Тиркеме

Мамлекеттик башкаруу секторунун уюмдары тарабынан бухгалтердик эсепти уюштуруу жана жүргүзүү боюнча жобо

(КР Финансы министрлигинин 2024-жылдын 10-июнундагы № 4-Б,  2026-жылдын 20-майындагы № 1, 2026-жылдын 3-июлу № 2 буйруктарынын редакцияларына ылайык)

1-глава. Жалпы жоболор

1. Мамлекеттик башкаруу секторунун уюмдары тарабынан бухгалтердик эсепти уюштуруу жана жүргүзүү боюнча ушул жобо (мындан ары – Жобо) бюджеттик мекемелер үчүн бухгалтердик эсепти жүргүзүүнүн бирдиктүү тартибин белгилейт

2. Бухгалтердик эсеп ушул Жобого ылайык, бюджеттик мекемелер тарабынан, эсептердин бирдиктүү планын милдеттүү түрдө колдонуу менен каржылоо булактары боюнча жүргүзүлөт.

3. Бухгалтердик эсеп регистрлеринин маалыматтары бюджеттик мекемелердин финансылык отчетторун даярдоо үчүн маалымат булагы болуп эсептелет.

4. Бюджеттик каражаттардын башкы тескөөчүлөрү, Кыргыз Республикасынын Финансы министрлиги менен (мындан ары - Финансы министрлиги) макулдашуу боюнча жана өз ишинин өзгөчөлүгүн эске алуу менен бухгалтердик эсепти жөнгө салуучу ички документтерди иштеп чыгууга жана бекитүүгө укуктуу.

2-глава. Бухгалтердик эсепти жүргүзүүгө негизги талаптар

§ 1. Бухгалтердик кызматтын милдети жана милдеттенмеси

5. Бухгалтердик кызматтын (бухгалтердин) негизги милдеттери:

1) финансылык отчеттуулукту даярдоо аркылуу бюджеттик мекеменин финансылык-чарбалык иши, анын мүлктүк абалы жөнүндө толук жана так маалыматты өз убагында түзүү;

2) чарбалык операцияларды жүзөгө ашырууда Кыргыз Республикасынын бухгалтердик эсеп чөйрөсүндөгү мыйзамдарына ылайык сакталышын контролдоо үчүн зарыл болгон маалымат менен камсыз кылуу;

3) мындай чектөөлөр каралган чарбалык операцияларды ишке ашырууда бекитилген ченемдердин сакталышын контролдоо;

4) бюджеттик мекемеде болгон активдердин сакталышын жана максаттуу пайдаланылышын контролдоо (эсепке алуу жол-жоболору аркылуу).

6. Бюджеттик мекеменин бухгалтердик кызматынын (бухгалтердин) милдеттерине төмөнкүлөр кирет:

1) Кыргыз Республикасынын бухгалтердик эсеп чөйрөсүндөгү мыйзамдарына ылайык, баштапкы документтердин негизинде бухгалтердик эсептин регистрине чарбалык операцияларды өз убагында каттоо;

2) бюджеттик мекеменин ички жоболорун, архивдик ишти, иш кагаздарын жүргүзүүнү жөнгө салуучу Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларына ылайык документ жүгүртүүнү жүргүзүү;

3) жумушка алуу жана жумуш убактысын эсепке алуу боюнча ички документтерге, жалдоо келишимине, кызматчыларга эмгек акы чегерүү жана төлөп берүү, эмгек мыйзамына ылайык;

4) мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча мыйзамдарга жана салык мыйзамдарына ылайык, эмгек акы төлөмдөрүнөн салыктык жана камсыздандыруу төгүмдөрүн кармап калуу;

5) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын талаптарына ылайык, салык регистрлерин жүргүзүүнү кошкондо, салыктык эсепти жүргүзүү;

6) каржылоонун бардык булактары боюнча бекитилген бюджеттин сакталышын контролдоону ишке ашыруу;

7) каржылоо булактары боюнча бекитилген бюджетти жана сметаларды иш жүзүндө аткаруунун максаттуу мүнөзү жана көлөмдөрү тууралуу маалымат менен бюджеттик мекеменин жетекчисин камсыздоо;

8) квартал сайын (чет өлкөлүк коммерциялык банктарда ачылган эсептер үчүн – жыл сайын) Кыргыз Республикасынын Улуттук банкындагы эсептерде жана Казыналыктын системасындагы эсептерде, коммерциялык банктардагы эсептешүү эсептердеги акча каражаттарынын калдыктары боюнча, бухгалтердик эсептин маалыматтары менен салыштырып текшерүүнү жүргүзүү жана айырмачылык табылган учурда зарыл болгон түзөтүүнү өз убагында киргизүү;

9) ар бир жылдын 31-декабрына карата бардык дебиторлор жана кредиторлор боюнча дебитордук жана кредитордук карыздардын калдыктарын жазуу жүзүндө салыштырып, текшерүүнү жүргүзүү

10) жүргүзүлгөн инвентаризациялоонун жыйынтыгы боюнча бухгалтердик эсептин регистрине зарыл болгон түзөтүүлөрдү киргизүү, инвентаризациялык комиссияны, активдерди инвентаризациялоо жүргүзүү үчүн зарыл болгон бардык бухгалтердик маалыматтар менен камсыздоо;

11) бюджеттик мекеменин кызматчыларынын материалдык жана аванстык отчетторун туура тариздөө жана өз убагында берүүнү контролдоону ишке ашыруу;

12) финансылык отчеттуулукту, бюджетти аткаруу тууралуу отчеттуулукту, статистикалык отчеттуулукту, салык отчеттуулугун жана камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча отчеттуулукту даярдоо;

13) Кыргыз Республикасынын бухгалтердик эсеп чөйрөсүндөгү мыйзамдарынын талаптарын сактоо.

§ 2. Жетекчинин жана башкы эсепчинин жоопкерчилиги

7. Мекеменин жетекчиси төмөнкүлөр үчүн жоопкерчилик алат

1) бюджеттик мекемеде бухгалтердик эсепти жана ички контролдоо системасын уюштуруу;

2) бюджеттик мекемедеги документ жүргүзүүнүн системасын уюштуруу, анын ичинде бухгалтердик эсептин жана финансылык отчеттуулуктун баштапкы эсептик документтерин, бухгалтердик эсептин регистрлерин сактоону уюштуруу;

3) бюджеттик мекеменин ишенимдүү финансылык отчеттуулугун өз учурунда тапшыруу;

4) Кыргыз Республикасынын аудит чөйрөсүндөгү мыйзамдарында аныкталган учурларда милдеттүү аудиттин өткөрүлүшүн камсыз кылуу;

5) бухгалтердик кызматтын кызматкерлеринин кызматтык нускамаларын бекитүү;

6) чарбалык операцияларды аткарууда Кыргыз Республикасынын бухгалтердик эсеп чөйрөсүндөгү мыйзамдарын сактоо;

7) башкы бухгалтерди же бухгалтердик кызматтын жетекчисин, бухгалтердик кызматтын кызматкерлерин окутуу жана квалификациясын жогорулатуу.

8. Башкы бухгалтер (бухгалтер же бухгалтердик кызматтын жетекчиси бюджеттик мекеменин жетекчисине түздөн-түз баш ийет жана төмөнкүлөр үчүн жоопкерчилик алат.

1) бухгалтердик кызматтын ишин уюштуруу;

2) бухгалтердик эсеп чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын талаптарын сактоо;

3) бюджеттик мекеменин ишенимдүү финансылык отчеттуулугун өз учурунда даярдоо;

4) бухгалтердик эсептин регистрлерин жүргүзүү;

5) бухгалтердик кызматтын ичинде кызматтык нускамаларды иштеп чыгуу жана кызматтык милдеттерди бөлүштүрүү;

6) бухгалтердик кызматтын кызматкерлери тарабынан кызматтык милдеттердин аткарылышын контролдоону ишке ашыруу;

7) кызмат ордунан бошогон учурда иштерди өткөрүп берүү.

§ 3. Башкы бухгалтердин укуктары

9. Башкы эсепчи бухгалтердик кызматтын максаттарын жана милдеттерин аткаруу максатында төмөнкүлөргө укуктуу:

1) иштин айрым бөлүктөрүн аныктоо (финансылык топ, эсептешүү тобу, материалдык топ ж.б.) жана бул бөлүктөр боюнча ишти бухгалтердик кызматтын кызматчылары ортосунда өз алдынча бөлүштүрүү;

2) бюджеттик мекеменин башка түзүмдүк бөлүктөрүнөн жана кызмат адамдарынан чарбалык операцияларды ишке ашыруу жана каттоо боюнча каалаган маалыматтарды алууга; ошондой эле чарбалык келишимди макулдашуу жол-жобосуна катышууга;

3) бюджеттик мекеменин кызматкерлериненинен Кыргыз Республикасынын бухгалтердик эсеп жана отчеттуулук тармагындагы (анын ичинде эл аралык) ченемдик укуктук актыларын өз учурунда аткарууну талап кылууга;

4) бюджетти даярдоо жана аткаруу, бухгалтердик эсеп, ички контролду жана салык салуу системаларын уюштуруу боюнча ички документтерди иштеп чыгуу жана аларга өзгөртүү киргизүү жөнүндө сунуштар менен бюджеттик мекеменин жетекчисине кайрылууга;

5) бухгалтердик эсеп, ички контролдоо жана салык чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын ченемдерин тууралыгы жөнүндөгү маселелер боюнча ыйгарым укуктуу жана контролдоочу органдардан түшүндүрмө алуунун зарылдыгы жөнүндө сунуштар менен бюджеттик мекеменин жетекчисине кайрылууга;

6) бюджеттик мекеменин материалдык жооптуу жана отчеттуу адамдарынан (мындан ары - МЖА) материалдык жана аванстык отчетторду белгиленген форматта өз учурунда тапшырууну талап кылууга;

7) бюджеттик мекеменин жетекчисине бухгалтердик кызматтын кызматкерлерине сый акы берүү, аларды окутууга жиберүү, сыйлоо, кызматы боюнча көтөрүү жөнүндө сунуштар менен кайрылууга;

8) бухгалтердик эсеп, отчеттуулук, ички көзөмөл жана салык салуу системасы тармагындагы аныкталган нормаларын жана эрежелерин бузган бухгалтердик кызматтын кызматкерлерине жана бюджеттик мекеменин кызматкерлерине тартиптик жаза колдонуу жөнүндө сунуштар менен бюджеттик мекеменин жетекчисине кайрылууга;

9) бухгалтердик кызматтын кызматкерлеринен өз кызматтык милдеттерин аткарууну талап кылууга;

10) бухгалтердик кызматтын кызматкерлеринин штаттык саны жөнүндө сунуш менен мекеменин жетекчисине кайрылууга;

11) ведомстволук жана аймактык бөлүмдөрдүн бухгалтердик кызматтарынан жыйынды финансылык отчеттуулукту түзүүү үчүн зарыл бардык маалыматтарды алууга.

10. Башкы бухгалтердин бухгалтердик кызматка зарыл документтерди жана маалыматтарды берүү жана тариздөө тартиби жаатындагы талаптары бюджеттик мекемелердин бардык кызматкерлери үчүн, ал эми эсепти борборлоштурууда бардык тейленүүчү бюджеттик мекемелер үчүн милдеттүү болуп саналат.

§ 4. Башкы эсепчи тарабынан иштерди өткөрүп берүү-кабыл алуу

11. Башкы бухгалтер кызмат ордунан бошотулган учурда (жумуштан кеткенде, башка кызматка которулганда же орун которуштурганда) кызматка дайындалган башкы бухгалтерге, же ал жок болгон учурда – бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан дайындалган ыйгарым укуктуу кызматкерге иштерди өткөрүп берүү. Ишти өткөрүп берүү-кабыл алуу учурунан баштап, кызматтан бошотулган башкы бухгалтердин кол коюу укугу алынып салынат.

12. Башкы бухгалтер тарабынан ишти өткөрүп берүү-кабыл алууну жүргүзүү үчүн, бюджеттик мекеменин жетекчисинин буйругунун негизинде ишти өткөрүп берүү-кабыл алуу боюнча комиссия түзүлөт, анда төмөндөгүлөр көрсөтүлөт:

1) ишти өткөрүп берүү-кабыл алуунун себеби;

2) ишти кабыл алуучу кызматтык адам жөнүндө маалымат;

3) ишти өткөрүп берүүчү кызматтык адам жөнүндө маалымат;

4) ишти өткөрүп берүү-кабыл алуу жана ишти кабыл алуучу кызматтык адамдын кол коюу укугу таризделгенге чейинки мөөнөткө кол коюу укугу берилген адам;

5) ишти өткөрүп берүү-кабыл алуу жүргүзүлө турган күн;

6) ишти өткөрүп берүү-кабыл алуу мөөнөтү, эки жумадан ашык эмес жана башкы бухгалтер кызматтан бошотулган күндөн кеч эмес;

7) комиссиянын курамы;

8) комиссиянын катчысы;

9) тийиштүү документтерди даярдоо жана аларды Комиссияга берүү үчүн жооптуу адамдар.

13. Комиссия:

1) кызматтык адамдардын ишин өткөрүп берүү-кабыл алууну уюштурат жана ушул жобонун талаптарына ылайык ишти өткөрүп берүү-кабыл алуу актысын түзүүнү камсыздайт;

2) кассанын абалын текшерет (накталай акчаны сактоо үчүн тийиштүү шарттар камсыздалганбы, кассалык китептеги жазуулардын абалы, кассада сакталган башка баалуулуктар боюнча абал жана алардын бухгалтердик жазууларга шайкеш келүүсү, чек китепчелеринин болушу, пайдаланылбаган чектердин номерлери) жана кассадагы накталай калдыктарды текшерүү актысын түзөт, анда акча каражаттардын калдыгынын суммасы, кассалык операцияларды жүргүзүү үчүн жооптуу адам же кассир, бухгалтердик кызматтын ишин өткөрүп берүүчү-кабыл алуучу адам тарабынан кол коюлуучу акыркы киреше жана чыгаша ордерлеринин номери жана күнү;

3) акчалык эсептин, эсептешүү операцияларынын, баланстын эсептешүү беренелеринин эсебинин абалын (дебиторлук жана кредиторлук карыздын реалдуулугу, төлөтүп алуусу реалдуу эмес болгон карыздардын бар экендиги, ага күнөөлүү адамдарды көрсөтүү менен, өз ара эсептешүүлөрдү салыштыруу актыларынын бар экендигин, бюджетке өз учурунда которулбаган суммалардын бар экендиги) текшерет;

4) кем чыгууларга, ашыкчаларга, же башка бузууларга жол берген кызматтык адамдан алынган жазуу жүзүндөгү түшүнүк катты карайт жана ишти өткөрүп берүү –кабыл алуу актысында көрсөтөт;

5) эсептик регистрлердин маалыматы боюнча бухгалтердик баланстын маалыматынын ишти өткөрүп берүү-кабыл алуу датасынан мурунку акыркы отчеттук датасына шайкеш келүүсүн текшерет.

14. Комиссиянын же кызматтык адамдардын мүчөлөрү тарабынан сын-пикирлер болгондо, (ишти өткөрүп берүүчү жана кабыл алуучу), же шайкеш келбегендик табылган учурда, алардын келип чыгуу себептери аныкталат, андан кийин ишти өткөрүп берүү-кабыл алууну жүргүзүү боюнча комиссия тарабынан аларды жоюу боюнча чаралар көрүлөт.

15. Комиссиянын мүчөлөрү кызматтык адамдардын ишин өткөрүп берүү - кабыл алуу боюнча документердин толуктугу жана аныктыгы үчүн өз компетенциясынын чегинде жоопкерчилик тартат.

16. Ишти өткөрүп берүү-кабыл алуунун жыйынтыгы боюнча комиссиянын катчысы өткөрүп берүү-кабыл алуу актысын түзөт, ага кабыл алуучу жана өткөрүп берүүчү тараптар, комиссиянын төрагасы жана мүчөлөрү кол коюшат. Ишти өткөрүп берүү-кабыл алуунун актысында ага тиркелүүчү документтердин тизмеси көрсөтүлөт. Өткөрүп берүү-кабыл алуунун актысы эки экземплярда түзүлөт, алардын бири бухгалтердик кызматка, экинчи экземпляры ишти өткөрүп берүүчү кызматтык адамда калат.

17. Ишти өткөрүп берүү-кабыл алуунун актысында төмөндөгүлөр көрсөтүлөт:

1) ишти өткөрүп берүүчү-кабыл алуучу адамдардын аты-жөнү;

2) бюджеттик мекеменин жетекчисинин буйругуна ылайык комиссиянын курамы;

3) ишти өткөрүп берүү датасы (мезгили);

4) бюджеттик мекеменин жетекчисинин буйругунун реквизиттери, анын негизинде иш өткөрүлүп берилет;

5) документтердин аталышын жана папкаларынын санын көрсөтүү менен өткөрүлүп берилүүчү документтердин тизмеси;

6) текшерүүнүн жүрүшүндө табылган бухгалтердик жана салыктык отчеттуулуктагы эсепте табылган каталар жана так эместиктер;

7) жок документтердин тизмеси;

8) ишти өткөрүп берүүчү-кабыл алуучу адамдардын түшүндүрмөлөрү жана сын-пикирлери.

18. Биринчи кезекте актыга ишти өткөрүп берүүчү-кабыл алуучу адамдар, ошондой эле комиссиянын мүчөлөрү кол коюшат жана бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет.

19. Ишти өткөрүп берүү-кабыл алуу актысы бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилгенден кийин ишти өткөрүп берүү-кабыл алуу аяктады деп эсептелет. Ишти өткөрүп берүү-кабыл алуу актысы башкы бухгалтер кызматынан бошотулган датага карата бекитилет.

§ 5. Борборлошкон бухгалтерия аркылуу тейленүүчү бюджеттик мекемелерде ишти уюштуруу

20. Борборлошкон бухгалтериялар тарабынан тейленүүчү мекемелердин курамына кирген бардык түзүмдүк бөлүмдөр бухгалтерияга бухгалтердик эсеп жана контролдоо үчүн керектүү документтерди өз убагында тапшырууга милдеттүү

21. Борборлошкон бухгалтерияларда эсеп жүргүзүүдө тейленүүчү мекемелердин жетекчилери анын карамагына кирген бардык чарбалык операциялардын өз убагында жана туура таризделишине милдеттүү.

§ 6. Бухгалтердик эсепти автоматташтыру

22. Бухгалтердик эсепти автоматташтыруу бекитилген Эсептердин бирдиктүү планына ылайык, финансылык отчеттуулукту түзүү менен бухгалтердик эсептин бардык бөлүмдөрү боюнча документтерди иштеп чыгуунун бирдиктүү өз ара байланышкан технологиялык процессине негизделет.

(КР Финансы министрлигинин  2026-жылдын 3-июлу № 2 буйругунун редакциясына ылайык)

3-глава. Ички контролдоо системасына коюлуучу талаптар

24. Бюджеттик мекемелердеги ички контролдоо системасынын негизги элементтери болуп төмөнкүлөр саналат:

1) функционалдык милдеттерди бөлүштүрүү;

2) материалдык жоопкерчилик жөнүндө келишимдерди түзүү;

3) чарбалык операцияларды документтик түрдө тариздөө;

4) чарбалык операцияларды эсеп регистрлеринде каттоо;

5) салыштырып текшерүүлөрдү жүргүзүү;

6) активдерди инвентаризациялоо;

7) МЖА отчеттуулугу;

8) жумуш убактысын каттоо;

9) чарбалык келишимдерди санкциялоо, макулдашуу жана каттоо;

10) активдерди сактоо;

11) активдерди берүүдө юридикалык тараптардын ишеним катынын бар болушу.

§ 2. Функционалдык милдеттерди бөлүштүрү

25. Бюджеттик мекеменин кызматкерлеринин милдеттерин бөлүштүрүүдө функционалдык милдеттерди бөлүштүрүү принциби колдонулат, ал төмөнкүлөрдү камтыйт:

1) эсептик функциялардын контролдоо функциялардан (анын ичинде бюджеттик процесс үчүн) ажыратылгандыгы

2) активдерди (анын ичинде акча каражаттарын) берүүгө документтерди жазуу боюнча функциялардын бул активдерди берүү боюнча функциялардан ажыратылгандыгы.

§ 3. Материалдык жоопкерчилик жөнүндө келишимдерди түзүү

26. Бюджеттик мекеме МЖАнын, ошондой эле накталай акча каражаттарын отчеттуулук менен алууга укуктуу адамдардын тизмесин бир жылдык негизде түзөт жана бекитет.

Отчеттуу сумма бюджеттик мекеменин кассасынан накталай түрдө же жамааттык келишимге ылайык накталай эмес түрдө эмгек акы долбоору боюнча төлөө картасына которуу аркылуу берилет.

Бардык МЖА менен материалдык жоопкерчилик жөнүндө келишимдер түзүлөт. Материалдык жоопкерчилик жөнүндө келишимдерде МЖА аларга карата жоопкерчилик тарткан активдер жана МЖАга ишенип берилген активдер боюнча зыяндын ордун толтуруу тартиби милдеттүү түрдө көрсөтүлөт, отчет берүүчү сумма накталай эмес формада берилген учурда алуучунун төлөм картасынын реквизиттери да көрсөтүлөт.

§ 4. Салыштырып текшерүүнү жүргүзүү

27. Салыштырып текшерүү актысына дебиторлор жана кредиторлор, ошондой эле коммерциялык банктар (анын ичинде чет өлкөлүк банктар) жана Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинин аймактык башкармалыктары акча каражаттарынын калдыктары жана кыймылы, дебитордук жана кредитордук карыздар боюнча кол коюшат.

28. Салыштырып текшерүү актылары бир жылдык негизде, отчеттук датага карата бюджеттик мекеменин финансылык отчеттуулугун даярдоо учурунда милдеттүү түрдө түзүлөт. Башкы бухгалтердин чечими менен салыштырып текшерүүлөр квартал сайын жүргүзүлүшү мүмкүн.

