Тиркеме

2015-2020-жылдарга Жалал-Абад облусундагы Токтогул районун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылын туруктуу өнүктүрүү боюнча Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн ПРОГРАММАСЫ

1. Жалпы жоболор

Токтогул районунун аймагында Нарын суусунда Токтогул ГЭСинин плотинасын куруунун жүрүшүндө 1974-жылы аянты 284 кв.км болгон Токтогул суу сактагычы түзүлгөн. Мунун натыйжасында Жалал-Абад облусунун Токтогул районунун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылынын (мындан ары - Токтогул району, Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылы) экономикасына аябагандай чоң зыян келтирилген. Суу сактагычты куруунун натыйжасында 33 миң гектар жер айыл чарба жүгүртүүсүнөн алып салынган, суунун алдында 23 миң гектар айыл чарба жерлери, токойлор жана чарбак участоктору, 22 калктуу конуш калган. Бул жерлердин эли киши турбаган, айыл чарба иштери үчүн аз жарамдуу жерлерге көчүрүлгөн жана азыркы учурга чейин бул көчүрүүнүн терс кесепеттери билинүүдө. Өздөштүрүүгө пландаштырылган 15,8 миң гектар жерлерден болгону 6,3 миң гектар жердин орду компенсацияланган, бирок бул жерлер түшүмдүүлүгү аз, шарттуу-сугарылуучу кичи контурларда жайгашкан. Анын ичинен 4,4 миң гектар насостук станциялар аркылуу сугарылат. Калктуу конуштарды өзгөчө татаал рельефи менен суусуз тоо этегиндеги түшүмдүүлүгү аз жерлерге которуу айыл чарба продуктуларынын тартыштыгына алып келди. Мындан тышкары Токтогул районунда айыл чарба жерлеринин тартыштыгынан улам, калктын болжол менен 40%нын жер үлүштөрү жок. Бул калктын кирешесинин төмөн болушуна алып келди, натыйжа калктын 55,7%ы жакырчылыктын чегинде турат.

Ушул 2015-2020-жылдарга Токтогул районун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылын туруктуу өнүктүрүү боюнча Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн программасы (мындан ары - Программа) максаттарды, милдеттерди, артыкчылыктарды, ошондой эле орто мөөнөттүү келечекке Токтогул районунун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылынын социалдык чөйрөсүн жана экономикасын өнүктүрүүнүн негизги багыттарын аныктайт.

Программанын негизин Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин 2013-жылдын 18-декабрындагы № 3694-V "2013-2017-жылдарга Кыргыз Республикасын туруктуу өнүктүрүүгө өткөрүү боюнча программаны бекитүү жөнүндө" токтому менен бекитилген 2013-2017-жылдарга Кыргыз Республикасын туруктуу өнүктүрүүгө өткөрүү боюнча программанын негизги жоболору түзөт.

Ушул Программанын стратегиялык максаты чарбалык-экономикалык иштерин өнүктүрүү, социалдык мүнөздөгү маселелерди жана айлана-чөйрөнү сактоо маселесин чечүү жолу менен Токтогул районунун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылынын калкынын жашоосунун сапатын жана деңгээлин көтөрүү болуп эсептелет.

Программа төмөнкүлөргө багытталган:

а) Токтогул районунун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылынын болгон потенциалына, проблемаларына баа берүүгө, Токтогул районунун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылынын туруктуу өнүгүшүнө өбөлгө болуучу же тоскоолдук кылуучу факторлорду ошондой эле аларды өнүктүрүү келечектерин аныктоого;

б) орто мөөнөттүү келечекке районду жана айылды туруктуу өнүктүрүү максаттарын жана милдеттерин жана аларды чечүүгө багытталган иш-чараларды коюуга;

в) Программанын максаттарына жетүү боюнча аткаруу бийлигинин мамлекеттик органдарынын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, чарбакер субъекттердин жетекчилеринин, ишкерлердин, коомдук уюмдардын, донорлордун жана жергиликтүү калктын иш-аракеттерин координациялоого.

Программа 2015-2020-жылдарга Жалал-Абад облусундагы Токтогул районун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылын туруктуу өнүктүрүүгө карата Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн программасын ишке ашыруу боюнча Иш-чаралар планын камтыйт (тиркеме).

2. Жалал-Абад облусундагы Токтогул районунун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылынын потенциалы

Географиялык жана геосаясий абалы

Токтогул району 1926-жылы түзүлгөн. Токтогул районунун аймагы 8219 миң кв. километрди түзөт. Район бай тарыхка ээ болгон Кетмен-Төбө өрөөнүндө жайгашкан.

Район чыгыштан Тогуз-Торо жана Жумгал райондору, түндүктөн Панфилов жана Талас райондору, батыштан Ала-Бука жана Аксы райондору, түштүктөн Ноокен жана Базар-Коргон райондору менен чектешет. Токтогул районунун борбору Бишкек шаарынан 290 километрден ашык, облустун борбору - Жалал-Абад шаарынан 330 км, "Таш-Көмүр" темир жол станциясынан - 200 км аралыкта жайгашкан. Райондун аймагы аркылуу эл аралык маанидеги Бишкек-Ош автотрассасы өтөт.

Токтогул районунун курамына 1 шаардык мэрия, 10 айылдык аймак кирет:

1. Токтогул шаарынын мэриясы;

2. Чолпон-Ата айылдык аймагы (борбору - Чолпон-Ата айылы);

3. Кетмен-Төбө айылдык аймагы (борбору - Терек-Суу айылы);

4. Торкент айылдык аймагы (борбору - Торкент айылы);

5. Аралбаев айылдык аймагы (борбору - Толук айылы);

6. Бел-Алды айылдык аймагы (борбору - Сары-Сөгөт айылы);

7. Жаңы-Жол айылдык аймагы (борбору - Жаңы-Жол айылы);

8. Кызыл-Өзгөрүш айылдык аймагы (борбору - Кызыл-Өзгөрүш айылы);

9. Ничке-Сай айылдык аймагы (борбору - Ничке-Сай айылы);

10. Үч-Терек айылдык аймагы (борбору - Үч-Терек айылы);

11. Сары-Камыш айылдык аймагы (борбору - Бирлик айылы).

Ошондой эле Токтогул районунун курамына 47 калктуу конуш кирет.

Жазы-Кечүү айылы Кара-Көл шаарынан 6 км, "Таш-Көмүр'" темир жол станциясынан 96 км аралыкта жайгашкан. Жазы-Кечүү айылы деңиз деңгээлинен 1200 м бийиктикте, Бишкек-Ош автотрассасынын боюнда жайгашкан.

Жер ресурстары

Токтогул районунун айыл чарба жерлеринин жалпы аянты - 443,25 миң га, анын ичинде 413,6 миң га жайыт жерлери. Айыл чарба жерлеринин жалпы аянтынын өлчөмү 17703 га, анын ичинен сугат жерлер - 7470 га. Колдонулбаган айыл чарба жерлеринин аянты - 6281 га.

Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылындагы 40,36 миң га айыл чарба жерлеринин жалпы аянтынан 15,5 миң га жайыт жерлер, айдоого 176 га (сугат жерлер - 100 га, кайрак жерлер - 76 га) колдонулат, калган жерлер башка категорияларга кирет.

