Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө жана төлөө тартиби жөнүндө НУСКАМА

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 15-июлундагы № 413 , 2026-жылдын 12-февралындагы № 95 , 2026-жылдын 21-июлу № 500  токтомдорунун редакцияларына ылайык)

1-глава. Жалпы жоболор

1. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө жана төлөө тартиби жөнүндө нускама (мындан ары - Нускама) камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө, төлөө жана эсепке алуу, ошондой эле мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча отчетторду түзүү тартибин аныктайт.

2. Ушул Нускамада төмөнкүдөй түшүнүктөр жана аныктамалар колдонулат:

1) камсыздоочунун эсеби - Бирдиктүү казыналык эсептеги камсыздандыруу төгүмдөрүн, туумдарды жана айып санкцияларын чегерүү үчүн багытталган эсеп;

2) кошумча эмгек акы төлөө фонду - төлөөчүлөрдүн тиешелүү категориясы боюнча иш жүзүндө иштеген күндөрүнүн санына жараша өткөн календардык жылда республиканын райондорунда жана шаарларында белгиленген орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнүн 60 же 100 пайызына чейин кошумча эсептелген сумма;

3) камсыздандырылган адам - пайдасына мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жүргүзүлгөн жеке жак;

4) эмгек акы - татаалдыгына, санына, сапатына жана шарттарына жараша эмгеги үчүн сый акы (ордун толтуруу), ошондой эле компенсациялоочу жана дем берүүчү мүнөздөгү төлөмдөр. Эмгек акыга эсептелген райондук коэффициенттен сырткары, кызматтык (тарифтик) маянага абсолюттук чоңдукта же пайыздарда белгиленген үстөк жана кошумча акы түрүндө компенсациялоочу жана дем берүүчү мүнөздөгү төлөмдөр;

5) камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча карыз - мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жөнүндө мыйзамдарда белгиленген мөөнөттө жана өлчөмдөрдө төлөнбөгөн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммасы;

6) туумдар жана айыптар боюнча карыз - мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жөнүндө мыйзамдарда белгиленген өлчөмдөрдө эсептелген жана төлөнбөгөн туумдардын жана айыптардын суммалары;

7) жер үлүшү - менчик укугу күбөлүк менен күбөлөндүрүлгөн жер-агрардык реформанын жүрүшүндө Кыргыз Республикасынын жаранына акысыз негизде менчикке берилген айыл чарба багытындагы (чарба жерлер боюнча) жер участогу;

8) жер пайдалануучу - жер участогун пайдалануу укугу мөөнөтсүз (мөөнөтүн көргөзбөстөн) же мөөнөттүү (убактылуу) пайдаланууга берилген, өткөрүлүп берилген же өткөн жеке же юридикалык жак;

9) жеке ишкер - патенттин негизиндеги ишти кошкондо, уюм түзбөстөн ишкердик ишти жүргүзгөн жеке жак;

10) чет өлкөлүк жаран - Кыргыз Республикасынын жараны болуп саналбаган жана кайсы бир чет мамлекеттин жарандыгына өзүнүн таандык экендигин далилдей алган адам;

11) жарандыгы жок адам - Кыргыз Республикасынын жараны болуп саналбаган жана кайсы бир чет мамлекеттин жарандыгына өзүнүн таандык экендигин далилдей албаган адам;

12) эл аралык уюм - өзүнүн уставдык ишин кеминде эки мамлекеттин аймагында ишке ашырган (расмий өкүлчүлүктөрү же алар тарабынан уюштурулган уюмдары бар) мамлекеттер аралык, өкмөттөр аралык уюм, ошондой эле коммерциялык эмес уюм;

13) эмгек акы төлөө - иш берүүчү тарабынан мыйзамдарга, башка ченемдик укуктук актыларга, жамааттык келишимдерге, макулдашууларга, ички ченемдик актыларга жана эмгек келишимдерине ылайык кызматкерлерге эмгеги үчүн төлөмдөрдү белгилөөнү жана жүргүзүүнү камсыз кылуу менен байланышкан мамилелердин системасы;

14) камсыздандыруу төгүмдөрү, туумдар жана айыптар боюнча ашыкча төлөмдөр - түшкөн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн, туумдардын жана айыптардын суммалары менен эсептелген суммалардын ортосундагы оң айырманы билдирүүчү ашыкча төлөнгөн (өндүрүлгөн) камсыздандыруу төгүмдөрүнүн, туумдардын жана айыптардын суммалары;

15) жекече эсепке алуу - мамлекеттик социалдык камсыздандыруу максатында ар бир камсыздандырылган адам жөнүндө маалыматтарды жекече эсепке алууну уюштуруу жана жүргүзүү;

16) идентификациялык жеке номер (мындан ары - ИЖН) - Кыргыз Республикасынын калкты каттоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органы тарабынан Кыргыз Республикасынын жарандарына, чет өлкөлүк жарандарга жана жарандыгы жок адамдарга бир жолу ыйгарылуучу жана күбөлөрдүн, жабырлануучулардын жана жазык сот өндүрүшүнүн башка катышуучуларынын укуктарын коргоо жөнүндө мыйзамдарда каралган учурлардан тышкары, ошол адамдарда өмүр бою өзгөрүүсүз сакталуучу жеке номер;

17) мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр (мындан ары - камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр):

- юридикалык жактар, анын ичинде уюштуруу-укуктук формасына жана менчигинин түрүнө карабастан чет өлкөлүк жактар, алардын өзүнчө турган бөлүмдөрү (филиалдары жана өкүлчүлүктөрү);

- дыйкан (фермердик) чарбалар - юридикалык жак статусуна ээ же болбосо өз ишин юридикалык жакты түзбөстөн жүзөгө ашырган, иши басымдуу түрдө айыл чарба продукциясын биргеликте өндүргөн бир үй-бүлө мүчөлөрүнүн, туугандарынын жана башка адамдардын жеке эмгегине негизделген өз алдынча чарбалык субъект, ал дыйкан чарбасынын мүчөлөрүнө менчик укугунда таандык болгон же пайдаланууга (ижарага) алынган жер участогуна же башка мүлккө негизделет;

- жеке ишкерлер жана жеке жактар (анын ичинде жеке эмгек ишин жүзөгө ашыргандар);

- жеке жак (Кыргыз Республикасынын жараны; Кыргыз Республикасынын аймагында туруктуу же убактылуу жашаган чет өлкөлүк жаран; жарандыгы жок адам - кайсы бир мамлекеттин жарандыгына (букаралыгына) таандык экендигин далилдей албаган адам);

18) жер участогуна укук - жер участогуна менчик укугу же жер участогун мөөнөтсүз (мөөнөтүн көргөзбөстөн) же мөөнөттүү (убактылуу) пайдалануу укугу;

19) текстиль жана тигүү өндүрүшүнүн кызматкерлери - ишинин түрү Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2011-жылдын 11-январындагы № 9 "Кыргыз Республикасынын "Экономикалык иштин түрлөрү" мамлекеттик классификаторун бекитүү жөнүндө" токтому менен бекитилүүчү Кыргыз Республикасынын "Экономикалык иштин түрлөрү" мамлекеттик классификаторунун "СВ" секциясынын 13, 14-бөлүмдөрүнө ылайык келген кызматкерлер;

20) кооперативдин кызматкери - белгилүү бир адистиги, квалификациясы же кызмат орду боюнча кооперативде иштөөгө тартылган жеке жак;

21) иш берүүчү - кызматкер менен эмгектик мамиле түзгөн жеке же юридикалык жак (уюм);

22) кызматкер - иш берүүчү менен эмгектик мамиле түзгөн жеке жак;

23) камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөрдүн айрым категориялары үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө үчүн колдонулуучу орточо айлык эмгек акынын өлчөмү - кийинки жылдын 1-январынан тартып колдонуу үчүн Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети аныктаган тартипте Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети тарабынан жыл сайын белгиленген өткөн календардык жылда республиканын райондорунда жана шаарларында түзүлгөн орточо айлык эмгек акынын өлчөмү;

24) камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүнүн каттоо номери - камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчү катары мамлекеттик социалдык камсыздандыруу субъекттерин эсепке алуу үчүн ыйгарылуучу номер;

25) камсыздандыруу төгүмү - камсыздандыруучу же камсыздандырылган адам камсыздоочуга төгүүгө милдеттүү болгон мамлекеттик социалдык камсыздандыруу үчүн акы;

26) камсыздоочу - мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жана пенсиялык камсыздоо чөйрөсүндө мамлекеттик саясат жүргүзгөн жана башкарууну жүзөгө ашырган Кыргыз Республикасындагы мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жана пенсиялык камсыздоо системасынын аткаруучу органы;

27) камсыздандыруучу - жарандарды эмгек келишимдери (контракттар) боюнча жалдаган жарандар, юридикалык жактар (менчигинин түрүнө жана ишинин түрүнө карабастан ишканалар, уюмдар, мекемелер жана башка чарбалык субъект) жана алардын өзүнчө турган бөлүмдөрү (филиалдары, өкүлчүлүктөрү), жеке жактар, анын ичинде чет өлкөлүк юридикалык жана жеке жактар, ошондой эле Кыргыз Республикасынын аймагында өзүнүн ишин жүргүзгөн эл аралык уюмдар, дипломатиялык мекемелер жана өкүлчүлүктөр;

28) айыл чарба кооперативи - кооперативдин мүчөлөрүнүн экономикалык жана башка керектөөлөрүн канааттандыруу максатында акчалай баага ээ болгон мүлктүк үлүштүк төгүмдөрдү бириктирүүгө негизделген, биргелешкен өндүрүштүк же башка чарбалык иш үчүн мүчөлүктүн негизиндеги айыл чарба товар өндүрүүчүлөрүнүн ыктыярдуу бирикмеси;

29) (КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

30) камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифи - бардык негиздер боюнча эмгек акыга (кирешеге), сый акыга, гонорарга же өткөн календардык жыл үчүн республиканын райондорунда жана шаарларында түзүлгөн орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнө пайыздарда же төлөөчүлөрдүн айрым категориялары үчүн туруктуу өлчөмдөрдө эсептелген камсыздандыруу төгүмдөрүнүн өлчөмү;

31) жаңылыш түшкөн төлөмдөр - камсыздоочунун эсебине түшкөн төмөнкү төлөмдөр:

- эгерде Бирдиктүү казыналык эсеп жана/же камсыздоочунун эсеби төлөөчү катталган ыйгарым укуктуу органдын каттоосу менен ылайык келбесе;

- эгерде төлөмдүн тексттик багыты төлөмдүн багытынын кодуна жана/же кирешелердин бюджеттик классификациясынын кодуна ылайык келбесе;

- бир эле төлөм документи боюнча төлөөчүнүн милдеттенмелери боюнча сумманы кайталап которууга алып келген төлөм документин банк тарабынан жаңылыш аткаруунун натыйжасында;

32) аныкталбаган төлөмдөр - төлөөчүнүн ИСНи көрсөтүлбөгөн же туура эмес көрсөтүлгөн камсыздоочунун эсебине түшкөн төлөмдөр;

33) камсыздандыруу төгүмдөрүн башкаруу чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган (мындан ары - ыйгарым укуктуу орган) - Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан аныкталуучу, камсыздандыруу төгүмдөрүн жыйноо, камсыздандыруу төгүмдөрүнүн эсептелишин жана төлөөнүшүн контролдоо, мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча мыйзамдардын талаптарын бузгандыгы үчүн жоопкерчиликке тартуу боюнча функцияларга жана ыйгарым укуктарга ээ Кыргыз Республикасынын мамлекеттик органы;

34) кооперативдин мүчөсү - Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында жана кооперативдин уставында каралган тартипте материалдык жана башка керектөөлөрүн канааттандыруу максатында кооперативге кирген жеке адам;

35) эмгек акы төлөө фонду (мындан ары - ЭТФ) - татаалдыгына, санына, сапатына жана шарттарына жараша эмгеги үчүн берилүүчү сый акы (ордун толтуруу), дем берүүчү жана компенсациялоочу мүнөздөгү (анын ичинде бир жолку берилүүчү сый акылар), ошондой эле подряд келишимдери, тапшырмалар боюнча аткарылган иш үчүн кандай болбосун төлөмдөр жана аткарылган иш үчүн төлөнгөн автордук гонорарлар;

36) электрондук камсыздандыруу полиси - жеке жак, жеке ишкер тарабынан белгилүү өлчөмдө жана белгилүү бир мезгилге камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөгөндүгү жөнүндө ыйгарым укуктуу органдын веб-сайты аркылуу алынган электрондук документ.