29. Бюджеттик мекеме ар жылдык негизде (отчеттук датага) үчүнчү жактардан (бюджеттик мекеменин чыгымдарын төлөгөн донорлордон) бюджеттик мекеменин берүүчүлөрүнүн дарегине жүргүзүлгөн түз төлөмдөр жөнүндө тастыктама алууга милдеттүү.

30. Салыштырып текшерүү актысы жазуу түрүндө баштапкы документтерди тариздөө боюнча талаптарды сактоо менен түзүлөт жана бюджеттик мекеменин атынан жетекчи жана башкы бухгалтер кол коет.

§ 5. Активдерди жана финансылык милдеттенмелерди инвентаризациялоо

31. Активдерге (мүлккө) жана финансылык милдеттенмелерге инвентаризация жүргүзүүнүн жалпы тартиби активдерге жана финансылык милдеттенмелерге инвентаризация жүргүзүү жөнүндө Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актылары менен белгиленет

32. Инвентаризациялоонун жүрүшүндө аныкталган ашыкча каражаттар бюджеттик мекеменин бухгалтердик эсебинде (ИНВ-26 формасы) активдер киреше катары кириштелген күндөгү рыноктук нарк боюнча таанылат. Табигый азаюу нормаларынын чегинде кем чыгуу (бухгалтердик эсеп мыйзамдарга ылайык белгиленген) чыгымдар катары эсепке алынат.

Активдин кем чыккан, бузулган, жоголгон же уурдалган суммасы, зыян келтирүү табылган күнгө карата, активдин рыноктук наркы боюнча, бухгалтердик эсептин регистрине чагылдыруу менен, материалдык жооптуу адамдардын (МЖА), же күнөөлүү адамдардын дебитордук карызы катары эсептелет. Кем чыгуулар жана уурдоолор аныкталгандан кийин беш күндүн ичинде материалдар жарандык доо коюу үчүн укук коргоо органдарына берилүүгө тийиш. Соттун чечимин алганда күнөөлүү адамдарга таандык болгон суммалар аткаруу барагына ылайык такталат жана бухгалтердик эсептин регистрлерине тиешелүү түзөтүүлөр киргизилет. Кем чыккан же уурдалган материалдык баалуулуктардын өндүрүп алынуучу суммасы күнөөлүү адамдар тарабынан акчалай түрдө орду толтурулат жана республикалык же жергиликтүү бюджеттин кирешесине чегерилет.

33. Активдердин рыноктук наркы – бул эсепке алынган күнгө карата аталган активдерди сатуудан алынуучу акча каражаттарынын суммасы. Рыноктук нарк инвентаризациялоо комиссиясы тарабынан активдердин рыноктук наркын аныктоонун салыштырмалуу ыкмасы боюнча аныкталат. Салыштыруу методу - баа окшош каражаттардын рыноктук наркын салыштыруу негизинде эсептелген метод. Окшош активдер боюнча рыноктук маалымат жок болгон учурда рыноктук нарк эксперттер тарабынан аныкталат.

34. Күнөөлүү адамга коюлган сумманын аналитикалык эсеби, ар бир күнөөлүү адам боюнча алардын аты-жөнүн, кызматын, карыз пайда болгон датаны көрсөтүү менен карточкада (1-формасы) жүргүзүлөт.

35. Сот тарабынан өндүрүүдөн баш тартылган активдердин кем чыгуулары жана уурдоолору боюнча карыздар, ошондой эле алууга үмүтсүз деп табылган башка карыздар зыян катары таанылат, андан ары карызкордун мүлктүк абалы өзгөргөн учурда аны өндүрүп алуу мүмкүнчүлүгүнө байкоо жүргүзүү үчүн эсептен чыгарылган учурдан тартып беш жылдын ичинде системадан тышкаркы эсепте эсепке алынат.

§ 6. Материалдык жооптуу адамдардын отчеттуулугу

36. МЖА отчетко алынган активдерге карата активдердин кыймылы боюнча маалыматтарды жума сайын эсепке алуу регистрлерине милдеттүү түрдө киргизет. Активдерди берүү жана келип түшүү тиешелүү баштапкы документтер менен таризделет.

37. Ай сайын айдын башталышынан тартып үчүнчү жумуш күнүнөн кечиктирбестен МЖА алардын кыймылын ырастаган бардык баштапкы документтерди тиркөө менен мезгил ичиндеги активдердин кыймылы жөнүндө отчет түзүлөт. Отчеттор ушул Жобонун 4-главасынын 4-§ каралган баштапкы документтерди тариздөө боюнча талаптарга ылайык таризделет.

§ 7. Мекеменин кызматкерлеринин жумуш убактысын каттоо

38. Жумуш убактысынын эсеби ай сайын түзүлүүчү (№ Т-13 формасы) жумуш убактысын эсепке алуу табели менен таризделет. Жумуш убактысын эсепке алуу табели жооптуу адамдар тарабынан толтурулуп, тиешелүү түзүмдүк бөлүктүн жетекчисинин колу коюлат да, бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет.

§ 8. Чарбалык келишимдерди түзүүгө, макулдашууга жана каттоого уруксат

39. Бардык келишимдер жетекчинин уруксаты менен түзүлөт жана макулдашууга жана каттоого жатат. Түзүлгөн келишимдерди каттоо атайын журналда же электрондук түрдө жүргүзүлүшү мүмкүн. Келишимдерди макулдашуу процессине катышуучу кызматкерлердин тизмеси мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет.

40. Макулдашуу процесси бул процессте катышкан адамдардын келишимдин ар бир бетинде кол коюшу менен таризделет. Кошумча макулдашуулар негизги келишимдер сыяктуу эле макулдашуу жол-жобосунан өтөт. Бюджеттик мекеменин жетекчиси эмгек келишимдери үчүн макулдашуунун өзгөчө тартибин аныктоого укуктуу.

41. Келишимдерди макулдашуу этабында бюджеттик мекеменин жооптуу адамдары тарабынан каржылоонун ар бир булагы боюнча бюджеттик (каражаттардын бар экендигине) контролдоо жүргүзүлөт.

42. Келишимдер сканерден өткөрүлүп, кагаз жана электрондук түрдө сакталат. Келишимдерди сактоо тартиби иш кагаздарын жүргүзүүнү, архив ишин жөнгө салуучу Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларына, бюджеттик мекеменин ички жоболоруна ылайык жүзөгө ашырылат.

§ 9. Товардык-материалдык баалуулуктарды сактоо

43. Товардык-материалдык баалуулуктарды сактоо атайын ыңгайлаштырылган жайларда жана сактоону камсыз кыла турган жабдууларды колдонуу менен жүргүзүлөт. Кызматтык бөлмөлөрдүн терезелерине тосмо тагылат. Материалдык баалуулуктарды кабыл алуу, сактоо жана берүү үчүн жоопкерчилик бюджеттик мекеменин жетекчисинин буйругу менен дайындалган МЖАга жүктөлөт. Кабинеттердин жана бөлмөлөрдүн ачкычтары МЖАда жана коопсуздук үчүн жооп берген кызматкерлерде гана болот. Зарыл учурда бюджеттик мекеме тараза, өлчөө приборлору, өлчөөчү идиш жана башка контролдук жабдуулар менен жабдылат.

§ 10. Активдерди өткөрүп берүүдө юридикалык жактын ишеним катынын бар болушу

44. Бюджеттик мекеменин материалдык активдерин башка юридикалык тараптын дарегине өткөрүп берүү юридикалык тараптын өкүлүнүн ыйгарым укугун тастыктаган ишеним каттын негизинде жүргүзүлөт.

4-глава. Бухгалтердик эсептеги документ жүгүртүү

§ 1. Иш кагаздарынын номенклатурасы

45. Иш кагаздарынын номенклатурасы – бюджеттик мекемеде жүргүзүлүүчү иш кагаздарынын аталыштарынын, алардын сактоо мөөнөттөрүн көрсөтүү менен, системалаштырылган, белгилүү тартипте таризделген тизмеси. Ар бир документ, каттоодон жана иштетүүдөн өткөндөн кийин, тиешелүү папкага тиркелет. Бюджеттик мекеменин бухгалтердик кызматында болгон бардык көктөмөлөр иш кагаздарынын номенклатурасын түзүшөт. Бюджеттик мекеме тарабынан бекитилген иш кагаздарынын номенклатурасы Кыргыз Республикасынын нормативдик укуктук актыларынын белгиленген талаптарына туура келүүгө тийиш.

46. Бухгалтердик документтер тиркелген ар бир көктөмө сырткы бетинде төмөнкү маалыматтарды камтууга тийиш:

1) папканын номуру;

2) көктөмөнүн аталышы;

3) отчеттук мезгил;

4) бюджеттик мекеменин аталышы;

5) папканын жабылган датасы.

§ 2. Бухгалтердик эсептин документтерин сактоо

47. Баштапкы эсеп документтери, бухгалтердик эсептин регистрлери бухгалтердик отчеттор жана отчеттор аларды архивге тапшырганга чейин бухгалтерияда атайын бөлмөдө же жабык шкафтарда сакталууга тийиш.

48. Карточкалар картотекаларда сакталат, алар ич ара материалдык жооптуу адамдар боюнча бөлүштүрүлүүчү элементтер боюнча жайгаштырылат, ал эми борборлошкон бухгалтерияларда - тейленген бюджеттик мекемелер боюнча да жайгаштырылат.

49. Материалдардын, баасы төмөн буюмдардын ж.б. эсепке алуу карточкалары карточкалардын реестри, бухгалтердик эсептин регистрлери жана башка бухгалтердик документтер менен бирге көктөлгөн түрдө эки жылда бир жолу архивге тапшырылат. Ошол эле мөөнөттө жыл ичинде чыгарылган негизги каражаттарды эсепке алуу карточкалары архивге тапшырылат.

50. ОС-10 формасынын негизги каражаттар эсеби боюнча инвентардык карточкалардын жазмасы архивге тапшырылат, анда ОС-6 бюджет, ОС-8, ОС-9 формалар акыркы инвентардык карточка боюнча инвентарды эсептен чыгаруу жөнүндө белги коюлат. Инвентардык карточкаларды эсепке алуу тизмеси архивге тапшыруу (2-формасы) документтерди тапшыруу реестри боюнча жүргүзүлөт, анда карточканын номуру жана эсептен чыгарылган инвентардын аталышы көрсөтүлөт, ал эми борборлошкон бухгалтерияларда мындан тышкары, тейленүүчү бюджеттик мекеменин аталышы да көрсөтүлөт.

51. Документтерди архивге өткөрүү жана аларды сактоо мөөнөтү Кыргыз Республикасынын архивдик иши тууралуу мыйзамдар тарабынан белгиленет. Архивге ишти тапшырууну күбөлөндүргөн документтер дайыма бухгалтерияда сакталат.

52. Баштапкы эсеп документтерин, бухгалтердик эсептин жана отчеттун регистрлерин бюджеттик мекемеде сактоо мөөнөтү 6 жыл.

53. Катуу отчеттуулук бланкасынын аналитикалык эсеби катуу отчеттуулук бланкасынын эсепке алуу китебинде жүргүзүлөт (37-формасы).

§ 3. Чарбалык операцияларды каттоо

54. Бардык чарбалык операциялар бухгалтердик эсептин регистринде катталат.

55. Бухгалтердик эсептин регистринде каттоодон мурун, баштапкы документтер алардын туура таризделиши жана аларды көчүрүп алуу үчүн мыйзамдуу негиздердин болушу текшерилет.

§ 4. Документ жүгүртүүгө жалпы талаптар

56. Бухгалтердик эсеп бюджеттик мекемелерде бухгалтердик эсептин мемориалдык ордердик формасы боюнча, Эсептердин бирдиктүү планынын элементтери боюнча кош жазуу аркылуу жүргүзүлөт.

57. Чарбалык операциялардын жүргүзүлгөндүгү баштапкы тастыктоочу документтер менен таризделет, алар операция жүргүзүлгөн учурда, же түздөн-түз ал аяктаганда түзүлөт. Бардык таризделген баштапкы документтер милдеттүү реквизиттерди камтышы керек. Баштапкы документтердеги милдеттүү реквизиттер болуп төмөнкүлөр эсептелет:

1) баштапкы документтин аталышы;

2) анын атынан документ түзүлгөн уюмдун аталышы;

3) документтин номери жана түзүлгөн датасы;

4) операцияны сыпаттоо;

5) цифра жана жазуу менен  сумманы көрсөтүү;

6) өлчөө бирдиги (накталай жана акча түрүндө);

7) чарбалык операцияларды жүргүзүүгө жооптуу адамдардын кызматтарынын аталышы (алардын аты-жөнүн көрсөтүү менен);

8) ыйгарым укуктуу адамдардын колу;

9) бюджеттик мекеменин мөөрү (тышкы контрагенттер менен операцияларда).

58. Эсептөө маалыматын иштетүү технологиясына жараша баштапкы эсеп документтерине кошумча реквизиттер (коддор, контролдук белгилер ж.б.) киргизилиши мүмкүн, алар бухгалтердик эсеп боюнча ченемдик актылардын талаптарын бузууга тийиш эмес.

Чет тилде түзүлгөн баштапкы эсепке алуу документтери берүүчү тарабынан толугу менен же жарым-жартылай мамлекеттик же расмий тилдерге которулуп, нотариус тарабынан күбөлөндүрүлүүгө тийиш.

Чет өлкөлүк мекемелердеги баштапкы эсепке алуу документтери мамлекеттик же расмий тилге документтерди которууга жооптуу адам тарабынан которулууга жана мекеменин жетекчиси тарабынан күбөлөндүрүлүүгө (колу жана мөөрү менен күбөлөндүрүлүүгө) тийиш.

59. Акча каражаттарын төлөө жүргүзүлө турган документтерге бюджеттик мекеменин жетекчисинин же анын милдетин убактылуу аткаруучунун, башкы бухгалтердин же анын орун басарынын колу коюлбаган болсо, ал документтер жараксыз деп эсептелет жана аткарууга кабыл алынбайт. Кассалык кириш ордери башкы бухгалтердин же анын орун басарынын жана кассирдин коюлган колу болгондо гана жарактуу. Бюджеттик мекеменин жетекчиси баштапкы документтерге кол коюу укугун орун басарларына өткөрүп бере алат.

60. Баштапкы документтер ирети боюнча номерленет. Баштапкы документтердин ар бир түрү үчүн өзүнүн ырааттуу номери болушу мүмкүн. Негизги катар номерге кошумча цифралык жана тамгалык белгилерди колдонуу менен номерлештирүүгө тыюу салынат. Бюджеттик мекеменин бухгалтердик кызматына отчетторду жана баштапкы документтерди берүүнүн тартиби жана мөөнөттөрү башкы бухгалтер тарабынан белгиленет жана бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет.

61. Баштапкы документтердин аныктыгы, аларды өз убагында берүү жана туура тариздөө үчүн жоопкерчилик ошол документтерди түзгөн жана колун койгон жооптуу адамдарга жүктөлөт.

62. Айрым чарбалык операцияларды жүргүзүү боюнча бюджеттик мекеменин жетекчиси менен башкы бухгалтердин, же бухгалтердик эсепти жүргүзүүчү адамдын ортосунда пикир келишпестиктер болгон учурда, ал боюнча документтер бюджеттик мекеменин жетекчисинин жазуу түрүндө буйругу менен аткарууга кабыл алынышы мүмкүн, анткени ал мындай операцияларды ишке ашыруунун натыйжасы үчүн толук жоопкерчиликти тартат.

63. Баштапкы документтер операция ишке ашып жаткан учурда, эгер бул мүмкүн эмес болсо, анда операция аяктаар замат компьютерди колдонуу менен же кол менен толтурулат. Кол менен толтурулган учурда жазуулар көк сыя менен жазылат. Бош саптар чийип ташталат. Суммалар цифра түрүндө (ондук разряд менен) жана жазуу түрүндө көрсөтүлөт.

64. Бюджеттик мекеменин баштапкы документтеринде камтылган маалыматтарды бухгалтердик эсептин регистрлеринде өз убагында каттоо керек.

65. Бухгалтердик эсептин милдеттүү реквизиттери болуп төмөнкүлөр эсептелет:

1) регистрдин аталышы;

2) регистрди түзгөн мекеменин аталышы;

3) регистр жүргүзүүнүн башталган жана аяктаган датасы же регистр кайсы мезгил үчүн түзүлгөн;

4) бухгалтердик эсептин объектилеринин өлчөө бирдигин көрсөтүү менен акчалай өлчөнүшүнүн чоңдугу;

5) регистрди жүргүзүү үчүн жооптуу адамдардын кызматтарынын аталышы, аты-жөнү;

6) регистрди жүргүзүү үчүн жооптуу адамдардын колдору.

66. Бухгалтердик эсептин регистрлери каржылоо булактары боюнча жүргүзүлөт.

67. Бухгалтердик эсеп китеби аларда жыл аяктаганда актай барактар артып калган болсо, кийинки жылдын операцияларын жазуу үчүн пайдаланылышы мүмкүн.

68. Бухгалтердик китепте жазуу башталганга чейин бардык бетине (барагына) номур коюлат. Барактардын акыркы бетинде башкы бухгалтердин колу коюлуп, белги коюлат: “Ушул китепте бардыгы болуп ____ бетке (баракка) номур коюлду”. Ар бир китепте бюджеттик мекеменин аталышы жана китеп ачылган жыл жазылат. Китепте анда ачылган элементтердин мазмуну болууга тийиш. Китептин башка бетине жазууну алып чыкканда ошол элементтер боюнча мазмунда жаңы барактын номурун көрсөтүп жазуунун алынып чыгышы жөнүндө белги коюлат.

69. Аналитикалык эсеп бухгалтердик эсептин регистрлеринде: карточкаларда, топтоочу ведомосттордо, китептерде, анын ичинде бухгалтердик эсепти жүргүзүүнүн прикладдык программалар пакеттерин колдонуу менен жүргүзүлөт.

70. Бухгалтердик эсептин регистрлери синтетикалык жана аналитикалык эсеп боюнча жыл башына карата, өткөн жыл ичиндеги корутунду баланска жана бухгалтердик эсептин каттоолоруна ылайык калдыктар суммасынын жазуусу менен ачылат.

71. Бухгалтердик эсеп регистрлериндеги жазуулар, аларды алган күндөн кийинки күндөн кеч эмес, баштапкы эсеп документтеринен сыя, шариктүү калемсабынын пастасы, же автоматташтыруу каражаттарынын жардамы менен жүргүзүлөт.

72. Ар бир ай бүткөндөн кийин бухгалтердик эсептин регистрлеринде жүгүртүүлөрдүн жыйынтыгы эсептелинет жана элементтер боюнча калдыктар чыгарылат.

73. Текшерилген жана эсепке кабыл алынган баштапкы эсеп документтери операциялар жүргүзүлгөн даталар боюнча (хронологиялык) тартипте системалаштырылат жана өзүнчө мемориалдык ордерлер - бюджеттик каражаттар жана атайын каражаттар эсебинен операциялар боюнча топтоочу ведомосттор менен таризделет, аларга төмөнкүдөй туруктуу номурлар ыйгарылат: 1, 2, 3, 4, 5, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14 жана 15.

74. Мемориалдык ордерлерге жазуулар операциялардын жүргүзүлүшүнө жараша (бирок баштапкы эсепке алуу документин алгандан кийинки күндөн кечиктирилбестен) айрым документтердин, ошондой эле бир тектүү документтердин тобунун негизинде жүргүзүлөт. Мемориалдык ордердеги элементтердин корреспонденциясы бир элементтин дебети жана башка элементтин кредити же бир элементтин дебети жана бир нече элементтердин кредити боюнча операциялардын мүнөзүнө жараша жазылат.

75. Мемориалдык ордердин суммасы алгач “Ордер боюнча сумма” графасына, андан кийин тиешелүү элементтердин дебетине жана кредитине жазылат. Дебет боюнча болсун да, кредит боюнча да бардык элементтер боюнча ай ичиндеги жүгүртүүлөрдүн суммасы “Ордер боюнча сумма” графасынын жыйынтыгына барабар болууга тийиш. Ай ичинде жүгүртүүлөрүдөн кийин экинчи сап ар бир элемент боюнча кийинки айдын башында калган калдык көрсөтүлөт.

76. “Сторно” операциясы боюнча өзүнчө мемориалдык ордер түзүлөт (МО-Сторно формасы), аларда ар бир ай үчүн 16-номурдан баштап номур коюлат.

77. Кыргыз Республикасынын бюджетинин чыгымдарынын экономикалык классификация коддору боюнча чыгымдарды чагылдыруу үчүн мемориалдык ордерге чечмелөө колдонулат (3- формасы).

78. Мемориалдык ордерге башкы бухгалтер же анын орун басары кол коет, ал эми эсепти жүргүзүү борборлошкон болсо булардан тышкары эсеп тобунун жетекчиси да кол коет.

79. Ар бир отчеттук ай өткөндөн кийин мемориалдык ордерлер – топтоочу ведомосттор аларга таандык документтер менен бирге хронологиялык тартипте топтолууга жана китепче болуп көктөлүүгө тийиш. Документтердин саны азыраак болсо, китепче кылып көктөөнү эки-үч айда бир жүргүзүүгө жана бир папкага көктөмөгө тиркөөгө болот. Сыртына төмөнкүлөр жазылат: мекеменин аталышы; көктөмөнүн аты жана катар номери; отчеттук мезгил - жылы жана айы; мемориалдык ордерлердин башталган жана акыркы номури; көктөмөдөгү барактардын саны.

80. “Башкы журнал” китеби (308-формасы) өткөн жыл ичиндеги корутунду баланска ылайык жыл башындагы калдыктар суммасынын жазуусу менен ачылат. “Башкы Журнал” китебиндеги эсеп Эсептердин бирдиктүү планына ылайык, өзүнчө каржылоо булактары боюнча эсептер боюнча жүргүзүлөт.

81. “Башкы журналда” жазуулар мемориалдык ордерлерди түзүүгө карата жүргүзүлөт.