Демографиялык потенциал жана эмгек ресурстары

Статистикалык маалыматтарга ылайык соңку жылдарда райондун жана Жазы-Кечүү айылынын калкынын санынын өсүшү байкалууда. Алсак, 2014-жылдын 1-январына карата Токтогул районунун туруктуу калкынын саны 96215 адамды, Жазы-Кечүү айылында 2059 адамды түздү. 2014-жылдын башталышына карата райондун калкынын түзүмүндө болжол менен 44%ын балдар жана 47%ын эмгекке жарамдуу курактагы адамдар түзөт. Калктын жалпы санынын көбөйүшүнө карабастан, жумуш издөөдө райондун чегинен тышкары кетип жаткандардын санынын өсүшү байкалууда. Эреже катары, райондон эмгекке жарамдуу курактагы адамдар кетүүдө (райондун эмгекке жарамдуу калкынын жалпы санынан 71%ы). Ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген адамдардын саны райондун маалыматтары боюнча 788 адамга жетет.

Кирешелеринин деңгээли жана иш менен камсыз болуу

2014-жылдын биринчи кварталынын жыйынтыгында Токтогул району боюнча иштегендердин саны 4558 адамды түздү (2013-жылдын деңгээлине карата өсүш 1,74%), жумушчулардын орточо эмгек акылары 8909 сомду түзүп, өткөн жылга салыштырганда 8,4%га өстү.

Жылдан жылга социалдык төлөөлөргө муктаж болгон жашы жете элек балдары бар жакыр үй-бүлөлөрдүн саны өсүүдө. Алсак 2013-жылдын жыйынтыгында район боюнча 4532 үй-бүлө жөлөк пул алышкан.

Иш менен камсыз болуу чөйрөсүндө терс динамика байкалууда. Расмий түрдө катталган жумушсуздардын саны 2,7%га өстү жана 2014-жылы 424 адамды түздү.

Жумушсуз жарандарды кайра багыттоо боюнча иш жүргүзүлүүдө: кесиптик кайра даярдоо курстарында жумушчу адистиктерге 82 адам окутулду, 90 адам жумушка орноштурулду.

Мамлекеттик жана муниципалдык кызмат көрсөтүүлөргө калктын жетиши

Токтогул районунун тургундарын медициналык тейлөөнү калкка алгачкы жана адистештирилген жардам көрсөтүүчү аймактык оорукана (135 орун), 3 участкалык оорукана (Терек-Сай, Толук, Сары-Камыш, жалпы саны 51 орун), үй-бүлөлүк медицинанын райондук борбору, 16 ҮДТ, 16 ФАП, ошондой эле Үч-Терек жана Кызыл-Өзгөрүш жалпы-дарыгерлик практика борборлору, райондор аралык кургак учукка каршы диспансер, райондук стоматологиялык бейтапкана жүзөгө ашырат.

Иштеп жаткан 94 врачтын ичинде пенсия алдындагы же пенсия курагындагы адистер басымдуулук кылат, алар иштеп жаткан врачтардын жалпы санынын 70%ын түзүшөт.

Райондун билим берүү системасында 42 мектеп (алардын ичинен: 37си жалпы билим берүүчү мектеп, 1 негизги, 4 баштапкы), 12 мектепке чейинки балдар мекемелери иштөөдө. 22 жалпы орто билим берүүчү мектеп типтүү имараттарда жайгашкан, 2 мектеп реконструкцияланган, ал эми 6 мектеп авариялык абалда.

Түркия Өкмөтүнүн кредитинин эсебинен Ничке-Сай айылдык аймагында Жунусалиев атындагы орто мектебинин имаратынын курулушу аяктоодо. Райондогу окуучулардын саны 18506 адамды түзөт. Район боюнча класстардын орточо толукталышы 23,2 окуучуну түзөт, мектептердин педагогдор менен камсыздалышы - 96,9%, окуу китептери менен - 65,7%.

950 орундуу 12 мектепке чейинки мекемеде 1383 бала тарбияланууда жана 76 тарбиячы иштөөдө. Мектепке чейинки жаштагы балдардын бала бакчалар менен камсыздалышы 11,7%ды түзөт.

Токтогул району боюнча орточо алганда калктын ичүүчү суу менен камсыздалышы 20%ды түзөт. 1992-жылдагы жер титирөөнүн кесепетинен суу түтүктөрүнүн 90 пайызынын ашыгы бузулган, Саргата айылында суу алгыч толугу менен бузулган. 43 калктуу конуштун калкы ичүүчү сууну ачык булактардан колдонууда.

Жазы-Кечүү айылынын калкы таза суу менен камсыздалган эмес. "Таза суу" долбоорунун алкагында суу түтүктөрүн куруу иши башталган жана 12,9 млн. сомдон 3,5 млн. өздөштүрүлгөн (суу бөлүштүрүүчү түйүндүн 700 метри төшөлгөн, 3 насостук скважина бургуланган). Азыркы учурда, финансылык каражаттардын жетишсиздигинен улам, долбоор убактылуу токтотулган.

Мамлекеттик жана муниципалдык кызматтарды көрсөтүүнүн сапатын жакшыртуу өзгөчө көңүл бурууну талап кылат. Мамлекеттик жана муниципалдык кызматтарды көрсөтүүчү уюмдарга жарандардын кайрылууларынын саны жыл сайын өсүүдө. Кайрылуулардын көпчүлүгү баланы мектепке чейинки мекемеге киргизүүгө, жер участокторун берүүгө ошондой эле имараттарды, жерлерди ижарага же жеке менчикке берүүгө байланыштуу. Ошондой эле тургундардын көпчүлүгү мамлекеттик жана муниципалдык кызматтарды керектөөчүлөр катары сунушталуучу кызматтардын сапатына нааразычылык билдиришүүдө. Жарандардын жемелөөлөрү үчүн негиз болуп мыйзам ченемдеринин аткарылбашы, ар түрдүү түзүмдөрдүн ишин начар координациялоо, калктын аз маалымдалышы, ошондой эле мамлекеттик жана муниципалдык органдар тарабынан чечимдерди кабыл алууда ачык-айкындуулуктун жоктугу саналат.

Райондун экономикалык потенциалы

Айыл чарбасы Токтогул районунун экономикасынын негизги тармагы болуп саналат. Алсак, 2013-жылы райондо бардыгы 3,8 млрд. сомго айыл чарба продукциясы өндүрүлгөн же өсүш 14,7%ды түзгөн.

Айыл чарба продукциясынын негизги түрлөрү жүгөрү, күн карама, картошка, бал, эт, сүт ошондой эле дан жана машак өсүмдүктөрү болуп саналат.

Райондун өнөр жайы негизинен ун тартуу, туз жана кыш өндүрүшүнөн турат. 2013-жылы Токтогул районунун өнөр жай продукциясын өндүрүү көлөмү 19,95 млн. сомду түзгөн же өткөн жылга салыштырганда 14,7%га өскөн.

2013-жылдын жыйынтыгы боюнча акы төлөнүүчү кызматтар 141,18 млн. сомго көрсөтүлгөн же 12 млн. сомго өскөн, 2012-жылга караганда 176 миң сомго көп көрсөтүлгөн. 40 млн. сомго 64 жеке менчик үйлөр курулган же 2012-жылга караганда 19,6%га көп.