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомунун редакциясына ылайык)

2-глава. Юридикалык жактар, ошондой эле аларда иштеген жеке жактар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө жана төлөө тартиби

3. Дипломатиялык кызматтын кызматкерлеринин жана тышкы иштер чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган тарабынан чет өлкөгө узакка созулган иш сапарга жиберилген Кыргыз Республикасынын чет өлкөдөгү мекемелеринин кызматкерлеринин, жүргөн мамлекетинде жалдоого алынган Кыргыз Республикасынын жарандары болгон Кыргыз Республикасынын чет өлкөдөгү мекемелеринин, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мамлекеттик органдарынын чет мамлекеттердеги жана дипломатиялык кызмат органдарынын системасына кирбеген эл аралык уюмдардын алдындагы өкүлчүлүктөрүнүн башка кызматкерлеринин пайдасына камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө жана төлөө тартиби:

1) дипломатиялык кызматтын кызматкерлерине жана тышкы иштер чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган тарабынан чет өлкөгө узакка созулган иш сапарга жиберилген Кыргыз Республикасынын чет өлкөдөгү мекемелеринин кызматкерлерине, жүргөн мамлекетинде жалдоого алынган Кыргыз Республикасынын жарандары болгон Кыргыз Республикасынын чет өлкөдөгү мекемелеринин башка кызматкерлерине камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө жана төлөө тышкы иштер чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган тарабынан камсыздандыруу төгүмдөрүн башкаруу чөйрөсүндө ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүндө катталган жери боюнча жүргүзүлөт;

2) камсыздандыруу төгүмдөрүнүн өлчөмү тышкы иштер чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органдын борбордук аппаратынын кызматкерлеринин эмгек акысына улуттук валютада, ал эми чет өлкөдөгү мекемелердин башчылары үчүн - тышкы иштер чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органдын жетекчисинин орун басарынын эмгек акысына жараша аныкталат;

3) Кыргыз Республикасынын министрликтеринин жана ведомстволорунун чет мамлекеттердеги жана дипломатиялык кызмат органдарынын системасына кирбеген эл аралык уюмдардын алдындагы өкүлчүлүктөрүнүн кызматкерлерине камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө жана төлөө өкүлчүлүк түзгөн министрлик жана ведомство тарабынан камсыздандыруу төгүмдөрүн башкаруу чөйрөсүндө ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүндө жүргүзүлөт;

4) Дипломатиялык кызматынын кызматкерлерин жана тышкы иштер чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган тарабынан чет өлкөгө узакка созулган иш сапарга жиберилген Кыргыз Республикасынын чет өлкөдөгү мекемелеринин кызматкерлерин, чет өлкөдөгү Кыргыз Республикасынын мекемелерине Кыргыз Республикасынын жарандарынын ичинен жалдоого алынган, ошондой эле чет мамлекеттердеги жана эл аралык уюмдардын алдындагы дипломатиялык кызмат органдарынын системасына кирбеген Кыргыз Республикасынын мамлекеттик органдарынын өкүлчүлүктөрүнүн башка кызматкерлерин медициналык камсыздандыруу барган өлкөсүндө республикалык бюджеттин каражаттарынан ишке ашырылат.

4. Эл аралык финансылык уюмдар каржылаган өнүктүрүү долбоорлоруна катышкан субъекттер тарабынан камсыздандыруу төгүмдөрү милдеттүү тартипте эсептелет жана төлөнөт.

Мында эл аралык макулдашууларга ылайык түзүлгөн уюмга жарандык-укуктук келишими боюнча иш аткарган же кызмат көрсөткөн жеке адам же жеке ишкер өзү (жалданма эмгекти пайдаланбастан) камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөө тартиби ушул Нускаманын 6-главасына ылайык жүзөгө ашырылат.

5. Иш берүүчү тарабынан ар бир кызматкер үчүн төлөнүүчү камсыздандыруу төгүмдөрүнүн ар айлык өлчөмү төмөнкү суммалардан аз болбойт:

1) "Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 2-беренеси боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөгөн жана эсептеген, төлөөчүлөрдүн төмөнкү категориялары үчүн өткөн календардык жылда райондо же шаарда түзүлгөн орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнүн 60 пайызынан эсептелген:

- тигүү жана текстиль өнөр жайында өндүрүштүк иш жүргүзгөн юридикалык жактардан, ишкердик субъекттерден, коммерциялык эмес уюмдардан, турак жай менчик ээлеринин шериктештиктеринен, диний уюмдардан, саясий партиялардан, кесиптик бирликтерден, айыл чарба кооперативдеринен тышкары, уюштуруу-укуктук формасына жана менчигинин түрүнө карабастан юридикалык жактар, алардын өзүнчө турган бөлүмдөрү (филиалдары жана өкүлчүлүктөрү);

- "Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 2-беренеси боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөгөн жана эсептеген, жалданма кызматкерлердин эмгегин пайдаланган жеке ишкерлер;

- жалпы мамлекеттик маанидеги жер казынасынын участокторун иштеткен жана/же пайдалуу кендерди иштетүү максатында жалпы мамлекеттик маанидеги жер казынасын пайдалануу укугуна ээ болгон кен казуучу ишканаларга;

- электр энергиясы, жылуулук энергиясы жана газ менен камсыз кылуу (жабдуу) боюнча ишти жүзөгө ашыруучу уюмдар;

- Кыргыз Республикасында лицензиялык-уруксат берүү системасы чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык аталган ишти жүргүзүүгө лицензиясы бар мунай продукттарын өндүрүүнү жана кайра иштетүүнү (өсүмдүк чийки затынан биоэтанолду өнөр жайлык көлөмдө өндүрүүнү жана аны сатууну кошпогондо, мунайды жана жаратылыш газын кайра иштетүү) жүзөгө ашыруучу субъекттерден тышкары, алкоголдук, тамеки буюмдарын жана күйүүчү-майлоочу материалдарды өндүрүүнү жана/же импорттоону жүзөгө ашыруучу ишкердик субъекттери;

- уюлдук байланыш чөйрөсүндө иш жүргүзгөн субъекттер;

- интернет-провайдерлер;

- коммерциялык банктар, адистештирилген финансы-кредиттик же кредиттик мекемелер;

2) "Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 2-2-беренеси боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөгөн жана эсептеген, төлөөчүлөрдүн төмөнкү категориялары үчүн өткөн календардык жылда райондо же шаарда түзүлгөн орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнүн 100 пайызынан эсептелген:

- ишкердик субъекттер, коммерциялык эмес уюмдар, турак жай менчик ээлеринин шериктештиктери, диний уюмдар, саясий партиялар, кесиптик бирликтер;

- "Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 2-2-беренеси боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөгөн жана эсептеген, жалданма кызматкерлердин эмгегин пайдаланган жеке ишкерлер;

- Кыргыз Республикасында лицензиялык-уруксат берүү системасы чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык аталган ишти жүргүзүүгө лицензиясы бар мунай продукттарын өндүрүүчү жана кайра иштетүүчү субъекттер.

Эскертүү. Ушул пункттун 1, 2-пунктчаларынын колдонулушу уюштуруу-укуктук формасына жана менчигинин түрүнө карабастан юридикалык жактардын кенже тейлөөчү персоналына, ошондой эле төмөнкү ишканаларга жана уюмдарга жайылтылбайт:

- каржылоо көлөмүнө карабастан мамлекеттик бюджеттен каржылануучу уюмдарга;

- мамлекеттик ишканаларга, уюмдарга жана мекемелерге;

- мамлекеттик окуу жайларга жана алар тарабынан уюштурулган юридикалык жак статусуна ээ болгон өз алдынча окуу бөлүмдөрүнө жана филиалдарына;

- социалдык камсыздандыруу каражаттарынан каржылануучу уюмдарга;

- ЭТФдан камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөгөн айылдык товар өндүрүүчүлөргө;

- турак жай менчик ээлеринин шериктиги.

3) (КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 15-июлундагы № 413, 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомдорунун редакцияларына ылайык)

5¹. Тигүү жана текстиль өнөр жайында өндүрүштүк ишти жүзөгө ашырган ишкердик субъекттери, ошондой эле аларда иштеген жеке жактар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрү 2030-жылдын 1-январына чейин ай сайын өткөн календардык жылда райондо же шаарда түзүлгөн орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнүн 40 пайызынан эсептелет.

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 15-июлундагы № 413, 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомдорунун редакцияларына ылайык)

5². (КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

5³. Жогорку технологиялар паркынын жана анын дирекциясынын жана Креативдүү индустриялар паркынын жана анын дирекциясынын резиденттеринин кызматкерлери, Жогорку технологиялар паркынын жана Креативдүү индустриялар паркынын резиденттери - жеке жактар (имараттарды, жайларды, жер участокторун тейлеген жана кайтарган кызматкерлерден башкасы) үчүн камсыздандыруу төгүмдөрү ай сайын орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнөн эсептелет.

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 15-июлундагы № 413 токтомунун редакциясына ылайык)

5⁴. Камсыздандыруу төгүмдөрүн эмгек акы төлөө фондунан төлөөнү тандаган кызматкерлерине айыл чарба кооперативдери үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө, кызматкерлери үчүн белгиленген камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө, кармоо жана төгүү ай сайын иш берүүчү тарабынан кызматкердин иш жүзүндөгү эмгек акысынан жүргүзүлөт.

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 15-июлундагы № 413 токтомунун редакциясына ылайык)

5⁵. Субъекттерди жүргүнчүлөрдү жана жүктөрдү ташууга, такси кызматына жана курьердик кызматка заказ берүү үчүн колдонулуучу маалымат системасына кошуу кызматтарын көрсөткөн юридикалык, анын ичинде чет өлкөлүк жактар, уюштуруу-укуктук түрүнө жана менчигинин түрүнө карабастан, алардын обочолонгон бөлүмдөрү (филиалдары жана өкүлчүлүктөрү), жеке ишкерлер үчүн камсыздандыруу төгүмдөрү 2025-жылдын 1-сентябрынан тартып, ай сайын жүргүнчүлөрдү жана жүктөрдү ташууга, такси кызматына жана курьердик кызматка заказ берүү үчүн колдонулуучу маалыматтык системаны пайдаланып иш жүргүзүүдөн алынган кирешесинен жеке жактын пайдасына эсептелет.

5⁶. Футбол чөйрөсүндө иш жүргүзгөн уюмдардын кызматкерлери үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө ай сайын орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнөн жүргүзүлөт.

Футбол чөйрөсүндө иш жүргүзгөн уюмдар:

а) "Кыргыз футбол союзу" юридикалык жактардын бирикмеси (мындан ары - КФС), ошондой эле анын мүчөлөрү болгон юридикалык жактар;

б) КФС тарабынан бекитилген тизмекке ылайык кесиптик футбол клубдары жана/же футбол академиялары (менчигинин түрүнө карабастан);

в) футбол стадиондорунун менчик ээлери же мыйзамдуу ээлери болуп саналган, КФСтин лицензиясына (сертификатына) ээ болгон уюмдар, көрсөтүлгөн стадиондорду эксплуатациялоо жана күтүү менен түздөн-түз байланышкан иш бөлүгүндө.

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомунун редакциясына ылайык)

6. Жалданма кызматкерлердин кирешесине камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөөдө ЭТФнын жана эмгек акы төлөөнүн кошумча фондунун көрсөткүчтөрү колдонулат, алар милдеттүү мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча отчетто/эсептешүү ведомостунда чагылдырылат.

7. Эгерде камсыздандыруу төгүмдөрүнүн ар айлык өлчөмү 5-пункттун 1, 2-пунктчаларына ылайык эсептелген суммадан орточо айлык акынын өлчөмүнүн тиешелүүлүгүнө жараша 60 же 100 пайызынан аз болсо, анда кызматкер үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө, кармоо жана төгүү иш жүзүндөгү ЭТФдан жана эмгек акы төлөөнүн кошумча фондунан иш берүүчү тарабынан жүргүзүлөт. Мында кызматкер үчүн белгиленген камсыздандыруу төгүмдөрү иш берүүчү тарабынан иш жүзүндө эсептелген эмгек акыдан эсептелет, кармалат жана төгүлөт.