82. Карточкалар (негизги каражаттар боюнча карточкалардан тышкары) карточкалар реестринде катталат (4-форма), ал ар бир эсеп үчүн өзүнчө жүргүзүлөт. Негизги каражаттын эсеби үчүн карточкалар (ОС-10 формасы) негизги каражаттар эсеби боюнча инвентардык карточкалар жазуусунда катталат.

83. Чет мамлекеттер жана эл аралык уюмдар тарабынан каржылануучу долбоорлорду ишке ашырууга жооп берген чет өлкөлүк мекемелерде (мындан ары - ДИАБ) жана бюджеттик мекемелерде бухгалтердик эсептин регистрлери чет өлкөлүк валютада, ошондой эле Кыргыз Республикасынын улуттук валютасында жүргүзүлөт. Функционалдык валюта - бул бюджеттик мекеме өз ишин жүзөгө ашыруучу негизги экономикалык чөйрөдө колдонулуучу валюта. Берилген валюта Кыргыз Республикасынын улуттук валютасы - кыргыз сому болуп саналат.

84. Бухгалтердик эсептин регистринде эсепке алынган чет өлкөлүк валютада операциялар Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын (мындан ары - КРУБ) ошол операциялар жасалган датадагы эсептик курс боюнча улуттук валютага кайра эсептелет. Ар бир отчеттук датага чет өлкөлүк валютадагы акча беренелери ошол датага карата колдонулган КРУБдун эсептик курсу боюнча кайра эсептелет. Акча беренелери боюнча кайра эсептөөдө келип чыккан курстук айырма кирешелер же чыгымдар деп табылат. Акча беренеси - бул активдердин же милдеттенмелердин беренеси, аларга карата акча каражаттарын алуу же төлөө чет өлкөлүк валютада жүргүзүлөт.

85. Баштапкы эсепке алуу документтери тергөө судьясынын чечиминин негизинде алгачкы текшерүү органдары жана тергөөчү тарабынан гана алынышы мүмкүн, өзгөчө учурларда алып коюу тергөө судьясынын чечимисиз жүргүзүлүшү мүмкүн, бирок кийин Кыргыз Республикасынын Жазык-процессуалдык кодексине ылайык ылайык алып коюу жүргүзүлгөндүгү жөнүндө жазуу жүзүндө билдирүү жөнөтүлөт.

86. Алып коюу протокол менен таризделет, анын көчүрмөсү бюджетик мекеменин тийиштүү кызмат адамына тил кат алынып тапшырылат. Протоколдо буюмдар жана документтер кайсыл жерде жана кандай жагдайларда табылганы өз ыктыяры же мажбурлоо менен берилгени көрсөтүлүшү керек. Алынган буюмдардын бардыгынын аттары, номери, датасы, документтеги беттердин саны жана башка сыпаттары протоколдо так көрсөтүлүшү керек. Алып коюу протоколунун көчүрмөсү бюджетик мекеменин тийиштүү кызмат адамына тил кат алынып тапшырылат. Алынган докуметтердин көчүрмөсү бюджеттик мекемеде калат.

87. Эгерде документтердин толук таризделбеген тому алынып жатса (көктөлбөгөн, номуру коюлбаган ж.б.), анда алып коюуну жүргүзгөн органдардын өкүлдөрүнүн уруксаты менен жана алардын катышуусунда мекеменин тийиштүү кызмат адамы ошол томду жеткире тариздеши (эсепке алуу, тизме барактарын номерлөө, көктөө, мөөр коюуп чаптоо, коюлган колду мөөр басып күбөлөндүрүү) мүмкүн.

88. Баштапкы эсеп документтери жоголгон же жок кылынган учурда бюджеттик мекеменин жетекчиси буйрук менен алардын жоголуу же жок кылынуу себептерин териштирүү боюнча комиссия түзөт. Комиссиянын ишинин натыйжасы акты менен таризделет, ал бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет.

89. Бухгалтердик эсептин регистрлеринин негизги формалары ушул жобонун тиркемесине ылайык белгиленген.

§ 5. Каттоо регистрлериндеги каталарды оңдоо

90. Катанын кетишине бухгалтердик эсеп тармагындагы ченемдик укуктук актылардын талаптарын туура эмес колдонуу, эсеп саясатын туура эмес колдонуу, арифметикалык эсептердеги так эместик, чарбалык операцияларды туура эмес классификациялоо, алынган маалыматты туура эмес чечмелөө, бюджеттик мекеменин кызмат адамдарынын ак ниет эмес ишмердүүлүгү себеп болушу мүмкүн. Бюджеттик мекеменин башкы бухгалтери бухгалтердик эсеп чөйрөсүндөгү ченемдик укуктук актылардын талаптарын колдонуунун тууралыгына мониторинг жүргүзүүгө тийиш.

91. Каталарды табуу үчүн башкы бухгалтер төмөнкү иш-чараларды жүргүзөт: дебиторлук жана кредиторлук карыздарды салыштырып текшерүү; казыналык, банктык эсептердеги жана кассадагы акча каражаттарынын калдыктарын салыштырып текшерүү; товардык-материалдык баалуулуктарды инвентаризациялоо; бухгалтердик жазууларды карап чыгуу, тандамал тестирлөө жана башка ички контролдоонун жол-жоболору.

92. Каталар байкалган учурда башкы бухгалтер каталардын жаралыш себебин, ката кетирген адамдарды жана бул каталардын каржылык отчеттуулукка жана бюджеттин аткарылышы жөнүндөгү отчеттуулукка тийгизген таасирин аныктайт. Эгер мындай иликтөөнүн натыйжасында катанын олуттуу экени аныкталса, анда бюджеттик мекеме жетекчисинин дарегине катаны оңдоого уруксат алуу жөнүндө кызматтык кат жөнөтүлөт.

Эгер бул ката менен байланышкан маалыматтын жоктугу же бурмалангандыгы отчеттук датага баланстын валютасын 1%-га же андан коп азайтса же көбөйтсө, олуттуу деп эсептелет.

Баланстын валютасы – бул бухгалтердик баланстын активи же пассиви боюнча жыйынтык сумма.

93. Бюджеттик мекеменин жетекчисинен жазуу түрүндөгү макулдук алып, башкы бухгалтер катаны ушул жобого ылайык оңдоону жүргүзөт.

94. Бухгалтердик эсептин жазууларында табылган каталарды оңдоо төмөнкүдөй тартипте жүргүзүлөт:

1) мемориалдык ордердин маалыматтарын өзгөртүүнү талап кылбаган бухгалтердик балансты бергенге чейинки учурда отчеттук мезгил ичинде табылган каталар туура эмес суммаларды жана тексти ичке сызык менен сызуу жолу менен оңдолот, мында ошол сызылып ташталган жана сызылган тексттин үстүндөгү жазуу жана оңдолгон текст менен сумма окулгандай болушу керек. Ошол эле мезгилде ошол жердин ачык талаасында башкы бухгалтердин колу коюлгандан кийинки тийиштүү сапка “Оңдолду” деген эскертме коюлат;

2) бухгалтердик балансты берген учурга чейин мемориалдык ордердеги катадан улам табылган ката жазуу анын мүнөзүнө жараша кошумча мемориалдык ордер менен же “Кызыл сторно” ыкмасы боюнча оңдолот; баланс берилген ошол отчеттук мезгилдин ичинде бухгалтердик эсептин жазууларында табылган каталар бардык учурларда дал ушундай түрдө оңдолот;

3) каталарды оңдоолор боюнча, ошондой эле “Кызыл сторно” ыкмасы менен оңдоолор боюнча кошумча бухгалтердик жазуулар (5-формасы) бухгалтердик маалымат кагазы менен таризделет, анда оңдолуучу мемориалдык ордердин номуруна жана датасына, оңдоону киргизүүнү негиздеген документке да шилтеме жасалат. Бухгалтердик маалымкаттын (5-формасы) негизинде мемориалдык ордери (МО-Сторно формасы) түзүлөт.

95. Эгерде мекеме тарабынан эсепке алууда жаңылыштык табылса, анда жазуу жүзүндө тийиштүү буйруктун негизинде бухгалтердик эсептин каттоосуна ушундай эле бухгалтердик жазууга каттоо жолу менен оңдоолор киргизилет, бирок ага минус белгиси коюлат. Эгерде жаңылыштык өткөн отчеттук жылдарга таандык болсо, анда мындай жаңылыштыкты оңдоолор 61111 200 “Финансылык натыйжа” элементи аркылуу жүргүзүлөт.

96. Документтердин чыгыш формаларында каталар табылганда бухгалтерия ката маалыматтардын диагностикасын жүргүзөт, тийиштүү маалыматтар базасына оңдоолорду киргизет жана оңдоолорду эске алуу менен документтердин чыгыш формаларын алууну жүргүзөт. Оңдоолорду киргизүү сторндоочу салыштырууларда өзгөрүлгөн документтерди милдеттүү түрдө тариздөө жолу менен ката маалыматтар табылган датада жүргүзүлөт. Документтик тастыктоону тариздебестен ар кандай оңдоолорду маалыматтардын электрондук базаларына түздөн-түз киргизүүгө жол берилбейт.

97. Синтетикалык жана аналитикалык эсептин эсеп-чоту боюнча бухгалтердик жазуулардын тууралыгын контролдоо үчүн жүгүртүү ведомосттору түзүлөт: 6-формасы (____ эсеп-чоту боюнча жүгүртүү ведомосту), М-7 формасы (материалдык запастар боюнча жүгүртүү ведомосту) жана М-8 формасы (негизги каражаттар боюнча жүгүртүү ведомосту) аналитикалык эсеп-чоттун ар бир тобу жана тийиштүү синтетикалык эсеп-чотто бириктирилген материалдык жооптуу адамдар боюнча түзүлөт.

98. Жүгүртүү ведомосттору негизги каражаттар жана баалуулугу аз заттардан тышкары ай сайын, айдын башынан тартып үч күндөн кечиктирбей түзүлөт, ал эми булар боюнча жүгүртүү ведомосту квартал сайын түзүлөт.

99. Жүгүртүүлөрдүн жыйынтыгы жана жүгүртүү ведомостторунун ар бир элементи боюнча калдыктар жүгүртүүлөрдүн жана “Башкы журнал” китебиндеги ошол элементтердин калдыктары (308 формасы) менен салыштырылып текшерилет. Жүгүртүү ведомостторундогу жазуулар зарыл болсо, бир нече жыл бою жүргүзүлүшү мүмкүн.

100. Бухгалтердик эсептин регистрлеринде жабылган отчеттук мезгилдер боюнча оңдоого жол берилбейт.

101. Кассалык жана банктык документтерде оңдоолорго жол берилбейт.

5-глава. Кирешелерди жана чыгымдарды эсепке алуунун принциптери

§ 1. Кирешелерди эсепке алуу

102. Киреше - бул активдердин келип түшүүсү же өсүшү же болбосо таза активдердин көбөйүшү менен туюнтулган милдеттенмелердин азаюу формасында болуп өтүүчү отчеттук мезгил ичинде экономикалык пайданын көбөйүшү.

103. Мамлекеттик башкаруу секторунун башка субъекттеринен алынган капитал, ошондой эле баштатан эле сатууга арналган активдердин адилеттүү базар наркынын өзгөрүшү киреше болуп саналбайт жана түздөн-түз таза активдердин эсебинде эсепке алынат.

104. Кыргыз Республикасынын ченемдик-укук актыларына ылайык мамлекеттик жана муниципалдык акы төлөөнүчү кызмат көрсөтүүлөрдөн алынган кирешелер эсеби. Продукцияларды сатып өткөрүүдөн, жумуштарды аткаруудан, кызмат көрсөтүүдөн же белгиленген иштин башка түрлөрүн жүргүзүүдөн алынган кирешелер эсеби бюджеттик мекемелер тарабынан кассалык ыкма боюнча жүргүзүлөт.

§ 2. Чыгымдарды эсепке алуу

105. Чыгаша - активдердин чыгарылышы же түгөнүшү же болбосо таза активдердин азайышына алып келүүчү милдеттенмелердин көбөйүү формасында болуп өтүүчү отчеттук мезгил ичинде экономикалык пайданын азайышы.

Мамлекеттик башкаруу секторунун башка субъекттеринин мекемелерине киргизилген (берилген) капитал, ошондой эле активдердин адилеттүү базар наркынын өзгөрүшү чыгаша деп эсептелбейт жана түздөн-түз таза активдер эсебинде эсепке алынат.

106. Чыгымдар тиешелүү милдеттенмелер эсептелгенде же акча каражаттары төмөнкүдөй түрдө төлөнгөндө таанылат:

1) Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигинин (мындан ары - КМШ) алкагында эл аралык уюмдарга жана бирикмелерге төгүмдөрдү кошпогондо, субсидиялар менен гранттар боюнча чыгымдар деп акча каражатын төлөгөн учурда таанылат. КМШ алкагында эл аралык уюмдарга жана бирикмелерге төгүмдөр тийиштүү милдеттенмелерди таануу учурунда таанылат;

2) эмгек акы төлөө боюнча чыгымдар бюджеттик мекеме кызматкерлери алдында эмгек акы төлөө жана башка эмгеги үчүн сый акы боюнча милдеттенмелерди тааныган учурда ар бир айдын аягында таанылат. Ушул эле учурда мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча төгүмдөр боюнча тийиштүү чыгымдар да таанылат;

3) товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү пайдалануу боюнча чыгымдар төмөнкүдөй учурларда таанылат:

- кызматтык сапарларга байланыштуу чыгымдар кызматкердин кызматтык иш сапарга (командировкага) чыгымдарын мекеме жетекчиси бекиткен учурда таанылат;

- коммуналдык кызматтар жана байланыш кызматтары үчүн чыгымдар коммуналдык кызматтардан акы төлөөгө эсеп-чот алынган учурда таанылат;

- ижара акысы боюнча чыгымдар бюджеттик мекеме ижара келишимине ылайык ижара акысын төлөөгө милдеттүү болгон ар бир мезгилдин аягында таанылат;

- транспорттук кызмат көрсөтүү боюнча чыгымдар күйүүчү-майлоочу материалдарга (мындан ары - КММ) жана запастык бөлүктөргө карата бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан күйүүчү-майлоочу материалдардын жана запастык бөлүктөрдүн иш жүзүндө пайдаланылган запастарынын суммасын бекитүү учурунда, башка уюмдар тарабынан транспорт каражаттарын оңдоого жана жүргүнчүлөрдү жана жүктөрдү ташуу кызматтарына карата - бюджеттик мекеменин дарегине жөнөтүлгөн акы төлөө эсебине жана аткарылган иштердин актыларына ылайык иш жүзүндө кызмат көрсөтүү учурунда таанылат;

- контракт боюнча кызмат көрсөтүүлөр үчүн чыгымдар (юридикалык, консультациялык, күзөт, маалыматтык технологиялар жаатындагы ж. б.) бюджеттик мекеменин дарегине берилген акы төлөө эсебине жана аткарылган иштердин актыларына ылайык иш жүзүндө кызмат көрсөтүү учурунда таанылат;

- негизги каражаттарды учурдагы оңдоо боюнча кызмат көрсөтүүлөр үчүн чыгымдар аткарылган иштердин актысынын жана бюджеттик мекеменин дарегине берилген акы төлөө эсебинин негизинде оңдоо боюнча иштер толук аяктаган же иштин аралык этабы аяктаган учурда таанылат;

- эсептен чыгаруу актылары боюнча толугу менен эскирген учурда чыгымдар катары таанылуучу, баасы төмөн жана тез эскирүүчү предметтерден башка, учурдагы чарбалык максаттар үчүн предметтерди жана материалдарды пайдаланууга байланышкан чыгымдар буюмдар жана материалдар пайдаланууга берилген учурда таанылат;

- өкүлчүлүк чыгымдары бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бул чыгымдар бекитилген учурда, фактысын жана өкүлчүлүк мүнөзүн ырастаган баштапкы документтердин негизинде таанылат;

- катуу отчеттуулук бланктары үчүн чыгымдар бланктарды арналышы боюнча иш жүзүндө пайдалануу үчүн берген учурда таанылат;

4) негизги каражаттардын амортизациясы боюнча чыгымдар амортизацияны эсептөө датасына карата бюджеттик мекеме тарабынан таанылат;

5) пайыздар боюнча чыгымдар кредиттик келишимдеринин жана зайым келишимдеринин шартына ылайык мезгилдүү негизде таанылат;

6) мамлекеттик ишканаларга субсидиялар жана гранттар субсидиялар менен гранттар иш жүзүндө берилген учурдан тартып таанылат;

7) социалдык жөлөк пулдар боюнча чыгымдар төмөнкүдөй учурларда таанылат:

- социалдык камсыздоо боюнча жөлөк пул - ай сайын социалдык камсыздоо боюнча милдеттенмелер кошуп эсептелген учурда;

- социалдык жардам боюнча жөлөк пул - калкка социалдык жардам менен байланышкан жөлөк пулду жана жеңилдиктерди иш жүзүндө төлөгөн учурда;

8) стипендиялар ар бир айдын аягында стипендиялар боюнча милдеттенмелерди тааныган учурда таанылат.

9) транспорт үчүн компенсациялык төлөөлөр тийиштүү документтер иш жүзүндө берилген учурда таанылат.

§ 3. Иш сапардык чыгымдарды эсепке алуу

107. Кызматкерлерди Кыргыз Республикасынын аймагына кызматтык иш сапарга жөнөтүү, иш сапардык күбөлүктү (Т-10 формасы) тариздөө менен, бюджеттик мекеменин жетекчисинин буйругунун негизинде, ал эми Кыргыз Республикасынын аймагынан сырткары иш сапардык күбөлүктү тариздөөсүз жүргүзүлөт.

108. Иш сапардык күбөлүк – кызматкердин кызматтык иш сапарда жүрүү убактысын жана ордун тастыктоочу документ.

109. Кызматкердин кызматтык иш сапарга чыккан күнү болуп, туруктуу иштеген жеринен автомобиль, аба же темир жол транспорту туруктуу иштеген жеринен жөнөтүлгөн күн эсептелет. Кызматкердин кызматтык иш сапардан келген иш жүзүндөгү күнү болуп аталган транспорт каражаттары туруктуу иштеген жерге келген күн эсептелет. Транспорт каражатын саат 24:00гө чейин жөнөтүүдө кызматкер кызматтык иш сапарга кеткен күн болуп учурдагы сутка, ал эми саат 00:00дөн баштап кийинки сутка эсептелет.

110. Кызматкерди кызматтык иш сапарга жөнөтүүдө транспорт, мейманкана жана сутка чыгымдары үчүн акчалай аванс Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 4-декабрындагы №778 “Иш сапардык чыгымдардын ченемдерин белгилөө жана алардын ордун толтуруу тартиби жөнүндө” токтомунда белгиленген ченемдерге ылайык берилет.

(КР Финансы министрлигинин  2026-жылдын 3-июлу № 2 буйругунун редакциясына ылайык)

111. Транспорттук чыгымдар – иш сапар ордуна жана кайра туруктуу жумуш ордуна барып келүүгө байланыштуу чыгымдар жана төмөндөгүлөрдөн турат:

1) иш сапар ордуна жана кайра туруктуу жумуш ордуна барууга чыгымдар;

2) келгенден кийин тастыктоочу документтер болгондо кошумча чыгымдар;

3) аэропортко чейинки жана кайра туруктуу жумуш ордуна барууга байланыштуу чыгымдар.

Ырастоочу документтер болуп төмөнкулөр саналат: авиабилеттер жайгаштыруу талондору менен, темир жол билеттери, коомдук транспортто жол жүрү билеттери, патенттер, кириш кассалык ордердин квитанциясы, кассалык чектер жана башка жол жүрүүнү тастыктаган документтер.

112. Мейманканалык чыгымдар – иш сапар мезгилинде жашаганга турак-жайды жалдоого байланыштуу сарптоолор.

113. Суткалык чыгымдар – транспорттук жана мейманканалык чыгымдардан тышкары, иш сапар мезгилинде туруктуу жайгашкан ордунан тышкары жашоого байланыштуу кошумча чыгымдар.

114. Кызматкердин Кыргыз Республикасынын аймагында кызматтык иш сапарда болуусунун иш жүзүндөгү мөөнөтү, кызматкер иш сапардан кайтып келгенде көрсөтүлүүчү иш сапардык күбөлүгүнүн маалыматтарынын, транспорттук жана мейманканалык чыгымдар жөнүндөгү документтердин негизинде аныкталат.

115. Кызматкердин Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары кызматтык иш сапарда болуусунун иш жүзүндөгү мөөнөтү, көрсөтүлгөн авиабилеттин, жайгаштыруу талондорунун жана чет өлкөлүк паспортко коюлган белгилердин негизинде аныкталат.

116. Аралыктын алыстыгын, транспорттук байланыш шарттарын, аткарылуучу тапшырманын мүнөзүн, ошондой эле кызматкерге эс алуусу үчүн шарттарды түзүүнүн зарылдыгын эске алуу менен, иш сапарга жиберилген жерден кызматкердин туруктуу иштеген жерине күндө кайтуусу жөнүндө чечим ар бир конкреттүү учурда бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан кызматкерди иш сапарга жиберүү жөнүндө тиешелүү буйрукта каралат.

117. Кызматкерди бир нече өлкөгө кызматтык иш сапарга жиберүүдө мамлекеттик орган тарабынан иш сапары мезгилинде убакыттын узактыгын жана сарамжалдуу пайдаланууну эске алуу менен иш графиги түзүлөт. Иш графигинин негизинде кызматтык иш сапары жөнүндө буйрук таризделет, анда күндөрдүн саны жана барган өлкө көрсөтүлөт.

118. Кызматтык иш сапарга бара жатканда жолдо аргасыз токтогон учурда кызматкерге чыгымдар Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2008-жылдын 26-августу №471 “Командировкалык чыгымдардын нормаларын белгилөө жана алардын ордун толтуруунун тартиби жөнүндө” токтомунда белгиленген ченемдерге ылайык төлөнөт.