Бюджеттик ресурстар, финансылык-кредиттик потенциал

"Жалал-Абад областындагы Токтогул районунун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылынын аймагында Токтогул ГЭСин жана суу сактагычын курууда келтирилген зыяндарды компенсациялоо жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ылайык Токтогул району жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылы мамлекеттик өзгөчө камкордукка алынган аймактар болуп саналат. Зыянды компенсациялоону каржылоонун булагы болуп Токтогул районунун бюджетинин Атайын фондусунун эсебине Токтогул ГЭСи иштеп чыгаруучу электр энергиясынын өздүк наркына бул сумманы чегерүү менен инфляцияга аны индекстештирүүнү эске алуу менен 43,0 млн. сом өлчөмүндө Токтогул ГЭСинин чыгымдарынын эсебинен "Электр станциялары" ачык акционердик коомунун ар жылдык чегерүүлөрү эсептелмек. Мындан тышкары, Токтогул районунун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылынын калкы пайдаланган жана насостук станцияларды иштетүүгө кеткен электр энергиясы үчүн төлөөлөр Кыргыз Республикасынын Өкмөтү белгилеген, Токтогул ГЭСинде иштелип чыккан электр энергиясынын өздүк наркы боюнча талап кылуу чектерин эсепке алуу менен жүзөгө ашырылмак.

Алсак, 1997-2013-жылдардын мезгилинде Атайын фонддун эсебине "Электр станциялары" ААКдан 679589,8 миң сом суммасында финансылык каражаттар чегерилген. Андан тышкары, ушул Программада көрсөтүлгөн иш-чараларды каржылоонун булактарынын биринен болгон, Камбар-Ата ГЭС-1ди курууга тартылган финансылык каражаттар колдонулат.

Атайын фонддун каражаттарын пайдалануу

Атайын фонд 1997-жылы Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан түзүлгөн, ал Кыргыз Республикасынын Айыл жана суу чарба министрлигине баш ийген. Натыйжада Атайын фонддун акча каражаттарын сарамжалдуу бөлүштүрүүгө жана колдонууга Токтогул райондук администрациясы, райондун коомчулугу тарабынан контроль жүргүзүү мүмкүн болбой калган. Жыйынтыгында, Атайын фонддун акча каражаттарын пайдалануунун натыйжалуулугу жана оперативдүүлүгү кыйла төмөндөгөн. Объекттердин курулушу долбоордук-сметаларсыз, уруксат берүүчү документтерсиз жүргүзүлө баштаган жана көпчүлүк объекттердин сметалык наркы негизсиз көп жолу жогорулатылган. Компенсациялык каражаттарды натыйжалуу пайдалануу максатында Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2014-жылдын 21-январындагы № 41 "Жалал-Абад облусундагы Токтогул районунун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылынын аймагында Токтогул ГЭСин жана суу сактагычын курууда келтирилген зыяндарды компенсациялоо катары келип түшкөн каражаттарды башкаруу боюнча мындан аркы чаралар жөнүндө" токтому менен Атайын фонд "Жалал-Абад облусундагы Токтогул районунун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылынын атайын эсебинин каражаттарын башкаруу боюнча дирекция" мамлекеттик мекемесине өзгөртүлүп түзүлгөн, ошондой эле компенсациялык каражаттарды пайдалануу иретке келтирилген.

Жогоруда аталган токтом менен бекитилген Жалал-Абад облусундагы Токтогул районунун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылынын атайын эсебинин каражаттарын пайдалануу тартиби жөнүндө жобого ылайык, атайын эсептин каражаттарынын 70%дан кем эмеси жерлерди мелиоративдик жакшыртуу, ирригациялык түйүндөрдү, гидротехникалык объекттерди оңдоо жана калыбына келтирүү боюнча иш-чараларга колдонулат. Калган 30%ы Токтогул районунун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылынын суу чарба объекттерин курууга, реконструкциялоого, калктуу конуштардын инфратүзүмүн өнүктүрүүгө жана социалдык-маданий объекттердин курулушуна жумшалышы мүмкүн. Мындан тышкары, бул каражаттардан "Жалал-Абад облусундагы Токтогул районунун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылынын атайын эсебинин каражаттарын башкаруу боюнча дирекция" мамлекеттик мекемесинин иши каржыланат.

15 жылдын ичинде чегерилген компенсациялык каражаттарды максаттуу пайдалануу предметине карата мониторинг жүргүзүлгөн эмес, бүгүнкү күндө жеринде финансылык текшерүү жүргүзүү зарылдыгы бышып жетилди.

3. Районду өнүктүрүүнүн проблемалары: экология-экономикалык жана социалдык-экономикалык

Токтогул району жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылы 1999-жылдан тартып мыйзамдуу түрдө мамлекеттик өзгөчө камкордукка алынган аймактар болуп жарыялангандыгына жана Токтогул районунун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылынын калкы, насостук станциялар керектелген электр энергиясы үчүн акы төлөө Токтогул ГЭСинде иштелип чыккан электр энергиясынын өздүк наркы боюнча жүргүзүлүшү керектигине карабастан Токтогул районунун  жана Жазы-Кечүү айылынын ар бир абоненти-электр энергиясын керектөөчүсү үчүн үй-бүлө мүчөлөрүнүн санына жана алардын керектөөлөрүнө карабастан айына 150 кВт жеңилдетилген лимит белгиленген, бул албетте отун ресурстарына ээ болбогон жана катаал климаттык шарттарда жайгашкан Токтогул районунун тургундары үчүн жетишсиз. Азыркы учурда райондун жана Жазы-Кечүү айылынын тургундары жеңилдетилген лимиттен ашкан электр энергиясы үчүн, Кыргызстандын калган райондорундагыдай эле 1 кВт үчүн 70 тыйындан төлөөдө. Калктын 95%ы өзүнүн күнүмдүк жашоосунда тамак жасоо жана жылытуу үчүн электр энергиясын пайдаланышат. Кирешелеринин төмөн болгондугунан улам, 2014-жылдын 1-январына карата электр энергиясы үчүн Токтогул районунун калкынын дебитордук карызы 15 млн. 746 миң сомду түзгөн. Өткөн жылга салыштырганда карыздын суммасы 492,0 миң сомго өстү (өсүш 3,2%ды түзгөн), бул район боюнча ар бир абонент - электр энергиясын керектөөчүгө кайра эсептегенде орточо алганда - 894 сомду түздү.

Мындан тышкары, 30 жылдан ашык мезгилден бери Токтогул ГЭСи суу сактагычынын алдында калган жерлерди жана эл чарба объекттерин компенсациялоо маселеси боюнча, ошондой эле 1988-1995-жылдарга Токтогул районунун калкынын жашоо шарттарын жакшыртуу жана чарбалык, социалдык-маданий курулушту мындан ары өнүктүрүү боюнча Кыргыз ССР Министрлер Советинин токтомдору тиешелүү түрдө аткарылган эмес. Кыргыз ССР Министрлер Советинин токтомдорунун аткарылышын талдоо пландаштырылган 81 иш-чарадан болгону 12си гана, 5и жарым-жартылай аткарылганын, 64 иш-чара аткарылбаганын көрсөттү.