Календардык ай үчүн иш берүүчү жана кызматкер тарабынан бир камсыздандырылган адамдын пайдасына төлөнүүгө тийиш болгон камсыздандыруу төгүмдөрүнүн жыйынды суммасы "Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ылайык колдонулуучу тарифтерге жана суммалардын фонддор боюнча бөлүштүрүлүшүнө карабастан, өткөн календардык жыл үчүн республикада түзүлгөн орточо айлык эмгек акынын жыйырма эселенген өлчөмүнөн эсептелген суммадан ашпоого тийиш.

Кызматкерлердин категориялары үчүн эсептелген камсыздандыруу төгүмдөрүнүн чектүү чоңдугун эсептөө.

Мисалы:

1) (31604 сом * 20 * 27,25%) = 172242 сом;

001 - негизги кызматкер (31604 сом * 20 * 27,25%) = 172242 сом;

003 - пенсионер (31604 сом * 20 * 25,25%) = 159600 сом;

100 - I-II топтогу майып (31604 сом * 20 * 17,25%) = 109033 сом;

2) (31604 сом * 20 * 12,25%) = 77430 сом;

001 - негизги кызматкер (31604 сом * 20 * 12,25%) = 77430 сом;

003 - пенсионер (31604 сом * 20 * 10,25%) = 64788 сом;

100-I -II топтогу майып (31604 сом * 20 * 3,25%) = 20543 сом;

3) (31604 сом * 20 * 10%) = 63208 сом.

105 - гонорарлар, сый акылар;

- юридикалык жакты түзбөстөн өз ишин жүзөгө ашырган, берилген лицензиялардын негизинде иштеген, ошондой эле гонорар (сый акы) алган жеке жактар, мында:

- 31604 сом - Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитетинин маалыматтарына ылайык өткөн календардык жылда республика боюнча орточо айлык эмгек акы (ОАЭ);

- 20 эселенген ОАЭ;

- 27,25%, 12,25%, 10% - "Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 2, 2-2, 7-статьяларына ылайык тарифтердин ставкалары;

- 001, 003, 100, 105 - кызматкерлердин категориялары.

Ошол эле учурда киреше салыгы жана мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча отчеттордо иш жүзүндөгү эмгек акы фонду чагылдырылат.

Эгерде календардык ай үчүн иш берүүчү жана кызматкер тарабынан бир камсыздандырылган адамдын пайдасына төлөнүүгө тийиш болгон мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн жыйынды суммасы эсептелген камсыздандыруу төгүмдөрүнүн чектүү чоңдугунан ашса, анда бул суммалардын айырмасы киреше салыгы жана мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча отчеттордо чагылдырылбайт.

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомунун редакциясына ылайык)

8. Эгерде иш жүзүндө иштеген күндөрдүн саны отчеттук айдагы календардык жумуш күндөрүнүн санына барабар же андан көп болсо, камсыздандыруу төгүмдөрү төмөнкүдөй эсептелет:

1) 5-пункттун 1-пунктчасында көрсөтүлгөн төлөөчүлөр үчүн:

эгерде иш жүзүндөгү эмгек акы ОЭАнын 60% суммасынан аз болсо, анда кошумча ЭТФ эсептелет:

кошумча ЭТФ = ОЭАнын 60% - иш жүзүндөгү эмгек акы;

иш берүүчү: 17,25% * (иш жүзүндөгү эмгек акы + кошумча ЭТФ);

кызматкер: иш жүзүндөгү эмгек акыдан 10%;

2) 5-пункттун 2-пунктчасында көрсөтүлгөн төлөөчүлөр үчүн:

эгерде иш жүзүндөгү эмгек акы ОЭАнын 100% эсептелген суммасынан аз болсо, анда кошумча ЭТФ эсептелет:

кошумча ЭТФ = ОЭАнын 100% - иш жүзүндөгү эмгек акы;

иш берүүчү: 2,25% * (иш жүзүндөгү эмгек акы + кошумча ЭТФ);

кызматкер: иш жүзүндөгү эмгек акыдан 10%.

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 15-июлундагы № 413 токтомунун редакциясына ылайык)

9. Эгерде иш жүзүндө иштеген күндөрдүн саны отчеттук айдагы календардык иш күндөрдүн санынан аз болгон учурларда (өргүү, ооруп калуу, жумушка кабыл алуу же жумуштан бошоо ж.б.) камсыздандыруу төгүмдөрү төмөнкүдөй эсептелет:

1) 5-пункттун 1-пунктчасында көрсөтүлгөн төлөөчүлөр үчүн:

орточо күндүк эмгек акы аныкталат = 60% ОЭА / календардык жумуш күндөрүнүн саны;

кошумча ЭТФ = (орточо күндүк эмгек акы * иш жүзүндө иштеген күндөрдүн саны) - иш жүзүндөгү ЭТФ;

иш берүүчү: 17,25% * (иш жүзүндөгү эмгек акы + кошумча ЭТФ);

кызматкер: иш жүзүндөгү эмгек акыдан 10%;

2) 5-пункттун 2-пунктчасында көрсөтүлгөн төлөөчүлөр үчүн:

иш жүзүндө иштеген күндөрү үчүн кошумча ЭТФ = иш жүзүндө иштеген күндөрү үчүн ОЭАнын 100% - иш жүзүндө иштеген күндөрү үчүн иш жүзүндөгү эмгек акы;

1 күн үчүн кошумча ЭТФ = толук ай үчүн кошумча ЭТФ/отчеттук айдагы календардык жумуш күндөрүнүн саны;

иш жүзүндө иштеген күндөр үчүн кошумча ЭТФ = 1 күн үчүн кошумча ЭТФ * иш жүзүндө иштеген күндөрдүн саны - иш жүзүндөгү эмгек акы;

иш берүүчү: 2,25% * (иш жүзүндөгү эмгек акы + иш жүзүндө иштеген күндөр үчүн кошумча ЭТФ);

кызматкер: иш жүзүндөгү эмгек акынын 10%.

10. Кызматкер толук эмес ставка менен эмгек келишими боюнча кабыл алынган учурда (мисалы: 0,5 ставка):

1) 5-пункттун 1-пунктчасында көрсөтүлгөн төлөөчүлөр үчүн:

толук ставка аныкталат;

толук ставканын өлчөмүн тиешелүү район же шаар боюнча түзүлгөн ОЭАнын 60%ы менен салыштырылат, эгерде сумма аз болсо, анда кошумча ЭТФ эсептелет;

кошумча ЭТФ = (ОЭА/2ден 60%) - иш жүзүндөгү эмгек акы;

иш берүүчү: 17,25% * (иш жүзүндөгү эмгек акы + кошумча ЭТФ);

кызматкер: иш жүзүндөгү эмгек акыдан 10%;

2) 5-пунктгун 2-пунктчасында көрсөтүлгөн төлөөчүлөр үчүн:

толук ставка аныкталат;

толук ставканын өлчөмүн тиешелүү район же шаар боюнча түзүлгөн ОЭАнын 100%ы менен салыштырылат, эгерде сумма аз болсо, анда кошумча ЭТФ эсептелет;

кошумча ЭТФ = (ОЭАДден 100%) - иш жүзүндөгү эмгек акы;

иш берүүчү: 2,25% * (иш жүзүндөгү эмгек акы + кошумча ЭТФ);

кызматкер: иш жүзүндөгү эмгек акыдан 10%.

11. Камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө үчүн эмгек акы (киреше) ар бир иштеген жери боюнча өзүнчө эсепке алынат.

12. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик социалдык камсыздандыруу чөйрөсүндөгү мыйзамдарында каралган учурлардан тышкары, камсыздандыруу төгүмдөрү төлөм булагынан эсептелет жана кармалат.

13. ЭТФдан тариф ставкалары белгиленген төлөөчүлөрдүн категориялары үчүн толук эмес иш күндөрү (өргүү, ооруп калуу, жумуштан бошоо же жумушка кабыл алуу ж.б.у.с. учурларда) орточо бир күндүк кызмат акыны ошол айдагы иш күндөрүнө көбөйтүү жолу менен эсептелет.

14. Орточо айлык эмгек акыдан тариф ставкалары белгиленген төлөөчүлөрдүн категориялары үчүн толук эмес иш күндөрү (өргүү, ооруп калуу, жумуштан бошоо же жумушка кабыл алуу ж.б.у.с. учурларда) төмөнкүдөй эсептелет: орточо айлык эмгек акыны бир айдагы иш күндөрүнүн санына бөлүү аркылуу камсыздандыруу төгүмдөрүнүн 1 күндүк суммасы эсептелет. Андан кийин камсыздандыруу төгүмдөрүнүн бир күндүк суммасы иш жүзүндө иштеген күндөрдүн санына көбөйтүлөт.

15. Бир эле мезгилде төлөөчүлөрдүн бир нече категориясына кирген камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр камсыздандыруу төгүмдөрүн ар бир негиз боюнча өзүнчө эсептейт жана төлөйт.

Мисалы:

Жаран К.Иманов, негизги иштеген жери - Сокулук району, "А" фирмасы. Мындан тышкары, жаран К.Имановдун менчигинде Сокулук районунда 3 га сугат айдоо жери бар, ошондой эле Бишкек шаарында жайды кампа катары ижарага берет.

Жаран К.Имановдун камсыздандыруу төгүмдөрү төмөнкүдөй эсептелет жана төлөнөт:

1) "А" фирмасындагы эмгек акысы боюнча ай сайын;

2) Сокулук районундагы жер үлүшүнө ээлик кылгандыгы үчүн - милдеттүү камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөдөн бошотулат же "Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 10-статьясынын 11-пунктуна ылайык ыктыярдуу төлөйт;

3) кыймылсыз мүлктү ижарага бергендиги үчүн - ай сайын Бишкек шаары боюнча түзүлгөн орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнөн 6 %.

Эгерде өзгөчө режимдеги соода чөлкөмүндө соода кылган төлөөчү бир эле салык органы тарабынан башкарылуучу аймакта бир нече соода түйүндөрүнө ээ болсо, анда бир камсыздандыруу полиси алынат.

Эгерде өзгөчө режимдеги соода чөлкөмүндө соода кылган төлөөчү ар башка салык органдары тарабынан башкарылуучу аймактарда бир нече соода түйүндөрүнө ээ болсо, анда камсыздандыруу полиси ар бир салык органында өзүнчө алынат.

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 12-февралындагы № 95, 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомдорунун редакцияларына ылайык)

16. Кыргыз Республикасында туруктуу же убактылуу жүргөн же башка мамлекетте жашаган, бирок Кыргыз Республикасында катталган юридикалык жак менен эмгек мамиледе турган чет өлкөлүк жарандардын жана жарандыгы жок адамдардын же жеке ишкердик иш, жеке эмгек ишмердүүлүгү менен алектенген чет өлкөлүк жарандардын - кызматкерлердин пайдасына камсыздандыруу төгүмдөрү Кыргыз Республикасынын жарандары үчүн белгиленген тийиштүү категориялар боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин ставкалары боюнча эсептелет жана төлөнөт.

17. Мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген Кыргыз Республикасы катышуучу болуп саналган эл аралык келишимдерде каралган камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөөнүн жана төлөөнүн башка эрежелери, ыйгарым укуктуу органга аталган эл аралык келишимдин көчүрмөсү жана ыйгарым укуктуу органдын суроо-талабы боюнча берилген эл аралык келишимдин колдонулушун аталган уюмга жайылтуу жөнүндө компетенттүү органдардын ырастоосу берилгенде колдонулат.

3-глава. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча отчет түзүү жана берүү тартиби

18. Ушул Нускаманын 2-главасында белгиленген тартипте камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептеген жана төлөгөн камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр ай сайын милдеттүү мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча отчетту (мындан ары - отчет) ыйгарым укуктуу орган тарабынан бекитилген отчет толтуруунун жана берүүнүн формасына жана тартибине ылайык түзүшөт жана беришет.