119. Кызматкер кызматтык иш сапардан кайтканда үч жумушчу күндүн ичинде сарпталган сумма жөнүндө аванстык отчетту бухгалтердик кызматка берүүгө жана пайдаланылбаган аванстын калдыгын кассага кайтарууга милдеттүү. Көрсөтүлгөн мөөнөттө аванстык отчет берилбеген жана пайдаланылбаган аванстын калдыгы кассага кайтарылбаган учурда бюджеттик мекеменин бухгалтердик кызматы эмгек мыйзамдарына ылайык кызматкердин эмгек акысынан кармап калууну жүргүзөт.

§ 4. Өкүлчүлүк чыгымдарды эсепке алуу

120. Өкүлчүлүк чыгымдарына төмөнкүлөргө кеткен чыгымдар кирет:

1) расмий кабыл алууну өткөрүү (эртеӊ мененки тамак, түшкү тамак же башка ушул сыяктуу иш-чаралар) жана (же) чет өлкөлүк делегациялардын өкүлдөрүн, ошондой эле сүйлөшүүлөрдө катышкан расмий жактарды тейлөөгө;

2) эл аралык уюмдардын өкүлдөрү менен тегерек столдорду, презентацияларды, жолугушууларды өткөрүүгө;

3) салтанаттуу иш-чараларды өткөрүүгө (кызматкерлер жана ардагерлер үчүн жолугушууларды өткөрүүгө);

4) жогоруда аталган адамдарды өкүлчүлүк иш-чарасы жана (же) жыйын өткөрүлүүчү жерге алып барууну жана алып келүүнү транспорттук камсыздоого;

5) сүйлөшүүлөрдүн, кеӊешмелердин, жолгушуулардын ж.б. учурунда буфеттик тейлөөгө;

6) бюджеттик мекеменин штатында турбаган котормочулардын өкүлчүлүк иш-чараларын өткөрүү убагында которууну камсыз кылуу боюнча кызмат көрсөтүүлөрүнө акы төлөөгө;

7) сувенирлерди сатып алууга.

121. 120-пунктта саналган иш-чараларды өткөрүү учурунда бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан буйрук чыгарылат, анда төмөнкүлөр бекитилет:

1) делегациянын курамына кирген расмий адамдардын тизмеси;

2) иш-чарага катышкан кызмат адамдарынын тизмеси;

3) иш-чараны өткөрүүгө жооптуу адамдардын тизмеси;

4) иш-чаранын программасында саналган жардам берүү функцияларын аткарган адамдардын (котормочулардын ж.б.) тизмеси;

5) иш-чараны өткөрүү датасы жана жери;

6) иш-чаранын программасы жана сметасы.

122. Өкүлчүлүк чыгымдары бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилген буйруктун сметасынын чегинде жүргүзүлөт. Буфеттик тейлөөгө чай, кофе, минералдык суу, сокторду, кондитердик азыктарды жана башкаларды алууга сарпталган чыгымдар кирет. Тамак-аш азыктары ошондой эле спирттик ичимдиктерди алууга сарпталган чыгымдар өкүлчүлүк чыгымдардын курамына кирет.

123. Иш-чаранын бекитилген программасы жана сметасы бухгалтердик кызмат тарабынан иш-чараны өткөрүүгө жооптуу адамга өкүлчүлүк чыгымдарын, ошондой эле берүүчүлөр тарабынан берилген эсепти төлөөгө акча каражатын берүү болуп саналат.

124. Иш-чара аяктагандан кийин иш-чараны өткөрүүгө жооптуу адам тарабынан иш чаранын өткөрүлгөндүгү жөнүндө акт жана ага баштапкы документтерди тиркөө менен иш жүзүндө жүргүзүлгөн чыгымдарды тастыктаган отчет даярдалат. Акт жана отчет бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет.

125. Иш-чараны өткөрүүгө жооптуу кызматкер үч жумушчу күндүн ичинде баштапкы документтерди, актыны жана отчетту тиркөө менен сарпталган сумма жөнүндө аванстык отчетту бухгалтердик кызматка берүүгө жана пайдаланылбаган аванстын калдыгын кассага кайтарууга милдеттүү.

126. Бюджеттик мекемелер үчүн өкүлчүлүк чыгымдарынын ченемдери бюджеттик каражаттарды башкы тескөөчүсү тарабынан белгиленет.

6-глава. Финансылык эмес активдерди эсепке алуу принциптери

§ 1. Негизги каражаттарды таануу

127. Негизги каражаттар төмөндө саналган бардык шарттар аткарылганда актив катары таанылат:

1) активдерге байланыштуу келечектеги экономикалык пайданы же кызматтык потенциалды алуу ыктымалдуулугу;

2) негизги каражаттардын алгачкы же адилеттүү наркы ишенимдүү өлчөнсө;

3) негизги каражаттарды пайдалуу колдонуу мөөнөтү бир жылдан ашуун убакытты түзөт. Негизги каражаттарды пайдалуу колдонуу мөөнөтү – бюджеттик мекеме активди пайдаланган убакыттын мезгили болуп саналат.

128. Ар бир активге карата аны негизги каражат катары таануу үчүн активдерге байланышкан келечектеги экономикалык пайданы же кызматтык потенциалды алуу айкындыгынын (ыктымалдуулугунун) даражасы бааланат.

129. Эгерде инфраструктуралык активдер негизги каражаттардын жалпы суммасында маанилүү үлүшкө ээ болсо, анда алар финансылык отчеттуулуктун эскертүүсүндө өзүнчө ачылууга тийиш: Инфраструктуралык активдерге төмөнкү мүнөздөмөлөр таандык болуп эсептелет:

1) алар системанын же тармактын бир бөлүгү болсо;

2) алар адистештирилген мүнөзгө ээ болсо жана альтернативдүү пайдаланылбаса;

3) кыймылсыз болуп саналса,

4) аларды сатууга белгилүү бир чектөөлөргө ээ болсо.

130. Мисалы, инфраструктуралык активдер: жол тармактары, канализациялык системалар, электр менен жабдуу системасы, коммуникациялар системасы ж.б.

131. Негизги каражаттар адегенде алгачкы нарк боюнча эсепке алууда таанылат. Негизги каражаттардын алгачкы наркы төлөнгөн акча каражаттарынын суммасын же акча каражаттарынын эквиваленттерин же аны сатып алуу учурундагы негизги каражаттарды же курулмаларды сатып алуу үчүн өткөрүлүп берилген башка каршылыктуу берүүнүн адилеттүү наркын түшүндүрөт.

132. Эгер негизги каражаттар акысыз алынса жана алардын баланстык наркы белгилүү болсо, анда мындай негизги каражаттар баланстык нарк боюнча эске алынат.

Негизги каражаттардын баланстык наркы – бул белгилүү бир датага карата топтолгон амортизациядан жана баасы түшүүдөн улам топтолгон зыяндан кемитилген алгачкы нарк.

133. Эгерде алынган негизги каражаттын баланстык наркы белгисиз болсо, мындай негизги каражаттар адилеттүү нарк боюнча эске алынат.

Негизги каражаттардын адилеттүү наркы – бул кабардар болгон, мындай торукту жүргүзүүнү каалагандар жана бири-биринен көз карандысыз тараптардын ортосунда турукту жүргүзүүдө негизги каражаттарды алмаштыруучу сумма эсептелет.

134. Эгерде адилеттүү наркты аныктоо боюнча сарптоолор олуттуу болсо, анда мындай негизги каражат системадан тышкары (баланста) эске алынат.

135. Эгерде отчеттук датага негизги каражаттардын баланстык наркы анын адилеттүү наркынан бир топ ашса, анда эсепке алууда анын адилеттүү наркына чейин бааны түшүрүүдөн зыяндарды таануу аркылуу бул негизги каражаттардын баасын түшүрүү жүргүзүлөт. Негизги каражаттардын баасын түшүрүү мисалы катары олуттуу авариянын натыйжасында автомобилдин адилеттүү наркынын азайышын айтууга болот.

136. Алгачкы таануудан кийин негизги каражаттар топтолгон амортизациядан жана баасы түшүүдөн улам топтолгон зыяндан кемитилген алгачкы нарк боюнча эске алынат. Культивацияланбаган активдер жана китепкана фонду алгачкы нарк боюнча эске алынат жана андан ары амортизацияланбайт.

137. Жер участоктору жана имараттар өзүнчө активдер болуп саналат жана өзүнчө эсептелет. Бухгалтердик эсепке алуу максаты үчүн сатып алынган наркы боюнча эске алынат. Бюджеттик мекемелер тарабынан мөөнөтсүз (мөөнөтүн көрсөтпөстөн) пайдалануу укугунда пайдаланылуучу, анын ичинде кыймылсыз мүлк объекттеринин астында жайгашкан жер участоктору жер участогун пайдалануу укугун ырастаган документтин (мамлекеттик актынын) негизинде бухгалтердик эсептин тиешелүү эсептеринде эсепке алынууга тийиш.

(КР Финансы министрлигинин 2024-жылдын 10-июнундагы № 4-Б буйругунун редакциясына ылайык)

138. Негизги каражаттардын алгачкы наркына сатуу баасы, сатууга импорттук алымдар жана кайтарылгыс салыктар ошондой эле арналышы боюнча негизги каражаттарды жеткирүүгө жана жумушчу абалына келтирүүгө түздөн-түз тийиштүү ар кандай сарптоолор киргизилет. Түздөн-түз тийиштүү чыгымдар төмөнкүлөр:

1) активди жеткирүүгө жана түшүрүүгө кеткен алгачкы сарптоолор;

2) монтаждоо жана орнотуу сарптоолору;

3) архитекторлор, инженерлер кызмат көрсөтүүлөрү ж.б. сыяктуу профессионалдык кызмат көрсөтүүлөргө кеткен сарптоолор;

4) долбоордук-сметалык документтерди өнүктүрүү боюнча иштеп чыгуу сарптоолору;

5) сатып алынган автотранспортту тариздөөгө байланышкан сарптоолор.

139. Негизги каражаттарды сатып алууга жана аны жумушчу абалына келтирүүгө түздөн-түз тиешеси жок чыгымдар отчеттук мезгилдин чыгымдары деп таанылат жана анын алгачкы наркына кошулбайт.

140. Эгерде негизги каражаттар жеке күч-аракет менен түзүлсө, анда алардын алгачкы наркы жогоруда баяндалган критерийлерди пайдалануу менен аныкталат.

141. Негизги каражатка тиешелүү кийинки чыгымдар негизги каражаттардын баланстык наркына кошулууга тийиш, эгерде негизги каражаттарды пайдалануунун жалпы мөөнөтүнүн ичинде бюджеттик мекеме тарабынан болгон активдин өндүрүмдүүлүгүнүн акыркы эсептелген деӊгээлинен ашкан келечекте экономикалык пайда же кызматтык потенциал алуу ыктымалдыгы. Негизги каражаттарга тиешелүү кийинки чыгымдардын негизги түрлөрү:

1) анын өндүрүмдүүлүгүнүнүн жогорулагандыгын кошкондо аны пайдалуу колдонуу мөөнөтүн көбөйтүү үчүн жабдууларды модификациялоо;

2) өндүрүштүн сапатын бир кыйла жакшыртуу үчүн бөлүктөрдү модернизациялоо;

3) операциялык чыгымдардын акыркы эсептелген деӊгээлин олуттуу азайтууга мүмкүндүк берген жаӊы өндүрүштүк процесстерди кабыл алуу.

142. Негизги каражаттын наркына кошулган кийинки мындай чыгымдарга карата бул Жободо “чыгымдарды капитализациялоо” (капиталдык оӊдоо) термини колдонулат. Чыгымдарды капитализациялоо – бул негизги каражаттардын наркын көбөйтүүгө чыгымдарды тиешелүү кылуу.

143. Чыгымдарды капитализациялоо (капиталдык оӊдоо):

1) алгачкы эсептелген ченемдерге салыштырмалуу имараттын сейсмикалык туруктуулугун күчөтүү;

2) имараттын ишин сапаттуу өзгөртүүгө алып келген имараттын маанилүү конструктивдүү элементтерин өзгөртүү: мурда каралбаган жаӊы жылуулук системасын орнотуу; ички дубалдарды бузуу жана/же кошумча дубалдарды кошуу менен жайларды олуттуу кайра пландоо; кийин башка багыттар боюнча пайдалануу үчүн подвалдык жайларды кайра профилдештирүү; колдонуудагы элементтерди (полдорду, терезелерди, дубалдарды) бир кыйла сапаттуу материалдардан жасалган элементтерге алмаштыруу.

144. Негизги каражаттардан келечектеги экономикалык пайданы көбөйтпөгөн чыгымдар отчеттук мезгилдеги сарптоолорго жазылууга тийиш. Учурдагы оӊдоо сарптоолору негизги каражаттардын учурдагы абалын же калыбына келтирүүнү колдоого жумшалуучу чыгымдар болуп саналат жана мезгилдеги чыгымдарга жазылууга тийиш.

145. Негизги каражаттардын (чыгымдарды капитализациялоо) наркына кийинки чыгымдарга киргизүү же чыгымдарды таануу жөнүндө чечим бул негизги каражаттардын техникалык абалына жана тейлөөгө жооптуу адистердин корутундулары менен бекемделүүгө тийиш.

§ 2. Негизги каражаттын бирдиги

146. Негизги каражаттардын бухгалтердик эсебинин бирдиги инвентардык объект болуп саналат. Бир объектте пайдалуу колдонуунун ар кандай мөөнөтүнө ээ болгон бир нече бөлүк болсо, мындай ар бир бөлүк өз алдынча инвентардык объект болуп эсептелет.

147. Өзүнчө инвентардык объект ага тиешелүү бардык куралдары жана шаймандары менен аяктаган конструктивдик түзүлүш же белгиленген өз алдынча функцияларды аткаруу үчүн арналган обочолонгон предмет же бирдикти билдирген жана биргеликте белгиленген ишти аткарган конструктивдик бириктирилген предметтердин обочолонгон комплекси эсептелет.

148. Имараттын курамына имараттын ичинде жайгашкан аны эксплуатациялоого зарыл болгон бардык коммуникациялар (жылытуу үчүн котелдук түзүлүштү кошкондо имараттын ичин жылытуу системасы, электр өткөргүчтөрдүн күчтүү жана жарык берүүчү ички тармагы, суу түтүгүнүн, газ түтүгүнүн жана канализациянын ички тармагы бардык түзүлүштөрү менен ж.б.) кирет. Өз алдынча чарбалык мааниге ээ болгон, имараттын тышкы курулуштары, котельныйдын өзүнчө турган имараттары, ошондой эле короодогу капиталдык курулуштар (кампалар, гараждар ж.б.) өз алдынча инвентардык объекттер болуп саналат.

149. Эгерде имараттар бири-бирине туташ жана жалпы дубалга ээ болсо, анда алардын ар бири өз алдынча конструктивдүү бүтүн деп түшүнүлөт, алар өзүнчө инвентардык объекттер катары эсептелет. Короодогу курулуштар, тосмолор жана башка короодогу башка курулмалар, тейлөөчү имараттар (сарай, дубал, кудук ж.б.) алар менен бирге бир инвентардык объектти түзөт. Эгерде бул курулуштар жана курулмалар эки жана андан ашуун имараттарды тейлесе, алар өз алдынча инвентардык объекттер болуп саналат.

150. Негизги каражаттарды эсепке алуу алар сакталган жайлар жана жооптуу адамдар боюнча инвентардык объекттер боюнча эсепке алынат.

§ 3. Негизги каражаттарды амортизациялоо

151. Ар бир активге карата амортизациялык нарк аныкталат. Бул нарк кийин активди пайдалуунун бардык мөөнөтүнүн ичинде системалык негизде (жыл сайын) бөлүнөт (чыгымдар таанылат).

152. Негизги каражаттардын наркын амортизациялоо – бул ликвидациялык наркынан кемитилген алгачкы нарк болуп саналат.

153. Негизги каражаттардын ликвидациялык (калдык) наркы – бул күтүлгөндөй эле, эгерде бул актив пайдалуу кызматтын мөөнөтүнүн аягында болуучу куракка жана абалга жетсе, жарактан чыгууга болжолдонгон чыгымдар чыгарылган, учурдагы мезгилде активдерди сатуудан бюджеттик мекеме алуучу эсептелген сумма.

154. Активдин амортизацияланган наркын бөлүштүрүү үчүн амортизациялоонун түз методу колдонулат. Бул метод амортизациялоо боюнча чыгымдарды эсептөө пайдалуу кызматтын бардык мөөнөтү ичинде туруктуу суммада жүргүзүлгөндүгүн билдирет. Ар бир отчеттук мезгил үчүн амортизацияланган эсептөөлөрдүн жылдык суммасы амортизацияланган наркты активдин пайдалуу кызматынын мөөнөтүнө бөлүү менен эсептелет.

155. Амортизацияны эсептөө отчеттук датага – отчеттук жылдын 31-декабрындагы абал боюнча жүргүзүлөт.

156. Активди амортизациялоо ал эксплуатацияга киргизилген учурдан тартып, бирдей пропорциядагы негизинде аныкталат, жылдык амортизациянын суммасын 12 айга бөлүп жана бир айлык амортизациянын суммасын эксплуатацияга киргизилген айлардын санына көбөйтүлөт.

157. Эгерде активди эсептен чыгарганда же өткөргөндө амортизация активдин чыгарылыш датасына эсептелинет, бирдей пропорциядагы негизинде аныкталат, жылдык амортизациянын суммасы 12 айга бөлүп жана бир айлык амортизациянын суммасы активди чыгарылган айлардын санына көбөйтүлөт.

158. Активдин амортизациясы аны сатуу үчүн арналган актив катары классификациялаган учурда же актив деп таануу токтотулган учурда токтотулат. Актив жигердүү пайдаланылбай калган учурда ошол актив толук амортизацияланбаган болсо гана амортизацияны кошуп эсептөө токтотулбайт.

159. Бюджеттик мекеменин менчигинде турган жерди чексиз мөөнөттө пайдаланууга болот.

160. Баалуулуктарга, жерге, культивациялык активдерге жана китепкана фондун амортизация эсептелбейт.

§ 4. Негизги каражаттарды пайдалуу кызматынын мөөнөттөрү

161. Бул Жобо негизги каражаттардын топтору үчүн төмөнкү пайдалуу кызмат мөөнөттөрүн (жыл менен) белгилейт:

§ 5. Негизги каражаттардын балансынан чыгаруу тартиби

162. Негизги каражаттардын баланстык наркын өнүктүрүүнү токтотуу төмөнкү учурларда жүргүзүлөт:

1) жарабай калуу; же

2) аны эксплуатациялоодон келечектеги кандайдыр бир экономикалык пайда же кызматтык потенциал күтүлбөсө.

163. Негизги каражаттар объекттин таанууга байланыштуу пайда болгон пайда же зыян мындай объектти таанууну токтотуудан улам болгон пайдага же зыянга милдеттүү түрдө киргизилүүгө тийиш.

164. Негизги каражаттар объекттин таанууга байланыштуу пайда болгон пайда же зыян эгер мындай болсо, жарабай калуудан таза түшүүлөрдүн арасындагы ар түрдүүлүк жана бул объекттин баланстык наркы катары кабыл алынат.

165. Негизги каражаттардын жарабай калуусу бухгалтердик эсеп чөйрөсүндөгү мыйзамдарына белгиленген тартипте бюджеттик мекемелер тарабынан жүргүзүлөт.

166. Баланстан төмөнкү негизги каражаттар чыгарылышы мүмкүн.

1) физикалык эскирүүнүн, авариянын, табигый кырсыктардын, эксплуатациялоо шарттарынын бузулушунун жана башка себептердин натыйжасынан улам пайдаланууга жараксыз абалга келгендер;

2) моралдык жактан эскирген;

3) мекеменин, уюмдун жана башка объекттердин курулушуна, кеӊейишине, реконструкцияланышына жана техникалык кайра жабдылышына байланыштуу.

Ошол эле учурда негизги каражаттарды калыбына келтирүүгө мүмкүн болбогон же экономикалык жактан максатка ылайыксыз болгон учурларда эсептен чыгарууга жатат.

167. Негизги каражаттарды баланстан чыгаруу төмөнкү тартипте жүргүзүлөт.

1) бюджеттик каражаттарды алуучулары өз алдынча кошкондо 50000 сомго чейинки негизги каражаттардын бирдиктеринин наркы;

2) 50000 сомдон жогору – бюджеттик каражаттарды башкы тескөөчүсү уруксаты менен. Бюджеттик мекемелерде 50000 сомдон жогору негизги каражаттарды эсептен чыгарууга макулдук берүү жөнүндө чечим бюджеттик мекемелерде негизги каражаттарды эсептен чыгаруу жөнүндө актынын (ОС-4 формасы) формасында жетекчисинин жана башкы бухгалтердин колу менен бюджеттик каражаттарды башкы тескөөчү тарабынан кабыл алынат. Бюджеттик каражаттарды башкы тескөөчү негизги каражаттарды эсептен чыгаруу жөнүндө актыга макулдашуудан баш тарткан учурда, бюджеттик мекемеге баш тартуунун себебин кат жүзүндө көрсөтүү менен кайтарылат;

3) бюджеттик каражаттарды башкы тескөөчүсү негизги каражаттардын бирдигинин наркынан көз карандысыз түрдө негизги каражаттарды эсептен чыгарат.

168. Негизги каражаттардын пайдаланууга жараксыздыгын, аларды калыбына келтирүү, оӊдоонун мүмкүн эместигин жана натыйжасыздыгын аныктоо, ошондой эле бюджеттик мекемелерде негизги каражаттарды эсептен чыгарууга зарыл болгон документтерди тариздөө үчүн жетекчинин буйругу менен туруктуу иштөөчү комиссия төмөнкү курамда түзүлөт: жетекчи жана аны орун басарлары (комиссиянын төрагасы); башкы бухгалтер же анын орун басары (штаттык расписание боюнча башкы бухгалтердин кызмат орду болбогон мекемелерде бухгалтердик эсепке алууну жүргүзүү жүктөлгөн адам); МЖА.