Экология-экономикалык жагдай

Токтогул ГЭСин куруу жана суу сактагычты түзүүнүн натыйжасында Токтогул районуна жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылына келтирилген экологиялык зыян бүгүнкү күнгө чейин эсептелген эмес. 2013-жылга карата Кыргыз Республикасынын Энергетика жана өнөр жай министрлигинин маалыматы боюнча материалдык зыяндын суммасы 2,93 млрд. сомду түздү, мында ар жылдык компенсациялоонун суммасы 43 млн. сомду түзөт. "Жалал-Абад облусунун Токтогул районунун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылынын калкын колдоо боюнча кээ бир чаралар жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 1997-жылдын 11-сентябрындагы № 520 токтому менен инфляцияга аны индекстештирүү менен "Электр станциялары" ААКнан 1997-жылдан тартып компенсациялык каражаттарды чегерүү белгиленген. 1997-жылдан тартып азыркы учурга чейин компенсациялык төлөөлөрдү индекстештирүү жүргүзүлгөн эмес жана бүгүнкү күндө чегерилбеген каражаттардын суммасы аныкталбаган.

Токтогул суу сактагычын түзүү менен болжолу 3300 адам жашаган Кара-Суу, Орто-Кашат айылдарында жер алдындагы суулардын деңгээли 1,5 метрге чейин көтөрүлгөн. Жер алдындагы суулардын деңгээлинин жогорулашынын натыйжасында үйлөрдө ным, көк дат пайда болгон, дем алуу органдарынын оорусу менен ооругандардын саны көбөйгөн. Азыркы учурда 22 жеке менчиктер толук жараксыз болуп калды, 135 үй уроо коркунучунда турат. Жапа чеккендерге мамлекет тарабынан болгону 2,2 млн. сом төлөнгөн. Мындан тышкары, Кара-Суу, Орто-Кашат айылдарынын болжол менен 200 гектар баалуу айыл чарба жерлери сазга айланган жана которуштуруп айдоодон чыгып калган.

Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан "Чолпон-Ата", "Торкент", "Сарыташ" каналдарынын, "Кайрак-2" насостук станциясынын курулуштарын аяктоо жөнүндө чечим кабыл алынган. Азыркы учурда бул объекттер колдонууга берилген эмес жана "Чаар-Кайың" (Чолпон-Ата айыл аймагы), "Чоң-Кайрак" (Жаңы-Жол айыл аймагы), "Бос-Тектир", "Кемпир-Өлдү" (Торкент айыл аймагы), "Тегерек" (Бел-Алды айыл аймагы), "Туздуу суу" (Толук айыл аймагы), "Боз-Талаа" (Сары-Камыш айыл аймагы), "Кашка-Суу" (Ничке-Сай айыл аймагы), "Бардан", "Борколдой", "Кумдама" (Кызыл-Өзгөрүш айыл аймагы), "Каргыш" (Үч-Терек айыл аймагы) каналдарын курууга курч зарылчылык бышып жетилди. "Сары-Таш" насостук станциясынын курулушу баштала элек, "Тар-туулук" каналын комплекстүү реконструкциялоо жүргүзүлгөн эмес. Бул объекттерди аяктоо 15300 га жаңы айыл чарба жерлерин өздөштүрүүгө жана айыл чарба продукциясын өндүрүүнү жогорулатууга, ошондой эле региондун тургундарынын жыргалчылык деңгээлин көтөрүүгө алып келмек. Жаштарда турак үйлөрдү курууга жер участокторун алууга мүмкүндүк пайда болмок.

Камбар-Ата ГЭС-1дин курулушу башталгандан тартып, Сары-Камыш, Ничке-Сай, Толук айылдык аймактарынын жерлеринин 4936,01 гектары суу басуу зонасына туура келүүдө. Мында 12 гектар сугат жер, 2738,56 га жайыт, 35 га токой, 223,9 га бадал, 12,2 га мал айдоочу жолдор, 5,25 га көрүстөн, 4 маданий эстелик, 60 га пайдалуу кендер бар жерлер, 31 га кашарлардын аймагы, ошондой эле 10 кашар жана 10 чабандын үйлөрү суу баскан зонада калат. Мындан тышкары, Сары-Камыш айылдык аймагында Көкөмерен, Көбүктү сууларындагы көпүрөлөр суу алдында кала тургандыгынан улам, жайыт жерлеринин 12 миң гектардан ашыгы малчылар үчүн жеткиликтүү болбой калат. Мунун натыйжасында, жогоруда белгиленген айылдык аймактардын тургундары жайыт жерлердин жетишсиздигинен улам, мал башын кыскартууга аргасыз болушат, бул кирешелердин деңгээлинин кескин төмөндөшүнө алып келет. Малчылардын жайыттарга жетишүүсүн камсыз кылуу маселесин чечүү үчүн Толук, Сары-Камыш айылдык аймактарда 2 көпүрөнүн курулушун жүзөгө ашыруу керек.

Социалдык-экономикалык кырдаал

40 жылдын ичинде 12000 адамга эсептелген Токтогул шаарынын суу өткөрүү түйүнү эскирген абалга келген. Бүгүнкү күндө Токтогул шаарынын калкы 17000 адамдан ашты. № 6 жана № 7 кичирайондорунда суу менен камсыздоо такыр жок. Негизги курулуш, тундурмалар, хлоратор иштебейт. Калк зыянсыздандырылбаган сууну колдонууга мажбур, бул ар түрдүү инфекциялык оорулардын чыгышына коркунуч келтирет.

Кыш мезгилинде суу түтүгүнүн көп сандуу жарылуусунан улам, 4 мектеп, 5 бала бакча жабылган, Токтогул аймактык ооруканасынын иши татаалданган. Суу өткөрүү түйүнүнүн эскирүү көйгөйү узак убакыттан бери шаардын тургандарынын арасында социалдык чыңалуунун булагы болуп саналууда.

Токтогул районунун Торкент айылдык аймагынын Көтөрмө айылында суу түтүгүн куруу жана Токтогул шаарына суу түтүктөр тармагын кеңейтүү каралган, 1988-1995-жылдарга Токтогул районунун калкынын жашоо шарттарын жакшыртуу жана чарбалык, социалдык-маданий курулушту андан ары өнүктүрүү боюнча Кыргыз ССР Министрлер Советинин жогоруда аталган чечимдерине карабастан, азыркы убакытка чейин Көтөрмө айылында (5 км) суу түтүгүнүн курулушу аяктала элек. 12 калктуу конуштан болгону 3 калктуу конушта суу түтүктөрүнүн курулушу аякталган. Ничке-Сай айылдык аймагынын Ничке-Сай айылында суу түтүгүн куруу (5 км) жана Кызыл-Өзгөрүш айылдык аймагынын Кызыл-Өзгөрүш айылында (7 км), ошондой эле Үч-Терек айылдык аймагынын Кызыл-Ураан жана Үч-Терек айылдарында суу түтүктөрдү реконструкциялоо баштала элек.