Ушул Нускаманын 2-главасында белгиленген тартипте камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептеген жана төлөгөн камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр ай сайын милдеттүү мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча эсептешүү ведомостторун (мындан ары - эсептешүү ведомосту) 2022-жылдын 1-январына чейинки отчеттук мезгилдер үчүн ушул Нускаманын 1-тиркемесине ылайык форма боюнча эки нускада түзөт.

19. Төлөөчүлөр салыктык же эсептик катталган жери боюнча салык органына отчетту ыйгарым укуктуу органдын маалыматтык системасы аркылуу же фискалдык маалыматтардын оператору аркылуу электрондук документ түрүндө беришет.

Отчет отчеттук айдан кийинки айдын 20сынан кечиктирбестен берилет.

Отчет берүүнүн акыркы күнү жумуш эмес күнгө туура келген учурда, мөөнөт бүткөн күн деп андан кийинки жумуш күнү эсептелет.

Районду алмаштыруу үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн башкаруу чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга арыз берилгенде, киреше салыгы жана мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча отчеттуулукту берүү тартиби кайрылган датага көз каранды:

- айдын 15ине чейин учурдагы мезгил үчүн отчет мурдагы катталган жери боюнча салык органына берилет;

- айдын 15инен кийин отчет жаңы турган жери боюнча берилет.

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомунун редакциясына ылайык)

20. Милдеттүү мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча отчетко/эсептешүү ведомостко өзгөртүүлөр камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр тарабынан такталган отчетту түзүү жолу менен киргизилет.

2019-жылдын 1-январына чейин отчеттук мезгил үчүн такталган отчеттор/эсептешүү ведомосту камсыздоочунун региондук органына берилет.

2019-жылдын 1-январынан тартып такталган отчеттор ыйгарым укуктуу органдын аймактык бөлүмдөрүнө берилет.

Баштапкы отчеттордо/эсептешүү ведомостторунда көрсөтүлгөн камсыздандырылган адамдар боюнча маалыматтарды камтыган такталган отчеттор/эсептешүү ведомосту, отчетко өзгөртүүлөрдү киргизүүнү негиздеген тиешелүү документтер жана маалыматтар (эмгекке жарамсыздык баракчасы, жумуштан бошотуу жөнүндө буйрук, пенсиялык күбөлүк ж.б.) менен берилгенде гана кабыл алынат.

2019-жылдын 1-январына чейинки отчеттук мезгилдер үчүн баштапкы отчеттордо/эсептешүү ведомостторунда көрсөтүлбөгөн камсыздандырылган адамдар боюнча маалымат менен такталган отчеттор/эсептешүү ведомосту ушул Нускаманын 4-тиркемесине ылайык форма боюнча камсыздандыруучунун региондук органынын чечиминин негизинде гана кабыл алынат. Мында баштапкы отчеттордо/эсептешүү ведомостторунда көрсөтүлбөгөн камсыздандырылган адамдар боюнча өзгөртүүлөрдү киргизүү үчүн төлөөчү камсыздандыруучунун региондук органына арыз менен кайрылат.

Арызга отчетко өзгөртүүлөрдү киргизүүнүн зарылдыгын негиздеген документтер жана маалыматтар тиркелет. Мындай документтер жана маалыматтар төмөнкүлөр болушу мүмкүн:

- камсыздандырылган адамдын эмгек акы алгандыгын ырастоочу баштапкы бухгалтердик документтер;

- камсыздандыруучунун штаттык курамын аныктоочу баштапкы документтер;

- штаттык кызмат ордуна дайындоо жөнүндө буйрук;

- өзгөртүүлөрдү киргизүүнү негиздөөчү башка документтер жана маалыматтар.

Камсыздоочунун региондук органы баштапкы отчеттордо/эсептешүү ведомостторунда көрсөтүлбөгөн камсыздандырылган адамдар боюнча маалыматты киргизүүнүн негиздүүлүгүн кароонун жыйынтыгы боюнча төмөнкү чечимдердин бирин кабыл алат:

1) такталган отчетту/эсептешүү ведомостун кабыл алуу жөнүндө;

2) такталган отчетту/эсептешүү ведомостун кабыл алуудан баш тартуу жөнүндө.

21. 2019-жылдын 1-январына чейинки отчеттук мезгилдер үчүн эсептешүү ведомосттору кызматтарды көрсөтүү (жумуштарды аткаруу) жөнүндө жарандык-укуктук мүнөздөгү келишимдин же берилген ишеним каттын негизинде иш алып барган төлөөчү же анын өкүлү тарабынан камсыздоочуга баруу тартибинде берилет.

22. Камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр камсыздоочуга эсептешүү ведомостун кагаз жүзүндө 2 нускада (бири - ыйгарым укуктуу орган үчүн, экинчиси - төлөөчүгө кайтарылат), ошондой эле электрондук түрдөгү маалыматтарды жүктөө үчүн электрондук сактагычта (флэш-картада) берет.

22-1. Камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр эсептешүү ведомостунун реквизиттерин толтурууга карата/киреше салыгы жана мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча отчеттордо төмөнкүдөй талаптарды сактоого тийиш:

1) кызматкер акы төлөнүүчү өргүүдө болгондо толук календардык ай мезгили көрсөтүлөт;

2) кызматкер убактылуу эмгекке жарамсыздыкка байланыштуу жок болгондо толук календардык ай мезгили көрсөтүлөт;

3) күндөрдүн саны - бир айдын ичиндеги 31 күндөн ашпаган иш күндөрдүн саны көрсөтүлөт, цифралардан турат;

4) иш жүзүндөгү күндөрдүн саны - ай ичиндеги иш жүзүндө иштеген күндөр, цифралардан турат. Мисалы:

"Иш жүзүндө иштелген күндөрдүн саны" тилкелерине нөл жазылышына же бош болушуна жол берилбейт;

5) отчеттук айда ЭТФ нөлдүк маанисине төмөнкү кызматкерлер үчүн жол берилет:

- акы төлөнүүчү өргүүдө жүргөн;

- отчеттук айда убактылуу эмгекке жарамсыздык боюнча жок болгон.

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 12-февралындагы № 95, 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомдорунун редакцияларына ылайык)

23. Эсептешүү ведомостуна төлөөчү же төлөөчүнүн кызмат адамы кол коёт. Төлөөчүнүн, төлөөчүнүн кызмат адамынын колу мөөр менен (бар болсо) күбөлөндүрүлөт.

24. Камсыздоочу эсептешүү ведомостун алгандыгын ырастаган штамп коет.

25. Эсептешүү ведомостун кабыл алгандан кийин камсыздоочу тарабынан күбөлөндүрүлгөн бир нускасы төлөөчүгө кайтарылат.

26. Камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөөдө жол берилген каталыктар сап боюнча 0,5 сом, жалпы - 1 сомду түзөт.

27. 2019-жылдын 1-январына чейинки отчеттук мезгилдер үчүн төлөөчүлөргө камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча туумдарды эсептөө камсыздоочу тарабынан жүргүзүлөт.

28. Кайра түзүү жолу менен кайра уюштурууну кошпогондо, камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчү - юридикалык жак жоюлганда же кайра уюштурулганда жоюуда жоюу балансын же кайра уюштурууда бөлүү балансын же берүү актын бекитүү тууралуу чечим кабыл алынган отчеттук мезгил үчүн төлөөчү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүнө арыз менен кайрылат.

Уюм жабылгандыгы же жоюлгандыгы же жеке ишкер ишин токтоткондугу жөнүндө арыз менен бирге камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчү тарабынан ыйгарым укуктуу органга берилген отчеттуулукка ылайык эсептелген камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммасы мындай арыз ыйгарым укуктуу органга берилген күнгө чейин төлөнүүгө тийиш.

4-глава. Юридикалык жакты түзбөстөн өз ишин жүргүзгөн дыйкан (фермердик) чарбалар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө жана төлөө тартиби

29. "Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 11-статьясынын 1-1-пунктуна ылайык юридикалык жакты түзбөстөн өз ишин жүзөгө ашыруучу дыйкан (фермердик) чарбалар, анын ичинде төлөөчүлөрдүн төмөнкү категориялары камсыздандыруу төгүмдөрүн милдеттүү түрдө төлөөдөн бошотулат:

а) юридикалык жакты түзбөстөн өз ишин жүзөгө ашырган, жер үлүшүнө жана/же участогуна же анын бөлүгүнө ээ болгон же аны ижарага берүүдөн киреше алган дыйкан (фермердик) чарбалардын башчылары, мүчөлөрү;

б) жер үлүшүнө жана/же участогуна же анын бөлүгүнө ээ болгон же аны ижарага берүүдөн киреше алган жеке жактар;

в) жер үлүшүнө жана/же айыл чарба багытындагы жер участогуна же анын бөлүгүнө ээ болгон, ошондой эле өзүнүн жер участокторун (үлүштөрүн) ижарага берген айыл чарба кооперативдеринин мүчөлөрү;

г) Айыл чарба жерлеринин мамлекеттик фондунун жерлеринен (жайыттарды кошпогондо) жерлерди, токой фондунун участокторун ижарага алган жеке жактар;

д) жайыттарды пайдаланууга укугу бар жеке жактар;

е) суу көлмөлөргө жана насостук станциялар менен сугарылган жерлерге ээ болгон жеке жактар.

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 12-февралындагы № 95 токтомунун редакциясына ылайык)

30. Жер мамилелери чөйрөсүндөгү ченемдик укуктук актылар менен регламенттелген жер үлүшүн жана/же участогун пайдалануу укугун күбөлөндүрүүчү документтер ушул Нускаманын 29-пунктунда көрсөтүлгөн төлөөчүлөрдүн категориялары үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө жана төлөө үчүн негиз болуп саналат.

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 15-июлундагы № 413 токтомунун редакциясына ылайык)

31. Юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбалардын камсыздандыруу төгүмдөрү 2025-жылдын июнь айына чейин чарба башчылары тарабынан өздөрү жана анын мүчөлөрү үчүн эсептелет жана камсыздоочунун эсебине төлөнөт, жер үлүшүнө жана/же участогуна же анын бир бөлүгүнө ээ болгон, бирок дыйкан (фермердик) чарбалардын мүчөсү болуп саналбаган жеке жактар тарабынан өздөрү үчүн эсептелет жана камсыздоочунун эсебине төлөнөт.";

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 15-июлундагы № 413 ,  2026-жылдын 12-февралындагы № 95 токтомдорунун редакцияларына ылайык)

32. Камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөөнүн мисалы:

1) (КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 12-февралындагы N 95 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

2) 2017-жылдан тартып 2025-жылдын июнуна чейин камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөө:

- юридикалык жакты түзбөстөн ДФЧ үчүн жана жер үлүшү жана/же участогу бар жеке жактар үчүн 2017-2025-жылдар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрү камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин базалык ставкалары боюнча (сом/га) төлөнөт ("Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы, 2017-жылдын 5-январындагы № 2 редакциясы);

- шаарларда жана калктуу конуштарда камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери жакын жайгашкан административдик райондор үчүн колдонулуучу камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин базалык ставкалары боюнча белгиленет;

- калктуу конуштарда, жайгашкан жерине карабастан аймагында ошол калктуу конуш жайгашкан район үчүн белгиленген камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери колдонулат;

- көлмөлөрү бар адамдар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин базалык ставкалары тийиштүү райондун сугат жерлери үчүн колдонулуучу ставкалар боюнча белгиленет;

- насостук станциялар менен сугарылуучу жерлери бар адамдар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин базалык ставкалары тийиштүү райондун кайрак жерлери үчүн колдонулуучу ставкалар боюнча белгиленет;

- токой фондунун участоктору үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери айыл чарба жерлерин пайдалангандыгы үчүн көп жылдык өсүмдүктөр үчүн каралган жер салыгынын базалык ставкаларына теңештирилет;

- 2017-2025-жылдар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөөнүн мисалы:

Чүй облусунун Ысык-Ата районунда жашаган, 5 адамдан турган Азимовдордун үй-бүлөсүнүн (мындан ары - Азимовдордун үй-бүлөсү) юридикалык жакты түзбөгөн ДФЧнын 19,5 гектар жери бар. Камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө үчүн ДФЧнын ар бир мүчөсүнүн категориясы аныкталат:

"Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамында белгиленген тарифтердин ставкалары боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммасы Азимовдордун үй-бүлөсү үчүн төмөнкүдөй түрдө эсептелет:

Азимовдордун үй-бүлөсүндө чарба мүчөлөрү болуп төмөнкүлөр саналат: Азимов К.А. - пенсионер, Азимова М.А. - каза болгон, Азимова Т.Т. II топтогу майыптыгы бар, буга байланыштуу Азимов К.А. жана Азимова Т.Т. "Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 11-статьясынын 2-пунктуна жана 11-1-статьясына ылайык, Азимова М.А. - Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексинин 52-беренесине ылайык камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөөдөн жана төлөөдөн бошотулган.