169. Борборлоштурулбаган бухгалтериялар тарабынан тейленген бюджеттик мекемелерде туруктуу иштөөчү комиссиянын курамына эсепке алуу топторунун жетекчилери же бул бухгалтериянын башка кызматкерлери киргизилет.

170. Туруктуу иштөөчү комиссия төмөнкү иштерди ишке ашырат:

1) эсептен чыгарууга жаткан объектти түздөн-түз кароону жүргүзөт, ошол эле учурда зарыл болгон техникалык документтерди (паспорт, этаж боюнча планды жана башка документтер), ошондой эле бухгалтердик эсепке алуунун маалыматтарын пайдаланат жана анын жарактуулугун калыбына келтирүүнү жана андан ары колдонууну белгилейт;

2) зарыл болгон учурларда негизги каражаттардын (атайын аппаратура же жабдуу боюнча) жараксыздыгы жөнүндө корутундуну берүү үчүн тиешелүү түзүмдөрдүн адистерин же көз карандысыз эксперттерди чакыра алат;

3) объектти эсептен чыгаруунун конкреттүү себептери (эскирүү, реконструкциялоо, эксплуатациялоонун нормалдуу шарттарынын бузулушу, авариялар жана башкалар) белгиленет;

4) эксплуатациялоодон негизги каражаттардын мөөнөтүнөн мурда жарабай калышына күнөөлүү болгон адамдарды табат жана бул адамдарды мыйзамдарында белгиленген жоопкерчиликке тартуу жөнүндө сунуштарды киргизет;

5) эсептен чыгарылуучу объекттин өзүнчө түйүндөрүн, деталдарын, материалдарын пайдалануу мүмкүнчүлүгүн аныктайт жана аларды баалоону жүргүзөт;

6) эсептен чыгарылуучу негизги каражаттардан жарактуу түйүндөрдү, деталдарды, материалдарды, түстүү жана баалуу металдарды алууну контролдоону жүргүзөт, алардын сапатын, салмагын аныктайт жана алардын тийиштүү кампага берилишин контролдойт;

7) негизги каражаттардын айрым объекттерин эсептен чыгарууга төмөнкү актыларды түзөт:

- бюджеттик мекемелерде негизги каражаттарды эсептен чыгаруу жөнүндө акт (ОС-4 формасы);

- бюджеттик мекемелерде транспорт каражаттарын эсептен чыгаруу жөнүндө акт (ОС-5 формасы);

- бюджеттик мекемелерде китепканадан чыгарылган адабиятты эсептен чыгаруу жөнүндө актылар (БФ-9 формасы).

171. Негизги каражаттарды эсептен чыгарууга комиссия тарабынан түзүлгөн актылар мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет.

172. Колдонуудагы объекттерди жаӊы курууга, кеӊейтүүгө, реконструкциялоого жана техникалык кайра жабдууга байланыштуу жабдуу эсептен чыгарылган учурларда комиссия бюджеттик каражаттардын башкы тескөөчүү тарабынан бекитилген колдонуудагы объекттерди кеӊейтүү, реконструкциялоо жана техникалык кайра жабдуу планында каралган эсептен чыгарууга берилген жабдууга шайкештигин текшерүүгө жана актта аларды эсептен чыгарууга пунтка жана план бекитилген датага шилтеме берүүгө тийиш.

173. Эсептен чыгаруу актыларында негизги каражаттардын бъекттерин мүнөздөөчү төмөнкү маалыматтар көрсөтүлөт: объект жасалган же курулган жыл, анын мекемеге келип түшкөн дата, эксплуатацияга берилген убакыт, объекттин алгачкы наркы (жаӊы баалангандар үчүн – калыбына келтирүү), бухгалтердик эсепке алуунун маалыматтары боюнча эсептелген амортизациянын суммасы жүргүзүлгөн капиталдык оӊдоолордун саны. Негизги каражаттардын объектинин жарактан чыгуу себептери, анын негизги бөлүктөрүнүн, деталдарынын, түйүндөрүнүн, конструктивдик элементтеринин абалы да толугу менен чагылдырылат.

174. Мындан тышкары, автотранспорт каражаттарын эсептен чыгарууда автомобилдин канча жүргөндүгү көрсөтүлөт жана автомобилдин агрегаттарына жана деталдарына жана аны ажыратуудан алынган негизги деталдарды жана түйүндөрдү андан ары пайдалануу мүмкүндүгүнө техникалык мүнөздөмө берилет.

175. Авариянын натыйжасында жарактан чыккан негизги каражаттарды баланстан чыгарууда авария жөнүндө актыга эсептен чыгаруу жөнүндө актынын көчүрмөсү тиркелет, ошондой эле аварияга түрткү болгон себептер такталат жана күнөөлүү адамдарга карата кабыл алынган чаралар көрсөтүлөт.

176. Көчүрүүчү, компьютердик техниканы, байланыш каражаттарын баланстан чыгарууда компьютердик техниканы диагностикалоо, техникалык тейлөө, оңдоо жана ажыратуудан алынышы мүмкүн болгон негизги тетиктерди жана түйүндөрдү андан ары пайдалануу боюнча ишти жүзөгө ашыруучу бюджеттик мекеменин түзүмдүк бөлүмү/ адиси тарабынан түзүлгөн техникалык экспертизанын актыларынын көчүрмөлөрү тиркелет.

Тиешелүү түзүмдүк бөлүм/адис жок болгон учурда техникалык экспертизаны корутунду берүү үчүн чакырылган көз карандысыз эксперт жүргүзөт.

177. Ажыратылган жана демонтаждалган жабдуулардын башка машиналарды оӊдоого жарактуу бардык деталдары, түйүндөрү жана агрегаттары, ошондой эле негизги каражаттарды жоюудан алынган башка материалдар тийиштүү эсептерге кириштелет, аталган баалуулуктар эске алынат, ал эми жараксыз деталдар жана материалдар экинчи чийки зат катары кириштелет.

Ошол эле учурда кара, түстүү металлдардын сыныктарын жана калдыктарын эсепке алуу, сактоо жана пайдалануу жана эсептен чыгаруу, ошондой эле чийки затты утилдештирүү алгачкы чийки зат, материал жана даяр продукция үчүн белгиленген тартипте жүргүзүлөт.

178. Баалуу металдарды колдонуу менен даярдалган деталдар жана түйүндөр, ошондой эле кара жана түстүү металлдардан жасалган жана мекеменин керектөөсү үчүн пайдаланылбаган деталдар жана түйүндөр иштин мындай түрүнө лицензиясы бар тийиштүү уюмдарга сатылууга жатат.

179. Эсептен чыгарылган негизги каражаттардан алынган жана мекемеде кайталап пайдаланууга жарабаган экинчи чийки зат сатылышы мүмкүн.

180. Негизги каражаттарды баланстан чыгаруу тартиби бузулган, ошондой эле материалдык баалуулуктарга карата чарбасыз мамиле жасалган учурда буга күнөөлүү адамдар мыйзамдарында белгиленген тартипте жоопкерчилик тартышат.

181. Контролдоо үчүн бюджеттик мекемелер жылда бирден кем эмес жолу негизги каражаттарды инвентаризациялоону жүргүзүүгө тийиш.

§ 6. Негизги каражаттарды эсепке алуу эсеби

182. Китепкана фонддорунан тышкары, анын эксплуатацияда, запаста же консервацияда болгондугуна карабастан негизги каражаттарды эсепке алууну жана сакталышын контролдоону уюштуруу үчүн он эки белгиден турган инвентардык номер коюлат. Биринчи сегиз белги элементти, акыркы төрт белги – предметтин катар номерин билдирет. Бул номер аны идентификациялоо үчүн негизги каражаттардын объектине бекитилген болууга тийиш (мисалы, боек менен белгиленип, металл жетон бекитилет). Инвентардык объект ар кандай пайдалуу колдонуу мөөнөтүнө ээ болгон жана өз алдынча инвентардык объект катары эсептелген бир нече бөлүктөрдөн турса, ар бир бөлүккө өзүнчө инвентардык номер ыйгарылат. Эгерде бир нече бөлүктөрдөн турган объект боюнча пайдалануу колдонуунун жалпы мөөнөтү белгиленсе, аталган объект бир инвентардык номер менен эсептелет. Негизги каражаттардын объекттине ыйгарылган инвентардык номер анын бул мекемеде турган бардык мезгилде сакталат Бухгалтердик эсептен чыгарылган негизги каражаттардын инвентардык номерлери бухгалтердик эсепке жаңы кабыл алынган объекттерге ыйгарылбайт

183. Негизги каражаттарды аналитикалык эсепке алуу ар бир инвентардык объект боюнча инвентардык карточкаларда жүргүзүлөт, анын ичинде:

1) имараттарды, курулмаларды, өткөрүүчү түзүлүштөрдү, машиналарды жана жабдууларды, аспаптарды, өндүрүштүк жана чарбалык инвентарларды, транспорттук каражаттарды ж.б. эсепке алуу үчүн бюджеттик мекемелерде негизги каражаттарды эсепке алуу инвентардык карточкасы (ОС-6 формасы) пайдаланылат. Жазуу баштапкы тастыктоочу документтердин негизинде жүргүзүлөт: кабыл алуу жана эксплуатацияга берүү жөнүндө акт, даярдап чыгарган заводдун техникалык паспорту жана башка документтер. Карточкада объекттердин мүнөздүү белгилери көрсөтүлөт: объекттин инвентардык номери, чиймеси, модели, тиби, маркасы, заводдук номери, чыккан (даярдалган) датасы, негизги каражаттар эксплуатацияга берилген акттын датасы жана номери амортизация жөнүндө маалымат ж.б. Мындан тышкары, негизги каражаттардын бардык объекттери үчүн жеке кыска мүнөздөмө жазылат. Жабдуунун, прибордун, эсептөөчү техниканын ж.б. курамында баалуу металлдар болгон учурда баалуу металлдар болгон деталдардын тизмеси, паспортто көрсөтүлгөн металлдын деталынын аталышы жана массасы көрсөтүлөт. Бюджеттик мекеменин ичинде негизги каражаттарды которууда бул карточканын үстүңкү бетине жазуу жүргүзүлөт;

2) жумушчуну, өндүрүмдүүлүгү жогору жана асыл тукум малды, көп жылдык бак-дарактарды жана жерди жакшыртуу боюнча капиталдык чыгымдарды (курулмаларсыз) эсепке алуу үчүн бюджеттик мекемелерде негизги каражаттарды эсепке алуунун инвентардык карточкасы (ОС-8 формасы) пайдаланылат. Карточкада жашын, түсүн, эн тамгасын, кличкасын ж.б. көрсөтүү менен малга жеке мүнөздөмө жүргүзүлөт. Жаш малды жана бордоп семиртүүдөгү малды жана ошондой эле өндүрүмдүүлүгү жогору жана асыл тукум малды аналитикалык эсепке алуу үчүн малды эсепке алуу китеби жүргүзүлөт (35-формасы). Көп жылдык бак-дарактар бак-дарактын түрүн, отургузулган бирдиктердин санын жана аянтын көрсөтүү менен инвентардык объект боюнча эсепке алынат. Объекттин наркына иштин бардык комплекси аяктаганына карабастан эксплуатацияга кабыл алынган аянттарга тиешелүү бардык чыгымдардын суммасы киргизилет. Жерди жакшыртуу боюнча капиталдык чыгымдарды эсепке алуу төмөнкүдөй иш-чаралар боюнча жүргүзүлөт: ар бир иш-чара боюнча ээлеген аянтын жана аткарылган иштердин наркын көрсөтүү менен жер участокторун пландоо, айдоо аянттарын дүмүрлөрдөн тазалоо, калың чыккан бадалдардан тазалоо, көлмөлөрдү тазалоо;

3) китепкана фонддорун жана сахна-оюн коюу каражаттарын эсепке алуу үчүн негизги фонддорду топтук эсепке алуунун инвентардык карточкасы колдонулат (ОС-9 формасы). Китепкана фонддору үчүн бир карточка ачылат. Андагы эсепке алуу акчалай туюнтулган жалпы суммада гана жүргүзүлөт. Сахна-оюн коюу каражаттарын эсепке алуу карточкаларда сандык жана суммалык туюнтууда жүргүзүлөт.

184. Инвентардык карточкалар негизги фонддорду эсепке алуу боюнча инвентардык карточкалардын описи боюнча катталат (ОС-10 формасы). Тизим бир нускада жүргүзүлөт. Андагы жазуулар карточка ачылган жылды көрсөтүү менен негизги каражаттардын тобу боюнча жүргүзүлөт. Ар бир топ үчүн тийиштүү сандагы бет бөлүнөт. Номерлөө ар бир топ боюнча 1-номерден баштап жүргүзүлөт. Борборлоштурулган бухгалтерияларда тизим ошол эле тартипте ар бир тейленген мекеме боюнча жүргүзүлөт. Тизимдин “Эскертүү” графасында негизги фонддорду жарактан чыгарууда жана ордун которууда дата (күн, ай, жыл) жана мемориалдык ордердин номери көрсөтүлөт.

185. Башка бюджеттик мекемелерден негизги каражаттардын түшүүсү, ички орун которуу, аларды складдан берүү төмөнкү алгачкы документтер менен таризделет:

1) негизги каражаттар кабыл алуу-өткөрүп берүү актысы (Форма ОС-1);

2) ички которууга накладная (ОС-2формасы);

3) оӊдолгон, реконструкцияланган жана модернизацияланган объекттерди кабыл алуу-өткөрүп берүү актылары (ОС-3 формасы);

4) коштомо кат (талап) (№ М-11 формасы);

5) негизги каражаттардын объекттине тийиштүү техникалык документтер (паспорт, чиймелер ж.б.).

186. Башка мекемелердин негизги каражаттарынын түшүүлөрү жөнүндө акт мекеменин жетекчиси тарабынан комиссия тарабынан эки нускада түзүлөт. Бул актыга тийиштүү техникалык документтер тиркелет (паспорт, чиймелер ж.б.).

187. Берүүчүлөрдөн негизги каражаттарды сатып алуу берүүчүлөрдөн алынган документтер (келишим, счет-фактура, коштомо кат, сатып алуу акты ж.б.) боюнча эсепке алынат.

188. Негизги каражаттардын объекттери курууну жана жабдууну аяктоо боюнча аткарылган иштерди жана көрсөтүлгөн кызматтарды кабыл алуу акт (ОС-3 формасы) менен таризделет. Актыда объектти реконструкциялоонун жана модернизациялоонун натыйжасындагы техникалык мүнөздөмөсүнүн жана алгачкы наркынын өзгөрүүсү көрсөтүлөт. Актыга иштерди аткарууга жана кабыл алууга жооптуу адамдар тарабынан кол коюлат.

189. Негизги каражаттарды жарактан чыгаруу жана которуу боюнча операцияларды эсепке алуу топтоо ведомостунда көрсөтүлөт (МО-9 формасы). Топтоо ведомостунда жазуулар ар бир документ боюнча жүргүзүлөт, ошол эле учурда «Бардыгы» графасында негизги каражаттардын жарактан чыккан жана которулган объекттеринин суммасы жазылат, ал элементтердин дебети боюнча жазуудагы суммага барабар болууга тийиш. Айдын аягында элементтер боюнча жыйынтык “Башкы журналга” жазылат.

190. Негизги каражаттарды складдан берүү коштомо кат (талап) боюнча жүргүзүлөт, ал эки нускада жазылат жана мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет.

191. Бюджеттик каражаттарды башкы тескөөчүлөрү ортосунда негизги каражаттарды өткөрүп берүү кабыл алуу-өткөрүп берүү актысы боюнча жүргүзүлөт, ал эми бир бюджеттик каражаттарды башкы тескөөчүлөрүнүн ичинде ички ведомстволук которууну тастыктаган документтер (авизо, коштомо кат) боюнча жүргүзүлөт.

192. Кайтарымсыз негизде алынган негизги каражаттар өткөрүп берүүчү уюмдун баланстык наркы б.а. амортизацияны өткөрүп берүү учуруна чейинки алгачкы нарк боюнча эсепке алынат.

193. Культивацияланган активдерге товарларды же кызматтарды өндүрүү үчүн бир нече жолу же үзгүлтүксүз колдонулган жаныбарлар жана өсүмдүктөр кирет.

194. Жаныбарларга жүндү өндүрүү, чабуу же көӊүл ачуу үчүн асыл тукум мал, сүт багытындагы мал, койлор жана башка жаныбарлар, ошондой эле кызматтык тапшырмаларды аткаруу үчүн пайдаланылган кызматтык иттер жана аттар кирет.

195. Өсүмдүктөргө жашылчаларды, жер-жемиштерди, жаӊгактарды ж.б. өстүрүү үчүн культивацияланган өсүмдүктөр кирет. Бир жолу пайдаланууга арналган жаныбарлар жана өсүмдүктөр (мисалы,союу үчүн мал) негизги фонддор катары эмес, запас катары классифицикацияланат жана чийки зат жана материал катары эсепке алынат.

196. Малдын төлү жана бордоп семиртүүдөгү мал ай сайын таразага тартылат, буга салмагы эмес, өсүшү эске алынуучу жаш төл кирбейт, жаш төлдүн жана бордоп семиртүүдөгү малдын салмак кошуусу алардын актыга ылайык баштапкы салмагына кошулуп турат. Кошулган салмактын наркы пландуу нарк боюнча отчеттук айда малдын иш жүзүндөгү салмак кошуусуна негизденип кошулган салмактын бирдигине аныкталат.

197. Малдын өсүшү эсепке алына турган төл боюнча чарбада багууда турган күндүн иш жүзүндөгү санына негизденип өсүш наркы эсептелет, ал малдын тийиштүү түрүнө жана тобуна бир тоюттандыруу күнүнө пландуу чыгымдар эсебинен багып өстүрүүнүн пландуу наркы боюнча бааланат.

198. Өз чарбасындагы төлдөөдөн алынган малдын төлү төлдөө актысынын негизинде төлдөө, туут ж.б. күнү пландык наркы боюнча кириштелет.

199. Жылдын аягында мал өстүрүүчүлүк продукциясынын пландык наркы жана жаш малдын кошумча салмагынын наркы үнөмдөлгөн же ашыкча чыгымдын алынган суммасына тууралат. Продукциянын пландуу жана иш жүзүндөгү наркынын ортосунда табылган айырмага кирешелердин же чыгашалардын тийиштүү элементтери дебеттелет же кредиттелет.

200. Андан ары багуу жана семиртүү үчүн кийинки жылга өткөн жаш мал, ошондой эле отчеттук жылда негизги үйүргө өткөн жаш мал иш жүзүндөгү нарк боюнча бааланат.

201. Малдын төлүнүн жана бордоп семиртүүдөгү малдын өлүмү өндүрүштүн жоготуулары катары каралат жана алардын наркы өстүрүлгөн малдын наркынын көбөйүшүнө тиешелүү болот. Отчеттук жылдын ичинде бул жоготуулар отчеттук жылдын башына карата эсептелген баалоодо эсептен чыгарылууга тийиш, мында жыл башынан тартып өлгөнгө чейинки мезгил үчүн кошумча салмактын же өсүштүн пландык наркы кошулат.

202. Материалдык жооптуу адамдардын күнөөсү боюнча жаныбарлар өлгөн учурда чарбага келтирилген зыян белгиленген тартипте күнөөлүү адамдардан өндүрүлөт.

203. Бюджеттик мекеме тарабынан кайра сатуу үчүн материалдык эмес активдер сатылып алынган учурда бул активдер кайра классификацияланууга жана тийиштүү элементтерде “Запастар” тобунда эсепке алынууга тийиш.

204. Китептерди оӊдоо (реставрациялоо) китептердин алгачкы наркын көбөйтпөйт, мезгилдеги чыгым катары таанылат.

§ 7. Материалдык эмес активдерди эсепке алуу

205. Материалдык эмес активдерди эсепке алуу үчүн төмөнкү түшүнүктөр пайдаланылат:

Материалдык эмес актив – бул физикалык формага ээ болбогон, идентификацияланган акчалай эмес, өндүрүштө, кызмат же товар берүүдө ижарага берүүдө же административдик кызмат үчүн пайдаланылган активдер.

Изилдөө – жаӊы илимий же техникалык билимди жана түшүнүктү алуу максатында көрүлгөн оригиналдуу жана пландуу издөөлөр.

Иштеп чыгуу – жаӊы же бир кыйла жакшыртылган материалдарды, түзүлүштөрдү, продуктуларды, процесстерди, системаларды же кызмат көрсөтүүлөрдү коммерциялык өндүрүү же пайдалануу башталганга чейин пландоодо жана долбоорлоодо изилдөөлөрдүн же башка билимдердин натыйжаларын колдонуу.

Өздүк нарк – бул төлөнгөн акча каражаттарынын же алардын эквиваленттеринин суммасы, же активди сатып алуу же куруу учурунда сатып алуу учурунда берилген башка ордун толтуруунун адилет наркы.

206. Изилдөөлөрдүн (же ички долбоордун алкагында изилдөө стадиясын жүзөгө ашыруунун) натыйжасы болгон бир дагы материалдык эмес актив таанылбайт. Изилдөөлөргө (же ички долбоордун алкагында изилдөө стадиясын ишке ашырууга) сарптоолор пайда болгон учурда чыгымдар катары таанылууга тийиш.

207. Иштеп чыгуулардын (же ички долбоордун алкагында иштеп чыгуу стадиясын жүзөгө ашыруунун) натыйжасы болуп саналган материалдык эмес актив бюджеттик мекеме төмөндө саналып өткөндөрдүн баарын көрсөтө алган учурда гана таанылууга тийиш:

1) материалдык эмес активди аны пайдаланууга же сатууга мүмкүн болгудай кылып түзүүнү аяктоонун техникалык максатка ылайыктуулугу;

2) материалдык эмес активди түзүүнү аяктоо жана аны пайдалануу же сатуу ниети;

3) материалдык эмес активди пайдалануу же сатуу жөндөмдүүлүгү;

4) материалдык эмес актив келечектеги экономикалык пайданы же тейлөө потенциалын кандайча пайда кылаары жөнүндө;

5) материалдык эмес активди иштеп чыгууну, пайдаланууну же сатууну аяктоо үчүн жетиштүү техникалык, финансылык жана башка ресурстардын болушу;

6) материалдык эмес активди иштеп чыгуу процессинде ага тиешелүү чыгымдарды ишенимдүү өлчөө мүмкүнчүлүгү.

