айыл банк" ААК||  |              |секторунун ишканаларын |           |(макулдашуу    ||  |              |кайра каржылоого "Айыл |           |боюнча),       ||  |              |банк" ААКынын жана     |           |Ишкердикти     ||  |              |Ишкердикти колдоо      |           |колдоо фонду   ||  |              |фондунун кредиттик     |           |(макулдашуу    ||  |              |ресурстарын максаттуу  |           |боюнча) Финмин,||  |              |пайдаланууну камсыз    |           |Улуттук банк   ||  |              |кылуу                  |           |(макулдашуу    ||  |              |                       |           |боюнча)        ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||2 |"Вита         |Кыргыз Республикасынын |2009-жылдын|Экономсоодамин ||  |Кыргызстан"   |Өкмөтүнүн токтому      |марты      |               ||  |пилоттук      |Практикалык иш-чаралар |           |               ||  |кластерин ишке|                       |           |               ||  |киргизүү      |                       |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||3 |Бюджеттик     |Практикалык иш-чаралар,|2009-жылдын|Өнөржайэнермин,||  |каражаттардын |Кыргыз Республикасынын |февралы    |Мамлекеттик    ||  |эсебинен      |Өкмөтүнүн токтому      |           |мүлк комитети, ||  |сатылып       |                       |           |Финмин         ||  |алынуучу өнөр |                       |           |               ||  |жай           |                       |           |               ||  |продукцияларын|                       |           |               ||  |даярдоого     |                       |           |               ||  |бюджеттик     |                       |           |               ||  |уюмдардын, аны|                       |           |               ||  |ичинде күч    |                       |           |               ||  |структуралары-|                       |           |               ||  |нын           |                       |           |               ||  |энергетикалык |                       |           |               ||  |сектордун     |                       |           |               ||  |керектөөлөрүн |                       |           |               ||  |эске алуу     |                       |           |               ||  |менен,        |                       |           |               ||  |билдирмелерин |                       |           |               ||  |ата мекендик  |                       |           |               ||  |ишканаларга   |                       |           |               ||  |максималдуу   |                       |           |               ||  |жайгаштыруу   |                       |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||4 |"Майлуу-Суу   |Кыргыз Республикасынын |2009-жылдын|Өнөржайэнермин,||  |электр лампа  |Өкмөтүнүн токтомунун   |I кварталы |Финмин,        ||  |заводу"       |долбоору               |           |министрликтер  ||  |акционердик   |                       |           |жана           ||  |коомунда      |                       |           |ведомстволор,  ||  |мамлекеттик   |                       |           |бюджеттик      ||  |заказдын      |                       |           |уюмдар,        ||  |алкагында     |                       |           |жергиликтүү    ||  |(компакттуу   |                       |           |мамлекеттик    ||  |энергия       |                       |           |администрация- ||  |үнөмдөөчү     |                       |           |лар, Бишкек    ||  |КЭЛЛ          |                       |           |жана Ош        ||  |люминисценттүү|                       |           |шаарларынын    ||  |лампочкалар)  |                       |           |мэриялары,     ||  |энергия       |                       |           |"МСЭЛЗ" АК     ||  |үнөмдөөчү     |                       |           |(макулдашуу    ||  |лампочкаларды |                       |           |боюнча)        ||  |чыгарууну     |                       |           |               ||  |жандандыруу   |                       |           |               ||  |жана өндүрүүнү|                       |           |               ||  |өнүктүрүү     |                       |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||5 |"Кыргыз       |Бишкек ш. мэриясынын   |2009-жыл   |Бишкек шаарынын||  |Республикасы- |чечими                 |           |мэриясы,       ||  |нын Жењил өнөр|                       |           |Өнөржайэнермин,||  |жайы" ассоциа-|                       |           |"Жењил өнөр    ||  |циясынын      |                       |           |жай"           ||  |катышуусу