Төлөө үчүн жалпы сумма 3211,7 (үч миң эки жүз он бир) сом 70 тыйынды түзөт;

3) 2015-2016-жылдар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө:

2015-2016-жылдар үчүн юридикалык жакты түзбөгөн ДФЧ жана жер үлүшүнө жана/же участогуна ээ жеке жактар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрү мурдагы календардык жылы республиканын райондорунда жана шаарларында түзүлгөн орточо айлык эмгек акынын тарифтеринин ставкалары боюнча төмөнкүдөй өлчөмдөрдө төлөнөт:

- 2 гектарга чейин жер үлүшүнө ээ болгондор - ай сайын, 2015-жылдын 1-январынан тартып 2016-жылдын 31-декабрына чейин - 0,5 пайыз;

- 2 гектардан 10 гектарга чейин жер үлүшүнө ээ болгондор:

ай сайын, 2015-жылдын 1-январынан тартып 2015-жылдын 31-декабрына чейин - 1 пайыз;

ай сайын, 2016-жылдын 1-январынан тартып 2016-жылдын 31-декабрына чейин - 1,5 пайыз;

- 10 гектар жана андан ашык жер үлүшүнө ээ болгондор:

ай сайын, 2015-жылдын 1-январынан тартып 2015-жылдын 31-декабрына чейин - 2 пайыз;

ай сайын, 2016-жылдын 1-январынан тартып 2016-жылдын 31-декабрына чейин - 3 пайыз.

Юридикалык жакты түзбөгөн ДФЧ башчылары жана мүчөлөрү тарабынан камсыздандыруу төгүмдөрүнүн төлөнгөн суммалары фонддор боюнча төмөнкүдөй өлчөмдөрдө бөлүштүрүлөт:

- Пенсиялык фондго - 90 пайыз;

- Милдеттүү медициналык камсыздандыруу фондуна - 10 пайыз.

Мисал:

19,5 гектар жерге ээ болгон Азимовдордун үй-бүлөсүнө 2016-жылдын 1-жарым жылдыгы үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммасы төмөнкүдөй түрдө эсептелет:

Азимовдордун үй-бүлөсүндө чарба мүчөсү Азимов К.А. 2016-жылдын мартында 16 жашка толду, 2016-жылдын январь, февраль айларында ал Кыргыз Республикасынын мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жөнүндө мыйзамдарына ылайык камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөөдөн жана төлөөдөн бошотулган.

Ошондой эле Азимовдордун үй-бүлөсүндө II топтогу майыптыгы бар чарба мүчөсү Азимова Т.Т. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жөнүндө мыйзамдарына ылайык камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөөдөн жана төлөөдөн бошотулган.

2016-жылдын 1-жарым жылдыгы үчүн төлөөгө жалпы сумма 3181,2 сом (үч миң бир жүз сексен бир сом) 20 тыйынды түзөт.

2015-2016-жылдар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммасы ушул мисалга окшош эсептелет;

4) 1998-2014-жылдар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө:

1998-жылдан тартып 2014-жылга чейин юридикалык жакты түзбөгөн ДФЧ жана жер участогуна (үлүшүнө) ээ жеке жактар камсыздандыруу төгүмдөрүн салык мыйзамдарында белгиленген жер салыгынын базалык ставкасынын өлчөмүндө төлөгөн.

Мисал:

19,5 гектар жерге ээ болгон Азимовдордун үй-бүлөсү үчүн 2014-жылы камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммасы төмөнкүдөй түрдө эсептелет:

1998-2013-жылдар мезгилинде камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммасы 2014-жылдагы эсепке окшош эсептелет. 2014-жылы төлөө үчүн жалпы сумма: 3209,6 (үч миң эки жүз тогуз) сом 60 тыйынды түзөт;

5) 1997-жыл үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн эсеби:

юридикалык жакты түзбөгөн ДФЧлар, жер участогуна (үлүшүнө) ээ жеке жактар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрү "Кыргыз Республикасынын 1997-жылга республикалык бюджети жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамында белгиленген тарифтердин ставкалары боюнча төмөнкүдөй өлчөмдөрдө эсептелет:

- чарбанын бир мүчөсүнө 0,05 гектардан 0,15 гектарга чейин жер үлүшүнүн өлчөмүндө - ар бир эмгекке жарамдуу мүчө үчүн бир минималдык эмгек акынын 23 пайызы;

- чарбанын бир мүчөсүнө 0,16 гектардан 0,25 гектарга чейин жер үлүшүнүн өлчөмүндө - ар бир эмгекке жарамдуу мүчө үчүн эки минималдык эмгек акынын 23 пайызы;

- чарбанын бир мүчөсүнө 0,26 гектардан жогору жер үлүшүнүн өлчөмүндө - ар бир эмгекке жарамдуу мүчө үчүн үч минималдык эмгек акынын - 23 пайызы.

Эсептөө төмөнкүдөй жүргүзүлөт:

6) 1996-жылдагы камсыздандыруу төгүмдөрүнүн эсеби:

юридикалык жакты түзбөгөн ДФЧлар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрү "Кыргыз Республикасынын 1996-жылга республикалык бюджети жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамында белгиленген тарифтердин ставкалары боюнча ай сайын камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөө менен минималдык эмгек акынын үч эселенген өлчөмүнөн 23 пайыз өлчөмдө эсептелет.

1996-жылдагы камсыздандыруу төгүмдөрү жер үлүшүнүн санына карабастан эсептелет:

(*) 1996-жылдагы камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө үчүн минималдык эмгек акы - 75 сом.";

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 15-июлундагы № 413 , 2026-жылдын 12-февралындагы № 95 токтомдорунун редакцияларына ылайык)

33. Ушул Нускаманын 29-пунктунда көрсөтүлгөн камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр 2019-жылга чейинки камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөө үчүн жер участогунун (үлүшүнүн) жайгашкан жери боюнча камсыздоочунун региондук органына арыз менен кайрылат.

Арызга төмөнкүлөр тиркелет:

1) түп нускасын (паспорт) көрсөтүү менен жеке жактын инсандыгын күбөлөндүргөн документтин көчүрмөсү;

2) түп нускасын көрсөтүү менен жер участогуна (үлүшүнө) жеке менчик укугуна укук белгилөөчү документтин көчүрмөсү;

3) түп нускасын көрсөтүү менен юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбанын башчысынын, мүчөлөрүнүн жана жер участогуна (үлүшүнө) ээ жеке жактардын паспортторунун көчүрмөлөрү;

4) түп нускасын көрсөтүү менен жер участогун (үлүшүн) ижарага алуу жөнүндө келишимдин көчүрмөсү;

5) түп нускасын көрсөтүү менен жайыт билетинин көчүрмөсү.

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 15-июлундагы № 413 токтомунун редакциясына ылайык)

34. Ушул Нускаманын 29-пунктунда көрсөтүлгөн камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөрдүн милдеттенмелери боюнча камсыздандыруу төгүмдөрү 2019-жылга чейин камсыздоочу тарабынан эсептелет, аны менен ушул Нускаманын 2-тиркемесине ылайык форма боюнча Юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбалар, жер үлүшүнө жана/же участогуна же анын бир бөлүгүнө ээ болгон, бирок дыйкан (фермердик) чарбасынын мүчөлөрү болбогон жеке жактар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн маалыматтык эсеби түзүлөт.

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 15-июлундагы № 413 токтомунун редакциясына ылайык)

35. Ушул Нускаманын 29-пунктунда көрсөтүлгөн камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөрдүн милдеттенмелери боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө 2019-жылдан тартып ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмү тарабынан жүргүзүлөт жана 2025-жылдын июнуна чейинки мезгил үчүн ушул Нускаманын 3-тиркемесине ылайык форма боюнча түзүлөт.

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 15-июлундагы № 413 , 2026-жылдын 12-февралындагы № 95 токтомдорунун редакцияларына ылайык)

36. Жер үлүшүнө жана/же участогуна менчик укугу жыл башынан алынбаган же пенсионердин же болбосо I, II топтогу майыптын статусун алган учурда камсыздандыруу төгүмдөрү менчик укугун алган же пенсионер же болбосо I, II топтогу майып статусун алган учурдан тартып чегерилет. Камсыздандыруу төгүмдөрү төмөнкүдөй эсептелет: жылдык чегерүү суммасы 12 айга бөлүнөт жана менчик укугу башталган же пенсионер же болбосо I, II топтогу майып статусун алган датадан тартып жылдын аягына чейинки айлардын санына көбөйтүлөт.

37. Жер үлүшүнө же анын бир бөлүгүнө ээ болгон, бирок юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбанын мүчөлөрү болуп саналбаган жеке жактар үчүн жер мамилелери чөйрөсүндөгү ченемдик укуктук актылар менен регламенттелген жер үлүшүнө жана/же участокко болгон укукту күбөлөндүрүүчү документтер, ал эми жерди ижарага алгандар - жеке жактар үчүн жер участогун (үлүшүн) ижарага берүү жөнүндө келишим камсыздандыруу төгүмдөрүн чегерүү жана төлөө үчүн негиз болуп эсептелет.

38. Айыл чарба жерлеринин мамлекеттик фондунун жерлеринен (жайыттарды кошпогондо) жер участокторун, токой фондунун участокторун жеке жактарга ижарага берүүдө камсыздандыруу төгүмдөрү жер участокторун ижарага алуучу тарабынан эсептелет жана төлөнөт.

39. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2007-жылдын 22-июнундагы № 243 "Айыл чарба жерлеринин мамлекеттик фондунун жерлерин ижарага берүүнүн шарттары жана тартиби жөнүндө типтүү жобо тууралуу" токтомуна ылайык жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы менен түзүлгөн ижара келишими Айыл чарба жерлеринин мамлекеттик фондунан (жайыттарды кошпогондо) ижарага алынган жерлер үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө жана төлөө үчүн негиз болуп эсептелет.

40. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2018-жылдын 10-апрелиндеги № 192 "Мамлекеттик токой фондун пайдалануу жана тескөө тартибин бекитүү жөнүндө" токтомуна ылайык түзүлгөн мамлекеттик токой фондунун жерлерин ижарага берүү келишими токой фондунун ижарага берилген участоктору үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө жана төлөө үчүн негиз болуп саналат.

41. Жеке жактарга жайыттарды пайдалануу укугу берилгенде камсыздандыруу төгүмдөрү жайыт пайдалануучу тарабынан төлөнөт.

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2009-жылдын 19-июнундагы № 386 "Жайыттар жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамын ишке ашыруу боюнча чаралар тууралуу" токтомуна ылайык берилген жайыт билеттери жайыттарды пайдалангандыгы үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн чегерүү жана төлөө үчүн негиз болуп саналат.

42. (КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 12-февралындагы N 95 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

5-глава. Айыл чарба кооперативдери үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө жана төлөө тартиби

43. Айыл чарба кооперативинин кызматкерлери болуп саналган анын мүчөлөрү камсыздандыруу төгүмдөрүн "Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 5-1-статьясынын 1-пунктуна ылайык ай сайын төлөмдөрдүн бардык түрлөрүнөн 12 пайыз өлчөмүндө төлөйт.

Өзүнүн жер участокторун (үлүштөрүн) айыл чарба кооперативине ижарага берген айыл чарба кооперативдеринин мүчөлөрү камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөдөн бошотулат же "Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 10-статьясынын 1-1-пунктуна ылайык ыктыярдуу төлөйт.