Райондун аймагы аркылуу республикалык маанидеги Токтогул - Беш-Таш (90 км), Торкент - Толук - Сары-Камыш (155 км), Үч-Терек - Ничке-Сай (42 км) жолдору өтөт. Бирок, азыркы учурда бул жолдордун абалдары канааттандыраарлык эмес. Соңку жылдарда жолдордун абалы райондогу социалдык чыңалуунун булагы болуп келген. Райондун жол көйгөйлөрүнө өлкөнүн жетекчилигинин көңүлүн тартуу максатында 2013-жылы Кетмен-Төбө, Чолпон-Ата айылдык аймактарынын тургундары менен эки жолу Бишкек-Ош автожолу жабылган. Жогоруда белгиленген жолдорго асфальт-бетон төшөө менен капиталдык ремонт талап кылынат, ал райондун социалдык-экономикалык өнүгүүсүнө мындан ары көмөк көрсөтмөк.

Саламаттык сактоо секторунда дарыгер кадрлардын жетишсиздиги курч сезилүүдө, өзгөчө бир багытта адистештирилген врачтарга тартыштык байкалууда, ушуга байланыштуу кош бойлуу аялдарды, пенсионерлерди, Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучуларын жана автомобилдик авариялардын жабырлануучуларын медициналык тейлөөдө кыйынчылыктар болууда. Бишкек-Ош автожолу боюнча автомобилдик кыймылдын өсүп жаткан интенсивдүүлүгүнөн улам, өлүм менен аяктаган авариялар көбөйүүдө.

Алсак, 2012-жылга салыштырганда 2013-жылы Токтогул районунун жолдорунда кырсыктар 13%га өскөн. Анын натыйжасында райондун ооруканасына жаракаттар менен келип түшкөндөрдүн саны кескин өскөн. Райондун дарылоо мекемелеринин материалдык-техникалык базасын тез арада жакшыртуу, ошондой эле жаш адистерди-врачтарды ишке тартуу керек.

Райондун билим берүү системасында Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин корутундусу боюнча 6 мектеп авариялык абалда. Нурманбетов атындагы мектеп жана Бримкулов атындагы мектеп-гимназиянын спорттук залы капиталдык оңдоого муктаж. Ничке-Сай айылдык аймагындагы Жунусалиев атындагы орто мектептин имаратынын курулушу аяктоодо. Токтогул районунун мектептеринде ар түрдүү адистеги 24 мугалим жетишпейт.

Бала бакчалардын жетишсиздигинен улам, көпчүлүк балдар үйдө тарбияланууга мажбур, мектепке чейинки мекемелерде балдар нормадан ашык жана кадрлар жетишсиз, бул балдарды окутууга жана тарбиялоого терс таасирин тийгизүүдө.

Райондо квалификациялык адистерди кетирбей алып калуу үчүн жаңы жумуш орундарын түзүү, жаш үй-бүлөлөрдү үй менен камсыздоо жана жашоо шарттарын жакшыртуу боюнча максаттуу программаларды, айылдарды социалдык өнүктүрүү боюнча программаларды ишке ашыруу зарыл.

4. Программанын артыкчылыктуу багыттары, милдеттери жана ишке ашыруудан күтүлүүчү жыйынтыктар

1-артыкчылык: Инфратүзүмдүн жана энергетиканын потенциалын жогорулатуу. Бул артыкчылык төмөнкү милдеттердин жүзөгө ашырылышын караштырат:

1. мамлекеттик жана жергиликтүү маанидеги автожолдорду реконструкциялоону;

2. автомобилдик жана мал айдоочу жолдорду капиталдык оңдоону;

3. трансформаторлорду, таянычтарды жана  жаңы электр линияларын орнотууну;

4. көпүрөлөрдү курууну.

Биринчи милдет төмөнкүдөй чараларды камтыйт:

(1) асфальт-бетон катмарын төшөө менен Токтогул - Беш-Таш автожолун реконструкциялоо;

(2) Токтогул шаарынын Кыргызстан, Бекташов, Токтогул, Бөкөнбаев, Ашыров, Сүйүналиев, Кенжетаев, Суеркулов, Данканай, Азимкан, Медеров, Мадьяров, Муктарбек, Шабданов, Толук, Бишкек, Манас ж.б. көчөлөрүнө асфальт-бетон катмарын төшөө;

(3) Жазы-Кечүү айылында асфальт-бетон катмарын төшөө;

(4) Сары-Камыш - Өрнөк, Сары-Камыш - Кызыл-Ой, Ничке-Сай - Чабар, Чоргочу - Кайыңды жолдорун куруу.

Экинчи милдет төмөнкүдөй чараларды камтыйт:

(1) асфальт-бетон катмарын төшөө менен Торкент - Толук - Сары-Камыш, Үч-Терек - Бууракан-Ничке-Сай автомобиль жолдорун капиталдык оңдоо;

(2) "Ийри-Суу" жайлоосунда мал айдоочу жолду жана Көкөмерен суусуна көпүрө куруу, Ничке-Сай - Жердик - Турук мал айдоочу жолду капиталдык оңдоо, Ничке-Сай - Сан мал айдоочу жолду кеңейтүү.

Үчүнчү милдет төмөнкүдөй чараларды камтыйт:

(1) Токтогул шаарындагы "Таласбай", "Ак-Жар" кичирайондорунда электр берүү линияларынын бузулган таянычтарын алмаштыруу;

(2) Токтогул шаарында жаңы электр линияларын орнотуу;

(3) Ултан-Камыш айылында 250 кВт трансформаторун орнотуу;

(4) Терек-Суу, Чоң-Арык, Кырк-Казык, Кызыл-Ураан, Үч-Терек, Саргата айылдарында трансформаторлорду орнотуу;

(5) Кетмен-Төбө айыл аймагында, Жаңы-Жол, Сары-Камыш, Ничке-Сай айылдык аймактарынын жаңы конуштарында жаңы электр берүү линияларын орнотуу;

(6) Бел-Алды, Сары-Сөгөт, Коргон, Толук, Алмалуу, Чеч-Дөбө, Орто-Жан, Ак-Жар, Шайык, Коңур-Өгүз, Аң-Арык, Кызыл-Өзгөрүш айылдарында электр линияларын орнотуу;

(7) Саргата айылынын "Ак-Терек" жаңы конушундагы Садабай көчөсүнө жаңы электр линияларын орнотуу.

Төртүнчү милдет төмөнкүдөй чарадарды камтыйт:

(1) Бел-Алды, Коргон айылдарында мал айдоочу жолдордо көпүрөлөрдү куруу;

(2) Толук айылындагы Толук суусуна, "Кара-Жыгач" участогундагы Көкөмерен суусуна, "Чат" участогундагы Көбүктү суусуна көпүрөлөрдү куруу;

(3) Ничке-Сай - Үч-Терек автожолунун жүрүүгө жарактуу бөлүгүн кеңейтүү менен 3 көпүрөнү реконструкциялоо;

(4) Көк-Таш айылында Коңур-Өгүз суусуна, Аң-Арык айылында Коңур-Өгүз суусуна автомобиль көпүрөлөрүн куруу;

(5) Көк-Таш, Аң-Арык, Коңур-Өгүз, Бууракан, Камыш-Башы айылдарында көпүрөлөрдү куруу;

(6) Жазы-Кечүү жана Ак-Кыя айылдарын бириктирүүчү автомобиль көпүрөсүн куруу.