ме- |                       |           |ассоциациясы   ||  |нен Бишкек ш. |                       |           |(макулдашуу    ||  |чегинде тигүү |                       |           |боюнча)        ||  |технополисин  |                       |           |               ||  |жана жањы     |                       |           |               ||  |тигүү         |                       |           |               ||  |ишканаларын   |                       |           |               ||  |уюштуруу      |                       |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||6 |Чет өлкөлүк   |Токтомдун долбоору,    |2009-жыл   |Финмин,        ||  |кредиттер,    |"2010-жылга            |           |Өнөржайэнермин,||  |техникалык    |республикалык бюджет   |           |Айылсуучарбамин||  |кредиттер жана|жөнүндө" Кыргыз        |           |               ||  |бюджеттик     |Республикасынын Мыйзам |           |               ||  |ссудалар      |долбооруна             |           |               ||  |боюнча өнөр   |өзгөртүүлөрдү жана     |           |               ||  |жай           |толуктоолорду киргизүү |           |               ||  |ишканаларынын |тууралуу" Кыргыз       |           |               ||  |карызын       |Республикасынын Мыйзам |           |               ||  |реструктура-  |долбоору               |           |               ||  |лаштырууну    |                       |           |               ||  |жүргүзүү      |                       |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||7 |          (КР Өкмөтүнүн 2009-жылдын 15-августундагы №535                      токтомунун редакцясына ылайык)   |               |  |--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||8 |Көмүскө       |2008-2010-жылдарга     |2008-жылдын|Экономсоодамин ||  |экономиканын  |Кыргыз Республикасында |декабры    |               ||  |масштабын жана|көмүскө экономиканы    |           |               ||  |көлөмүн       |мыйзамдаштыруу боюнча  |           |               ||  |азайтуу       |иш-чаралардын планын   |           |               ||  |              |бекитүү жөнүндө Кыргыз |           |               ||  |              |Республикасынын        |           |               ||  |              |Өкмөтүнүн токтомун     |           |               ||  |              |кабыл алуу             |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||9 |1. "Бирдиктүү |Кыргыз Республикасынын |2009-жыл   |Экономсоодамин,||  |терезе        |Өкмөтүнүн токтомун     |           |МБК, Айылсуу-  ||  |борбору"      |кабыл алуу             |           |чарбамин,      ||  |мамлекеттик   |                       |           |Саламатсакмин, ||  |ишканасын     |Кыргыз Республикасынын |Дайыма     |ТИМ,           ||  |түзүү.        |Өкмөтүнүн токтомун     |           |Транскоммин    ||  |2. Тышкы соода|кабыл алуу             |           |               ||  |жүргүзүүдөгү  |                       |           |               ||  |болгон        |                       |           |               ||  |тоскоолдук-   |                       |           |               ||  |тарды, анын   |                       |           |               ||  |ичинде        |                       |           |               ||  |"Бирдиктүү    |                       |           |               ||  |терезе"       |                       |           |               ||  |системасын    |                       |           |               ||  |киргизүү      |                       |           |               ||  |жана тышкы    |                       |           |               ||  |соода         |                       |           |               ||  |иш-аракетин   |                       |           |               ||  |ишке ашыруу   |                       |           |               ||  |учурунда      |                       |           |               ||  |керектүү      |                       |           |               ||  |документ-     |                       |           |               ||  |тердин        |                       |           |               ||  |тизмесин      |                       |           |               ||  |азайтуу       |                       |           |               ||  |аркылуу       |                       |           |               ||  |кыскартуу     |                       |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||10|Кыргыз        |Чет өлкөлөрдө жармањке |Дайыма     |Экономсоодамин,||  |Республикасы- |жана көргөзмөлөрдү     |           |МБК,           ||  |нын соода     |уюштуруу, кыргыз       |           |Айылсуучарба-  ||  |өкүлчүлүктөрү |продукцияларынын       |           |мин,           ||  |жана чет      |потенциалдуу           |           |Саламатсакмин, ||  |өлкөлөрдөгү   |керектөөчүлөрүнүн      |           |ТИМ,           ||  |мекемелери    |маалымдуулугун         |           |Транскоммин    ||  |аккредиттел-  |жакшыртуу.             |           |               ||  |ген чет       |Республиканын          |           |               ||  |мамлекеттерде |ишканаларынын чет      |           |               ||  |сатып өткөрүү |өлкөлүк өнөктөштөр жана|           |               ||  |рынокторун    |инвесторлор менен      |           |               ||  |эске алуу     |карым-катнашын жана    |           |               ||  |менен кыргыз  |байланышын тартипке    |           |               ||  |өндүрүүчүлөрү-|келтирүү               |           |               ||  |нүн           |                       |           |               ||  |экспорттук    |                       |           |               ||  |продукцияларын|                       |           |               ||  |жылдырууга    |                       |           |               ||  |көмөк         |                       |           |               ||  |көрсөтүү      |                       |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||11|         (КР Өкмөтүнүн 2009-жылдын 15-августундагы №535                       токтомунун редакцясына ылайык)  |               |     |--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||12|Ички дүњ кире |Дүйнөлүк банктын "Дуинг|2009-жылдын|Экономсоодамин ||  |продуктунун   |бизнес" программасынын |I кварталы |               ||  |15-17 проценти|2-этабын ишке ашыруу   |           |               ||  |же 500-700    |                       |           |               ||  |млн. АКШ      |                       |           |               ||  |доллары       |                       |           |               ||  |дењгээлинде   |                       |           |               ||  |чет өлкөлүк   |                       |           |               ||  |түз инвести-  |                       |           |               ||  |циялардын жыл |                       |           |               ||  |сайын келишин |                       |           |               ||  |камсыз кылуу  |                       |           |               ||  |Финансылык    |                       |           |               ||  |институттарды |                       |           |               ||  |түзүү         |                       |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||13|Туруктуу      |Дүйнөлүк экономикалык  |2009-жылдын|Экономсоодамин ||  |экономикалык  |форумдун алкагында     |I кварталы |               ||  |өсүштү        |"Глобалдуу             |           |               ||  |камсыз кылуу  |атаандаштыкка          |           |               ||  |              |жөндөмдүүлүк индекси"  |           |               ||  |              |жана Мурастар фондунун |           |               ||  |              |алкагында "Экономикалык|           |               ||  |              |эркиндиктин индекси"   |           |               ||  |              |сыяктуу эл аралык      |           |               ||  |              |индекстер боюнча       |           |               ||  |              |өлкөнүн рейтингин      |           |               ||  |              |жакшыртуу              |           |               ||  |              |-----------------------|-----------|---------------||  |              |Төмөнкүлөр боюнча сунуш|2009-жылдын|Экономсоодамин,||  |              |киргизүү:              |1-февралы  |Мамархкурулуш, ||  |              |инвестициялык-кредиттик|           |Айылсуучарба-  ||  |              |банкты түзүү жана      |           |мин,           ||  |              |каржылоо;              |           |Өнөржайэнермин,||  |              |- социалдык турак жай  |           |Мамгеология    ||  |              |куруу;                 |           |               ||  |              |- инвестициялык        |           |               ||  |              |агымдарды кайра        |           |               ||  |              |бөлүштүрүү;            |           |               ||  |              |- Атаандаштыкты        |           |               ||  |              |өнүктүрүү жана         |           |               ||  |              |инвестицияны жылдыруу  |           |               ||  |              |агенттигин түзүү;      |           |               ||  |              |- пайлык инвестициялык |           |               ||  |              |фондду (ПИФ) түзүү;    |           |               ||  |              |- мамлекеттик          |           |               ||  |              |камсыздандыруу         |           |               ||  |              |компаниясын түзүү      |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||14|Аштык буудай  |"Агропродкорпорация"   |2009-жылдын|Айылсуучарба-  ||  |данын         |ААКнын буудай сатып    |IV кварталы|мин,           ||  |өстүрүүчү айыл|алуусун уюштуруу       |           |"Агропродкорпо-||  |чарба товар   |                       |           |рация" ААК     ||  |өндүрүүчүлөрү-|                       |           |(макулдашуу    ||  |нө түрткү     |                       |           |боюнча)        ||  |берүү,        |                       |           |               ||  |бул үчүн:     |                       |           |               ||  |- "Агропрод-  |                       |           |               ||  |корпорация"   |                       |           |               ||  |ААК ата       |                       |           |               ||  |мекендик товар|                       |           |               ||  |өндүрүүчүлөр- |                       |           |               ||  |дөн 2008-жылы |                       |           |               ||  |бөлүнгөн 400  |                       |           |               ||  |млн. сомдон   |                       |           |               ||  |кем эмес      |                       |           |               ||  |суммадагы     |                       |           |               ||  |бюджеттик     |                       |           |               ||  |каражатка     |                       |           |               ||  |буудай данын  |                       |           |               ||  |сатып алуу    |                       |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||15|"Агропродкор- |Чийки заттарды сатып   |2009-жылдын|Айылсуучарбамин||  |порация"      |алуу үчүн              |III-IV     |               ||  |ААКнын        |"Агропродкорпорация"   |квартал-   |               ||  |тамак-аш жана |ААКнын кайра иштетүү   |дары       |               ||  |кайра         |ишканаларына каражат   |           |               ||  |иштетүүчү өнөр|бөлүп берүү            |           |               ||  |жайды         |                       |           |               ||  |өнүктүрүү үчүн|                       |           |               ||  |2008-жылы     |                       |           |               ||  |бөлүнүп       |                       |           |               ||  |берилген      |                       |           |               ||  |бюджеттик     |                       |           |               ||  |каражатка айыл|                       |           |               ||  |чарба чийки   |                       |           |               ||  |заттарын сатып|                       |           |               ||  |алуу үчүн     |                       |           |               ||  |кайра иштетүү |                       |           |               ||  |ишканаларына  |                       |           |               ||  |керектүү      |                       |           |               ||  |көлөмдө       |                       |           |               ||  |каражат бөлүп |                       |           |               ||  |берүү         |                       |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||16|        (КР Өкмөтүнүн 2009-жылдын 15-августундагы №535                      токтомунун редакцясына ылайык)   |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||17|Гранттарды    |Тышкы жардамды тартуу  |2009-жылдын|Экономсоодамин ||  |жана тышкы    |боюнча Концепцияны     |I кварталы |               ||  |жардамдарды   |кабыл алуу             |           |               ||  |тартуу боюнча |                       |           |               ||  |ишти жакшыртуу|                       |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||18         (КР Өкмөтүнүн 2009-жылдын 15-августундагы №535                      токтомунун редакцясына ылайык)   |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||19|Банк          |Акча-кредиттик         |2009-жыл   |Улуттук банк   ||  |системасындагы|саясаттын шаймандарын  |           |(макулдашуу    ||  |өтүмдүүлүктүн |колдонуу,              |           |боюнча)        ||  |көлөмүн жөнгө |ченемдик-укуктук,      |           |               ||  |салуу         |техникалык базаны      |           |               ||  |              |өркүндөтүү, банк       |           |               ||  |              |системасынын           |           |               ||  |              |өтүмдүүлүгүн камсыз    |           |               ||  |              |кылуучу атайын фондду  |           |               ||  |              |түзүү                  |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||20|         (КР Өкмөтүнүн 2009-жылдын 15-августундагы №535                       токтомунун редакцясына ылайык)  |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||21|        (КР Өкмөтүнүн 2009-жылдын 15-августундагы №535                      токтомунун редакцясына ылайык)   |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||22|Республиканын |Алтын валюта резервинин|2009-жыл   |Улуттук банк   ||  |алтын валюта  |түзүмүн алтындын үлүшүн|           |(макулдашуу    ||  |резервин      |көбөйтүү жагына        |           |боюнча)        ||  |импорттун 3   |өзгөртүү               |           |               ||  |айлыгынын кем |                       |           |               ||  |эмес дењгээлде|                       |           |               ||  |кармап туруу  |                       |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||23|Финансылык    |Кыргыз Республикасынын |2009-жылдын|Финкөзөмөл     ||  |көзөмөлдү     |"Финансылык рынокту    |I кварталы |               ||  |күчөтүү       |жөнгө салуу жана       |           |               ||  |              |көзөмөлдөө боюнча      |           |               ||  |              |Улуттук кызмат жөнүндө"|           |               ||  |              |жана "Баалуу кагаздар  |           |               ||  |              |рыногу жөнүндө",       |           |               ||  |              |"Борбордук депозитарий |           |               ||  |              |жөнүндө" мыйзамдарын   |           |               ||  |              |кабыл алуу             |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||24|"Сукук" -     |Каржылоонун исламдык   |2009-      |Финкөзөмөл     ||  |баалуу        |принциптерине ылайык   |2010-      |               ||  |кагаздар,     |"сукук" баалуу         |жылдар     |               ||  |"такафул" -   |кагаздар, "такафул"    |           |               ||  |камсыздандыруу|камсыздандыруу         |           |               ||  |жана "халал   |жана "халал            |           |               ||  |стандарттар"  |стандарттар" менен     |           |               ||  |сыяктуу ислам |тийиштүү ченемдик      |           |               ||  |финансылык    |укуктук актыларды кабыл|           |               ||  |шаймандарын   |алуу жана ишти жүзөгө  |           |               ||  |киргизүү      |ашыруу                 |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||25|Чыгарылуучу   |Кыргыз Республикасынын |2009-жылдын|Финкөзөмөл     ||  |баалуу        |"Ипотекалык баалуу     |III-IV     |               ||  |кагаздарды    |кагаздар жөнүндө" жана |кварталдары|               ||  |ченемдик жөнгө|"Турак жай             |           |               ||  |салуу         |сертификаттары жөнүндө"|           |               ||  |              |мыйзамдарын кабыл алуу |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||26|Мамлекеттин   |Кыргыз Республикасынын |2009-жылдын|Финкөзөмөл     ||  |катышуусу     |Өкмөтүнүн токтому      |I-II       |               ||  |менен Улуттук |                       |кварталдары|               ||  |кайра         |                       |           |               ||  |камсызданды-  |                       |           |               ||  |руучу уюмду   |                       |           |               ||  |түзүү         |                       |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||27|Мамлекеттик   |Практикалык            |2009-жылдын|Финмин,        ||  |казына        |иш-аракеттер           |I-II       |Финкөзөмөл,    ||  |векселдерин   |                       |кварталдары|Улуттук банк   ||  |Улуттук       |                       |           |(макулдашуу    ||  |банктын соода |                       |           |боюнча),       ||  |аянтынан баалу|                       |           |Баалуу         ||  |кагаздар менен|                       |           |кагаздар       ||  |сооданын      |                       |           |рыногунда      ||  |лицензияланган|                       |           |соода-сатыкты  ||  |уюштуруучусу- |                       |           |уюштуруучу     ||  |нун соода     |                       |           |(макулдашуу    ||  |аянтына       |                       |           |боюнча)        ||  |которуу жана  |                       |           |               ||  |жайгаштыруу   |                       |           |               ||  |боюнча ишти   |                       |           |               ||  |күчөтүү       |                       |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||28|Мамлекеттик   |Кыргыз Республикасынын |2009-жылдын|Финмин         ||  |баалуу        |мамлекеттик карыздарын |I кварталы |               ||  |кагаздар      |башкаруунун орто       |           |               ||  |рыногунун     |мөөнөттүү стратегиясын |           |               ||  |өтүмдүүлүгүн  |бекитүү                |           |               ||  |кењейтүү жана |                       |           |               ||  |көбөйтүү      |                       |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||29|          (КР Өкмөтүнүн 2009-жылдын 15-августундагы №535                      токтомунун редакцясына ылайык)                   ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||30|          (КР Өкмөтүнүн 2009-жылдын 15-августундагы №535                      токтомунун редакцясына ылайык)                   ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||31|Таза өнүгүүнүн|Практикалык            |2009-жылдан|Чакан жана орто||  |механизмдерин |иш-аракеттер           |тартып     |энергетиканы   ||  |колдонуу менен|                       |           |өнүктүрүү      ||  |чакан:        |                       |           |боюнча         ||  |- Киров;      |                       |           |долбоордун     ||  |- Орто-Токой; |                       |           |дирекциясы,    ||  |- Папан ГЭСин;|                       |           |Өнөржайэнермин ||  |- Кара-Суу    |                       |           |               ||  |  (Кара-Көл)  |                       |           |               ||  |  ГЭСтерин    |                       |           |               ||  |  курууну     |                       |           |               ||  |  камсыз кылуу|                       |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||32|Жогорку       |Практикалык            |2009-2011- |Өнөржайэнермин,||  |вольттуу 110  |иш-аракеттер           |жылдар     |"Кыргызстан    ||  |"Айгүлташ-Са- |                       |           |улуттук электр ||  |мат" линиясын,|                       |           |тармактары" АК ||  |500 кВ "Датка"|                       |           |"ЭС" АК        ||  |подстанциясын |                       |           |(макулдашуу    ||  |куруу жана    |                       |           |боюнча)        ||  |республиканын |                       |           |               ||  |түштүгүндө 220|                       |           |               ||  |жогорку       |                       |           |               ||  |вольттуу      |                       |           |               ||  |линиясын      |                       |           |               ||  |реконструкция-|                       |           |               ||  |лоо           |                       |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||33|Газ өткөргүч- |Практикалык            |2010-жылдын|Өнөржайэнермин,||  |төрүнүн экинчи|иш-аракеттер           |II кварталы|"Кыргызгаз" АК ||  |түйүнүн куруу,|                       |           |(макулдашуу    ||  |магистралдык  |                       |           |боюнча),       ||  |газ           |                       |           |"КырКазГаз" ЖЧК||  |өткөргүчтөрдү |                       |           |(макулдашуу    ||  |реабилитация- |                       |           |боюнча)        ||  |лоо үчүн      |                       |           |               ||  |инвестициялар-|                       |           |               ||  |ды тартуу     |                       |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||34|2015-жылга    |Кыргыз Республикасынын |2009-жылдын|Өнөржайэнермин,||  |чейин энергия |Өкмөтүнүн токтому      |I кварталы |министрликтер, ||  |үнөмдөөнүн    |                       |           |ведомстволор   ||  |программасын  |                       |           |               ||  |иштеп чыгуу   |                       |           |               ||--|--------------|-----------------------|-----------|---------------||35|Калктын аялуу |Пенсиянын көлөмүн      |2009-жылдын|Соцфонд        ||  |катмары үчүн  |көбөйтүү               |биринчи    |(макулдашуу    ||  |мамлекеттик   |                       |жарым      |боюнча),       ||  |колдоону      |                       |жылдыгы    |Эмгексоцмин    ||  |күчөтүү       |                       |           |               ||  |аркылуу       |                       |           |               ||  |калктын аз    |                       |           |               ||  |камсыз болгон |                       |           |               ||  |катмарына     |                       |           |               ||  |баалардын     |                       |           |               ||  |өсүшүнүн      |                       |           |               ||  |таасирин      |                       |           |               ||  |кыскартуу     |                       |           |               ||  |              |-----------------------|-----------|---------------||  |              |Жылуулук жана электр   |Жылуулук   |Эмгексоцмин,   ||  |              |энергиясына тарифтердин|жана электр|Финмин,        ||  |              |жогорулашын эске алуу  |энергиясына|Өнөржайэнермин,||  |              |менен жылуулук жана    |тарифтер   |Облмамадминис- ||  |              |электр энергиясы үчүн  |жогорулаган|трациялар,     ||  |              |төлөө боюнча калктын   |учурда     |Бишкек жана Ош ||  |              |айрым категорияларына  |           |шаарларынын    ||  |              |мыйзамдуу белгиленген  |           |мэриялары      ||  |              |жењилдиктерди берүү    |           |               ||  |              |-----------------------|-----------|---------------||  |              |Калктын социалдык аялуу|Нан        |Эмгексоцмин,   ||  |              |катмарын даректүү      |азыктарына |Финмин,        ||  |              |колдоо - арзандатылган |жана негизи|Мамлекеттик    ||  |              |баада ун жана негизги  |тамак аш   |сатып алуу,    ||  |              |тамак-аш азыктарын     |азыктарына |Монополияга    ||  |              |сатуу                  |баа өскөн  |каршы          ||  |              |                       |учурда     |мамлекеттик    ||  |              |                       |           |комитет,       ||  |              |                       |           |Облмамадми-    ||  |              |                       |           |нистрациялар   ||  |              |                       |           |Бишкек жана    ||  |              |                       |           |Ош шаарларынын ||  |              |                       |           |мэриялары      ||  |              |-----------------------|-----------|---------------||  |              |Жумуштуулукка көмөк    |Дайыма     |Миграциямамком,||  |              |көрсөтүүнүн активдүү   |2009-жылдын|жергиликтүү    ||  |              |чараларын күчөтүү:     |ичинде     |мамлекеттик    ||  |              |- чакан кредиттөө      |           |администрация- ||  |              |системасы аркылуу      |           |лар, Бишкек    ||  |              |жумушсуз калкты жумушка|           |жана Ош        ||  |              |орноштуруу;            |           |шаарларынын    ||  |              |- жумушсуз жарандарды  |           |мэриялары      ||  |              |кесипке үйрөтүү жана   |           |               ||  |              |кайра окутуу;          |           |               ||  |              |- акы төлөнүүчү коомдук|           |               ||  |              |жумуштарга тартуу      |           |               ||  |              |-----------------------|-----------|---------------||  |              |Экономиканын тармактары|2009-жыл   |Миграциямамком ||  |              |жана Кыргыз            |           |               ||  |              |Республикасынын        |           |               ||  |              |региондору боюнча эмгек|           |               ||  |              |миграциясына эмгек     |           |               ||  |              |квоталарын кыскартуу   |           |               ||  |              |-----------------------|-----------|---------------||  |              |Ири жумуш берүүчүлөрдүн|2009-жыл   |Облмамадминис- ||  |              |социалдык              |           |трациялар      ||  |              |жоопкерчилигин күчөтүү |           |Бишкек жана Ош ||  |              |боюнча иштерди жүргүзүү|           |шаарларынын    ||  |              |                       |           |мэриялары      ||  |              |-----------------------|-----------|---------------||  |              |Калктын жакыр катмарын |Дайыма     |Финмин,        ||  |              |оперативдүү колдоо     |           |Эмгексоцмин,   ||  |              |максатында Кыргыз      |           |Экономсоодамин,||  |              |Республикасынын Улуттук|           |Соцфонд        ||  |              |банкында калктын аялуу |           |(макулдашуу    ||  |              |катмарын социалдык     |           |боюнча)        ||  |              |колдоонун атайын       |           |               ||  |              |эсебине каражат        |           |               ||  |              |топтоону камсыз кылуу  |           |               |-----------------------------------------------------------------------