208. Материалдык эмес актив алгач өздүк наркы боюнча бааланат.

209. Өзүнчө сатып алынган материалдык эмес активдин өздүк наркы өзүнө төмөнкүлөрдү камтыйт:

1) сатып алуу баасы;

2) импорттук алдымдар;

3) сатып алуу салыгы;

4) активдерди эксплуатациялоого даярдоонун түздөн-түз чыгымдары.

Өздүк наркты белгилөө максатында соода скидкалар жана компенсациялар кемитилет.

210. Жаңыдан түзүлгөн материалдык эмес активдин өздүк наркы материалдык эмес актив биринчи жолу материалдык эмес актив катары таануу критерийлерине жооп берген күндөн тартып тарткан сарптоолордун суммасын билдирет.

211. Жаңыдан түзүлгөн материалдык эмес активдин өздүк наркы төмөнкүлөрдү камтыйт:

1) материалдык эмес активди түзүүдө колдонулган же керектелген материалдарга жана кызмат көрсөтүүлөргө чыгымдар;

2) активдерди түзүүдө түздөн-түз иштеген кызматкерлерге байланыштуу эмгек акы жана башка чыгымдар;

3) түзүлүүчү активге түздөн-түз тиешелүү ар кандай чыгымдарды, мисалы, юридикалык укукту каттоо үчүн алым жана активди түзүүдө колдонулган патенттер менен лицензиялардын амортизациясы;

4) активди түзүү үчүн зарыл болгон кошумча чыгымдар.

212. Өздүк наркына кошулбайт жана мезгилдин чыгымдары катары таанылат:

1) активдерди пайдаланууга даярдоого түздөн-түз бөлүүгө мүмкүн болбогон соода, административдик жана башка чыгымдар;

2) активдин пландык көрсөткүчтөрүнө жетүү үчүн алгачкы операциялык зыяндар;

3) активдерди эксплуатациялоого персоналды даярдоо сарптоолору.

213. Бюджеттик мекеме тарабынан материалдык эмес актив акысыз негизде кабыл алынган учурда алынган материалдык эмес активдин наркы анын адилет наркына жараша аныкталат.

214. Материалдык эмес активдин адилет наркы эксперттик баалонун негизинде аныкталышы мүмкүн.

215. Материалдык эмес активдердин наркын аныктоо мүмкүн болбогон учурда, материалдык эмес активдин наркы окшош материалдык эмес активдер салыштырмалуу жагдайларда сатылып алынган баага жараша белгиленет.

216. Соода маркалары, титулдук маалыматтар, басма укуктары, кардарлардын тизмелери жана бюджеттик мекемелер тарабынан өз алдынча түзүлгөн мааниси боюнча окшош беренелер материалдык эмес активдер катары таанылууга тийиштүү эмес.

217. Материалдык эмес беренеге сарптоолор, алар таануу критерийлерин канааттандырган материалдык эмес активдин өздүк наркынын курамына киргизилген учурларды кошпогондо, алар келип чыккан учурда чыгымдар катары таанылат.

218. Материалдык эмес беренеге сарптоолор, бул бөлүктүн шарты боюнча чыгымдар катары баштапкы болуп таанылса, ал абдан кеч болгон датага материалдык эмес активдин өздүк наркы курамында таанылбайт.

219. Алгачкы таануудан кийин материалдык эмес актив ар кандай топтолгон амортизацияны жана баанын түшүүсүнөн келип чыккан ар кандай топтолгон чыгымдарды эсептен алып салуу менен өздүк наркы боюнча эсепке алынат.

§ 8. Запастар

220. Запастар (корлор) - бул активдер:

- иштин жүрүшүндө сатуу үчүн багытталгандар;

- мындай сатуу үчүн өндүрүш процессинде; же;

- өндүрүш процессинде же кызматтарды көрсөтүүдө пайдалануу үчүн багытталган чийки зат же материалдар формасында.

221. Стратегиялык запастар - стратегиялык максаттарда сакталуучу товарлар, өлкө үчүн өзгөчө мааниге ээ болгон жана мобилизациялык муктаждыктарды камсыздоо үчүн зарыл, өзгөчө кырдаалдар жана табигый кырсыктар кесепеттерин жоюуда биринчи кезектеги иштер, ички рынокто суроо-талап жана сунуштар ортосунда диcпропорция пайда болуу учурунда ар кандай тармактарын чийки зат жана жылуулук-энергетикалык ресурстардын маанилүү түрлөрү жабдуунун убактылуу бузулушунда, экономиканын турукташтыруу максатында ишканаларга, мекемелерге, уюмдарга мамлекеттик колдоо үчүн зарыл.

222. Аз баалуу жана тез эскирүүчү предметтер бул:

1) алардын наркына карабастан 12 айдан кем пайдалуу колдонуу мөөнөтү боюнча предметтер;

2) алардын наркына жана колдонуу мөөнөтүнө карабастан предметтер:

- балык улоо шаймандары (тролдор, неводалар, торлор жана башкалар);

- атайын шаймандар жана атайын аспаптар белгилүү бир буюмдарды же жеке заказ даярдоо үчүн түрмөктүү жана жалпы өндүрүш үчүн багытталган атайын шаймандар жана атайын аспаптар); (максаттуу багытталыштагы шаймандар жана аспаптар);

- алмаштыруучу шаймандар (негизги каражаттарга продукцияны даярдоодо башка тиешелүү атайын шарттарда иштөөчү аспаптар өндүрүштө көп жолу колдонулат);

- атайын кийимдер, атайын бүт кийим, ошондой эле жууркан-төшөктөр;

- белгиленген тартипте тийиштүү мекеме кызматчыларына берүү үчүн багытталган формалуу кийимдер, бут кийимдер;

- убактылуу (титулдук эмес) курулмалар жана аспаптар,коштомо чыгымдар курамындагы курулуш иштерине чыгымдарга тийиштүү курулуш боюнча чыгымдар;

- прокат келишими боюнча ижарага берүү үчүн багытталган предметтер;

- питомникте өстүрүлгөн тигүү үчүн колдонулган көп жылдык өсүмдүктөр;

3) моторсуз араалар, бутак кескичтер, карагайды бекитип-байлоочу тростор, 24 айга чейин пайдалуу колдонуудагы токойдогу убактылуу жолдор, ийне жалбырактар жана карагай ташуу жолдорундагы керексиз бутактар (көчмө жылытуучу чакан үйлөр, от казан жайлары, тажрыйба устаканалары, бензин куюучу жайлар ж.б.).

§ 9. Запастарды баалоо жана эсептен чыгаруу

223. Запастар эки өлчөм боюнча бааланат: өздүк наркы жана мүмкүн болуучу сатуунун таза наркы.

224. Сатуунун мүмкүн болуучу таза наркы – иштерди аткарууга мүмкүн болуучу сарптоолорду алып салуу менен иштердин нормалдуу жүрүшүндө болжолдонгон сатуу баасы жана жүзөгө ашырууга мүмкүн болуучу сарптоолор.

225. Эгерде запастар келечектеги акысыз бөлүштүрүү же өздүк наркы боюнча бөлүштүрүү же товар өндүрүү процессинде керектөө үчүн сакталган учурда, ал келечекте акысыз бөлүштүрүүгө же номиналдык наркы боюнча бөлүштүрүүгө тийиштүү, анда мындай запастар эки өлчөмдүн азыраагы боюнча бааланат: өздүк наркы жана мүмкүн болуучу сатуунун таза наркы (орду толтурулуучу наркы).

226. Учурдагы ордун толтуруу сарптоолору (орду толтурулуучу наркы) отчеттук датага активди сатып алууну жүргүзүүгө зарыл болгон сарптоолор.

227. Өсүмдүк өстүрүүгө активдерине топтолгон запастар, пландык баалар боюнча бааланат.

228. Запастардын өздүк наркы орточо салмакталган нарк боюнча аныкталат.

229. Эгер бул запастар бузулуп калса, алар толугу жана жарым-жартылай эскирсе, же алардын рынок баасы төмөндөсө, запастардын өздүк наркы орду толтурулбашы мүмкүн, бул учурда запастар таза наркы боюнча мүмкүн болуучу сатууга чейин беренелер боюнча эсептен чыгарылат.

230. Таза наркта сатууга мүмкүн болууга чейин запастардын наркын жарым жартылай эсептен чыгаруу өлчөмү, запастардын бардык жоготуулары эсептен чыгаруу же жоготуу болуу мезгилиндеги чыгымдар катары таанылууга тийиш.

231. Запастарды сатуудан, алмаштыруудан же бөлүштүрүүдөн кийинки сумма, ал боюнча эске алынгандар тийиштүү дүң киреше болуп таанылган мезгилде чыгымдар катары таанылууга тийиш. Эгер ушуга байланыштуу дүң киреше жок болсо, чыгым товар бөлүштүргөн учурда гана таанылат.

232. Чыгымдар катары таанылган запастар кийин бухгалтердик эсептин эсептеринде контролдоо максаттары үчүн эсепке алынат.

(КР Финансы министрлигинин 2024-жылдын 10-июнундагы № 4-Б буйругунун редакциясына ылайык)

233. Бюджеттик каражаттарды бир башкы тескөөчүсү менен бюджеттик мекеме ортосундагы өткөрүлүп берилүүчү запастар чыгымдар болуп таанылбайт, ал ички ведомстволук эсептешүүлөр эсеп-чотун пайдалануу менен ички которуштуруу катары эсепке алынат. Бюджеттик каражаттарды бир башкы тескөөчүсү менен бюджеттик мекемеден башка бюджеттик тескөөчүлөргө өткөрүлүп берилген запастар чыгымдар катары таанылат.

§ 10. Запастардын өздүк наркын аныктоо

234. Запастардын өздүк наркына бардык сарптоолорду, алардын жайгашкан ордуна жана абалына чейин запастарды жеткирүү үчүн келтирилген сатып алуу, кайра иштетүү жана башка сарптоолор кошулат.

235. Запастарды сатып алууга сарптоолор сатып алуу баасын, импорттук алымдарды жана башка салыктарды (мындан ары салык органдары тарабынан орду толтурулгандардан тышкары) транспорттук, транспорттук-экспедитордук жана запастарды сатып алууга түздөн-түз тийиштүү башка чыгымдар кирет. Соода арзандатуулары, төлөмдөрдүн кайтарылышы жана запастарды сатып алууга карата сарптоолорду аныктоодо башка окшош беренелер кемитилет.

236. Атап айтканда, запастардын өздүк наркына төмөндөгүлөр кошулат:

1) келишимдин негизинде жабдып туруучуга (сатуучуга) төлөнүүчү суммалар ошондой эле кошумча нарк салыгы;

2) материалдык баалуулуктарды сатып алуу менен байланыштуу маалыматтык жана консультациялык кызматтар үчүн уюмдар тарабынан төлөнүүчү суммалар;

3) бажы алымдары жана башка төлөмдөр;

4) материалдык запастарды сатып алган ортомчулук уюмдар төлөөчү сый акылар;

5) камсыздандыруу боюнча чыгымдарды кошкондо, даярдоо жана алардын пайдалануу жерине чейин материалдык запастарды жеткирүүгө чыгымдар. Бул чыгымдар, атап айтканда төмөндөгүлөрдү камтыйт: материалдык запастарды даярдоо жана жеткирүү боюнча чыгымдар, материалдык запастарды сатып алуу менен түздөн-түз байланыштуу аларды пайдалануу ордуна чейин материалдык запастарды жеткирүүгө транспорт кызматтары үчүн чыгымдар.

237. Кайра иштетүүгө сарптоолорго, төмөндөгү сарптоолор кирет продукциянын бирдиктери менен түздөн-түз байланыштуу сарптоолор, аларга материалдар боюнча тикелей түз сарптоолор жана эмгекке түз сарптоолор жана өндүрүштүк чыгымдарга коштомо кагаздар

238. Запастардын өздүк наркына сарптоолор кошулбайт, алар төмөндөгүлөр:

1) ченемден ашыкча чийки заттардын жоготуусу, жумшалган эмгек же башка өндүрүштүк сарптоолор.

2) сактоого сарптоолор, анын кийинки этапка өтүшү үчүн өндүрүштүк процессте алар зарыл эмес болсо;

3) административдик коштомо чыгымдар, алардын жайгашкан жерине жана абалына чейин материалдык запастарды жеткирүүгө байланышпаган чыгымдар;

4) сатып-жеткирүүгө чыгымдар.

§ 11. Запастарды эсепке алуу

239. Запастарды эсепке алуу материалдардын жана МЖА аталыштары боюнча сандык жана суммалык туюнтууда карточкаларда (10-формасы) жана жүгүртүү ведомостторунда (М-7 формасы) жүргүзүлөт.

240. Чет өлкө валютасы менен сатып алынган запастар эсепке алууда Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы (мындан ары - КРУБ) тарабынан операция жүргүзүлгөн датага карата белгиленген курс боюнча чет өлкө валютасын кайра эсептөө жолу менен улуттук валютада чагылдырыл.

241. Кампадагы запастарды эсепке алуу аталышы, сорту жана саны боюнча кампа материалдарын эсепке алуу китебинде жүргүзүлөт (М-11 формасы). Борборлоштурулган тартипте төлөнгөн материалдык баалулуктардын эсеби борборлоштурулган тартипте төлөнгөн материалдык баалулуктардын эсепке алуу китебинде жүргүзүлөт (41-формасы).

242. Бюджеттик мекеменин бухгалтердик кызматы системалуу түрдө кампада болгон түшүүлөр жана материалдык баалуулуктарды чыгымдоого контролдоону ишке ашырат, ошондой эле кампада жүргүзүлгөн материалдарды жазуунун эсепке алуу боюнча маалыматтарды салыштырып текшерүүнү жүргүзөт.

243. Эсепке алуу иш жүзүндөгү түшүү учурунда регистрлериндеги запастардын түшүүлөрүн эсепке алуу баштапкы документтер (эсеп-фактура, коштомо кагаз, актылар жана башка) негизинде жүргүзүлөт. Иш жүзүндөгү маалыматтар менен берүүчүнүн документтеринин маалыматтары ортосунда айрыма болгондо кабыл алуу актысы (12-формасы) түзүлөт. Өткөрүп алуу актысы эки нускада: кампа башчы, берүүчүнүн өкүлдөрүнүн же кызыкдар эмес уюмдардын катышуусунда түзүлөт.

244. Тамак-аш азыктарынын түшүүлөрүн эсепке алуу тамак-аш азыктарынын кирүүсү боюнча топтоо ведомостунда жүргүзүлөт (30-формасы). Топтоо ведомостундагы жазуулар баштапкы документтердин негизинде сандык-суммалык туюнтууда жүргүзүлөт.

245. Тамак-аш азыктарынын чыгымдарын эсепке алуу үчүн тамак-аш азыктарынын чыгымдары боюнча топтоочу ведомость колдонулат (31-формасы). Топтоо ведомостуна жазуулар меню-талаптардын жана тамак-аш азыктарын чыгымдоо боюнча башка документтердин негизинде жүргүзүлөт.

246. Запастарды кампадан берүү төмөндөгү документтердин негизинде жүргүзүлөт:

1) коштомо (талап) (№ М-11 формасы);

2) тамак-аш азыктарын берүү талабы (13-формасы). Дарылоо-профилактикалоо мекемелеринде тамак-аш азыктарын берүү саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү мыйзамдарга ылайык жүргүзүлөт;

3) тоюттарды жана жем-чөптү берүүгө ведомосту (14-формасы). Тоюттар жана жем-чөптөр белгиленген ченемдердин чегинде берилүүгө тийиш;

4) мекеменин муктаждыгына материалдарды беүү ведомосту (15 -формасы). Ведомосттогу жазуулар материалдардын ар бир түрү боюнча ай сайын жүргүзүлүүгө тийиш. Айдын аякташы боюнча материалдардын ар бир түрү жана жалпысынан бардык материалдар боюнча жыйынтыгы эсептелет;

5) забор картасы (16-формасы) материалдарды жана отундарды берүүдө колдонулат. Документ эки нускада, ар бир алуучуга өзүнчө берилет. Забор картасынын бир нускасы кампада тил кат мененен, экинчиси – алуучуда сакталат. Материалдарды күн сайын берүүдө, забор картасы 15 күндүк мөөнөт менен жазылат, мезгилүү берүүдө забор картасы бир ай мөөнөтү менен жазылат. Белгиленген лимиттен тышкары материалдарды берүүдө коштомо кат (талап) боюнча берилет (№ М-11 формасы). Кампадан отунду коштомо кагаз (талап) же забор картасы боюнча берүү мүмкүн болбогон учурда отундун чыгымдалышын эсептен чыгаруу калдыкты өлчөө актысы боюнча жүргүзүлөт;

6) жол баракчасы (ПЛ-17 формасы; ПЛ-18 формасы; ПЛ-19 формасы) отундун бардык түрлөрүнө чыгымдарды эсептен чыгаруу үчүн колдонулат. Отун иш жүзүндөгү, белгиленген тартипте бекитилген, бирок автомобиль транспортуна күйүүчү-майлоочу материалдар чыгымдарынын ченемдеринен жогору эмес ченем боюнча эсептен чыгарылат. Жол баракчаларын каттоо жол баракчаларын эсепке алуу журналында (20-формасы) жүргүзүлөт;

7) тармактар аралык товардык-транспорттук коштомо кат жүктөрдү ташуу жана тариздөө үчүн мекемелерде колдонулат (21-формасы).

247. Запастарга карата чыгымдарды таануу алардын сатып алуу баасы боюнча жүргүзүлөт.

(КР Финансы министрлигинин  2026-жылдын 3-июлу № 2 буйругунун редакциясына ылайык)

248. Пайдаланууга берилген материалдарга жана тамак-аш продукттарга карата чыгымдарды таануу алардын сандык чыгымдарын ырастоочу (материалдык отчеттор же эсептен чыгаруу жөнүндө акттар) документтердин негизинде, белгиленген тартипте бекитилген чыгымдардын ченемдерине ылайык жүргүзүлөт (13-формасы, 14-формасы, 15-формасы, 29-формасы, ПЛ-17 формасы, ПЛ-18 формасы, ПЛ-19 формасы) жүргүзүлөт.

249. Кайтарма же алмашма таралар ал бош (ичи бош катары) (бочкалар,бидондор,ящиктер, бөтөлкөлөр ж.б.) жана материалдык баалуулук катары болгон, берүүчүлөрдүн эсептеринде көрсөтүлгөн тийиштүү топтор же баалар боюнча түрлөрү боюнча эсепке алынат. Тараны кайтарууда же сатууда сатып алган баа жана тара сатылгандагы баа ортосундагы айырма, кирешелердин жана чыгымдардын сметасы боюнча башка учурдагы чыгымдар сметасына тийиштүү.

250. Бюджеттик мекемеге тийиштүү эмес материалдык запастар келишим шарттарына ылайык, анын пайдалануусунда же жооптуу сактоо тескөөсүндө болгон системадан тышкары эсепке алынат.

251. “Аяктабаган өндүрүш” эсебинде акы төлөнүүчү кызмат көрсөтүүлөрдөн түшүүлөрдүн сметасы боюнча пландалуучу өндүрүштүк (окуу) устаканалардын, көмөкчү айылдык жана окуу-тажрыйбалык чарбалардын буюмдарын жана продукцияларын даярдоого, басма продукцияларын чыгарууга жана кызмат көрсөтүүгө, эксперименттик түзүлүштөрдү даярдоого сарптоолор, ошондой эле материалдарды даярдоого жана кайра иштетүүгө сарптоолор эсепке алынат.

252. Бардык сарптоолор түз жана коштомо (кыйыр) чыгымдар болуп бөлүнөт. Түз чыгымдарга төмөндөгүлөр тийиштүү: материалдар, өндүрүштүк жумушчулардын, илимий кызматкерлердин ж.б. эмгек акысы, электроэнергиясы, отчеттук жылга продуциянын наркына тийиштүү өткөн жылдарга сарптоолор жана башка түз сарптоолор. Коштомо (кыйыр) чыгымдарга төмөндөгүлөр тийиштүү: башкаруу аппаратынын жана тейлөөчү персоналдын эмгек акысы, имараттарды ижарага алуу, жылуулук, учурдагы оңдоо жана башка кыйыр чыгымдар. Өндүрүштүк (окуу) устаканаларында жана басма продукцияларды даярдоодо коштомо чыгымдарды бөлүштүрүү ай сайын, ал эми көмөкчү айылдык жана окуу-тажрыйба чарбаларында – жыл аягында жүргүзүлөт. Кошумча чыгымдар конкреттүү шарттарга жараша айрым буюмдар, айыл чарба продукциясынын түрлөрү же өндүрүш тармактары боюнча өндүрүштүк жумушчулардын, илимий кызматкерлердин эмгек акысына же сарпталган материалдарга же түз сарптоолордун жыйындысына пропорциялуу бөлүштүрүлөт. Ченемден ашык сарптоолор даяр продукциянын өздүк наркына кошулбайт.

253. Сарптоолордун аналитикалык эсепке алуусу (1-формасы жана 21-формасы) боюнча карточкаларга даяр продукциянын ар бир аталышы менен жүргүзүлүүгө тийиш.

254. Запастарды сатуудан, алмаштыруудан же бөлүштүрүүдөн кийин, алар эсепке алынган сумма тиешелүү дүң киреше таанылган мезгилде чыгым катары таанылат. Эгерде бул чыгымдар менен байланышкан дүң киреше жок болсо, чыгым запастар бөлүштүрүлгөн учурда таанылат.