2-артыкчылык: Айыл чарбасын өнүктүрүү. Бул артыкчылык төмөнкүдөй милдеттерди ишке ашырууну караштырат:

1) сугат жерлеринин аянтын кеңейтүү;

2) Жайыт комитеттеринин потенциалдарын жогорулатуу аркылуу жайыттарды коргоо, жакшыртуу жана пайдалануу.

Биринчи милдет төмөнкүдөй чараларды камтыйт:

(1) Ак-Булак суусунан Терек-Суу айылына буруучу каналды куруу;

(2) "Чаар-Кайың", "Туздуу-Суу", "Кырк-Кыз", "Кашка-Суу" каналдарын куруу;

(3) "Тегерек" участогунда БСРди капиталдык оңдоо;

(4) Жаңы-Жол айылдык аймагынын "Чоң-Кайрак" участогунда канал куруу;

(5) "Чыркыратма", "Жаңы-Арык", "Кызыл-Чарба" каналдарын капиталдык оңдоо;

(6) Көтөрмө айылындагы "Кемпир өлдү", "Чоң-Дөбө" участогунда "Бос-Тектир" каналын куруу;

(7) Ничке-Сай айылдык аймагында "Күрөң" каналын, Кызыл-Өзгөрүш айылдык аймагында "Бардан" каналын реконструкциялоо;

(8) Ничке-Сай айылдык аймагында "Узун-Булак" участогунда насостук станцияны куруу;

(9) Аң-Арык айылында "Борколдой" каналын, Кызыл-Өзгөрүш айылдык аймагынын Ак-Жар айылында "Кумдама" каналын куруу;

(10) Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылында канал куруу.

Экинчи милдет (1) жайыттардын абалын экономикалык баалоо жана мониторинг жүргүзүү боюнча окутууларды өткөрүү; (2) жайыттардын өнүмдүүлүгүн калыбына келтирүү боюнча иш-чаралар планы иштеп чыгуу аркылуу чечилет.

3-артыкчылык: Чакан жана орто бизнести колдоо. Бул артыкчылык фермер чарбаларын өнүктүрүү үчүн жагымдуу шарттарды түзүү боюнча милдеттерди ишке ашырууну караштырат.

Бул милдетти ишке ашыруу үчүн төмөнкүлөр боюнча чаралар жүзөгө ашырылат:

(1) айыл чарба продукциясын өндүрүүчүлөрдүн кредиттерин субсидиялоо, өсүмдүк өстүрүүчүлүк жана мал чарбачылык сектору үчүн жылдык 10%; айыл чарба продукциясын кайра иштетүү сектору үчүн жылдык 9%;

(2) чакан жана орто бизнес менен алектенген юридикалык жактар үчүн электр энергиясына тарифтерге өзгөртүүлөрдү киргизүү - 1 сомго чейин (2014-2017-жылдар мезгилинде).

4-артыкчылык: Социалдык кызмат көрсөтүүлөрдүн сапатын жогорулатуу. Бул артыкчылык төмөнкүдөй милдеттерди ишке ашырууну караштырат:

1) билим берүү кызматтарын көрсөтүүгө жетүүнү жакшыртуу;

2) Токтогул шаарындагы аймактык оорукананы толук реконструкциялоо жана керектүү медициналык жабдыктар менен жабдуу;

3) Токтогул шаарынын жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылынын суу өткөрүүчү жана канализациялык түйүндөрүнө калктын жетүүсүн жогорулатуу;

4) маданий жана спорттук-ден соолукту чыңдоочу комплекстерин куруу.

Биринчи милдет төмөнкүдөй чараларды камтыйт:

(1) Токтогул шаарынын "Таласбай" кичирайонунда мектептин имаратын куруу;

(2) Чолпон-Ата айылдык аймагынын Чолпон-Ата айылында Жоомарт атындагы мектептин имаратын куруу;

(3) Кетмен-Төбө айылдык аймагынын Терек-Суу айылында Турусбек атындагы орто мектептин башталгыч класстарынын жаңы корпусун куруу;

(4) Жаңы-Жол айылдык аймагынын Жаңы-Жол айылында Казатов атындагы мектептин имаратын куруу;

(5) Торкент айылдык аймагынын Торкент айылында А.Мамыров атындагы мектептин имаратын куруу;

(6) Торкент айылдык аймагынын Көтөрмө айылында Чокоев атындагы мектептин имаратын куруу;

(7) Толук айылдык аймагынын Толук айылында мектептин имаратын куруу;

(8) Ничке-Сай айылдык аймагынын Чоргочу айылында Шабданов атындагы мектептин жаңы имаратын куруу;

(9) Кызыл-Өзгөрүш айылдык аймагынын Коңур-Өгүз, Бел-Кара-Суу айылдарында башталгыч мектептердин имараттарын куруу;

(10) Токтогул шаарынын Токтогул атындагы, Бөкөнбаев атындагы, Турдумамбетов атындагы мектептерди капиталдык оңдоо;

(11) Чолпон-Ата айылдык аймагынын Чолпон-Ата айылындагы Нурманбетов атындагы, Торкент айылдык аймагынын Торкент айылындагы Ашыралиев атындагы мектептерди капиталдык оңдоо;

(12) Токтогул шаарынын № 1, "Таласбай" кичирайондорунда 120дан орундуу 2 бала бакча куруу;

(13) Токтогул шаарында № 1 "Достук" бала бакчасынын суу менен камсыздоо жана канализация системаларын капиталдык оңдоо;

(14) Толук, Ничке-Сай, Чолпон-Ата, Чоң-Арык, Жаңы-Жол, Сары-Сөгөт, Ак-Жар, Камыш-Башы, Орто-Жон, Жетиген, Саргата, Кызыл-Ураан айылдарында бала бакчаларын куруу;

(15) Торкент айылдык аймагынын Торкент айылында "Шамшыкал" бала бакчасын реконструкциялоо;

(16) Жазы-Кечүү аймактык башкаруусунун Жазы-Кечүү айылында бала бакча куруу;

(17) Токтогул шаарында врачтар жана мугалимдер үчүн социалдык үйлөрдү куруу.