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 12-февралындагы № 95 токтомунун редакциясына ылайык)

44. Айыл чарба кооперативине ижарага берилген жер участоктору (үлүштөрү) үчүн айыл чарба кооперативдеринин мүчөлөрүнүн камсыздандыруу төгүмдөрү ижарачы тарабынан укук белгилөөчү документ менен белгиленген жер участокторуна ылайык төгүлөт, ал ижарага берүүчүнүн (кооперативдин мүчөлөрүнүн) өздүк камсыздандыруу эсептерине бөлүштүрүлөт.

Мисалы:

Ош облусунун Араван районунда жайгашкан, юридикалык жакты түзбөгөн "Ашымов Максат" дыйкан (фермердик) чарбасы (ижарага берүүчү) "Келечек" айыл чарба кооперативинин (ижарачы) мүчөсү болуп саналат жана 10 га сугат жерин бул айыл чарба кооперативине ижарага берет.

Укук белгилөөчү документтерге ылайык жердин жалпы аянты - 10 га сугат жери Ашымов Максаттын үй-бүлөсүнүн үч мүчөсүнө менчик укугунда катталган жана үй-бүлө мүчөлөрүнүн ортосунда төмөнкүдөй үлүштөрдө бөлүштүрүлөт:

- 4 га жер участогу менчик укугунда Ашымов Максатка (үй-бүлө башчысы);

- 4 га жер участогу Ашымова Миргүлгө (үй-бүлө башчысынын жубайы);

- 2 га жер участогу Ашымова Гүлзатка (үй-бүлө башчысынын кызы) таандык.

Ижарачы - "Келечек" айыл чарба кооперативи ижарага берүүчүлөр (кооперативдин мүчөлөрү) үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн камсыздоочунун региондук органынын эсебине төлөйт. Ижарачы ("Келечек" айыл чарба кооперативи) төккөн камсыздандыруу төгүмдөрү жер үлүштөрүнө пропорциялуу түрдө ижарага берүүчүнүн (жеке жак - Ашымов Максаттын жана анын үй-бүлө мүчөлөрүнүн) өздүк камсыздандыруу эсептерине киргизилет.

2017-жылдан 2025-жылдын июнь айына чейинки мезгилде айыл чарба кооперативдери тарабынан жеке жак (ижарага берүүчү) үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн төлөнүшү төмөнкүдөй эсептелет:

Ижарачы ("Келечек" айыл чарба кооперативи) камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммаларын ижарага берүүчүнүн үй-бүлө мүчөлөрүнүн ортосунда жер участокторунун үлүшүнө пропорциялуу бөлүштүрөт, мында 4360 сом 10 га үчүн төлөнүүчү камсыздандыруу төгүмдөрүнүн 100 пайызын түзөт, анын ичинен Ашымов Максатка 4 га үчүн үлүштүн 40 пайызы - 1744 сом, Ашымова Миргүлгө 4 га үчүн үлүштүн 40 пайызы - 1744 сом, Ашымова Гүлзатка 2 га үчүн үлүштүн 20 пайызы - 872 сом төлөөгө тийиш жана 4360 сом суммадагы камсыздандыруу төгүмдөрүн камсыздоочунун региондук органынын эсебине төгөт.

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомунун редакциясына ылайык)

45. Айыл чарба кооперативи участоктун (үлүштүн) турган жери боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүнө ушул Нускаманын 7-тиркемесине ылайык форма боюнча жер үлүштөрүн ижарага берген айыл чарба кооперативинин мүчөлөрү тарабынан камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөө реестрин банктык квитанцияларынын же чектеринин көчүрмөлөрүн же реестрде көрсөтүлгөн айыл чарба кооперативинин ар бир мүчөсү үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тийиштүү суммасын төлөгөндүгү жөнүндө төлөм тапшырмасын тиркөө менен берет.

46. Камсыздандыруу төгүмдөрү фонддор боюнча ушул Нускаманын 5-тиркемесине ылайык форма боюнча бөлүштүрүлөт.

6-глава. Жеке ишкерлер жана жеке жактар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө тартиби

47. Төмөнкү камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр камсыздандыруу полистерин сатып алуу аркылуу камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөйт:

1) жалпы салык режиминин жана/же атайын салык режимдеринин негизинде (анын ичинде патент сатып алуу аркылуу) салык төлөгөндөр;

2) кыймылдуу жана кыймылсыз мүлктү ижарага берүүдөн киреше алгандар;

3) берилген лицензиялардын негизинде иштегендер, ошондой эле гонорар (сый акы) алгандар;

4) жеке ишкердик ишти жүргүзгөн чет өлкөлүк жарандар;

5) (КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

6) Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин 416-беренесинин 1-бөлүгүнүн 1-пунктуна, 423-беренесинин 1-бөлүгүнүн 1-пунктунун "а" пунктчасына, 8, 13-бөлүктөрүнө жана 457-беренесине ылайык салык төлөөчү жеке ишкерлер тарабынан жалданган жалданма кызматкерлер;

7) учурдагы жана/же келечектеги мезгилге камсыздандыруу полисин сатып алуу аркылуу өздүк камсыздандыруу эсебин ыктыярдуу негизде толтурууну каалаган жеке жактар, анын ичинде чет өлкөдө эмгек ишин жүзөгө ашырган жеке жактар;

8) 1996-жылдын январынан баштап, мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөө жүргүзүлгөн мезгилден мурунку жана/же андан кийинки мезгилдер үчүн камсыздандыруу полисин сатып алуу жолу менен камсыздандыруу стажын калыбына келтирүүнү каалаган жеке жактар. Мында майыптык белгиленген адамдар майыптык белгиленген датага чейинки мөөнөткө жана мезгилдер үчүн камсыздандыруу полисин сатып алуу жолу менен камсыздандыруу стажын калыбына келтире алат;

9) төмөнкү адамдар учурдагы жана/же келечектеги мезгилге камсыздандыруу полисин сатып алуу жолу менен жеке камсыздандыруу эсебин ыктыярдуу негизде толуктай алат:

а) юридикалык жакты түзбөстөн өз ишин жүргүзгөн, жер үлүшүнө жана/же участогуна же анын бөлүгүнө ээ болгон же ижарага берүүдөн киреше алган дыйкан (фермердик) чарбалардын башчылары, мүчөлөрү;

б) жер үлүшүнө жана/же участокко же анын бөлүгүнө ээ болгон же ижарага берүүдөн киреше алган жеке жактар;

в) жер үлүшүнө жана/же айыл чарба багытындагы участокко же анын бөлүгүнө ээ болгон, ошондой эле өздөрүнүн жер участокторун (үлүштөрүн) ижарага берген айыл чарба кооперативдеринин мүчөлөрү;

г) Айыл чарба жерлеринин мамлекеттик фондунун жерлеринен (жайыттарды кошпогондо), токой фондусунун участокторунан жерлерди ижарага алган жеке жактар;

д) жайыттарды пайдаланууга укугу бар жеке жактар;

е) суу көлмөлөрүнө жана насостук станциялар менен сугарылуучу жерлерге ээ болгон жеке жактар;

10) "Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 10-статьясынын 4-пунктуна ылайык Мамлекеттик пенсиялык топтоо фондуна камсыздандыруу төгүмдөрүн ыктыярдуу төлөгөн жеке жактар;

11) жеке эмгек иши менен алектенген жеке жактар;

12) Жогорку технологиялар паркынын жана/же Креативдүү индустриялар паркынын резиденти катары катталган жеке жактар;

13) (КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 12-февралындагы N 95 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

14) (КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

Жеке ишкерлерге жана жеке жактарга отчет берүү же камсыздандыруу полисин сатып алуу аркылуу өз пайдасына камсыздандыруу төгүмдөрүн кошуп эсептөөгө жана төлөөгө тандоо укугу берилет. Тандоо ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүнө кайрылуу аркылуу каттоо параметрлерине өзгөртүү киргизүү менен жылына бир жолу жүргүзүлөт.

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 15-июлундагы № 413,  2026-жылдын 12-февралындагы № 95, 2026-жылдын 21-июлундагы № 500  токтомдорунун редакцияларына ылайык)

48. Фонддор боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүн бөлүштүрүү ушул Нускаманын 5-тиркемесине ылайык формада жүргүзүлөт.

49. Камсыздандыруу полиси электрондук форматта (электрондук камсыздандыруу полиси) таризделет.

Камсыздандыруу төгүмүнүн суммасы салык төлөөчү тарабынан накталай жана накталай эмес формада банк мекемеси, перифериялык түзүлүштөр, POS-терминал, электрондук капчык, Интернет жана/же мобилдик банкинг аркылуу төгүлүшү мүмкүн.

Электрондук камсыздандыруу полиси ыйгарым укуктуу органдын аймактык бөлүмдөрү тарабынан ишкердик ишти жүргүзгөн жери боюнча же жеке ишкердин, жеке жактын жашаган жери боюнча берилет, ошондой эле салык төлөөчүнүн жеке кабинети жана үчүнчү жактардын (коммерциялык банктардын, мобилдик байланыш операторлорунун ж.б.) санариптик платформалары аркылуу ыйгарым укуктуу орган бекиткен формада, мөөнөттө жана тартипте сатып алынат.

Патенттин негизинде ишкердик ишти жүргүзгөн жеке ишкерлер, жеке жактар ар бир патентке өзүнчө жана анын колдонуу мөөнөтүнө камсыздандыруу полистерин сатып алат.

Патенттин колдонуу мөөнөтүнө сатып алынуучу камсыздандыруу полисинин наркын аныктоо үчүн анын бир айлык суммасын 30 күнгө бөлүү жолу менен бир күндүк камсыздандыруу төгүмүнүн суммасы эсептелет. Андан соң камсыздандыруу төгүмүнүн бир күндүк суммасы патент берилген мөөнөттүн күндөрүнүн санына көбөйтүлөт.

Мисалы:

жеке ишкер Э.Касымов 2024-жылы Бишкек шаарында 15 күндүк мөөнөткө "Эс алууну жана көңүл ачууну уюштуруу боюнча кызмат көрсөтүүлөр: 1 стол/такта үчүн акы төлөнүүчү стол үстүндөгү оюндар (теннис, шахмат, нарда жана башка стол үстүндөгү оюндар)" иштин түрүнө патент алат. Ал үчүн тарифтин ар айлык ставкасы орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнүн 6%ынан кем эмес өлчөмдө белгиленген. 15 күн үчүн төлөнүүчү камсыздандыруу төгүмүнүн суммасы төмөнкүдөй эсептелет:

орточо айлык эмгек акы, орточо айлык эмгек акынын деңгээли бүтүндөй республика боюнча орточо эмгек акынын деңгээлинен 50% ашкан ишканалар жана уюмдар боюнча маалыматтарды эсепке албаганда, Бишкек шаары боюнча 2022-жылга 2024-жылы камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө үчүн 20390 сомду түзөт.

20390 сом * 6% : 30 күн * 15 күн = 612 сом.

Бирдиктүү салыктын негизинде салык салуунун жөнөкөйлөтүлгөн системасы боюнча салык төлөгөн (анын ичинде кыймылдуу жана кыймылсыз мүлктү ижарага берүүдөн жана соода кылуудан киреше алган), берилген лицензиялардын негизинде иштеген, ошондой эле гонорар (сый акы) алган жактар үчүн полис айдагы календардык күндөрдүн санына берилет.

Электрондук камсыздандыруу полистери төмөнкүлөр үчүн сатып алынат:

- ыктыярдуу камсыздандыруу полистерин кошпогондо, жеке ишкердин мурунку жылдардагы статусун ырастаган документтердин (патент, күбөлүк, салык отчеттору ж.б.) негизинде туумдарды жана айыптарды эске алуу менен өткөн мезгил үчүн. Мында ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган өткөн мезгил үчүн камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча карыздын суммасынын мөөнөтү өткөн ар бир күн үчүн 0,09% өлчөмүндө туум эсептейт. Туум камсыздандыруу полиси сатып алынышы керек болгон айдан кийинки айдын биринчи күнүнөн баштап төлөө күнүн кошо алганда, ага чейин эсептелет;

- учурдагы ай үчүн же ишти жүзөгө ашыруу башталганга чейин;

- келечектеги мезгилдердин эсебине.