§ 12. Баалуулугу аз жана тез эскирүүчү предметтерди эсепке алуу

255. Бюджеттик каражаттардын, акы төлөнүүчү кызмат көрсөтүүлөрдөн түшкөн каражаттардын, максаттуу каражаттардын жана акысыз түшүүлөрдүн эсебинен сатып алынган баалуулугу аз жана тез эскирүүчү буюмдарды (мындан ары - БЭБ) эсепке алуу карточкаларда (10-формасы) жана өзүнчө жүгүртүү ведомостторунда (М-7 формасы) жүргүзүлөт.

256. Кампадагы болгон БЭБ эсепке алуу китептеги буюмдардын аталышы жана саны боюнча МЖА тарабынан жүргүзүлөт (М-11 формасы). Кампадан буюмдарды пайдаланууга берүүнүн наркы эң аз эмгек акынын 1/2 өлчөмүнө чейин бюджеттик мекеменин муктаждыктарына материалдарды берүү ведомостунун негизинде жүргүзүлөт (15-формасы), ал эми эң аз эмгек акынын 1/2 өлчөмүнөн жогору коштомо кат (талап) боюнча (М-11 формасы), ал эки нускада жазылат.

257. БЭБны аналитикалык эсепке алуу буюмдардын аталышы, саны, наркы жана МЖА карточкалары (10-формасы) боюнча жүргүзүлөт.

258. Пайдаланууга берилген БЭБга карата чыгымдарды таануу, эгерде эсептен чыгаруунун башка тартиби аткаруу бийлигинин тиешелүү мамлекеттик органы тарабынан белгиленбесе, бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилген баасы төмөн буюмдарды эсептен чыгаруу жөнүндө актылардын (22-формасы) негизинде толук эскиргенде жүргүзүлөт.

259. Сынган идиштерге карата чыгымдарды таануу үчүн сынган-идиштерди каттоо китеби (23-формасы) жүргүзүлөт. Китепке жазуулар тиешелүү кызмат адамдары тарабынан жүргүзүлөт. Туруктуу иштеген комиссия китептин туура жүргүзүлүшүнө көз салат жана квартал сайын (ай сайын) сынган идиштерди эсептен чыгаруу жөнүндө акт түзөт, ал бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет. БЭБны чыгарып таштоо жана которуштуруу боюнча операцияларды эсепке алуу топтоо ведомостунда жүргүзүлөт (МО-10 формасы).

260. Пайдалануудагы бардык БЭБлар бул буюмдардын туура пайдаланылышы жана сакталышы үчүн жоопкерчиликтүү адамдардын сактоосунда болууга тийиш. Бул адамдар буюмдарды аталышы жана саны боюнча китепке (М-11 формасы) эсепке алууга милдеттүү.

261. Жумшак инвентардык буюмдар бюджеттик мекеменин аталышын көрсөтүү менен буюмдун сырткы көрүнүшүн бузбастан өчпөс боек менен атайын штамп менен маркаланууга тийиш, ал эми буюмдарды пайдаланууга берүүдө алар кампадан берилген жыл жана ай кошумча көрсөтүлөт. Маркалоочу штамптар бюджеттик мекеменин жетекчисинде же анын орун басарында сакталууга тийиш.

262. Эскирген жана жараксыз болуп калган ич кийимдерге, төшөнчүлөргө, кийимдерге жана бут кийимдерге карата чыгымдарды таануу БЭБны эсептен чыгаруу жөнүндө бюджеттик мекеменин жетекчиси бекиткен актынын (22-формасы) негизинде бухгалтердик эсеп мыйзамдарда белгиленген тартипте кызмат өтөө мөөнөтүн эске алуу менен жүргүзүлөт.

§ 13. Баалуулуктарды эсепке алуу

263. Баалуулуктар - бул маанилүү наркта чыгарылган товарлар, ал сатылып алынат жана сакталат, баарынан мурда, топтоо каражаты катары жана башкысы өндүрүш жана муктаждык максаттары үчүн пайдаланылбайт.

264. Баалуулуктарга төмөнкүлөр кошулат:

1) баалуу таштар жана металлдар, алар өндүрүш процессинде аралыктуу ресурс катары пайдалануу үчүн багытталган эмес алмаз, монетардык эмес алтын, платина жана күмүш;

2) живопись, скульптура жана башка искусство чыгармалары же антиквариат деп таанылган башка обьекттер;

3) баалуу таштардан жана металлдардан даярдалган маанилүү нарктагы зергер буюмдары, коллекциялар жана ар кандай башка баалуулуктар.

265. Эгер активдер кызматтарды көрсөтүү үчүн музейлерде пайдаланылса, топтоо каражаты катары эмес, анда мындай активдер баалуулук катары эмес, башка машиналар жана жабдуулар катары бухгалтердик эсепке алуу максаттары үчүн классификацияланууга тийиш.

266. Баалуулуктар деп бюджеттик мекеменин тескөөсүнө алардын иш жүзүндөгү түшүү учурун эсепке алуу таанылат жана менчик укугун берүү менен байланыштуу төлөнгөн баасы, ага кошумча ар кандай коромжулар боюнча бааланат.

7-глава. Финансылык активдерди эсепке алуу принциптери

§ 1. Финансылык активдер

267. Финансылык активдер - бул алардын ээлерине контрактта (келишимде) каралган шарттарга жана жоболорго ылайык башка институционалдык бирдиктерден бир же бир нече төлөмдөрдү алууга укук берген активдер.

268. Бюджеттик мекемелердин финансылык инструменттери болуп алынган жана берилген кредиттер, займдар, ссудалар, ошондой эле сатып алынган жана чыгарылган баалуу кагаздар эсептелет дар.

269. Ар кандай финансылык инструментти таануу үчүн негиз болуп келишим (макулдашуу), ченемдик укуктук акт же финансылык инструменттин пайда болушун демилгелеген бюджеттик мекеменин ички тескемеси эсептелет. Кошумча келишимдер негизги келишимдин ажырагыс бөлүгү болуп саналатмакулдашуулар негизги келишимдин ажырагыс бөлүгү болуп саналат.

270. Келишимге же башка мыйзамдуу негиздерге ылайык ар айлык негизде бюджеттик мекеме алууга же төлөөгө карата пайыздарды эсептейт. Пайыздар келишимдин тараптары макулдашкан эрежелер боюнча, ал эми эгерде мындай эрежелер келишимде түздөн-түз көрсөтүлбөсө, анда Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык эсептелет.

271. Пайыздар боюнча бардык эсептөөлөр балансында ушул финансылык инструмент эсепке алынган бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан жазуу жүзүндө бекитилет.

272. Акча каражаттары катталган номиналдык наркы боюнча эсепке алынат. Чет өлкө валютасынын наркы операция датасына карата КРУБдун эсептик курсу боюнча улуттук валютага которулат.

273. Баалуу кагаздар номиналдык наркы боюнча сый акыны же дисконтту эске алуу менен эсепке алынат. Андан ары сый акыны жана дисконтту амортизациялоо жолу менен баалуу кагаздарга ээлик кылуудан түшкөн кирешелер же чыгымдар таанылат.

274. Дисконт – бул баалуу кагазды сатып алуунун номиналдык наркы менен иш жүзүндөгү наркынын ортосундагы айырма. Мында иш жүзүндөгү нарк номиналдык нарктан төмөн болот.

275. Сый акы - сатып алуунун номиналдык наркы жана иш жүзүндөгү наркы ортосундагы айырма. Мында иш жүзүндөгү нарк номиналдык нарктан жогору болот.

276. Дисконтту же сый акыны амортизациялоо – системалык негизде баалуу кагаздар боюнча чыгымдарды жана кирешелерди таануу.

277. Бюджеттик мекеменин кредиттери, ссудалары, займдары иш жүзүндө берилген сумма боюнча эсепке алынат.

278. Бюджеттик мекеменин дебитордук карызы өздүк наркы боюнча эсепке алынат.

§ 2. Накталай акчаны эсепке алуу жана сактоо

279. Кыргыз Республикасында бюджеттик мекемелердин кассалык операцияларды жүргүзүү тартиби бухгалтердик эсеп чөйрөсүндөгү мыйзамдары менен аныкталат.

280. Бюджеттик мекемелер накталай акчаны чарбалык, иш сапарга же башка чыгымдарга отчеттуу түрдө берет.

281. Накталай акча каражаттарын юридикалык жана жеке адамдардан кассага кабыл алуу кассалык аппараттар аркылуу белгиленген үлгүдө же отчеттуулук квитанциялары (бланктары) (10-формасы) боюнча жүргүзүлөт. Ыйгарым укуктуу жактар тарабынан накталай акча каражаттарын кабыл алуу учурунда алар документтерди берүү реестрин (2-формасы) берүү, квитанцияларды (көчүрмөлөрдү) тиркөө менен бюджеттик мекеменин кассасына күн сайын акча каражаттарын берет.

282. Накталай акча каражаттарын алуу боюнча операциялар БКА картасын пайдалануу менен жүргүзүлөт.

283. Кассадан акчаны бир нече адамга отчеттуулук менен берүүдө жеке чыгымдык кассалык ордерлердин ордуна отчет берүүчү адамдарга кассадан акча берүү ведомосту колдонулат (24-формасы). Эмгек акыны жана стипендияларды төлөөгө таратуучуларга берилген акчаларды эсепке алуу китеби бюджеттик мекеменин кассири тарабынан кассадан берилген накталай акчаларды эсепке алуу үчүн колдонулат (42-формасы). Таратуучу-накталай акчаларды берүүгө бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан ыйгарым укук берилген адам. Мында таратуучу эмгек акыны жана стипендияларды төлөө үчүн төлөм ведомостунда көрсөтүлгөн мөөнөттө отчет берүүгө жана төлөм ведомосту боюнча берилбеген накталай акчалардын калдыктарын кассага тапшырууга милдеттүү.

284. Чыгымдар беренелери боюнча кирештелген накталай акчалар: эмгек акы (2111); иш сапарга чыгымдар (2211); транспорттук кызмат көрсөтүүлөр (2214); башка товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү сатып алуу (2215); медициналык багыттагы медикаменттерди жана буюмдарды сатып алуу (2217); тамак-аш продуктуларын сатып алуу (2218); учурдагы чарбалык максаттарга буюмдарды жана материалдарды сатып алуу (2222); социалдык камсыздоо боюнча жөлөк пул (2711); калкка социалдык жардам боюнча жөлөк пул (2721); стипендиялар (2821); имараттар жана курулмалар (3111); машиналар жана жабдуулар (3112) бюджеттик мекемелердин жеке эсептериндеги накталай акчаларды алуу күнүн кошкондо, 5 (беш) жумушчу күн аралыгында мекеменин кассасында сакталат. Көрсөтүлгөн мөөнөт аяктагандан кийин кассадагы пайдаланылбаган накталай акчалар өзгөчө кырдаалдарга чара көрүү, эпидемиологиялык иш-чараларды жүргүзүү, изин суутпай издөө ишин жүзөгө ашыруу жана мамлекеттик күзөт үчүн арналган накталай акчаларды кошпогондо, Кыргыз Республикасынын мамлекеттик бюджетинде турган бюджеттик мекемелердин тиешелүү өздүк эсептерине өткөрүлүүгө тийиш.

285. Бюджеттик каражаттарды алуучулардын картасы (БКА карта) боюнча алынган накталай акчалар бюджеттик мекеменин кассасына кириштелет жана 284-пунктка ылайык пайдаланылат.

286. Жалпы мамлекеттик социалдык-маданий иш-чараларды уюштурууга жана өткөрүүгө багытталган накталай акчаларды кириштөө учурунда, бюджеттик мекемелерге көрсөтүлгөн максаттарга багытталган накталай акча каражаттарын кассада 10 жумушчу күн аралыгында сактоого уруксат берилет.

287. Банктык мекемелер бюджеттик мекемелерден 30 километрден ашык аралыкта алыс жайгашса, бюджеттик мекемелердин тийиштүү өздүк эсептеринен акчаны алган күндү эсепке алуусуз 5 (беш) жумушчу күнгө чейин кассада накталай акчаларды сактоого жол берилет.

288. Бюджетттик мекеменин кассасына отчеттуу суммалар кайтарылган учурда сактоо мөөнөтү бул параграфтын 284-пунктуна ылайык, чыгымдар беренесине жараша белгиленет.

289. Бюджеттик мекеменин кассасына накталай формада акы төлөнүүчү мамлекеттик жана муниципалдык кызмат түшкөн бардык кирешелер бюджеттик мекемелердин тийиштүү жеке эсептерине чегерүү үчүн банкка милдеттүү түрдө өткөрүлүүгө тийиш.

290. Бюджеттик мекеменин кассасына 1 (бир) жумушчу күндө 10000 (он миӊ) сомдон ашуун суммадагы накталай акча түшсө, бул каражаттар кассага түшкөндөн кийин кийинки жумушчу күнү тийиштүү жеке эсептерге чегерилүүгө тийиштүү.

291. Кассага 10000 (он миӊ) сомдон аз суммадагы накталай акча түшсө, бул каражаттар 3 (үч) жумушчу күндүн ичинде тийиштүү жеке эсептерге чегерилүүгө тийиштүү.

292. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын (айыл өкмөтү) жана банктык мекемелерден 30 километрден ашык аралыкта жайгашкан бюджеттик мекемелердин кассасына накталай формада түшкөн кирешелер 5 (беш) жумушчу күн аралыгында тийиштүү өздүк эсебине чегерүү үчүн милдеттүү түрдө банкка өткөрүлүүгө тийиш.

293. Касса жана металл шкафтар жайгашкан жайды ачуудан мурда кассир кулпулардын, эшиктердин, терезе тосмолору жана мөөрлөрдүн сакталышын кароого, күзөт сигнализациясынын оң экендигине ынанууга милдеттүү.

Мөөр бузулган же алынган, кулпулар, эшиктер же тосмолор сынган учурда кассир бюджеттик мекеменин жетекчисине токтоосуз түрдө бул жөнүндө билдирүүгө милдеттүү, жетекчи окуя жөнүндө ички иштер органдарына билдирет жана милиция кызматкерлери келгенге чейин кассаны коргоо чараларын көрөт.

Бул учурда жетекчи, башкы бухгалтер же аларды алмаштыруучу адамдар, ошондой эле бюджеттик мекеменин кассири ички иштер органдарынын уруксатын алгандан кийин кассада сакталган акча каражаттарын жана башка баалуулуктарды текшерүүнү жүргүзөт. Бул текшерүү кассалык операциялар башталганга чейин жүргүзүлүүгө тийиш. Текшерүүнүн натыйжасында 3 нускадагы акт түзүлөт, ага текшерүүгө катышкан бардык катышуучулар кол коет. Актынын бир нускасы ички иштер органдарына, экинчиси - бюджеттик каражаттардын башкы тескөөчүсүнө (ал болсо) жиберилет, ал эми үчүнчүсү - бюджеттик мекемеде калат.

294. Кассир кызматчылар эмгек чөйрөсүндөгү мыйзамдарына ылайык кабыл алган бардык баалуулуктардын сакталышы жана атайын аракеттердин натыйжасында, өз милдеттенмелерине шалаакы же ак ниеттүү эмес мамиленин натыйжасында бюджеттик мекемеге келтирилген ар кандай зыян үчүн толук материалдык жоопкерчилик тартат.

295. Кассирди жумушка дайындоо жөнүндө буйрук чыккандан кийин бюджеттик мекеменин жетекчиси кассирди чарба жүргүзүүчү субүекттердин жана бюджеттик мекемелердин кассалык операцияларды жүргүзүү тартиби жана ушул Жобо менен кол койдуруу менен тааныштырууга милдеттүү, андан кийин кассир менен жеке материалдык жоопкерчилиик жөнүндө келишим түзүлөт.

296. Кассирге тапшырылган иштин аткарылышын башка адамдарга өткөрүп берүүгө тыюу салынат.

297. Кассирди убактылуу алмаштыруу зарыл болгон учурда кассирдин милдеттерин аткаруу бюджеттик мекеменин жетекчисинин жазуу жүзүндөгү буйругу менен башка кызматкерге жүктөлөт. Бул кызматкер менен 295-пунктта каралган келишим түзүлөт.

298. Кассир иш ордун капсытан таштап кеткен учурда (ооруп ж.б.) отчеттуу түрдө берилген баалуулуктар мекеменин жетекчисинин жана башкы бухгалтердин же мекеменин жетекчиси дайындаган комиссиянын мүчөлөрүнүн катышуусу менен башка кассир тарабынан кайра эсептелинет жана өткөрүлүп берилет.

299. Борборлоштурулган бухгалтериялар тейленген бюджеттик мекемелерде эмгек акы төлөө, убактылуу эмгекке жарамсыздыгы боюнча жөлөк пулдарды, стипендияларды, пенсияларды жана сый акыларды төлөө бюджеттик мекеменин жетекчисинин жазуу жүзүндөгү буйругу боюнча кассирлерден башка, 295-пунктта каралган келишим түзүлгөн адамдар тарабынан жүргүзүлүшү мүмкүн. Мындай адамдар тарабынан акча каражаттарын берүү жана кабыл алуу накталай акчаларды сактоо талаптарына ылайык жабдылган кассалык имаратында жүзөгө ашырылат.

300. Бюджеттик мекеменин жетекчиси, башкы бухгалтер жана кассалык документтерге кол коюу укугун пайдаланган башка кызматкерлер кассирдин милдеттенмелерин аткара албайт\

301. Кассалык операцияларды жүргүзүү боюнча милдеттенмелер ошол эле тартипте штаттык расписание боюнча кассирдин кызмат орду каралбаган бюджеттик мекемелердин башкы кызматкерлерине жүктөлөт.

§ 3. Дебитордук карызды эсепке алуу

302. Дебитордук карыз – карызкор, дебитор болуп саналган башка жеке жана юридикалык жактар тараптан бюджеттик мекемеге тийиштүү карыздар суммасы.

Учурдагы дебитордук карыз – бул төлөм мөөнөтү жете элек карыз.

Мөөнөтүнөн өтүп кеткен дебитордук карыз – бул келишимде белгиленген мөөнөттө тындырылбаган карыз.

3.1 Отчет берген адамдар менен эсептешүүнү эсепке алуу

303. Акча каражаттарын отчеттуулук менен берүү (кызматкерлердин дебитордук карызы) бюджеттик мекеменин кызматкерлерине жүргүзүлөт. Акча каражаттары бюджеттик мекеменин жетекчисинин буйругу боюнча алуучунун жазуу жүзүндөгү арызынын негизинде отчетко тийиштүү сумманын дайындалышын жана ал берилген мөөнөттү көрсөтүү менен берилет. Эмгек акы долбоору боюнча төлөм картасына отчетко тийиштүү сумма которулган учурда алуучунун төлөм картасынын реквизиттери да көрсөтүлөт. Отчетко тийиштүү сумманы берүү жөнүндө арызга бухгалтердик кызматтын кызматкери тарабынан Кыргыз Республикасынын Бюджеттик классификациясынын чыгымдарынын экономикалык классификациясынын коду коюлат, ага чыгым чегерилүүгө тийиш жана отчетко жооптуу адамдын мурунку аванстар боюнча карызы жок экендиги жөнүндө белги коюлат.

304. Отчеттуулук менен берилген акчалар, аларды берүүдө каралган максаттарга гана чыгымдалышы мүмкүн. Отчеттуулук менен берилген накталай акча каражаттары боюнча отчет берүүчү жактар үч жумуш күндөн кечиктирбестен бухгалтердик кызматка аванстык отчетторду (25-формасы) беришет жана пайдаланылбаган аванстардын калдыктарын кассага кайтарып беришет. Аванстык отчетторго акча каражаттарынын пайдаланылгандыгын тастыктаган баштапкы документтер милдеттүү түрдө тиркелеткелет.

305. Отчеттук суммаларды чыгымдоо жөнүндө авансылык отчеттор белгиленген мөөнөттө берилбеген же пайдаланылбаган аванстардын калдыктары кассага кайтарылбаган учурда бюджеттик мекеме Кыргыз Республикасынын эмгек мыйзамдарында белгиленген талаптарды сактоо менен аванс алган кызматкерлердин эмгек акысынан бул карызды кармап калууга тийиш.

306. Отчеттуу адамга жаңы аванстарды берүү мурда берилген авансты тындыруу шартында гана жүргүзүлүшү мүмкүн.

307. Бухгалтердик кызматта аванстык отчеттор арифметикалык түрдө текшерилет, ошондой эле документтердин таризделишинин тууралыгы жана багытталышы боюнча каражаттардын чыгымдалышы текшерилет. Текшерилген аванстык отчеттор бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет.

308. Отчеттуу адамдар менен эсептешүүлөрдүн аналитикалык эсеби отчеттуу адамдар менен эсептешүүлөр боюнча топтоо ведомостунда жүргүзүлөт (МО-8 формасы). Бул ведомосттогу эсеп отчетко берилген ар бир сумма боюнча жүргүзүлөт. Ар бир сапка отчет берүүгө милдеттүү адамдын фамилиясы, берилген аванстын суммасы жана жүргүзүлгөн чыгымдардын суммасы, ошондой эле пайдаланылбаган аванстын келип түшкөн суммасы жазылат. Отчетко жооптуу адамдардын саны аз болгон бюджеттик мекемелерде эсептөөлөрдүн аналитикалык эсеби ар бир отчетко жооптуу адам боюнча карточкада жүргүзүлөт (1-формасы).

3.2 Юридикалык жактар менен эсептешүүнү эсепке алуу

309. Юридикалык жактардын дебитордук карызы - бул бюджеттик мекеменин эки юридикалык жактын ортосундагы келишимдик мамилелердин натыйжасында пайда болгон финансылык актив, алардын арасында активдин ээси болуп саналган бирөө макулдашуунун тиешелүү шарттары пайда болгондон кийин төлөмдөрдү, товарларды, жумуштарды жана кызмат көрсөтүүлөрдү алууга укуктуу.

310. Бюджеттик мекемелердин дебитордук карыздарынын классификациясы финансылык отчеттуулуктун максаттары үчүн ички жана тышкы дебитордук карыздарга бөлүнөт.

311. Дебитордук карыз төмөндөгү учурда таанылат:

1) товарларды (кызмат көрсөтүүлөрдү) кредитке сатууда;

2) акча каражаттарын төлөөдө;

3) башка уюмдарга талаптарды берүүдө.