Экинчи милдет төмөнкүдөй чараларды камтыйт:

(1) Токтогул шаарында З.Игембердиев атындагы аймактык оорукана үчүн: административдик корпусту куруу; кир жуучу блокту капиталдык оңдоо жана 4 кир жуучу машина, кургатуучу, үтүктөөчү жабдуу сатып алуу; стерилизациялоо бөлүмүнүн жайларын капиталдык оңдоо; электр плиталарын алмаштыруу, өндүрүштүк муздаткыч камераларын орнотуу менен тамак-аш блогунун имаратын капиталдык оңдоо; муздаткыч рефрижераторун орнотуу менен моргдун, сот-медициналык экспертизанын имаратын реконструкциялоо; суу өткөрүүчү жана канализациялык системаларды реконструкциялоо; оорулууларды ташуу үчүн лифтти оңдоо; медициналык жабдуусу бар реанимобилди сатып алуу менен санавиация блогун түзүү; медициналык жабдууларды (УДИ-допплер аппараты, ЭХО-кардиографы, көчмө санариптик рентген аппараты, кольпоскоп, эндоскоп, 2 наркоз аппараты, 2 операциялык стол, 4 кургак ысытуу шкафтары, 2 кардиомонитор) сатып алуу; 4 тез жардам машиналарын сатып алуу; альтернативалуу жылытуунун от казандарын куруу;

(2) Кетмен-Төбө, Толук, Сары-Камыш айылдык аймактарында участкалык ооруканалар үчүн 3 тез жардам машиналарын сатып алуу;

(3) Ничке-Сай айылдык аймагынын Ничке-Сай айылында 20 орундуу участкалык оорукананы куруу;

(4) Жазы-Кечүү айылдык аймактык башкаруусунун Көк-Бел айылында ФАП куруу;

(5) Көтөрмө айылында ФАП имаратын куруу;

(6) Толук айылында 30 орундуу участкалык оорукананын имаратын куруу;

(7) Сары-Камыш айылында 10 орундуу участкалык оорукананы куруу;

(8) Аң-Арык айылында ФАП имаратын куруу;

(9) Токтогул шаарынын "Топбаза", "Данканай" кичирайондорунда ФАП имараттарын куруу;

(10) Толук, Ничке-Сай, Сары-Камыш айылдык аймактарында Камбар-Ата ГЭС суу сактагычы менен суу алдында калуусу пландаштырылган 9 көрүстөндөн сөөктөрдү кайра көмүү.

Үчүнчү милдет төмөнкүдөй чараларды камтыйт:

(1) Токтогул шаарында канализациялык системаны реконструкциялоо, суу өткөрүү түйүнүн реконструкциялоо жана кеңейтүү;

(2) Кетмен-Дөбө айылдык аймагынын Терек-Суу айылында суу түтүгүн реконструкциялоо;

(3) Кетмен-Дөбө айылдык Терек-Суу айылындагы аймактык оорукананын филиалында суу өткөрүүчү жана канализациялык системаны орнотуу;

(4) Кара-Тектир, Жаңы-Жол, Кара-Суу, Көтөрмө, Ничке-Сай, Чоргочу, Ноот, Алмалуу, Камыш-Башы, Кызыл-Өзгөрүш айылдарында суу өткөрүүчү түйүндү куруу;

(5) Бел-Алды айылдык аймагынын Сары-Сөгөт айылында суу түтүгүн реконструкциялоо;

(6) Үч-Терек айылдык аймагынын Үч-Терек айылындагы "Мастерская" участогунда суу түтүгүн куруу;

(7) Үч-Терек айылдык аймагынын: "Осмон-Ата" участогунда, Кызыл-Ураан айылында өзү агуучу суу түтүгүн куруу;

(8) Сары-Камыш айылдык аймагынын "Боз-Талаа" участогунан "Ак-Колот" участогуна чейин суу түтүгүн куруу.

Төртүнчү милдет төмөнкү чараларды камтыйт:

(1) Токтогул шаарында Э.Ормонов атындагы стадионду реконструкциялоо;

(2) Ак-Тектир, Чоң-Арык, Торкент, Ничке-Сай айылдарында клубдарды куруу;

(3) Торкент, Сары-Сөгөт, Толук, Ничке-Сай, Жетиген айылдарында спорт залдарды куруу;

(4) Ничке-Сай, Сары-Камыш айылдарында телерадиомунараларды орнотуу;

(5) Камыш-Башы, Орто-Жон, Ак-Жар, Бууракан айылдарында спорттук залдарды куруу;

(6) Үч-Терек айылдык аймагынын Үч-Терек айылында Т.Абдиев атындагы Маданият үйүн капиталдык оңдоо;

(7) "Жазы-Кечүү" аймактык башкаруусунун Жазы-Кечүү айылында мончо куруу.

5-артыкчылык: Райондо экологиялык жагдайды жакшыртуу. Бул артыкчылык төмөнкүдөй милдеттерди ишке ашырууну караштырат:

1) Сел агымдарынан жана кар көчкүлөрдөн коргоочу курулмаларды куруу;

2) Камбар-Ата ГЭС-1ин куруу жана пайдаланууда келтирилген материалдык, экологиялык зыянды эсептөө.

Биринчи милдет төмөнкүдөй чараларды камтыйт:

(1) Кетмен-Төбө айылдык аймагынын Кырк-Казык айылында "Как-Жар" каналынын участогуна кар көчкүнү өткөрүү үчүн галереяны (30 км) орнотуу;

(2) Жаңы-Жол айылдык аймагынын Кара-Суу айылында жабык дренаж системасын капиталдык оңдоо;

(3) Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылында 4 дамбаны куруу.

Экинчи милдет төмөнкү чараларды камтыйт:

(1) компенсациялык чегерүүлөрдүн суммасын аныктоо үчүн райондун экономикасына Камбар-Ата ГЭС-1ди куруу жана пайдаланууда келтирилген материалдык, экологиялык зыянды эсептөөнү жүргүзүү.

5. Күтүлүүчү натыйжалар

1) Инфратүзүмдүн жана энергетиканын потенциалын жогорулатуу:

- Токтогул районунда жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылында асфальт-бетон жана шагыл катмарын төшөө менен автомобиль жолдорун жана жергиликтүү жолдорду реконструкциялоо;

- асфальт-бетон катмарын төшөө менен Токтогул - Беш-Таш, Торкент - Бел-Алды, Үч-Терек - Ничке-Сай автомобиль жолдорун капиталдык оңдоо;

- Токтогул районунда жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылында трансформаторлорду, таянычтарды жана жаңы электр линияларын орнотуу;

- 14 көпүрө куруу.

2) Айыл чарбасын өнүктүрүү:

- жайыт комитеттеринин потенциалын жогорулатуу аркылуу жайыттарды коргоо, жакшыртуу жана пайдалануу;

- жайыттардын өнүмдүүлүгүн калыбына келтирүү боюнча иш-чаралардын планын ишке ашыруу (жайыт комитеттеринин күчү менен).

3) Чакан жана орто бизнести колдоо:

- өсүмдүк өстүрүүчүлүктү, мал чарбачылыгын өнүктүрүү жана айыл чарба продукциясын кайра иштетүү менен иштеген айыл чарба өндүрүүчүлөрү үчүн кредиттердин пайыздык ставкасын мамлекеттик субсидиялоо (акыркы пайыздык ставка - өсүмдүк өстүрүүчүлүк жана мал чарбачылык сектору үчүн жылдык 10%; айыл чарба продукциясын кайра иштетүү сектору үчүн жылдык 9%);

- чакан жана орто бизнес менен иштеген юридикалык жактар үчүн электр энергиясына тарифтерге өзгөртүүлөрдү киргизүү, 1 сомго чейин (2015-2017-жылдардын мезгилинде).