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомунун редакциясына ылайык)

50. Камсыздандыруу стажын калыбына келтирүүдө же камсыздандыруу төгүмдөрүн ыктыярдуу төлөөдө камсыздандыруу полистери жеке жактын иш жүзүндө жашаган жери боюнча айдагы календардык күндөрдүн санына сатып алынат. Мында орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнөн төлөнгөн учурда камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө үчүн жеке жактын иш жүзүндө жашаган жериндеги ошол райондогу (шаардагы) орточо айлык эмгек акы кабыл алынат.

Камсыздандыруу төгүмдөрүн, анын ичинде аларды мурдагы үч ай үчүн төлөгөн жеке жактар Мамлекеттик пенсиялык топтоо фондуна камсыздандыруу төгүмдөрүн учурдагы ай үчүн каалаган өлчөмдө, бирок иш жүзүндө жашаган ошол райондогу (шаардагы) орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнүн 2 пайызынан кем эмес ыктыярдуу төлөөгө укуктуу.

Чет өлкөдө эмгек ишин жүзөгө ашырган жеке жактар камсыздандыруу төгүмдөрүн ыктыярдуу төлөөдө камсыздандыруу полистерин айдагы календардык күндөрдүн санына карата сатып алат. Мында орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнөн төлөнгөн учурда, камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө үчүн өткөн календардык жылдагы республика боюнча орточо айлык эмгек акы алынат.

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 12-февралындагы № 95, 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомдорунун редакцияларына ылайык)

51. Юридикалык жакты түзбөстөн жеке ишкердик менен алектенген I жана II топтогу майыптар жана пенсионерлер, Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин 416-беренесинин 1-бөлүгүнүн 1-пунктуна, 423-беренесинин 1-бөлүгүнүн 1-пунктунун "а" пунктчасына 8, 13-бөлүктөрүнө жана 457-беренесине ылайык салык төлөөчү жеке ишкерлер тарабынан жалданган I жана II топтогу майыптар жана пенсионерлер камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөдөн бошотулат.

7-глава. Камсыздандыруу төгүмдөрүн, туумдарды жана айыптарды төлөө мөөнөтү

52. Камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр камсыздандыруу төгүмдөрү чегерилген айдан кийинки айдын 20сынан кечиктирбестен өткөн ай үчүн ай сайын (анын ичинде кызматкерлер үчүн) камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөшөт.

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 12-февралындагы N 95 токтомунун редакциясына ылайык)

53. (КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 12-февралындагы N 95 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

54. Жер үлүшүнө жана/же айыл чарба багытындагы жер участогуна же анын бир бөлүгүнө ээ, ошондой эле жер участокторун (үлүштөрүн) ижарага берген айыл чарба кооперативинин мүчөлөрү үчүн камсыздандыруу төгүмдөрү ижарачы тарабынан ушул жылдын 25-июлуна чейин бир жолу же 25-июлуна чейин жана 25-декабрына чейин бирдей үлүштөрдө төлөнөт.

55. Камсыздандыруу төгүмдөрү төлөөчүлөр тарабынан банк мекемелеринде же төлөм терминалы, Р08-терминал, электрондук акча, алыстан же аралыктан банктык тейлөө системасы жана башка түзүлүштөр аркылуу Бирдиктүү казыналык эсепке төлөнөт.

56. Камсыздандыруу төгүмдөрү МТПФга өзүнчө жана Кыргыз Республикасынын Бюджеттик классификациясынын төлөм коддоруна ылайык фонддор боюнча (МПТФдан тышкары) бөлүштүрүлбөстөн жалпы суммада төлөнөт.

8-глава. Жаңылыш түшкөн төлөмдөр боюнча иштөө тартиби

57. Төлөөчү 2019-жылдын 1-январына чейинки жаңылыш төлөмдөр боюнча кайрылганда ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмү төлөөчүдөн документтер менен кошо арызды кабыл алат жана арыз түшкөн күндөн кийинки күндөн тартып 2 (эки) жумуш күндүн ичинде коштомо кат менен жаңылыш түшкөн төлөмдөр боюнча иш жүргүзүү үчүн камсыздоочунун аймактык органына жиберет.

58. Ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмдөрү 2019-жылдын 1-январынан кийин түшкөн жаңылыш төлөмдөр менен иш жүргүзөт.

59. Жаңылыш төлөмдөр менен иш жүргүзүү үчүн төмөнкү документтер керек:

1) камсыздоочунун региондук органдарынын эсебине жаңылыш түшкөн акча каражаттарын кайтаруу жана/же эсепке алуу жөнүндө төлөөчүнүн арызы;

2) төлөм тапшырмасынын көчүрмөсү.

60. Ушул Нускаманын 2-пунктунун 31-пунктчасында көрсөтүлгөн учурларда жаңылыш төлөмдөрдү аныктоо боюнча иштин жыйынтыгы боюнча камсыздоочу же ыйгарым укуктуу орган зарыл болгон документтерди тиркеп төлөөчүнүн арызын каттаган күндөн баштап 5 (беш) жумуш күндүн ичинде төмөнкүдөй чечим кабыл алат:

1) жаңылыш түшкөн төлөмдөрдү тиешелүү бюджеттик классификация кодуна эсепке алуу жана эсепке алуудан баш тартуу жөнүндө;

2) мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрдү тиешелүү эсепке, төлөөчүнүн банктык эсебине кайтаруу же жаңылыш түшкөн төлөмдөрдү кайтаруудан баш тартуу жөнүндө.

61.  Ушул Нускаманын 61¹-пунктунда көрсөтүлгөн жокко чыгарылган камсыздандыруу полисин кошпогондо, электрондук камсыздандыруу полиси түзүлгөн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн төлөнгөн суммасы кайтарылбайт.

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомунун редакциясына ылайык)

61¹. Камсыздандырылган адамдын тандоосу боюнча майыптыгы боюнча пенсия алууга укугу жок (майып болгонго чейин камсыздандыруу стажы жок) майыптыгы бар адамдар же мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөдөн бошотулган майыптыгы бар адамдар тарабынан камсыздандыруу стажын калыбына келтирүү үчүн сатып алынган камсыздандыруу полиси жокко чыгарылууга тийиш.

Мында камсыздандыруу полиси жокко чыгарылгандан кийин төлөнгөн камсыздандыруу төгүмдөрү ашыкча төлөнгөн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммасы болуп эсептелет жана төлөөчүгө кайтарылууга тийиш.

Жокко чыгарылган камсыздандыруу полиси - бул расмий түрдө жараксыз деп таанылган жана камсыздандыруучу менен камсыздоочунун ортосунда мындан ары камсыздандыруу милдеттенмелерин жаратпаган камсыздандыруу полиси.

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомунун редакциясына ылайык)

9-глава. Ашыкча төлөнгөн төлөмдөр менен иштөө тартиби

62. Камсыздандыруу төгүмдөрүнүн, туумдардын жана айыптардын түшкөн суммалары менен эсептелген суммалардын ортосундагы оң айырма камсыздандыруу төгүмдөрүнүн, туумдардын жана айыптардын ашыкча төлөнгөн (өндүрүлгөн) суммасы катары таанылат.

63. Төлөөчү камсыздандыруу төгүмдөрүнүн, туумдардын жана айыптардын ашыкча төлөнгөн (өндүрүлгөн) суммасын эсепке алуу жана/же кайтаруу жөнүндө кайрылганда, төлөөчү 2019-жылдын 1-январына чейин камсыздоочунун региондук органдарында катталган учурда ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмү төлөөчүдөн арызды кабыл алат жана арыз түшкөн күндөн кийинки күндөн тартып 2 (эки) жумуш күндүн ичинде камсыздандыруучунун региондук органына ишти жүргүзүү жана 2019-жылдын 1-январына чейин төлөөчүнүн эсептешүүлөрүнүн толук берилиши жана камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөсү жөнүндө маалымат берүү үчүн суроо-талап жиберет.

64. Камсыздоочунун региондук органы суроо-талап түшкөн күндөн тартып 3 (үч) жумуш күнгө чейинки мөөнөттө ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүнө 2019-жылдын 1-январына чейин төлөөчү тарабынан эсептешүүлөрдүн толук берилиши жана камсыздандыруу төгүмдөрүнүн төлөнүшү жөнүндө маалымат берет.

65. Ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмдөрү камсыздоочунун региондук органынан ашыкча төлөнгөн суммалары бар төлөөчү боюнча маалымат алганда 2019-жылдын 1-январынан баштап эсептешүүлөрдүн берилишинин жана камсыздандыруу төгүмдөрүнүн төлөнүшүнүн толуктугу боюнча иш жүргүзөт жана кароонун жыйынтыгы боюнча камсыздоочунун региондук органынан суроо-талапка жооп келип түшкөн күндөн тартып 5 жумуш күндүн ичинде камсыздандыруу төгүмдөрүнүн, туумдардын жана айыптардын ашыкча төлөнгөн суммаларын эсепке алуу жана/же кайтарып берүү же баш тартуу жөнүндө чечим кабыл алат.

66. Ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмдөрү 2019-жылдын 1-январынан тартып катталган төлөөчүлөр боюнча ашыкча төлөнгөн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн, туумдардын жана айыптардын суммалары менен иш алып барат.

Камсыздандыруу төгүмдөрүнүн, туумдардын жана айыптардын ашыкча төлөнгөн суммасын эсепке алуу же кайтарып берүү төлөөчүнүн арызы боюнча төлөөчүнүн учурдагы эсепке алынган жери боюнча же төлөгөн жери боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмү тарабынан эсепке алуу же кайтарып берүү жөнүндө арыз түшкөн күндөн кийинки 10 (он) жумуш күндүн ичинде жүргүзүлөт.

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 12-февралындагы № 95 токтомунун редакциясына ылайык)

66-1. Камсыздандыруу төгүмдөрү, туумдар жана айыптар боюнча аткарылбаган милдеттенмелер келип чыкканда төлөөчүнүн камсыздандыруу төгүмдөрү, туумдар жана айыптар боюнча ашыкча төлөнгөн суммалары болгон учурда, көрсөтүлгөн ашыкча төлөнгөн суммаларды милдеттенмелердин эсебине эсепке алуу ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмү тарабынан камсыздандыруу төгүмдөрү, туумдар жана айыптар боюнча аткарылбаган милдеттенме келип чыккан датага карата өз алдынча, андан ары төлөөчүгө эсепке алуу жүргүзүлгөн күндөн тартып 10 календардык күндүн ичинде кабарлоо менен жүзөгө ашырылат.

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 12-февралындагы № 95 токтомунун редакциясына ылайык)

10-глава. Камсыздандыруу төгүмдөрүнүн туура эсептелиши, өз убагында төлөнүшү үчүн жоопкерчилик

67. Камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр камсыздандыруу төгүмдөрүнүн, ошондой эле социалдык камсыздандыруу каражаттарынын эсебинен жүргүзүлгөн төлөмдөрдүн туура эсептелиши, толук көлөмдө өз убагында төлөнүшү үчүн Кыргыз Республикасынын Бузуулар жөнүндө кодексине жана "Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ылайык жоопкерчилик тартышат.

68. Толук же туура эмес маалыматтар деп төмөнкүлөр эсептелет: ИСНдин, камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчү катарында каттоо номеринин, ЭТФнын, төлөнгөн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммаларынын жоктугу же анык эместиги, камсыздандырылган адамдын жеке идентификациялык номери жөнүндө маалыматтардын жоктугу же анык эместиги (анын каталыгы же башка камсыздандырылган адамдын номерин көрсөтүү), эмгек акысынын суммаларынын жана камсыздандыруу стажы мезгилинин дал келбегендиги, эмгек акы төлөө фондунун отчеттук маалыматтар менен дал келбегендиги.

69. Камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөө боюнча карыздар болсо жана/же тартип бузуулар аныкталса ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмү төлөөчүгө карыздар жана/же тартип бузуулар аныкталган датадан тартып 5 (беш) жумуш күндөн кеч эмес мөөнөттө ыйгарым укуктуу орган бекиткен форма боюнча чечимди жиберет.

70. Камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөнүн белгиленген мөөнөтү бүткөндө ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган камсыздандыруу төгүмдөрү эсептелген айдан кийинки айдын 20сынан кечиктирбестен, кийинки күндөн тартып жана төлөгөн күндү кошо алганда, мурдагы мезгил үчүн эсептелген камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча карыздардын суммасына 0,09% өлчөмүндө туум эсептейт.

Мисалы, эгерде төлөө мөөнөтү 20-июнга чейин болсо, төлөмдөр 25-июнда төлөнсө, анда туумдар 5 күн үчүн (21-июндан тартып 25-июнду кошо алганда) эсептелет.

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 12-февралындагы № 95 токтомунун редакциясына ылайык)

71. Туумдун суммалары ар бир төлөөчү боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын автоматташтырылган системасында мөөнөтү өткөн төлөмдүн ар бир күнү үчүн эсептелет.

72. 2019-жылдын 1-январына чейинки мезгилге туумдар камсыздоочу тарабынан 6-тиркемеге ылайык эсептелет жана ыйгарым укуктуу органга сальдо жиберилет.

Ушул Нускаманын 29-пунктунда көрсөтүлгөн камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөргө туум юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбалар, жер үлүшүнө жана/же участогуна же анын бөлүгүнө ээ болгон, бирок дыйкан (фермердик) чарбанын мүчөсү болуп саналбаган жеке жактар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн маалыматтык эсебинин (эсептешүү ведомосту) жыйынтыгы боюнча камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча карыздары түзүлгөндө эсептелет.

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 15-июлундагы № 413 токтомунун редакциясына ылайык)

73. Ушул Нускаманын 29-пунктунда көрсөтүлгөн төлөөчүлөр үчүн маалыматтык эсеп берүү мөөнөтү Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин 384-беренесине ылайык белгиленет.

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 15-июлундагы № 413 токтомунун редакциясына ылайык)

74. "Эмгек акы" жана "Социалдык фондго чегерүүлөр" беренелери боюнча республикалык бюджеттен өз убагынан кечиктирип жана толук эмес каржылоо болгон учурда уюмдарга жана мекемелерге камсыздандыруу төгүмдөрүн өз убагында төлөбөгөндүгү үчүн туумдар эсептелбейт.

75. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча эсептешүү ведомосттору 21инен кийин берилгенде, ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмдөрү 22синен баштап Кыргыз Республикасынын Укук бузуулар кодексине ылайык айып салат.

76. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик социалдык камсыздандыруу чөйрөсүндөгү мыйзамдарында белгиленген мөөнөттө 2021-жылдын 1-апрелине чейинки отчеттук мезгилдер үчүн эсептешүү ведомосттору календардык жыл ичинде эки жолудан ашык берилбеген (же кечиктирилген) учурда ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмү төлөөчүгө кийин кайра эсептөө менен мурдагы отчеттук мезгил үчүн түзүлгөн төлөмдөрдүн суммасынын 25 пайыз өлчөмүндө айып эсептейт.

77. Камсыздоочу тарабынан Кыргыз Республикасынын мамлекеттик социалдык камсыздандыруу чөйрөсүндөгү мыйзамдарында белгиленген мөөнөттө эсептешүү ведомостгорун бербегендиги (же кечиктиргендиги) үчүн айып төлөөчүлөргө 2019-жылдын 1-январына чейинки отчеттук мезгилдер үчүн эсептешүү ведомостторун тапшырганда эсептелет.

78. Ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмдөрү төлөөчүнүн арызынын негизинде камсыздандыруу төгүмдөрү, туумдар жана айыптар боюнча карыздар жөнүндө маалымат берет.

79. Карыздардын абалы жөнүндө ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган бекиткен форма боюнча арыз берилген датада маалымдалат.

80. Ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмү карыздардын абалы жөнүндө маалыматты төлөөчүгө арыз бергенден тартып 3 жумуш күндөн кечиктирбестен берет.

11-глава. Кыргыз Республикасы катышуучу болуп саналган эл аралык макулдашуулардын жана келишимдердин ченемдерин колдонуу

81. Евразия экономикалык бирлигине (мындан ары - ЕАЭБ) мүчө мамлекеттердин, Түркия Республикасынын, Кытай Эл Республикасынын жарандары болуп саналган жалданма кызматкерлер үчүн камсыздандыруу төгүмдөрү камсыздандыруучу тарабынан Кыргыз Республикасынын жарандары үчүн белгиленген тиешелүү категориялар боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин ставкалары боюнча эсептелет жана төлөнөт.

Пенсионерлер жана майыптар үчүн каралган камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин ставкалары ЕАЭБге мүчө мамлекеттердин эмгекчилерин пенсиялык камсыздоо жөнүндө макулдашууга, Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен Түркия Республикасынын Өкмөтүнүн ортосундагы Социалдык камсыздоо жөнүндө келишимге, Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети менен Кытай Эл Республикасынын Өкмөтүнүн ортосундагы Социалдык камсыздандыруу жөнүндө макулдашууга ылайык Кыргыз Республикасынын мыйзамдары боюнча пенсионер же майып болгон ЕАЭБге мүчө мамлекеттердин, Түркия Республикасынын, Кытай Эл Республикасынын жарандарынан тышкары, ЕАЭБге мүчө мамлекеттердин, Түркия Республикасынын, Кытай Эл Республикасынын жарандары болуп саналган жалданма кызматкерлерге карата колдонулбайт.

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомунун редакциясына ылайык)

82. Түркия Республикасынын жарандары Социалдык фондго камсыздандырылган адам Түркия Республикасынын мыйзамдарына баш ийе тургандыгын ырастаган Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен Түркия Республикасынын Өкмөтүнүн ортосундагы Социалдык камсыздоо жөнүндө келишимди ишке ашыруу боюнча Административдик макулдашууга ылайык формаларды бергенде камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөдөн бошотулууга тийиш:

1) жалданып же өз атынан автомобиль, темир жол, аба же деңиз транспорту менен жүргүнчүлөрдү же товарларды эл аралык транспорт ташууларын жүргүзгөн жана Кыргыз Республикасынын аймагында катталган кеңсеси бар Түркия Республикасынын ишканаларынын кызматкерлеринин ичинен камсыздандырылган адам;

2) Кыргыз Республикасынын аймагында негизделген Түркия Республикасынын ишканасынын филиалында же туруктуу өкүлчүлүгүндө ишке орношкон камсыздандырылган адам;

3) дипломатиялык өкүлчүлүктүн кызматкери же консулдук мекеменин кызматкери болгон камсыздандырылган адам, ошондой эле Түркия Республикасынын миссиясынын же консулдуктарынын кызмат адамдарында жеке кызмат кылуу үчүн жергиликтүү деңгээлде жалданган тейлөөчү персонал тийиштүү формаларды толтуруу жолу менен өлкөлөрдүн биринин мыйзамдарын тандоого укуктуу;

4) Түркия Республикасынын иш берүүчүсү тарабынан Кыргыз Республикасына (же Кыргыз Республикасынан Түркия Республикасына) 24 (жыйырма төрт) айдан ашпаган мезгилге, ошол эле иш берүүчүнүн кызматкери статусун сактоо шарты менен жөнөтүлгөн адам;

5) 24 (жыйырма төрт) айдан ашпаган мезгилге убактылуу иштерди аткаруу үчүн тараптардын биринин аймагында өз алдынча иштеген адам.

Ушул пункттун 4 жана 5-пунктчаларында көрсөтүлгөн мезгил мамлекеттик социалдык камсыздандыруу маселелери боюнча тараптардын ыйгарым укуктуу органдары же компетенттүү мекемелери менен алдын ала макулдашуу боюнча жалпысынан 60 (алтымыш) айга чейин узартылышы мүмкүн.

83. Кытай Эл Республикасынын жарандары Социалдык фондго камсыздандырылган адам Кытай Эл Республикасынын мыйзамдарына баш ийе тургандыгын ырастаган Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети менен Кытай Эл Республикасынын Өкмөтүнүн ортосундагы Социалдык камсыздандыруу жөнүндө макулдашууну ишке ашыруу боюнча Административдик макулдашууга ылайык макулдашылган сертификаттарды бергенде камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөдөн бошотулууга тийиш:

1) Кытай Эл Республикасында коммерциялык ишканасы бар иш берүүчү тарабынан Кытай Эл Республикасынын аймагында жалданган жана ошол иш берүүчү тарабынан Кыргыз Республикасынын аймагына ушул иш боюнча жалданып, бул иш берүүчүгө кызмат көрсөтүү үчүн 24 айдан ашпаган мезгилге жөнөтүлгөн адам;

2) 24 айдан ашпаган мезгилге убактылуу иштерди аткаруу үчүн Кытай Эл Республикасынын аймагынан Кыргыз Республикасынын аймагына барып өз алдынча иштеген адам;

3) Кытай Эл Республикасынын ишканасынын кызматкерлеринин ичинен жалданып же өз атынан автомобиль, темир жол, аба же деңиз транспорту менен жүргүнчүлөрдү же жүктөрдү эл аралык транспорт ташууларын жүргүзгөн жана Кыргыз Республикасынын аймагында катталган кеңсеси бар адам;

4) Кыргыз Республикасынын аймагында негизделген Кытай Эл Республикасынын ишканасынын филиалында же туруктуу өкүлчүлүгүндө ишке орношкон адам;

5) Кыргыз Республикасынын аймагына жөнөтүлгөн Кытай Эл Республикасынын мамлекеттик кызматчылары жана ошондой деп эсептелген адамдар.

Ушул пункттун 1, 2-пунктчаларында көрсөтүлгөн мезгил мамлекеттик социалдык камсыздандыруу маселелери боюнча тараптардын ыйгарым укуктуу же компетенттүү органдары менен алдын ала макулдашуу боюнча жалпысынан 60 айга чейин узартылышы мүмкүн.

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомунун редакциясына ылайык)

Форма

Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча ЭСЕПТЕШҮҮ ВЕДОМОСТУ

(КР Министрлер Кабинетинин 2026-жылдын 21-июлундагы № 500 токтомунун редакциясына ылайык)

Отчеттук мезгил 20____-жылдын "___" ________________

Отчет берилген дата 20____-жылдын "___" ________________

Иш менен камсыз болуу жана эмгек акы жөнүндө билдирүү

Эскертүү:

1) кызматкерлердин категориясы:

001 - негизги кызматкер;

100 - I-II топтогу майып;

009 - угуусу боюнча III топтогу майып;

010 - чет өлкөлүк жаран (өлкө);

101 - УАМС катышуучусу;

102 - УАМСтын майыбы жана ага теңештирилген адам;

003 - пенсионер;

103 - жеке ишкер;

104 - ижарага берүүчү;

105 - гонорарлар, сый акылар;

106 - кенже тейлөөчү персонал;

107 - кенже тейлөөчү персоналдын пенсионерлери;

018 - КТП I-II топтогу майып;

019 - КТП угуусу боюнча III топтогу майып;

021 - КТП УАМСтын майыбы жана ага теңештирилген адам;

204 - жеткирүү кызматынын кызматкери;

205 - турак жай менчик ээлеринин шериктештигинин пенсионери;

206 - КТП турак жай менчик ээлеринин шериктештигинин пенсионери;

020 - эмгек мигранттары;

2) тизмелердин коддору:

007 - № 1 тизме;

006 - № 2 тизме.

Эгерде кызматкер № 1 же № 2 тизмеге кирбесе, код көрсөтүлбөйт;

3) бийик тоолуу жана алыскы райондордун коддору:

500 - бийик тоолуу;

501 - алыскы райондор.

Форма

Юридикалык жакты түзбөстөн дыйкан (фермердик) чарба, жер үлүшүнө жана/же участогуна же анын бир бөлүгүнө ээ болгон, бирок дыйкан (фермердик) чарбанын мүчөсү болбогон жеке жактар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн МААЛЫМАТТЫК ЭСЕБИ

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 15-июлундагы № 413 токтомунун редакциясына ылайык)

Форма

Юридикалык жакты жана жеке жактарды түзбөстөн, жер үлүшүнө жана/же участогуна же анын бир бөлүгүнө ээ болгон, бирок дыйкан (фермердик) чарбанын мүчөсү болбогон дыйкан (фермердик) чарба үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн маалыматтык эсеби

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 15-июлундагы № 413 токтомунун редакциясына ылайык)

⎕ Баштапкы

⎕ Такталган

2019-жылдан тартып 2025-жылдын июнуна чейин эсептөө үчүн