Таанылуучу дебитордук карыздын суммасы эки тарап белгилеген нарк болуп саналат жана кандайдыр бир документ (келишим, аткарылган иштердин актысы, эсеп-фактура ж.б.) менен ырасталат.

(КР Финансы министрлигинин 2026-жылдын 20-майындагы № 1 буйругунун редакциясына ылайык)

313. Башка дебиторлор менен эсептешүүлөрдүн аналитикалык эсеби “Башка дебиторлор жана кредиторлор менен эсептешүүлөр боюнча топтоо ведомосту” мемориалдык ордеринде жүргүзүлөт (МО-6 формасы). “Башка дебиторлор жана кредиторлор менен эсептешүүлөр боюнча топтоо ведомосту” мемориалдык ордериндеги жазуулар ар бир дебитор боюнча өзүнчө жана документ (төлөм тапшырмасы, эсеп-фактура ж.б.) менен ырасталган ар бир операция боюнча чыгымдардын экономикалык классификациясынын коддору боюнча жүргүзүлөт.

314. Дебитордук карыздын суммаларын баланстан эсептен чыгаруу төмөнкүдөй тартипте жүзөгө ашырылат: доонун эскирүү мөөнөтү бүткөн дебитордук карыз, өндүрүү үчүн реалдуу эмес башка карыздар жүргүзүлгөн инвентаризациянын маалыматтарынын, жазуу жүзүндөгү негиздемесинин жана бюджеттик мекеменин жетекчисинин буйругунун негизинде ар бир милдеттенме боюнча эсептен чыгарылат.

315. Доонун эскирүү мөөнөтүн өткөрүп жиберүүгө күнөөлүү болгон кызмат адамдары граждандык мыйзамдарга ылайык жоопкерчиликке тартылат.

316. Бюджеттик мекеменин жетекчиси бюджеттик мекеменин дебитордук карызынын абалына жана мөөнөтү өтүп кеткен (кайтарылбас) дебитордук карыздын пайда болушуна жол бербөөгө контролду жүзөгө ашырат.

317. Балдарды багуу үчүн ата-энелер төлөөгө тийиш болгон суммаларды эсептөө үчүн балдардын катышуусун эсепке алуу табели (32-формасы) колдонулат. Табель ар бир топко толтурулат, дем алыш жана майрам күндөрү тиешелүү топто “Д” тамгасы менен белгиленет, балдар катышпаган учурда “Ж”тамгасы менен белги коюлат. Балдар мекемесине барган учурда формада белги коюлбайт. Балдар мекемелеринде балдарды багуу үчүн эсептөөлөрдүн аналитикалык эсеби балдар мекемелеринде балдарды багуу үчүн ата-энелер менен эсептешүүлөр боюнча ведомостто жүргүзүлөт (33-формасы).

318. Окуу жайлардын студенттерин акы төлөтүп окутуу үчүн эсептешүүлөрдү эсепке алуу үчүн студенттерди акы төлөтүп окутуу үчүн эсептешүүлөр боюнча жүгүртүү ведомосту колдонулат (38-формасы).

8-глава. Милдетенмелерди эсепке алуу

§ 1. Милдеттенмелер

319. Милдеттенме – бул карыз же бир нерсени белгилүү бир түрдө аткаруу же аракеттенүү милдети.

Кредитордук карыз бул товарларды, жумуштарды жана кызмат көрсөтүүлөрдү берүүгө белгиленген тартипте түзүлгөн келишимдерге ылайык бюджеттик мекеменин финансылык-чарбалык ишин жүзөгө ашыруунун алкагында жеке жана юридикалык жактардын (кредиторлордун) алдында келип чыгуучу милдеттенме.

Учурдагы кредитордук карыз - эмгек, жарандык, укуктук жана салыктык мыйзамдарынын алкагында келишим боюнча милдеттенмелерди аткаруу процессинде пайда болуучу карыз.

Мөөнөтүнөн өтүп кеткен кредитордук карыз – келишимде белгиленген же төлөөгө эсепке алынган учурдан баштап, 30 күндүк мөөнөттүн белгиленген төлөм мөөнөтүнүн формалдуу келишиминин жоктугунда, төлөм мөөнөтүнүн өтүп кеткендиги боюнча милдеттенме.

320. Милдеттенме келишимдин юридикалык натыйжасы же мыйзамдык талаптары катары бекемделиши мүмкүн. Бирок алар чарбалык ишти жүргүзүүнүн практикасынан келип чыгышы мүмкүн.

321. Милдеттенме кыска мөөнөттүү (учурдагы) жана узак мөөнөттүү деп классификацияланат.

322. Милдеттенме кыска мөөнөттүү деп төмөндөгү учурларда классификацияланат:

1) кадимки операциялык цикл процессинде тындыруу болжолдонот;

2) милдеттенме отчеттук датадан кийин 12 ай аралыгында тындырылат.

323. Бардык башка милдеттенмелер узак мөөнөттүү деп классификацияланат.

324. Учурдагы милдеттенмелерди жөнгө салуу бир нече ыкма менен ишке ашуусу мүмкүн:

1) акча каражаттарын төлөө;

2) башка активдерди өткөрүп берүү;

3) кызматтарды көрсөтүү;

4) бир милдеттенмени башка менен алмаштыруу;

5) милдеттенмени капиталга которуу менен.

325. Милдеттенме башка каражаттар менен да тындырылышы мүмкүн, мисалы баш тартуу же кредитордун өз укуктарынын күчүн жоготуусу.

326. Жеке жана юридикалык жактардын – Кыргыз Республикасынын резиденттеринин алдында, ошондой эле Кыргыз Республикасынын бюджеттик мекемелеринин, анын ичинде чет өлкөдө жайгашкан кызматкерлеринин алдындагы милдеттенмелерге алып келүүчү бардык операциялар ички милдеттенмелер катары эсепке алынат.

327. Жеке жана юридикалык жактардын – Кыргыз Республикасынын резиденти эместердин алдындагы, ошондой эле чет өлкөлүк мамлекеттердин өкмөттөрүнүн, эл аралык уюмдардын жана алардын өкүлчүлүктөрүнүн алдындагы милдеттенмелерге алып келүүчү операциялар тышкы милдеттенмелер катары эсепке алынат.

§ 2. Эмгек акы, жөлөк пулдар жана стипендиялар боюнчамилдеттенмелерди эсепке алуу

328. Эмгек акыны жана жөлөк пулдарды кошуп эсептөө (чыгымдарды таануу) айына бир жолу жүргүзүлөт жана айдын акыркы күнүндөгү эсепке алууда чагылдырылат. Эмгек акыны эсептөө үчүн документтер болуп төмөнкүлөр саналат: бекитилген штаттарга жана эмгек акынын коюмдарына ылайык кызматкерлерди ишке алуу, бошотуу жана которуу жөнүндө бюджеттик мекеменин жетекчисинин буйругу, жумуш убактысын пайдаланууну жана эмгек акыны эсептөөнү эсепке алуу табели (№ Т-12 формасы).

329. Табель ай сайын белгиленген форма боюнча бюджеттик мекеме боюнча буйрук менен дайындалган адамдар тарабынан бүтүндөй же түзүмдүк бөлүмдөр (бөлүмдөр, бөлүктөр, факультеттер, лабораториялар ж.б.) боюнча жүргүзүлөт. Айдын аягында табель боюнча иштеген күндөрдүн (сааттардын) саны аныкталат жана алардын акысын эсептөө жүргүзүлөт.

330. Толтурулган табель жана тиешелүү кол тамгалар менен таризделген башка документтер эмгек акыны эсептөө үчүн белгиленген мөөнөттө бухгалтердик кызматка тапшырылат.

331. Төлөөнүн аванстык тартиби жамааттык (жекече) эмгек келишимдери менен аныкталат. Авансты эсептөө авансты, эмгек акыны берүүгө төлөө ведомосту боюнча жүргүзүлөт (34-формасы).

332. Ай үчүн эмгек акыны жана айдын экинчи жарымы үчүн төлөмдөрдү эсептөө эсептешүү-төлөм ведомосту боюнча жүргүзүлөт (№ Т-49 формасы). Эсептешүү-төлөм ведомостунда кызматкерлердин табелдик номерлери, фамилиялары жана инициалдары, эсептелген эмгек акынын жана жөлөк пулдардын суммасы, берилген аванс, кармалган салыктар жана башка суммалар жазылат.

333. Өргүүгө чыкканда же бошонгондо кызматкерлер менен эсептешүүлөр өргүү берүү жөнүндө же бошоткондо (№ Т-60 формасы, № Т-61 формасы) эсептөө катында жүргүзүлөт. Жазуунун номери жана датасы буйруктун номерине жана алдыдагы өргүү же бошотуу буйругунун датасына дал келиши керек.

334. Бул эсептөөлөр боюнча чегерилген суммалар учурдагы айда ачылган эсептешүү-төлөм ведомостуна жазылат. Өргүүгө чыкканда же бошонгондо эмгек акы боюнча бир жолку эсептешүүлөр жалпы эсептешүүнү түзүүгө дал келбеген учурларда, эсептешүү мезгилиндеги төлөмдөр аванс, эмгек акы (№ Т-53 формасы) же кассалык чыгым ордерлерин берүү үчүн төлөм ведомосту боюнча жүргүзүлөт. Бул эсептөөлөр боюнча эсептелген жана төлөнүп берилген суммалар учурдагы айдын эсептешүү-төлөм ведомостуна киргизилет. Мында “Бериле турган сумма” графасында фамилиянын тушуна сызыкча коюлат, ал эми төлөнгөн сумма “Эсептешүү мөөнөтү ортосундагы төлөмдөр” графасына жазылат.

335. Эсептешүү-төлөө жана төлөө ведомостторуна ал ведомостторду түзгөн жана текшерген кызматкерлер кол коет. Эмгек акыны төлөп берүүгө уруксатка бюджетик мекеменин жетекчиси жана башкы бухгалтери кол коет.

336. Борборлоштурулган бухгалтерияларда эсептешүү-төлөм жана төлөм ведомосттору тейленүүчү ар бир бюджеттик мекемеге өз-өзүнчө түзүлөт, тейленүүчү тийиштүү бюджеттик мекеменин жетекчиси, эсепке алуу тобунун жетекчиси жана ведомостту аткаруучу тарабынан кол коюлат. Эмгек акыны төлөөгө уруксатка борборлоштурулган бухгалтерия түзүлгөн бюджеттик мекеменин жетекчиси жана башкы бухгалтер тарабынан төлөм ведомостунда кол коюлат (№ Т-53 формасы).

337. Төлөө мөөнөтү аяктагандан кийин төлөм жана эсептешүү-төлөм ведомостунда эмгек акысы алынбаган адамдардын фамилиясынын тушуна штамп коюуга же кол менен “депонирленген” деген белги коюуга жана депонирленген суммалардын реестрин түзүүгө милдеттүү (26-формасы). Ведомосттун аягында кассир иш жүзүндө төлөнгөн сумма жөнүндө жана эмгек акынын алынбаган суммасы жөнүндө жазууга, бул суммаларды төлөм же эсептешүү-төлөм ведомосту боюнча жалпы жыйынтык менен салыштырып текшерүүгө жана жазууну өзүнүн колу менен бекитүүгө тийиш. Эгерде акча кассир тарабынан эмес, башка адам тарабынан берилсе, анда ведомостко кошумча “Акчаны ведомость боюнча берген: кызматы, колу, колунун чечмелениши” деген жазуу жазылат. Кассир тарабынан төлөм жана эсептешүү-төлөм ведомостторундагы белгилер кылдат текшерилгенден жана берилген жана депонирленген суммалар эсептелгенден кийин берилген эмгек акынын суммасына кассалык чыгым ордери түзүлөт, ал белгиленген тартипте таризделет жана кассалык кириштөө жана чыгымдык документтерин каттоо журналына катталат. Төлөм жана эсептешүү-төлөм ведомостторуна кассадан акча эсептен чыгарылган кассалык чыгым ордеринин датасы жана номери коюлат.

338. Эмгек акыны берүү мөөнөтүнөн кийинки күнгө депонирленген суммалар бюджеттик мекеменин тиешелүү өздүк эсебине өткөрүлүп берилет. Ɵткөрүлүп берилген суммаларга кассалык чыгым ордери түзүлөт. Депонирленген эмгек акыны жана стипендияны аналитикалык эсепке алуу китебинде эмгек акы жана стипендия боюнча эсеп жүргүзүлөт (36-формасы). Бул китептеги жазуулар ар бир депонент боюнча жүргүзүлөт.

339. Жумушчунун эмгек акысы жөнүндө маалыматтарды алуу үчүн карточка-маалымкат (27-формасы) жүргүзүлөт, анда кызматкер жөнүндө жалпы маалыматтардан тышкары бардык булактар боюнча ай сайын эсептелген эмгек акынын түрү боюнча суммасы, түрү боюнча кармап калуулардын суммасы, бериле турган сумма чагылдырылат.

340. Эсептешүү-төлөм ведомостторунун негизинде 5-мемориалдык ордер түзүлөт. Бир нече эсептешүү-төлөм ведомосттору түзүлгөн бюджеттик мекемелерде жана борборлоштурулган бухгалтерияларда бул ведомосттордун негизинде жыйынды (МО-5 формасы) түзүлөт, бюджеттен тышкаркы булактардын эсебинен алынган каражаттар боюнча эсептешүү-төлөм ведомостторуна өзүнчө топтом түзүлөт (МО-5 формасы). Мемориалдык ордерге эмгек акыны эсептөө үчүн негиз болгон бардык документтер (жумуш убактысын пайдалануу табелдери, ишке киргизүү, бошотуу ж.б. буйруктардан көчүрмөлөр) тиркелүүгө тийиш.

341. Кызматкерлердин эмгек акысынан камсыздандыруу төлөмдөрүн, киреше салыгын кармоо жана аларды камсыздандыруу органдарынын эсептерине которуу белгиленген тартипте камсыздандыруу агенти тарабынан бюджеттик мекеменин бухгалтериясына берилген тизмелердин жана тапшырмалардын негизинде жүргүзүлөт.

342. Кесиптик бирликке мүчөлүк төгүмдөрдү кармап калуу кесиптик бирликтин мүчөлөрүнүн алардан мүчөлүк төгүмдөрдү накталай эмес эсептешүү жолу менен кабыл алуу өтүнүчү менен жазуу жүзүндөгү арыздары болгон учурда жүргүзүлөт.

343. Бюджеттик мекемелердин камсыздандыруу төгүмдөрүн жана кызматкерлердин камсыздандыруу төгүмдөрүн Кыргыз Республикасынын Социалдык фондуна, ошондой эле киреше салыгын которуу салыктык мыйзамдарда белгиленген тартипте жана мөөнөттө кызматкерлердин камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммасын бөлүү менен бир төлөм тапшырмасы менен жүргүзүлөт.

344. Социалдык камсыздандыруу фонду менен эсептешүүлөрдүн аналитикалык эсеби Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун каражаттары боюнча (камсыздандыруу боюнча) отчеттун көрсөткүчтөрү боюнча карточкаларга (21-формасы) жүргүзүлөт.

345. Жыл сайын берилүүчү эмгек өргүүгө акы төлөө үчүн орточо эмгек акынын өлчөмүн эсептөө Кыргыз Республикасынын эмгек мыйзамдарына ылайык жүргүзүлөт жана өзүнчө ведомостто белгиленет, ал эсептешүү ведомостуна тиркелет.

346. Бюджеттик мекеменин жетекчисинин тиешелүү буйругу сый акыларды кошуп эсептөө үчүн негиз болуп саналат.

347. Эмгек акыдан ар кандай кармоолор (салыктардан, мамлекеттик камсыздандыруу боюнча төгүмдөр башка) Кыргыз Республикасынын эмгек мыйзамарында каралаган негизде жана тартипте жүргүзүлөт.

348. Киреше салыгын эсептөөдө пайдаланылуучу эсептен чыгарууларга карата (персоналдык эсептен тышкары) кызматкер бухгалтердик кызматка мындай эсептен чыгарууларды алуу укугун тастыктаган документтерди берет.

349. Эмгек акыны төлөө кызматкерлердин коммерциялык банктарда ачылган жеке карточкалык эсебине акча каражаттарын чегерүү, мындай эсептердин жоктугунда – бюджеттик мекеменин кассасынан накталай акча каражатарын төлөө аркылуу ишке ашырылат.

350. Убактылуу эмгекке жарамсыздык мезгили үчүн эмгек акыны төлөө медициналык мекеме тарабынан берилген эмгекке жарамсыздык (сыркоо барагы) Баракчалары негизинде Кыргыз Республикасынын эмгек мыйзамында белгиленген өлчөмдө жүргүзүлөт.

351. Убактылуу эмгекке жарамсыздык жөлөк пулун төлөө бирдиктүү төлөм документи боюнча эмгек акы менен жүргүзүлөт.

352. Бир жолку жөлөк пул (сөөк көмүүгө, кызматкерлерди жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүн саноториялык – курорттук тейлөө, ошондой эле мамлекеттик социалдык камсыздандыруунун башка максаттары) актоочу документтердин негизинде касса аркылуу же отчеттуу адамдар аркылуу төлөнөт.

353. Эмгекке жарамсыздык (эмгекке жарамсыздык барагы) баракчалары өзүнчө көктөмөгө көктөлөт жана жыл башынан баштап хронологиялык тартипте номерленет. Ар бир баракчада эсептешүү-төлөө ведомостторунун номери коюлат, ага ал кошуп эсептөө үчүн кошулат.

354. Стипендияны кошуп эсептөө жана төлөө буйруктун негизинде айына бир жолу эсептешүү-төлөө ведомостторунда жүргүзүлөт.

355. Стипендиаттын жеке эсеп карточкасы белгиленген формада жүргүзүлөт.

§ 3. Алынган товар, жумуштар жана кызматтарды алгандык үчүн жабдуучулар менен эсептешүүлөрдү эсепке алуу

356. Алынган товарлар, жумуштар жана кызмат көрсөтүүлөр үчүн берүүчүлөр менен эсептешүүлөрдүн аналитикалык эсеби “Башка дебиторлор жана кредиторлор менен эсептешүүлөр боюнча топтоо ведомосту” мемориалдык ордеринде жүргүзүлөт (МО-6 формасы). “Башка дебиторлор жана кредиторлор менен эсептешүүлөр боюнча топтоо ведомосту” мемориалдык ордериндеги жазуулар ар бир кредитор боюнча өзүнчө жана документ (төлөм тапшырмасы, эсеп-фактура ж.б.) менен ырасталган ар бир операция боюнча чыгымдардын экономикалык классификациясынын коддору боюнча жүргүзүлөт.

357. Бюджеттик мекемелер келишимдерде, макулдашууларда товарларды, жумуштарды же кызмат көрсөтүүлөрдү берүүчүлөрдүн финансылык милдеттенменин келип чыгышын ырастаган баштапкы документтерди (төлөм талаптарын, коштомо каттарды, товардык-транспорттук коштомо каттарды жана аларга эсептерди, эсеп-фактураларды ж.б.) берүү мөөнөттөрүн белгилөө менен баштапкы документтерди өз убагында алуу боюнча чараларды көрүүгө тийиш.

358. Бюджеттик мекеменин жетекчиси товарлар жана кызмат көрсөтүүлөрдү толук көлөмдө төлөө боюнча эсептешүүлөрдү жүргүзүүнү камсыздоого тийиш жана мөөнөтү өтүп кетүүчү карыздарга жол бербөөгө тийиш.

359. Бюджеттик мекеменин карыздарынын абалына өз убагында контролдукту жүзөгө ашыруу үчүн кредитордук карыздардын калдыктарына жана кыймылына карата кредиторлор менен салыштыруу актыларын түзүүгө тийиш.

360. Салыштырып текшерүү актылары бюджеттик мекеменин финансылык отчеттуулугун даярдоодо отчеттук датага жыл сайынкы негизде милдеттүү түрдө кол коюлат. Башкы бухгалтердин чечими боюнча салыштырып текшерүүлөр квартал сайын жүргүзүлөт.

361. Салыштырып текшерүү актылары баштапкы документтерди тариздөө боюнча талаптарды сактоо менен жазуу формасында таризделет жана бюджеттик мекеменин атынан анын жетекчиси жана башкы бухгалтери тарабынан колдору коюлат.

9-глава. Таза активдерди эсепке алуу

362. Таза активдер - бул активдер жана милдеттенмелер ортосундагы айырма.

363. Бюджеттик милдеттенмелерди аткаруу боюнча операцияларды эсепке алуу өздүк эсептен көчүрмөгө тиркелген документтердин негизинде бюджеттик эсептердеги каражаттардын кыймылы боюнча топтоо ведомостунда (МО-2 формасы) жүргүзүлөт.

364. Бюджеттин чыгымдарынын көлөмдөрүнүн аналитикалык эсеби ар бир өздүк эсеп боюнча Кыргыз Республикасынын Бюджеттик классификациясынын жеткирилген коддору боюнча бюджеттик каражаттарды алуучунун сметасын жана кассалык чыгымдарын аналитикалык эсепке алуу ведомостунда жүргүзүлөт (39-формасы).

365. Жергиликтүү бюджеттердин каражаттарынын кыймылы боюнча операцияларды эсепке алуу топтолмо ведомостунда (МО-2 формасы) жүргүзүлөт.

366. Бюджеттик мекемеге бир нече эсеп ачылган учурларда топтоо ведомосттору мемориалдык ордерлерге 2-а, 2-б, 2-в, 2-ж номерлерин ыйгаруу менен ар бир эсеп боюнча өзүнчө жүргүзүлөт.

367. Операциялардын көлөмү боюнча топтоо ведомостторун түзүү талап кылынбаган жана бир нече эсептер болгон бюджеттик мекемелерде каражаттардын кыймылын эсепке алуу каражаттарды эсепке алуу карточкасында жана ар бир эсеп боюнча эсептешүүлөрдө (1-формасы) жүргүзүлөт.