4) Социалдык кызмат көрсөтүүлөрдүн сапатын жогорулатуу:

- социалдык кызмат көрсөтүүлөргө жетүүнү жакшыртуу: 6 мектептин, 16 бала бакчанын имараттарын куруу;

- Токтогул шаарында аймактык оорукананы толук реконструкциялоо жана керектүү медициналык жабдыктар менен жабдуу;

- 4 тез жардам машинасын сатып алуу;

- Токтогул шаарынын суу өткөрүү жана канализациялык түйүнүн толук реконструкциялоо жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылында суу өткөрүү түйүнүнүн курулушун аяктоо;

- спорт залдарды жана клубдарды куруу.

5) Райондун калкынын экологиялык коопсуздугун жакшыртуу

- сел агымдарынан жана кар көчкүлөрдөн коргоочу курулмаларды куруу;

- Камбар-Ата ГЭС-1 куруудан жана пайдалануудан компенсациялык чараларга ар жылдык чегерүүнүн суммасын аныктоо.

6. Жагымдуу өбөлгөлөр жана тобокелдиктер

1) Жагымдуу өбөлгөлөр:

- калктын социалдык-экономикалык жыргалчылыгын жакшыртуу маселесин чечүү үчүн донорлор менен жүргүзүлүүчү активдүү иштер;

- калк арасында жаштардын жана балдардын басымдуулук кылышы;

- ички жана тышкы инвесторлор менен сүйлөшүү үчүн долбоордук сунуштарды даярдоо;

- жыл сайын 43,0 млн. сом суммасында компенсациялык каражаттардын болушу.

2) Тобокелдиктер:

- катаал климат;

- каржылоонун ички жана тышкы булактарынан тартылган акча каражаттарын максаттуу эмес пайдалануу;

- ички жана тышкы донорлордун ресурстарын пайдаланууга мүмкүндүк бербеген, калктын билиминин начар сапаты;

- интернет тарамына жетүүнүн төмөндүгү;

- жетиштүү эмес өнүккөн маалыматтык инфратүзүм (телекөрсөтүү, почта, басма ЖМКлар).

7. Каржылоо булактары жана бюджет

Жалал-Абад облусунун Токтогул районун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылын туруктуу өнүктүрүү боюнча Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн программасын ишке ашыруу боюнча иш-чараларды каржылоо, ички жана тышкы булактардын эсебинен жүргүзүлөт, алар Жалал-Абад облусунун Токтогул районун өнүктүрүүнүн конкреттүү долбоорлорун жүзөгө ашыруу үчүн тартылат.

Андан тышкары, ушул Программада көрсөтүлгөн иш-чараларды каржылоонун булактарынын бири болуп, Камбар-Ата ГЭС-1ди курууга жана анын иштеши үчүн тартылган финансылык каражаттар колдонулат.

Программанын айрым максаттарын жана артыкчылыктарын ишке ашыруу үчүн республикалык бюджеттин, эл аралык уюмдардын, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында тыюу салынбаган башка булактардын каражаттары тартылат. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менен жеке сектордун өнөктөштүгүнүн негизинде финансылык булактарды түзүү артыкчылыктуу болуп саналат.

2015-2020-жылдарга Программаны ишке ашырууну каржылоонун бардык булактарын финансылык камсыздоонун жалпы көлөмү жана Токтогул районун жана Жазы-Кечүү айылын өнүктүрүүнүн конкреттүү долбоорлорун жүзөгө ашыруу 3518,6 млн. сомду түзөт, анын ичинен:

- 2015-жылга - 527,8 млн. сом (анын ичинен: жеке киреше - 26,367 млн. сом, теңдөөчү гранттар - 458,433 млн. сом; "Электр станциялары" ААКдан компенсациялык каражаттар - 43 млн. сом);

- 2016-жылга - 527,8 млн. сом (анын ичинен: жеке киреше - 26,367 млн. сом, теңдөөчү гранттар - 458,433 млн. сом; "Электр станциялары" ААКдан компенсациялык каражаттар - 43 млн. сом);

- 2017-жылга - 527,8 млн. сом (анын ичинен: жеке киреше - 26,367 млн. сом, теңдөөчү гранттар - 458,433 млн. сом; "Электр станциялары" ААКдан компенсациялык каражаттар - 43 млн. сом);

- 2018-жылга - 527,8 млн. сом (анын ичинен: жеке киреше - 26,367 млн. сом, теңдөөчү гранттар - 458,433 млн. сом, "Электр станциялары" ААКдан компенсациялык каражаттар - 43 млн. сом);

- 2019-жылга - 703,7 млн. сом (анын ичинен: жеке киреше - 26,367 млн. сом, теңдөөчү гранттар - 634,333 млн. сом, "Электр станциялары" ААКдан компенсациялык каражаттар - 43 млн. сом);

- 2020-жылга - 703,7 млн. сом (анын ичинен: жеке киреше - 26,367 млн. сом, теңдөөчү гранттар - 634,333 млн. сом, "Электр станциялары" ААКдан компенсациялык каражаттар - 43 млн. сом).

Өнүктүрүү долбоорлоруна керектөөлөргө жараша Токтогул районун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылын өнүктүрүүгө талап кылынуучу каржылоо 3518,6 млн. сомду түзөт, ал 15,2%га финансылык мүмкүнчүлүктөр менен жабылат.

Жергиликтүү бюджеттин өнүктүрүүгө жумшалуучу каражаттары ушул Программанын бардык долбоорлорун жана иш-чараларын каржылоону камсыздай албайт.

Ушуга байланыштуу районду өнүктүрүүнү каржылоонун башка булактары изделет, анын ичинде тышкы жана ички инвестицияларды жана донор уюмдардын каражаттарын тартуу.

Каржылоонун көлөмү жана булактары, аткаруу мөөнөттөрү Токтогул районунун иш жүзүндөгү мүмкүндүктөрүнө жараша, жыл сайын иш-чаралар планын жана долбоорлорду өзгөртүүгө жана толуктоого ылайык оңдоп-түзөтүлөт.

8. Ишке ашырууга мониторинг жүргүзүү жана баалоо

Программаны ишке ашырууга мониторинг жүргүзүү Планды аткаруу боюнча маалыматтардын жана пландаштырылган натыйжалардын негизинде үзгүлтүксүз жүргүзүлөт жана аны жүзөгө ашыруу процессин байкоого алуунун натыйжалуу каражаты болуп калат. Анын негизинде Программаны ишке ашыруунун натыйжалуулугу бааланат. Программанын ишке ашырылышына мониторинг жүргүзүү жана баалоо Токтогул районунун мамлекеттик администрациясы тарабынан уюштурулат. Баалоо пландаштырылган жана алынган натыйжаларды салыштырууда жана ажырымдарды аныктоодо, ошондой эле Токтогул районун жана Жазы-Кечүү айылын өнүктүрүү процессине алардын таасирин баалоодо камтылат. Алынган маалыматтардын негизинде альтернативалуу мүмкүнчүлүктөрдү тандоо, ресурстарды кайрадан бөлүштүрүү жана аларды оптималдуу пайдалануу бөлүгүндө ишке ашыруу процессин оңдоп-түзөө боюнча чечимдер кабыл алынат.

2015-2020-жылдарга Жалал-Абад облусунун Токтогул районун жана Кара-Көл шаарынын Жазы-Кечүү айылын туруктуу өнүктүрүү программасын ишке ашыруу боюнча ИШ-ЧАРАЛАР ПЛАНЫ

Кыскартуулардын тизмеси: