Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөөнүн жана төлөөнүн тартиби жөнүндө нускама

1-глава. Жалпы жоболор

1. Ушул Нускамада камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөөнүн, төлөөнүн жана эсепке алуунун, ошондой эле мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча отчетторду түзүүнүн тартиби аныкталат.

2. Ушул Нускамада төмөнкүдөй түшүнүктөр жана аныктамалар колдонулат:

1) камсыздоочунун алыш-бериш эсеби - Бирдиктүү казыналык эсептеги камсыздандыруу төгүмдөрүн, туумдарды жана айыптык санкцияларды чегерүү үчүн арналган эсеп.

2) (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

3) кошумча эмгек акы төлөө фонду - иш жүзүндө иштеген күндөрүнүн санына жараша өткөн календардык жылда республиканын райондорунда жана шаарларында белгиленген орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнүн 60 пайызына чейин кошумча эсептелген сумма;

4) камсыздандырылган адам - анын пайдасына мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жүргүзүлгөн жеке жак;

5) эмгек акы - татаалдыгына, санына, сапатына жана шарттарына жараша эмгеги үчүн сый акы (ордун толтуруу), ошондой эле компенсациялоочу жана дем берүүчү мүнөздөгү төлөмдөр. Эмгек акыга карата эсептелген райондук коэффициенттен сырткары, үстөк акы жана кошумча акы түрүндө компенсациялоочу жана дем берүүчү мүнөздөгү төлөмдөр кызматтык (тарифтик) маянага карата абсолюттук чоңдукта же пайыздарда белгиленет;

6) камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча карыз - мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жөнүндө мыйзамдарда белгиленген мөөнөттө төлөнбөгөн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммасы;

7) туумдар жана айыптар боюнча карыз - мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жөнүндө мыйзамдарга ылайык эсептелген туумдардын жана айыптардын төлөнбөгөн суммалары;

8) жер үлүшү - менчик укугу күбөлүк менен ырасталган Кыргыз Республикасынын жаранына жер-агрардык реформанын жүрүшүндө акысыз менчикке берилген айыл чарба багытындагы (чарба жерлер боюнча) жер участогу;

9) жер пайдалануучу - жер участогун пайдалануу укугу мөөнөтсүз (мөөнөтүн көргөзбөстөн) же мөөнөттүү (убактылуу) пайдаланууга берилген, өткөрүлүп берилген же өткөн жеке же юридикалык жак;

10) чет өлкөлүк жаран - Кыргыз Республикасынын жараны болуп саналбаган жана кайсыл бир чет мамлекеттин жарандыгына таандык экендигин далилдей алган адам;

11) жарандыгы жок адам - Кыргыз Республикасынын жараны болуп саналбаган жана кайсыл бир чет мамлекеттин жарандыгына таандык экендигин далилдей албаган адам;

12) эл аралык уюм - мамлекет аралык, өкмөт аралык уюм, ошондой эле өзүнүн уставдык ишин кеминде эки мамлекеттин аймагында ишке ашырган (расмий өкүлчүлүктөрү же алар тарабынан уюштурулган уюмдары бар) коммерциялык эмес уюм;

13) эмгек акы төлөө - иш берүүчү тарабынан мыйзамдарга, башка ченемдик укуктук актыларга, жамааттык келишимдерге, макулдашууларга, ички ченемдик актыларга жана эмгек келишимдерине ылайык эмгеги үчүн кызматкерлерге төлөмдөрдү белгилөөнү жана жүргүзүүнү камсыз кылуу менен байланышкан мамилелердин системасы;

14) камсыздандыруу төгүмдөрү, туумдар жана айыптар боюнча ашыкча төлөмдөр - ашыкча төлөнгөн (өндүрүлгөн) камсыздандыруу төгүмдөрүнүн, туумдардын жана айыптардын суммалары;

15) жекече эсепке алуу - мамлекеттик социалдык камсыздандыруу максатында ар бир камсыздандырылган адам жөнүндө маалыматтарды жекече эсепке алууну уюштуруу жана жүргүзүү;

16) идентификациялык жеке номер (мындан ары - ИЖН) - калкты каттоо чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын ыйгарым укуктуу мамлекеттик органы тарабынан Кыргыз Республикасынын жарандарына, чет өлкөлүк жарандарга жана жарандыгы жок адамдарга бир жолу ыйгарылуучу жана күбөлөрдүн, жабырлануучулардын жана жазык сот өндүрүшүнүн башка катышуучуларынын укуктарын коргоо жөнүндө мыйзамдарда каралган учурлардан тышкары, ошол адамдарда өмүр бою өзгөрүүсүз сакталуучу жеке номер;

17) мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр (мындан ары - камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр):

- юридикалык жактар, анын ичинде уюштуруу-укуктук түрүнө жана менчик түрүнө карабастан чет өлкөлүк жактар, алардын өзүнчө турган бөлүмдөрү (филиалдары жана өкүлчүлүктөрү);

- дыйкан (фермердик) чарбалар - юридикалык жак статусуна ээ же болбосо өз ишин юридикалык жакты түзбөстөн жүзөгө ашырган, иши басымдуу түрдө айыл чарба продукциясын биргеликте өндүргөн бир үй-бүлө мүчөлөрүнүн, тууган-туушкандардын жана башка адамдардын жеке эмгегине негизделген өз алдынча чарба жүргүзүүчү субъект, ал дыйкан чарбасынын мүчөлөрүнө менчик укугунда таандык болгон же пайдаланууга (ижарага) алынган жер участогуна же башка мүлккө негизделет;

- жеке ишкерлер жана жеке жактар:

жеке ишкер - патенттик негиздеги ишти кошуп алганда, уюм түзбөстөн ишкердик жүргүзгөн жеке адам;

жеке жактар:

Кыргыз Республикасынын жараны;

Кыргыз Республикасынын аймагында дайыма же убактылуу жашаган чет өлкөлүк жаран;

жарандыгы жок адам - кандайдыр бир мамлекеттин жарандыгына (букаралыгына) таандык экендигин далилдей албаган адам;

18) жер участогуна болгон укук - жер участогуна менчик укугу же жер участогун мөөнөтсүз (мөөнөтүн көргөзбөстөн) же мөөнөттүү (убактылуу) пайдалануу укугу;

19) текстиль жана тигүү өндүрүшүнүн кызматкерлери - ишинин түрү Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан бекитилүүчү "Экономикалык иштин түрлөрү" Кыргыз Республикасынын мамлекеттик классификаторунун "СВ" секциячасынын 13 жана 14-бөлүмдөрүнө ылайык келген кызматкерлер;

20) кооперативдин кызматкери - тийиштүү адистиги, квалификациясы же кызмат орду боюнча кооперативде иштөөгө тартылган жеке адам;

21) иш берүүчү - кызматкер менен эмгектик мамиле түзгөн жеке адам же юридикалык жак (уюм);

22) кызматкер - иш берүүчү менен эмгектик мамиле түзгөн жеке адам;

23) камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөрдүн айрым категориялары үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө үчүн колдонулган орточо айлык эмгек акынын өлчөмү - Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети тарабынан белгиленген өткөн календардык жылда республиканын райондорунда жана шаарларында түзүлгөн орточо айлык эмгек акынын өлчөмү;

24) мамлекеттик социалдык камсыздандыруу органдарында каттоо - жеке жана юридикалык жактарды мамлекеттик каттоого алган мамлекеттик органдардын маалыматынын негизинде камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр катары мамлекеттик социалдык камсыздандыруу органдарында мамлекеттик социалдык камсыздандыруунун субъекттерин эсепке алуу;

25) камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүнүн каттоо номери - камсыздоочунун автоматташтырылган системасында автоматтык түрдө түзүлүүчү, мамлекеттик социалдык камсыздандыруу органдарында каттоо жол-жобосун жүргүзүү учурунда камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүгө ыйгарылуучу номер;

26) камсыздандыруу төгүмү - камсыздандыруучу же камсыздандырылган адам камсыздоочуга төлөөгө милдеттүү болгон мамлекеттик социалдык камсыздандыруу үчүн акы;

27) камсыздоочу - мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жана пенсия менен камсыз кылуу чөйрөсүндө мамлекеттик саясат жүргүзгөн жана башкарууну жүзөгө ашырган Кыргыз Республикасындагы мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жана пенсия менен камсыз кылуу системасынын аткаруучу органы;

28) камсыздандыруучу - жарандарды эмгек келишимдери (контракттар) боюнча жалдаган жарандар, юридикалык жактар (менчигинин түрүнө жана ишинин түрүнө карабастан ишканалар, уюмдар, мекемелер жана башка чарба жүргүзүүчү субъект) жана алардын өзүнчө турган бөлүмдөрү (филиалдары, өкүлчүлүктөрү), жеке жактар, анын ичинде чет өлкөлүк юридикалык жана жеке жактар, ошондой эле Кыргыз Республикасынын аймагында өзүнүн ишин жүзөгө ашырып жаткан эл аралык уюмдар, дипломатиялык мекемелер жана өкүлчүлүктөр;

29) (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

30) айыл чарба кооперативи - кооперативдин мүчөлөрүнүн экономикалык жана башка керектөөлөрүн канааттандыруу максатында акчалай баага ээ болгон мүлктүк үлүштүк мүчө акыларын бириктирүүгө негизденген, биргелешкен өндүрүштүк же башка чарбалык иш үчүн мүчөлүктүн негизиндеги айыл чарба товарларын өндүрүүчүлөрдүн ыктыярдуу бирикмеси;

31) камсыздандыруу полиси - жеке жак, жеке ишкер тарабынан белгилүү өлчөмдө жана белгилүү мезгил үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөгөндүгү жөнүндө документ (мындан ары - камсыздандыруу полиси);

32) камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифи - бардык негиздер боюнча эмгек акыга (кирешеге) пайыздарда же төлөөчүлөрдүн айрым категориялары үчүн туруктуу өлчөмдөрдө эсептелген камсыздандыруу төгүмдөрүнүн өлчөмү;

33) жаңылыш түшкөн төлөмдөр - камсыздоочунун алыш-бериш эсебине түшкөн төмөнкү төлөмдөр:

- эгерде Бирдиктүү казыналык эсеп жана/же Кыргыз Республикасынын Социалдык фонддун алыш-бериш эсеби төлөөчү катталган ыйгарым укуктуу органдын каттоосу менен дал келбесе;

- түшкөн суммалардын камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча бюджеттик классификациянын төлөм коду төлөөчүнүн милдеттенмелери менен дал келбесе;

- банк төлөм документин жаңылыш аткаргандыгынын натыйжасында;

33¹) такталбаган төлөмдөр - камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча бюджеттик классификациянын коду туура эмес көрсөтүлгөн, бирок төлөмдүн дайындалышы көрсөтүлгөн камсыздоочунун алыш-бериш эсебине түшкөн (эмгек акы, салык төлөмдөрү ж.б.) төлөмдөр;

3З²) аныкталбаган төлөмдөр - төлөөчүнүн СИНи көрсөтүлбөгөн же туура эмес көрсөтүлгөн камсыздоочунун алыш-бериш эсебине түшкөн төлөмдөр;

35) кооперативдин мүчөсү - Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында жана кооперативдин уставында каралган тартипте өзүнүн материалдык жана башка керектөөлөрүн канааттандыруу максатында кооперативге кирген жеке адам;

36) эмгек акы төлөө фонду (мындан ары - ЭТФ) - татаалдыгына, санына, сапатына жана шарттарына жараша эмгеги үчүн берилүүчү сый акы (ордун толтуруу), дем берүүчү жана компенсациялоочу мүнөздөгү (анык ичинде бир жолку берилүүчү сый акылар), ошондой эле подряд келишимдери, тапшырмалар боюнча аткарылган иш үчүн ар кандай төлөмдөр жана аткарылган иш үчүн төлөнгөн автордук гонорарлар;

37) электрондук камсыздандыруу полиси - жеке жак, жеке ишкер тарабынан белгилүү өлчөмдө жана белгилүү бир мезгилге камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөгөндүгү жөнүндө ыйгарым укуктуу органдын веб-сайты аркылуу алынган электрондук документ.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 , 2023-жылдын 24-июлундагы № 373 токтомдорунун редакцияларына ылайык)

2-глава. Юридикалык жактар, ошондой эле аларда иштеген жеке жактар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөөнүн жана төлөөнүн тартиби

3. Дипломатиялык кызматтын кызматкерлерине жана тышкы иштер чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган тарабынан чет өлкөгө узакка созулган командировкага жиберилген Кыргыз Республикасынын чет өлкөдөгү мекемелеринин кызматкерлерине, жүргөн мамлекетинде жалдоого алынган Кыргыз Республикасынын жарандары болгон Кыргыз Республикасынын чет өлкөдөгү мекемелеринин башка кызматкерлерине камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө жана төлөө тышкы иштер чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган тарабынан камсыздандыруу төгүмдөрүн башкаруу чөйрөсүндө ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүндө катталган жери боюнча жүргүзүлөт.

4. Камсыздандыруу төгүмдөрүнүн өлчөмү тышкы иштер чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органдын борбордук аппаратынын кызматкерлеринин улуттук валютадагы эмгек акысына, ал эми чет өлкөдөгү мекемелердин башчылары үчүн - тышкы иштер чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органдын жетекчисинин орун басарынын эмгек акысына жараша аныкталат.

5. Кыргыз Республикасынын министрликтеринин жана ведомстволорунун чет мамлекеттердеги жана дипломатиялык кызмат органдарынын системасына кирбеген эл аралык уюмдардын алдындагы өкүлчүлүктөрүнүн кызматкерлерине камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө жана төлөө өкүлчүлүк түзгөн министрлик жана ведомство тарабынан камсыздандыруу төгүмдөрүн башкаруу чөйрөсүндө ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүндө жүргүзүлөт.

6. Дипломатиялык кызматынын кызматкерлерин жана тышкы иштер чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган тарабынан чет өлкөгө узакка созулган командировкага жиберилген Кыргыз Республикасынын чет өлкөдөгү мекемелеринин кызматкерлерин, чет өлкөдөгү Кыргыз Республикасынын мекемелерине Кыргыз Республикасынын жарандарынын ичинен жалдоого алынган, ошондой эле чет мамлекеттердеги жана эл аралык уюмдардын алдындагы дипломатиялык кызмат органдарынын системасына кирбеген Кыргыз Республикасынын мамлекеттик органдарынын өкүлчүлүктөрүнүн башка кызматкерлерин медициналык камсыздандыруу барган өлкөсүндө республикалык бюджеттин каражаттарынан ишке ашырылат.

7. Кыргыз Республикасынын чет өлкөдөгү мекемелери тарабынан жүргөн өлкөсүндө жалдоого алынган чет өлкөлүк жарандардын пайдасына эсептелген төлөмдөрдөн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн өлчөмү тышкы иштер чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органдын кызматкерлеринин улуттук валютадагы эмгек акысына жараша аныкталат.

8. Эл аралык финансылык уюмдар каржылаган өнүктүрүү долбоорлоруна катышкан субъекттер тарабынан камсыздандыруу төгүмдөрү милдеттүү тартипте эсептелет жана төлөнөт. Аталган уюмдардын иши кредиттин же бөлүнгөн гранттын каражаттарынын эсебинен жүргүзүлөт, бирок аларды камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөө үчүн пайдаланууга мүмкүн болбогон шарттар иш берүүчүнү же кызматкерди камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөдөн бошотпойт, анткени камсыздандыруу төгүмдөрү кредиттин каражаттарына эмес, кошо каржылоо булагынан эмгек акы фондуна эсептелет.

9. Кыргыз Республикасында туруктуу же убактылуу жүргөн же башка мамлекетте жашаган, бирок Кыргыз Республикасында катталган юридикалык жак менен эмгек мамиледе турган чет өлкөлүк жарандардын жана жарандыгы жок адамдардын же жеке ишкердик иш, жеке эмгек ишмердүүлүгү менен алектенген чет өлкөлүк жарандардын - кызматкерлердин пайдасына камсыздандыруу төгүмдөрү Кыргыз Республикасынын жарандары үчүн белгиленген тийиштүү категориялар боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин ставкалары боюнча эсептелет жана төлөнөт.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 токтомунун редакциясына ылайык)

10. Иш берүүчү тарабынан ар бир кызматкер үчүн төлөнүүчү камсыздандыруу төгүмдөрүнүн ар айлык өлчөмү төлөөчүлөрдүн төмөнкү категориялары үчүн өткөн календардык жылда райондо же шаарда түзүлгөн орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнүн 60 пайызынан эсептелген суммадан аз болушу мүмкүн эмес:

- уюштуруу-укуктук формасына жана менчигинин түрүнө карабастан юридикалык жактар, алардын өзүнчө турган бөлүмдөрү (филиалдары жана өкүлчүлүктөрү), ошондой эле аларда иштеген жеке жактар үчүн;

- чакан жана орто ишкердик субъекттер, анын ичинде юридикалык жакты түзүп иштеп жаткан дыйкан (фермердик) чарбалар, катары менен келген акыркы 12 айда түшкөн каражатынын жыйынды көлөмү 8000000 сомдон ашпаган, ага барабар же андан ашкан, бирок 30000000 сомдон ашпаган сумманы түзгөн жана 5 же андан көп жалданган кызматкерлери бар жеке ишкерлер үчүн;

- жалданма кызматкерлердин эмгегин пайдаланган жеке ишкерлер үчүн (текстиль жана тигүү өндүрүшүндө иштеген жалданма кызматкерлерди жана Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин 423-беренесинин 1-бөлүгүндөгү 1-пунктунун "а" пунктчасына, 8, 13-бөлүктөрүнө ылайык салык төлөөчү жеке ишкерлер тарабынан жалданган жалданма кызматкерлерди кошпогондо);

- Кыргыз Республикасы катышуучу болуп саналган, мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге ылайык түзүлгөн уюмдар жана эл аралык долбоорлордо иштеген адамдар, ошондой эле жумуштарды/кызмат көрсөтүүлөрдү аткаруучулар үчүн жумуштарды/кызмат көрсөтүүлөрдү заказ берүүчүлөр үчүн.

Бул пункттун колдонулушу уюштуруу-укуктук формасына жана менчигинин түрүнө карабастан юридикалык жактардын кенже тейлөөчү персоналына, ошондой эле төмөнкү ишканаларга жана уюмдарга жайылтылбайт:

- каржылоо көлөмүнө карабастан мамлекеттик бюджеттен каржылануучу уюмдарга;

- мамлекеттик ишканаларга, уюмдарга жана мекемелерге;

- мамлекеттик окуу жайларга жана алар тарабынан уюштурулган юридикалык жак статусуна ээ болгон өз алдынча окуу бөлүмдөрүнө жана филиалдарына;

- социалдык камсыздандыруу каражаттарынан каржылануучу уюмдарга;

- Кыргыз азиздер жана дүлөйлөр коомунун ишканаларына, мекемелерине жана уюмдарына;

- коммерциялык эмес кооперативдерге, коомдук фонддорго, коомдук бирикмелерге, турак жай менчик ээлеринин шериктештиктерине (анын ичинде үй башкармалыктарына), диний уюмдарга;

- эмгек акы төлөө фондунан камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөгөн айылдык товар өндүрүүчүлөргө.

(КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 18-майындагы № 268 , 2023-жылдын 24-июлундагы № 373 токтомдорунун редакцияларына ылайык)

11. Эгерде камсыздандыруу төгүмдөрүнүн ар айлык өлчөмү орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнүн 60 пайызынан эсептелген суммадан аз болсо, анда иш берүүчү тарабынан кызматкер үчүн камсыздандыруу төгүмдөрү кошумча эмгек акы төлөө фондунан иш берүүчү үчүн белгиленген тариф боюнча, бирок орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнүн 60 пайызынан эсептелген суммадан кем эмес эсептелет жана төгүлөт, мында кызматкер үчүн белгиленген камсыздандыруу төгүмдөрү иш берүүчү тарабынан иш жүзүндө эсептелген эмгек акыдан чегерилет, кармалат жана төгүлөт.

Эгерде иш жүзүндө иштеген күндөрдүн саны отчеттук айдагы календардык жумуш күндөрдүн санына барабар болсо, камсыздандыруу төгүмдөрү төмөнкүдөй эсептелет:

1-мисал:

Иш жүзүндөгү эмгек акы 10500 (он миң беш жүз) сомду түзөт, 2021-жылы Бишкек шаары боюнча орточо айлык эмгек акы 23085 (жыйырма үч миң сексен беш) сомду түздү, иш берүүчү тарабынан камсыздандыруу төгүмдөрү чегериле турган белгиленген эмгек акы орточо айлык эмгек акынын 60%ын 13851 (он үч миң сегиз жүз элүү бир) сомду түзөт, 10500 (он миң беш жүз) сом 13851 (он үч миң сегиз элүү бир) сомдон аз болгондуктан, кошумча ЭТФ эсептелет:

Кошумча ЭТФ 13851 - 10500 = 3351 сом;

иш берүүчү: 13851 х 17,25% = 2389,30 сом;

кызматкер: 10500 х 10% = 1050 сом

2-мисал:

Эгерде иш жүзүндө иштеген күндөрдүн саны отчеттук айдагы календардык иш күндөрдүн санынан аз болгон учурларда (өргүү, ооруп калуу, жумушка кабыл алуу же жумуштан бошоо ж.б.) камсыздандыруу төгүмдөрү төмөнкүдөй эсептелет:

Иш жүзүндөгү орточо бир күндүк эмгек акы аныкталат: Бишкек шаары боюнча түзүлгөн орточо айлык эмгек акынын 60%ын бир айдагы күндөрдүн санына бөлүү 13851 : 22 = 629,59 сом.

Кошумча ЭТФ эсептелет: бир күндүк эмгек акы иш жүзүндө иштеген күндөрдүн санына көбөйтүлөт, иш жүзүндөгү ЭТФ кемитилет:

(629,59 х 20) - 10500 = 2091,8 сом;

иш берүүчү: (10500 + 2091,8) х 17,25% = 2172,08 сом;

кызматкер: 10500 х 10% = 1050 сом.

3-мисал:

Жаран Д.Иванов "А" фирмасында (Нарын шаары) эмгек келишими боюнча 0,5 ставкада иштейт жана айына 7300 (жети миң үч жүз) сом алат. Иш берүүчү тарабынан кайсы эмгек акыдан камсыздандыруу төгүмдөрү (17,25%) чегериле тургандыгын билүү үчүн төмөнкүлөрдү аныктоо керек:

1) толук ставка: 7300 сом х 2 = 14600 сом, демек толук ставка 14600 сомду түзөт;

2) толук ставканын өлчөмү өткөн календардык жылда Нарын шаарында түзүлгөн орточо айлык эмгек акынын 60 пайыз минималдык алынуучу суммасы менен салыштырылат, ал 2021-жылы 22306 (жыйырма эки миң үч жүз алты) сомду түзгөн, 22306 сом х 60% = 13600 сом, б.а. 14600 (он төрт миң алты жүз) сомдон аз болгон. Демек мындай учурда иш берүүчү тарабынан камсыздандыруу төгүмдөрү иш жүзүндөгү чегерилген суммадан эсептелет:

иш берүүчү: 7300 сом х 17,25% = 1259,25 сом;

кызматкер: 7300 х 10% = 730.

(КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 18-майындагы № 268 токтомунун редакциясына ылайык)

12. (КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 18-майындагы № 268 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

12¹. Чакан жана орто ишкердик субъекттер, анын ичинде юридикалык жакты түзүп иштеген дыйкан (фермердик) чарбалар, катары менен келген акыркы 12 айда түшкөн каражатынын жыйынды көлөмү 8000000 сомдон ашпаган, ага барабар же андан ашкан, бирок 30000000 сомдон ашпаган сумманы түзгөн жана 15 же андан көп жалданган кызматкерлери бар жеке ишкерлер өткөн календардык жыл үчүн райондо же шаарда түзүлгөн орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнө барабар же андан ашкан төлөмдөрдүн бардык түрлөрүнөн камсыздандыруу төгүмдөрүн чегеришет жана төлөшөт.

Ошону менен бирге отчеттук айда иш берүүчү тарабынан ар бир кызматкер үчүн төлөнгөн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн ар айлык өлчөмү иш күндөрүнүн саны толук эмес болгон учурда (өргүү, ооруп калуу, жумуштан бошотуу же жумушка кабыл алуу ж.б. учурда) өткөн календардык жылда райондо же шаарда түзүлгөн орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнө барабар же андан ашкан иш жүзүндөгү эмгек акынын өлчөмүнөн эсептелген суммадан аз болушу мүмкүн.

Мисал: (Бишкек шаарында иштеген) жумушчу А.Т.Максатов иш жүзүндө эмгек акысы айына 24000 (жыйырма төрт миң) сом, бул 2021-жылы 23085 (жыйырма үч миң сексен беш) сомду түзгөн өткөн календардык жылда Бишкек шаары боюнча түзүлгөн орточо айлык эмгек акыдан көп:

- эгерде ал бир ай толук иштесе, камсыздандыруу төгүмдөрү иш жүзүндөгү эмгек акыдан - 24000 (жыйырма төрт миң) сомдон эсептелет жана 3360 (үч миң үч жүз алтымыш) сомду түзөт;

иш берүүчү: 24000 х 4% = 960 сом;

кызматкер: 24000 х 10% = 2400 сом;

бардыгы 960 + 2400 = 3360 сом;

- 7 күн ооруп калган учурда (22 күн - 7 күн = 15 иш жүзүндө иштеген күн) камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммасы иш жүзүндөгү эмгек акынын өлчөмүнөн эсептелген өткөн календардык жыл үчүн Бишкек шаарында 15 күн ичинде түзүлгөн орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнө барабар же андан ашкан суммадан аз болушу мүмкүн:

24000 сом : 22 күн х 15 күн = 16363,64 сом;

иш берүүчү : 16363,6 х 4% = 654,55 сом;

кызматкер: 16363,6 х 10% = 1636,36 сом;

бардыгы: 654,55 + 1636,36 = 2290,91 сом.

(КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 18-майындагы № 268 токтомунун редакциясына ылайык)

13. Камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө үчүн эмгек акы (киреше) ар бир иштеген жери боюнча өзүнчө эсепке алынат.

14. Камсыздандыруу төгүмдөрү мамлекеттик социалдык камсыздандыруу чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган учурлардан тышкары төлөм булагынан эсептелет жана кармалат.

15. Эмгек акы төлөө фондунан тариф ставкалары белгиленген төлөөчүлөрдүн категориялары үчүн толук эмес иш күндөрү (өргүү, ооруп калуу, жумуштан бошоо же жумушка кабыл алуу ж.б.у.с. учурларда) орточо бир күндүк кызмат акыны ошол айдагы иш күндөрүнө көбөйтүү жолу менен эсептелет.

16. Орточо айлык эмгек акыдан тариф ставкалары белгиленген төлөөчүлөрдүн категориялары үчүн толук эмес иш күндөрү (өргүү, ооруп калуу, жумуштан бошоо же жумушка кабыл алуу ж.б.у.с. учурларда) төмөнкүдөй эсептелет: орточо айлык эмгек акыны бир айдагы иш күндөрүнүн санына бөлүү аркылуу камсыздандыруу төгүмдөрүнүн 1 күндүк суммасы эсептелет. Андан кийин камсыздандыруу төгүмдөрүнүн бир күндүк суммасы иш жүзүндө иштеген күндөрдүн санына көбөйтүлөт.

17. Жалданма кызматкерлердин кирешесине камсыздандыруу төгүмдөрүн чегерүүдө эмгек акы төлөө фондунун жана эмгек акы төлөөнүн кошумча фондунун көрсөткүчтөрү колдонулат, алар милдеттүү мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча отчетто/эсептешүү ведомостто чагылдырылат.

Мисал:

Жаран Т.Асанов 17000 (он жети миң) сом эмгек акы менен "А" фирмасында (Жалал-Абад шаары) жана ошол эле мезгилде 6000 (алты миң) сом эмгек акы менен "Б" фирмасында иштейт. Жаран Т.Асановдун эмгек акысына камсыздандыруу төгүмдөрү төмөнкүчө чегерилет:

"А" фирмасы - 17000 сом х 27,25% = 4633 сом;

"Б" фирмасы - 6000 сом 9513,6 сомдон аз (15856 х 60% = 9513,6, мында 15856 - Жалал-Абад шаары боюнча түзүлгөн орточо айлык эмгек акынын өлчөмү) демек, камсыздандыруу төгүмдөрү иш берүүчү үчүн 9513,6 сомдон, ал эми кызматкер үчүн 6000 сомдон эсептелет);

иш берүүчү: 9513,6 сом х 17,25%= 1641,10 сом;

кызматкер: 6000 х 10% = 600 сом;

бардыгы: 1641,10 + 600 = 2241,10 сом.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366, 2023-жылдын 18-майындагы № 268 токтомдорунун редакциясына ылайык)

18. Бир эле мезгилде бир нече төлөөчүлөрдүн категориясына кирген камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр камсыздандыруу төгүмдөрүн чегерүүнү жана төлөөнү ар бир негиз боюнча жүргүзүшөт.

Мисал:

Жаран К.Имановдун эмгек акысы "А" фирмасында негизги иштеген жери боюнча 10000 (он миң) сом өлчөмүндө белгиленген. Мындан сырткары, жаран К.Имановдун менчигинде Сокулук районундагы 3 га сугат жери бар, ошондой эле Бишкек шаарындагы имаратты кампа катары ижарага берет.

К.Имановдун камсыздандыруу төгүмдөрү төмөнкүчө чегерилет:

1) "А" фирмасындагы эмгек акысы боюнча: 10000 сом х 27,25% = 2725 сом;

2) жер участогуна ээлик кылгандыгы үчүн Сокулук району боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин базалык ставкасы боюнча:

3) кыймылсыз мүлктү ижарага бергендиги үчүн: өткөн календарлык жыл үчүн Бишкек шаары боюнча түзүлгөн орточо айлык эмгек акы, ал 2018-жылы 19336 сом х 10% = 1933,6 сомду түздү.

Мында "А" фирмасында жана кыймылдуу мүлктү ижарага берүүдөн алынган кирешелерден камсыздандыруу төгүмдөрү (2725 сом жана 1933,6 сом) ай сайын төлөнөт, ал эми жер участогуна ээлик кылгандыгы үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммасы ушул Нускаманын 77-пунктуна ылайык жүзөгө ашырылат.

(КР Өкмөтүнүн 2021-жылдын 17-февралындагы № 49 токтомунун редакциясына ылайык)

19. Мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген Кыргыз Республикасы катышкан эл аралык келишимдерде каралган камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөөнүн жана төлөөнүн башка эрежелери ыйгарым укуктуу органга аталган эл аралык келишимди жана ыйгарым укуктуу органдын сурамы боюнча берилген эл аралык келишимдин иш аракетинин аталган уюмга жайылтылышы жөнүндө компетенттүү органдардын ырастоосу берилгенде колдонулат.

3-глава. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча отчетту түзүү жана берүү тартиби

20. Ушул Нускаманын 2-главасында белгиленген тартипте камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептеген жана төлөгөн камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр ай сайын милдеттүү мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча отчетту (мындан ары - отчет) ыйгарым укуктуу орган тарабынан бекитилген формага жана тартипке ылайык түзүшөт жана беришет.

Ушул Нускаманын 2-главасында белгиленген тартипте камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептеген жана төлөгөн камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр ай сайын милдеттүү мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча эсептешүү ведомостторун (мындан ары - эсептешүү ведомосту) 2022-жылдын 1-январына чейинки отчеттук мезгилдер үчүн ушул Нускаманын 1-тиркемесине ылайык форма боюнча эки нускада түзөт.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 22-февралындагы № 93, 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 , 2023-жылдын 24-июлундагы № 373 токтомдорунун редакцияларына ылайык)

21. Төлөөчүлөр салыктык же эсептик катталган жери боюнча салык органына отчетту ыйгарым укуктуу органдын маалыматтык системасы аркылуу же фискалдык маалыматтардын оператору аркылуу электрондук документ түрүндө беришет.

Отчет отчеттук айдан кийинки айдын 20сынан кечиктирбестен берилет.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 22-февралындагы № 93 токтомунун редакциясына ылайык)

21¹. Милдеттүү мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча отчетко/эсептешүү ведомостко өзгөртүүлөр камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр тарабынан такталган отчетту түзүү жолу менен киргизилет.

Такталган отчеттор киргизилген өзгөртүүлөр жөнүндө тиешелүү ырастоочу маалыматтарды (бейтап барагы, жумуштан бошотуу тууралуу буйрук, пенсиялык күбөлүк жана башкаларды) тиркөө менен камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр тарабынан ыйгарым укуктуу органдын аймактык бөлүмдөрүнө берилет.

Такталган отчеттордо баштапкы эсептешүү ведомосттордо көрсөтүлгөн камсыздандырылган адамдар боюнча гана жазуулар оңдолот. 2019-жылдын 1-январына чейин баштапкы эсептешүү ведомостторунда көрсөтүлбөгөн камсыздандырылган адамдар боюнча маалымат баштапкы бухгалтердик документтердин жана камсыздандыруучунун штаттык курамын аныктаган баштапкы документтин негизинде гана киргизилет.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366, 2023-жылдын 18-майындагы № 268 токтомдорунун редакциясына ылайык)

(КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 24-июлундагы № 373 токтомунун редакциясына ылайык)

22. (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 22-февралындагы № 93 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

23. (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 22-февралындагы № 93 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

24. (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 22-февралындагы № 93 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

25. (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 22-февралындагы № 93 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

26. (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 22-февралындагы № 93 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

27. (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 22-февралындагы № 93 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

28. (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 22-февралындагы № 93 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

29. (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 22-февралындагы № 93 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

30. (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 22-февралындагы № 93 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

31. (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 22-февралындагы № 93 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

32. (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 22-февралындагы № 93 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

33. (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 22-февралындагы № 93 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

34. (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 22-февралындагы № 93 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

35. (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 22-февралындагы № 93 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

35¹. 2019-жылдын 1-январына чейинки отчеттук мезгилдер үчүн ушул Нускаманын 1-тиркемесине ылайык форма боюнча эсептешүү ведомостто камтылган маалыматтарды оңдоо үчүн ыйгарым укуктуу орган камсыздоочуга ырастоочу документтерди (эмгекке жарамсыздык баракчасы, иштен бошотуу жөнүндө буйрук, пенсиялык күбөлүк жана башкаларды) тиркеп, такталган отчетту жиберет.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 токтомунун редакциясына ылайык)

35². 2019-жылдын 1-январына чейинки отчеттук мезгилдер үчүн юридикалык жактарга, жеке жактарга жана жеке ишкерлерге камсыздандыруу төгүмдөру боюнча туумдарды эсептөө камсыздоочу тарабынан жүргүзүлөт.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 токтомунун редакциясына ылайык)

36. Кайра түзүү жолу менен кайра уюштурууну кошпогондо, камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчү - юридикалык жак жоюлганда же кайра уюштурулганда жоюуда жоюу балансын же кайра уюштурууда бөлүү балансын же берүү актысын бекитүү тууралуу чечим кабыл алынган отчеттук мезгил үчүн Кыргыз Республикасынын Социалдык фонддун каттоо номерин жокко чыгаруу жөнүндө арыз менен бирге бекитилген күндөн тартып 10 (он) жумушчу күндөн кечиктирбестен мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча жоюу отчету кошо берилет.

Жеке ишкер Кыргыз Республикасынын Социалдык фонддун каттоо номерин жокко чыгаруу жөнүндө арыз менен кайрылган отчеттук мезгил үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчү ишин токтотуу жөнүндө арызын жана мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча жоюу отчетун берет.

Уюмдун кайра уюштурулушуна же жоюлушуна же жеке ишкердин ишинин токтотулушуна байланыштуу Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун каттоо номерин жокко чыгаруу жөнүндө арыз менен бирге камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчү тарабынан ыйгарым укуктуу органга берилген отчеттуулукка ылайык чегерилген камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммасы мындай арыз ыйгарым укуктуу органга берилген күнгө чейин төлөнүүгө тийиш.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366, 2023-жылдын 18-майындагы № 268 токтомдорунун редакциясына ылайык)

37. Камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан бекитилген форма боюнча эки нускада милдеттүү мамлекеттик камсыздандыруу каражаттары боюнча салыштырып текшерүү актыларын түзөт.

38. (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 22-февралындагы № 93 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

39. Салыштырып текшерүү актылары ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга отчеттук кварталдан кийинки айдын 20сынан кечиктирбестен берилет.

40. Камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчү, камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүнүн өкүлү төмөнкүлөрдүн бирин тандоо боюнча салыштырып текшерүү актыларын берүүгө укуктуу:

1) баруу тартибинде;

2) ыйгарым укуктуу органдын маалымат системасы аркылуу же электрондук кол тамга менен ырасталган электрондук түрдө отчет берүү боюнча кызматтарды көрсөткөн сервистик борборлор аркылуу электрондук документ түрүндө.

4-глава. Дыйкан (фермердик) чарбалары үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө жана төлөө тартиби

41. Төлөөчүлөрдүн төмөнкү категориялары камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин жылдык базалык ставкасы өлчөмүндө камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөшөт:

1) юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбалары;

2) айыл чарба кооперативдеринин мүчөлөрү;

3) айыл чарба кооперативдериндеги ижарага берүүчүлөр;

4) өзүнүн жер үлүшүн жана/же участогун же анын бөлүгүн ижарага берүүдөн киреше алган, юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбалары;

5) жер үлүшүнө жана/же участогуна же анын бөлүгүнө ээ болгон, бирок дыйкан (фермердик) чарбаларынын мүчөлөрү болбогон жеке жактар;

6) өзүнүн жер үлүшүн жана/же участогун же анын бөлүгүн ижарага берүүдөн киреше алган жеке жактар;

7) жеке жактар - дыйкан (фермердик) чарбаларынын жерлерин ижарага алган ижарачылар;

8) жеке жактар - айыл чарба жерлеринин мамлекеттик фондунун жерлерин ижарага алган ижарачылар.

42. Жер мамилелери чөйрөсүндөгү ченемдик укуктук актылар менен регламенттелген жер үлүштөрүн жана/же участокторун пайдалануу укуктарын күбөлөндүрүүчү документтер юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбаларынын камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөөлөрү жана төлөөлөрү үчүн негиз болуп саналат.

43. Юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбаларынын камсыздандыруу төгүмдөрү чарбанын башчылары тарабынан өзү жана анын мүчөлөрү үчүн камсыздоочунун алыш-бериш эсебине эсептелет жана киргизилет.

44. Шаарларда жана калктуу конуштарда камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери жакын жайгашкан административдик райондор үчүн колдонулуучу камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин базалык ставкалары боюнча белгиленет.

Калктуу конуштарда, жайгашкан жерине карабастан аймагында ошол калктуу конуш жайгашкан район үчүн белгиленген камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери колдонулат.

45. Көлмөлөрү бар адамдар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин базалык ставкалары тийиштүү райондун сугат айдоо жерлери үчүн колдонулуучу ставкалар боюнча белгиленет.

46. Насостук станциялар менен сугарылуучу жерлери бар адамдар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин базалык ставкалары тийиштүү райондун кайрак айдоо жерлери үчүн колдонулуучу ставкалар боюнча белгиленет.

47. Бийик тоолуу шарттарда жана алыскы жетүүгө кыйын зоналарда жайгашкан, юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбаларынын башчыларына жана мүчөлөрүнө камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөдө "Мамлекеттик пенсиялык социалдык камсыздандыруу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2007-жылдын 13-февралындагы № 55 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын алыскы жана барууга кыйын зоналарында жайгашкан калктуу конуштардын тизмесине жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2013-жылдын 3-майындагы № 235 токтому менен бекитилген Бийик тоолуу шарттарда жайгашкан, ал жерлерде иштөө жеңилдетилген пенсиялык камсыздоого укук берүүчү калктуу конуштардын тизмегине ылайык мөөнөтүнөн мурда пенсияга чыгуу боюнча жеңилдиктер берилет.

48. Камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөөгө мисал:

1) учурдагы мезгил үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө:

Чүй облусунун Ысык-Ата районунда жашаган 5 адамдан турган Алиевдердин үй-бүлөсүнүн (мындан ары - Алиевдердин үй-бүлөсү) юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбасынын 19,5 га жери бар. Камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө үчүн дыйкан (фермердик) чарбасынын ар бир мүчөсүнүн категориясы аныкталат:

"Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы менен белгиленген тарифтердин ставкалары боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммасынын эсеби Алиевдердин үй-бүлөсү үчүн төмөнкүдөй эсептелет:

Алиевдердин үй-бүлөсүндө чарба мүчөлөрү: Алиев К.А. - пенсионер, Алиева М.А. каза болгон, Алиева Т.Т. II топтогу майып, ушуга байланыштуу Алиев К.А. жана Алиева Т.Т. "Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 11 жана 11-1-статьяларынын 2-пункттарына ылайык, Алиева М.А. - Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексинин 52-беренесине ылайык камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөөдөн жана төлөөдөн бошотулган.

Төлөө үчүн жалпы сумма 3211,7 (үч миң эки жүз он бир сом жетимиш тыйын) сомду түзөт;

2) 2015-2016-жылдарга камсыздандыруу төгүмдөрүнүн эсеби:

2015-2016-жылдарга юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбалары жана жер үлүшүнө жана/же участогуна ээ жеке жактар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрү өткөн календардык жылда республиканын райондорунда жана шаарларында түзүлгөн орточо айлык эмгек акынын тарифтеринин ставкалары боюнча төмөнкүдөй өлчөмдөрдө төлөнөт:

- 2 га чейин жер үлүшүнө ээ болгондор - ай сайын, 2015-жылдын 1-январынан тартып 2016-жылдын 31-декабрына чейин - 0,5 пайыз;

- 2ден 10 га чейин жер үлүшүнө ээ болгондор:

- ай сайын, 2015-жылдын 1-январынан тартып 2015-жылдын 31-декабрына чейин - 1 пайыз;

- ай сайын, 2016-жылдын 1-январынан тартып 2016-жылдын 31-декабрына чейин - 1,5 пайыз;

- 10 га жана андан ашык жер үлүшүнө ээ болгондор:

- ай сайын, 2015-жылдын 1-январынан тартып 2015-жылдын 31-декабрына чейин - 2 пайыз;

- ай сайын, 2016-жылдын 1-январынан тартып 2016-жылдын 31-декабрына чейин - 3 пайыз.

Юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбаларынын башчылары жана мүчөлөрү тарабынан камсыздандыруу төгүмдөрүнүн төлөнгөн суммаларын фонддор боюнча бөлүштүрүү төмөнкүдөй өлчөмдөрдө жүргүзүлөт:

- Пенсиялык фондго - 90 пайыз;

- Милдеттүү медициналык камсыздандыруу фондуна - 10 пайыз.

Мисалы:

19,5 га жерге ээ болгон Алиевдердин үй-бүлөсү үчүн 2016-жылдын биринчи жарым жылдыгында камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммаларын эсептөө төмөнкүдөй жүргүзүлөт:

Алиевдердин үй-бүлөсүндө чарба мүчөсү Алиев К.А. 2016-жылдын мартында 16 жашка толду, демек 2016-жылдын январь, февраль айларында ал Кыргыз Республикасынын мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жөнүндө мыйзамдарына ылайык камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөөдөн жана төлөөдөн бошотулган.

Ошондой эле Алиевдердин үй-бүлөсүндө II топтогу майып, чарба мүчөсү Алиева Т.Т. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жөнүндө мыйзамдарына ылайык камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөөдөн жана төлөөдөн бошотулган.

2016-жылдын I жарым жылдыгында төлөө үчүн жалпы сумма 3470,4 (үч миң төрт жүз жетимиш сом кырк тыйын) сомду түзөт.

2015-2016-жылдардагы камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммаларынын эсеби ушул мисалга окшош жүргүзүлөт;

3) 1998-2014-жылдардагы камсыздандыруу төгүмдөрүнүн эсеби:

1998-жылдан тартып 2014-жылга чейин юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбалары жана жер участогуна (үлүшүнө) ээ жеке жактар камсыздандыруу төгүмдөрүн салык мыйзамдарында белгиленген жер салыгынын базалык ставкасынын өлчөмүндө төлөшкөн.

Мисал:

19,5 га жерге ээ болгон Алиевдердин үй-бүлөсү үчүн 2014-жылда камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммалары төмөнкүдөй эсептелет:

Камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммаларын бөлүштүрүү чарбанын эмгекке жарамдуу мүчөлөрүнө карата жүргүзүлөт:

1998-2014-жылдарда камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммасынын эсеби 2014-жылдагы эсепке окшош жүргүзүлөт;

4) 1997-жылдагы камсыздандыруу төгүмдөрүнүн эсеби:

Юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбалары жана жер участогуна (үлүшүнө) ээ жеке жактар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн эсеби Кыргыз Республикасынын 1997-жылдын 4-январындагы № 2 "Кыргыз Республикасынын 1997-жылга республикалык бюджети жөнүндө" Мыйзамында белгиленген тарифтердин ставкалары боюнча төмөнкүдөй өлчөмдөрдө жүргүзүлөт:

- чарбанын бир мүчөсүнө 0,05 га дан 0,15 га чейин жер үлүшүнүн өлчөмүндө - ар бир эмгекке жарамдуу үчүн бир минималдык эмгек акынын 23 пайызы;

- чарбанын бир мүчөсүнө 0,16 га дан 0,25 га чейин жер үлүшүнүн өлчөмүндө - ар бир эмгекке жарамдуу үчүн эки минималдык эмгек акынын 23 пайызы;

- чарбанын бир мүчөсүнө 0,26 га жогору жер үлүшүнүн өлчөмүндө - ар бир эмгекке жарамдуу үчүн үч минималдык эмгек акынын - 23 пайызы.

Эсептөө төмөнкүдөй жүргүзүлөт:

5) 1996-жылда камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө:

Юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбалары үчүн камсыздандыруу төгүмдөрү "Кыргыз Республикасынын 1996-жылга республикалык бюджети жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамында белгиленген тарифтердин ставкалары боюнча ай сайын камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөө менен минималдык эмгек акынын үч эселенген өлчөмүнөн 23 пайыз өлчөмүндө эсептелет.

1996-жылдагы камсыздандыруу төгүмдөрү жер үлүшүнүн санына карабастан эсептелет:

(*) Кыргыз Республикасынын Президентинин 1995-жылдын 5-октябрындагы № 241 "Граждандардын социалдык жактан гарантияланышын камсыз кылуу боюнча кечиктирилгис чаралар жөнүндө" Указына ылайык минималдык эмгек акы 75 сом өлчөмүндө белгиленген.

49. Ушул Нускаманын 41-пунктунда аталган камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр 2019-жылга чейинки камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөө үчүн жер участогунун (үлүшүнүн) жайгашкан жери боюнча камсыздоочунун региондук органына арыз менен кайрылышат.

Арызга төмөнкүлөр тиркелет:

1) жеке адамдын ким экендигин ырастаган документтин көчүрмөсү, түп нускасын (паспорт) көрсөтүү менен;

2) жер участогуна (үлүшүнө) жеке менчик укугун белгилөөчү документтин көчүрмөсү, түп нускасын көрсөтүү менен;

3) юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбасынын башчысынын, мүчөлөрүнүн жана жер участогуна (үлүшүнө) ээ жеке жактардын паспортторунун көчүрмөлөрү, түп нускасын көрсөтүү менен;

4) жер участогун (үлүшүн) ижарага алуу жөнүндө келишимдин көчүрмөсү, түп нускасын көрсөтүү менен;

5) жайыт билетинин көчүрмөсү, түп нускасын көрсөтүү менен.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 токтомунун редакциясына ылайык)

50. Ушул Нускаманын 41-пунктунда аталган камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөрдүн милдеттенмелери боюнча камсыздандыруу төгүмдөрү 2019-жылга чейинкилер камсыздоочу тарабынан эсептелет, аны менен ушул Нускаманын 2-тиркемесине ылайык форма боюнча "Юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбалары, жер үлүшүнө жана/же участогуна же анын бир бөлүгүнө ээ болгон, бирок дыйкан (фермердик) чарбаларынын мүчөлөрү болбогон жеке жактар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн маалыматтык эсептөө" түзүлөт.

51. Ушул Нускаманын 41-пунктунда аталган камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөрдүн милдеттенмелери боюнча камсыздандыруу төгүмдөрү 2019-жылдан тартып ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмү тарабынан эсептелет жана ушул Нускаманын 3-тиркемесине ылайык форма боюнча "Юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбалары, жер үлүшүнө жана/же участогуна же анын бир бөлүгүнө ээ болгон, бирок дыйкан (фермердик) чарбаларынын мүчөлөрү болбогон жеке жактар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн маалыматтык эсептөө" түзүлөт.

52. Жер үлүшүнө жана/же участогуна менчик укугу жыл башынан алынбаган же пенсионердин же I же II топтогу майыптын статусун алган учурда камсыздандыруу төгүмдөрү менчик укугун алган же I же II топтогу майыптын статусун алган учурдан тартып чегериле баштайт. Камсыздандыруу төгүмдөрү төмөнкүдөй эсептелет: жылдык чегерүү суммасы 12 айга бөлүнөт жана менчик укугу башталган же пенсионердин же I же II топтогу майыптын статусун алган учурдан тартып жылдын аягына чейинки айлардын санына көбөйтүлөт.

53. Жер үлүшүнө же анын бир бөлүгүнө ээ болгон, бирок юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбасынын мүчөсү болуп саналбаган же өзүнүн жер үлүшүн же анын бир бөлүгүн ижарага берүү менен киреше алган жеке жактар үчүн, ошондой эле юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбасынын жерлерин ижарага алган жеке жактар - ижарачылар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн чегерүү жана төлөө камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифинин жылдык базалык ставкасынын өлчөмүндө жүргүзүлөт.

54. Жер үлүшүнө же анын бир бөлүгүнө ээ болгон, бирок юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбасынын мүчөлөрү болуп саналбаган жеке жактарга жер мамилелери чөйрөсүндөгү ченемдик укуктук актылар менен регламенттелген жер үлүшүнө жана/же участокко болгон укукту күбөлөндүрүүчү документтер, ал эми жерлерди ижарага алган жеке жактар - ижарачылар үчүн жер участогун (үлүшүн) ижарага берүү жөнүндө келишим камсыздандыруу төгүмдөрүн чегерүү жана төлөө үчүн негиз болуп эсептелет.

55. Айыл чарба жерлеринин мамлекеттик фондунан (жайыттарды кошпогондо) жерлерди, токой фондусунун участокторун жеке жактарга ижарага берүүдө камсыздандыруу төгүмдөрү жерди, участокту ижарага алуучу тарабынан чегерилет жана төлөнөт. Мында токой фондусунун участоктору үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери айыл чарба жерлерин пайдалангандыгы үчүн көп жылдык өсүмдүктөргө каралган жер салыгынын базалык ставкасына теңештирилет.

56. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2007-жылдын 22-июнундагы № 243 "Айыл чарба жерлеринин мамлекеттик фондунун жерлерин ижарага берүүнүн шарттары жана тартиби жөнүндө типтүү жобо тууралуу" токтомуна ылайык жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы менен түзүлгөн ижара келишими Айыл чарба жерлеринин мамлекеттик фондунан (жайытты кошпогондо) ижарага алынган жерлерге камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө жана төлөө үчүн негиз болуп эсептелет.

57. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2018-жылдын 10-апрелиндеги № 192 "Мамлекеттик токой фондун пайдалануу жана тескөө тартибин бекитүү жөнүндө" токтомуна ылайык түзүлгөн мамлекеттик токой фондунун жерлерин ижарага берүү келишими токой фондунун ижарага берилген участоктору үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө жана төлөө үчүн негиз болуп саналат.

58. Жеке жактарга жайыттарды пайдалануу укугу берилгенде камсыздандыруу төгүмдөрү жайыт пайдалануучулар тарабынан камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифинин жылдын базалык ставкасынын өлчөмүндө төлөнөт.

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2009-жылдын 19-июнундагы № 386 "Жайыттар жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамын ишке ашыруу боюнча чаралар тууралуу" токтомуна ылайык берилген жайыт билеттери жайыттарды пайдалангандыгы үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн чегерүү жана төлөө үчүн негиз болуп саналат.

59. Бийик тоолуу жана алыскы барууга кыйын аймактарда жайгашкан юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбалары жана жер участогуна (үлүшүнө) ээ болгон жеке жактар үчүн кийинки жылдын 1-январына чейин камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин базалык ставкалары боюнча жеңилдетилген төлөө мөөнөтү белгиленет.

60. Юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбалары табигый кырсык (суу каптоо, сел жүрүү, жер титирөө, жер көчүү, мөндүр уруу, кургакчылык, үшүк) же башка өзгөчө кырдаалдар болгон учурда ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын өкүлдөрү менен биргелешип тийиштүү комиссиялык түрдө ырастаганда жабыркаган айыл чарба жерлери үчүн ушул жылга камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөдөн бошотулат.

Мисал:

19,5 га жери (анын ичинде: 5 га - сугат жер, 2 га - кайрак жер, 11 га - көп жылдык өсүмдүктөр, 0,5 га - чабындылар жана 1 га - жайыт) бар Алиевдердин үй-бүлөсү үчүн мисал. Табигый кырсыктан (суу ташкыны, сел жүрүү, жер титирөө, жер көчкү, мөндүр уруу, кургакчылык, үшүк ж.б.) улам 5,5 га жер жабыр тарткан, анын 2 га - сугат жер, 2 га - кайрак жер жана 0,5 га - чабынды. Табигый кырсыктан жабыр тарткан жердин аянты = 5,5 га/19,5 га * 100% = 28,2%. Демек, эсептелген камсыздандыруу төгүмдөрүнүн жалпы суммасынан 28,2% камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөдөн бошотулат, алар чарба мүчөлөрүнүн ортосунда пропорциялуу бөлүштүрүлөт.

5-глава. Айыл чарба кооперативдери үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө жана төлөө тартиби

61. Жер үлүштөрүн жана/же участокторун айыл чарба кооперативдерине ижарага беришкен жана ошол эле мезгилде алардын кызматкерлери болгон айыл чарба кооперативдеринин мүчөлөрү камсыздандыруу төгүмдөрүн бир негиз боюнча төлөөнү же "Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 51-статьясынын 1-пунктуна ылайык төлөмдөрдүн бардык түрлөрүнөн ай сайын 12 пайыз өлчөмүндө же аталган Мыйзамдын 5-статьясынын 2-пунктунда белгиленген камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин базалык ставкасында төлөөнү тандоо укугуна ээ. Тандоо укугу айыл чарба кооперативдеринин мүчөлөрүнөн жазуу жүзүндөгү арыздарды алуу жолу менен жылына бир жолу отчеттук жылдын 31-декабрына чейинки мөөнөткө берилет.

62. Айыл чарба кооперативине ижарага берилген жер участоктору (үлүштөрү) үчүн айыл чарба кооперативдеринин мүчөлөрү төлөгөн камсыздандыруу төгүмдөрү ижарачы тарабынан укук белгилөөчү документ менен белгиленген жер участогунун үлүштөрүнө карата пропорциялуу төгүлөт, ал ижарага берүүчүнүн (кооператив мүчөлөрүнүн) жеке камсыздандыруу эсептерине бөлүштүрүлөт.

Мисал:

Ош облусунун Араван районунда жашаган "Ашымов Максат" юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбасы (ижарага берүүчү) "Келечек" (ижарачы) айыл чарба кооперативинин мүчөсү болуп саналат жана 10 гектар сугат жерин айыл чарба кооперативине ижарага берет.

Укук белгилөөчү документтерге ылайык жердин жалпы аянты - 10 га сугат жери Ашымов Максаттын үй-бүлөсүнүн үч мүчөсүнө менчик укугунда катталган жана үй-бүлө мүчөлөрүнүн ортосунда төмөнкүдөй үлүштөрдө бөлүштүрүлөт:

- 4 га жер участогу Ашымов Максатка (үй-бүлө башчысы) менчик укугунда;

- 4 га жер участогу Ашымова Миргүлгө (үй-бүлө башчысынын жубайы);

- 2 га жер участогу Ашымова Гүлзатка (үй-бүлө башчысынын кызы) таандык.

Ижарачы - "Келечек" айыл чарба кооперативи ижарага берүүчүлөр (кооперативдин мүчөлөрү) үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн камсыздоочунун региондук органынын алыш-бериш эсебине төлөйт. Демек, ижарачы ("Келечек" айыл чарба кооперативи) төккөн камсыздандыруу төгүмдөрү ижарага берүүчүнүн (жеке жак Ашымов Максаттын жана анын үй-бүлө мүчөлөрүнүн) жеке камсыздандыруу эсептерине жер үлүштөрүнө пропорциялуу киргизилет.

Айыл чарба кооперативи тарабынан жеке жак (ижарага берүүчү) үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн төлөнүшү төмөнкүдөй эсептелет:

Ижарачы (айыл чарба кооперативи) камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммаларын ижарага берүүчүнүн үй-бүлө мүчөлөрүнүн ортосунда жер участогунун үлүшүнө пропорциялуу бөлүштүрөт, мында 4360 сом 10 га үчүн төлөнүүчү камсыздандыруу төгүмдөрүнүн 100 пайызын түзөт, Ашымов Максатка 4 га үчүн үлүштүн 40 пайызы - 1744 сом, Ашымова Миргүлгө 4 га үчүн үлүштүн 40 пайызы - 1744 сом, Ашымова Гүлзатка 2 га үчүн үлүштүн 20 пайызы - 872 сом бөлүнөт жана 4360 сом суммасында камсыздандыруу төгүмдөрүн камсыздоочунун региондук органынын алыш-бериш эсебине төгөт.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 токтомунун редакциясына ылайык)

63. Айыл чарба кооперативи участоктун (үлүштүн) тургай жери боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүнө ушул Нускаманын 4-тиркемесине ылайык форма боюнча өздөрүнүн жер үлүштөрүн ижарага берген айыл чарба кооперативинин мүчөлөрү тарабынан камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөгөндүгү жөнүндө реестрди банктык квитанцияларынын же чектеринин көчүрмөлөрүн же реестрде көрсөтүлгөн айыл чарба кооперативинин ар бир мүчөсү үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тийиштүү суммасын төлөгөндүгү жөнүндө төлөм тапшырмасын тиркеп берет.

64. Камсыздандыруу төгүмдөрү фонддор боюнча ушул Нускаманын 5-тиркемесине ылайык форма боюнча бөлүштүрүлөт.

6-глава. Жеке ишкерлер жана жеке жактар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн эсептөө жана төлөө тартиби

65. Төмөндөгү камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр камсыздандыруу полистерин сатып алуу аркылуу камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөшөт:

1) жалпы салык режиминин жана/же атайын салык режимдеринин негизинде салык төлөгөндөр;

2) (КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 18-майындагы № 268 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

3) бирдиктүү салыктын негизинде салык салуунун жөнөкөйлөтүлгөн системасы боюнча салык төлөгөндөр;

4) (КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 18-майындагы № 268 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

5) патент сатып алуу жолу менен салык төлөгөндөр;

6) кыймылдуу жана кыймылсыз мүлктү ижарага берүүдөн киреше алгандар;

7) берилген лицензиялардын негизинде иштегендер, ошондой эле гонорар (сыйакы) алгандар;

8) жеке ишкердик менен алектенген, анын ичинде базарларда иштеген чет өлкөлүк жарандар;

9) текстиль жана тигүү өндүрүшүндө иштеген жалданма кызматкерлер жана Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин 423-беренесинин 1-бөлүгүнүн 1-пунктунун "а" пунктчасына, 8, 13-бөлүктөрүнө ылайык салык төлөөчү жеке ишкерлер тарабынан жалданган жалданма кызматкерлер;

10) учурдагы жана/же келечектеги мезгилге камсыздандыруу полисин сатып алып, өздүк камсыздандыруу эсебин ыктыярдуу негизде толтурууну каалаган жеке жактар;

11) өткөн мезгилдер үчүн камсыздандыруу полисин сатып алуу аркылуу камсыздандыруу стажын калыбына келтирүүнү каалаган жеке жактар.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 , 2023-жылдын 24-июлундагы № 373 токтомдорунун редакцияларына ылайык)

67. Камсыздандыруу төгүмдөрү фонддор боюнча ушул Нускаманын 5-тиркемесине ылайык формада бөлүштүрүлөт.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 , 2023-жылдын 24-июлундагы № 373 токтомдорунун редакцияларына ылайык)

69. Жеке ишкерлер, I жана II топтогу майыптыгы бар жеке жактар жана пенсионерлер камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөдөн бошотулат.

70. Камсыздандыруу полиси төмөнкү документтер көрсөтүлгөндө берилет:

1) паспорт же ким экендигин ырастаган башка документ;

2) патент же жеке ишкер катарында юридикалык жакты түзбөстөн жеке ишкердик менен алектенген жаранды мамлекеттик каттоо (кайра каттоо) жөнүндө күбөлүк;

3) ушул Нускаманын 8-тиркемесине ылайык форма боюнча 2, 3, 5, 6, 11, 12-графаларды толтуруу менен текстиль жана тигүү өндүрүшүндө иштеген жалданган кызматкерлер үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөө ведомосту;

4) идентификациялык жеке номер (ИЖН);

5) камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тийиштүү суммасын төлөгөндүгү тууралуу квитанция, чек же төлөм тапшырмасы;

6) тышкы эмгек миграциясы чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык ишке орноштурууга уруксат (чет өлкөлүк жаран же жарандыгы жок адам үчүн).

71. Камсыздандыруу полиси төлөөчүгө анын өкүлү аркылуу төмөнкүлөр болсо берилиши мүмкүн:

1) төлөөчү жана өкүлдүн ортосунда түзүлгөн жарандык-укуктук келишим;

2) камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчү тарабынан ишенимдүү адамга берилген ишеним кат.

72. Камсыздандыруу полиси ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүнүн жетекчисинин жана кызматкеринин колу жана мөөрү болгондо жарактуу деп эсептелет. Камсыздандыруу полисинин биринчи нускасы жеке ишкерге же жеке жакка берилет, экинчиси - ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүндө калат.

73. Камсыздандыруу полисин башка адамга берүүгө, башка адам тарабынан пайдаланууга тыюу салынат.

74. Камсыздандыруу полиси жоголгон учурда ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмү жеке жакка камсыздандыруу полисин сатып алуу жолу менен камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөгөндүгүн ырастаган маалымат берет.

75. Камсыздандыруу полистеринин бланктары так отчеттуулук бланктары болуп саналат.

7-глава. Камсыздандыруу төгүмдөрүн, туумдарды жана айыптарды төлөө мөөнөтү

76. Камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр өткөн ай үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн (анын ичинде кызматкерлер үчүн) камсыздандыруу төгүмдөрү эсептелген айдан кийинки айдын 15ине чейин ай сайын которот.

77. Камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин базалык ставкалары боюнча төлөө мөөнөтү төмөнкүдөй белгиленет:

20 пайыз өлчөмүндө - ушул жылдын 25-апрелинен кийинки күндөн кечиктирбестен;

25 пайыз өлчөмүндө - 25-августунан кийинки күндөн кечиктирбестен;

55 пайыз өлчөмүндө - 25-ноябрынан кийинки күндөн кечиктирбестен.

78. Жер үлүшүнө жана/же айыл чарба багытындагы жер участогуна же анын бир бөлүгүнө ээ, ошондой эле өздөрүнүн жер участокторун (үлүштөрүн) ижарага берген айыл чарба кооперативинин мүчөлөрү үчүн камсыздандыруу төгүмдөрү ижарачы тарабынан ушул жылдын 25-июлуна чейин бир жолу же 25-июлуна чейин жана 25-декабрына чейин бирдей үлүштөрдө төлөнөт.

79. Төлөө мөөнөтүнүн акыркы күнү жумуш эмес күнгө туура келсе, мөөнөт бүткөн күн деп андан кийинки иш күнү эсептелет.

80. Төлөө күнү деп төмөнкүлөр эсептелет:

1) которууда - камсыздоочунун алыш-бериш эсебине сумма түшкөн күн;

2) накталай төлөнгөндө - камсыздоочунун алыш-бериш эсебине каражат төгүлгөн күн.

81. Камсыздандыруу төгүмдөрү төлөөчүлөр тарабынан банк мекемелериндеги же төлөм терминалдары аркылуу камсыздоочунун алыш-бериш эсебине төлөнөт.

82. Төгүмдөрдү которуу жөнүндө төлөм тапшырмалар бөлчөк бөлүгү экинчи белгиге чейин көрсөтүлгөн сандык маалыматтардан турушу керек. Камсыздандыруу төгүмдөрү фонддор (МПТФ тышкары) боюнча бөлүштүрүлбөстөн жалпы суммада төлөнөт. Чегерилген камсыздандыруу төгүмдөрүнүн төлөмдөрү (МПТФ тышкары), МПТФ чегерилген камсыздандыруу төгүмдөрү, туумдар жана айыптар төлөм тапшырмасынын формасы боюнча өз алдынча үч төлөм тапшырмасы менен төлөнөт. Төлөм тапшырмасын толтурууда Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы тарабынан бекитилүүчү Төлөм жүгүртүүнүн мамлекеттик классификатору боюнча төлөмдүн багытынын кодун көрсөтүү зарыл.

8-глава. Жаңылыш түшкөн төлөмдөр боюнча иштөө тартиби

83. Төлөөчү 2019-жылдын 1 -январына чейинки жаңылыш төлөмдөр боюнча кайрылганда ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмү төлөөчүдөн документтер менен кошо арызды кабыл алат жана 3 күндүк мөөнөттө коштомо кат менен жаңылыш түшкөн төлөмдөр боюнча иш жүргүзүү үчүн камсыздоочунун аймактык органына жиберет.

84. Ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмдөрү 2019-жылдын 1-январынан кийин түшкөн жаңылыш төлөмдөр менен иш жүргүзүшөт.

85. Жаңылыш төлөмдөр менен иш жүргүзүү үчүн төмөнкү документтер керек:

1) камсыздоочунун региондук органдарынын алыш-бериш эсебине жаңылыш түшкөн акча каражаттарын кайтаруу жана/же эсепке алуу жөнүндө төлөөчүнүн арызы;

2) төлөм тапшырмасынын көчүрмөсү;

3) (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

4) камсыздоочунун региондук органдарында төлөөчүнүн катталышы жөнүндө ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүнүн маалыматы (эгерде төлөөчү башка аймактык бөлүмдө катталса).

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 токтомунун редакциясына ылайык)

86. Жаңылыш төлөмдөрдү аныктоо боюнча иштин жыйынтыгы боюнча камсыздоочу же ыйгарым укуктуу орган зарыл болгон документтерди тиркеп төлөөчүнүн арызын каттаган күндөн баштап 2 (эки) жумуш күндүн ичинде төмөнкүдөй чечим кабыл алат:

1) жаңылыш түшкөн төлөмдөрдү эсепке алуу жана эсепке алуудан баш тартуу жөнүндө;

2) жаңылыш түшкөн төлөмдөрдү кайтаруу же кайтаруудан баш тартуу жөнүндө.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 токтомунун редакциясына ылайык)

87. Жаңылыш түшкөн төлөмдөрдү эсепке алуу жөнүндө чечим бир алыш-бериш эсебине таандык же ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын бир аймактык бөлүмүнө таандык төлөмдүн багытынын коду жаңылыш көрсөтүлгөндө жана төлөөчүдө ашыкча төлөм болгондо кабыл алынат.

88. Жаңылыш түшкөн төлөмдөрдү эсепке алуудан баш тартуу жөнүндө чечим жаңылыш төлөмдүн суммасы толугу менен болгон карызды жоюуга багытталган же эсепке алына турган сумма ашыкча төлөмдүн суммасынан чоң болгон учурларда кабыл алынат.

89. Кабыл алынган чечимдин негизинде ыйгарым укуктуу органдын аймактык бөлүмү камсыздоочунун алыш-бериш эсебине жаңылыш түшкөн акча каражаттарын эсепке алуу же жаңылыш төлөмдөрдү камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүгө кайтаруу жөнүндө корутунду даярдайт.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 токтомунун редакциясына ылайык)

90. Жаңылыш түшкөн төлөмдөрдү кайтаруу жөнүндө чечим төмөнкү учурларда кабыл алынат:

1) камсыздоочунун алыш-бериш эсебине башка багытта суммалар түшсө;

2) (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 токтомуна ылайык күчүн жоготту)

3) алыш-бериш эсеби төлөөчү катталган ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүнүн коду менен дал келбесе.

Жаңылыш түшкөн төлөмдөрдү кайтаруу жөнүндө чечим ушул пунктта аталган учурларда жана камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүнүн ашыкча төлөмдөрү болгондо кабыл алынат.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 токтомунун редакциясына ылайык)

91. Жаңылыш түшкөн төлөмдөрдү кайтаруудан баш тартуу жөнүндө чечим төмөнкү учурларда кабыл алынат:

1) жаңылыш төлөмдүн суммасы болгон карызды жоюуга толугу менен багытталса;

2) кайтарыла турган сумма ашыкча төлөмдөрдүн суммасынан ашык болсо.

92. Камсыздоочу ыйгарым укуктуу органдын аймактык бөлүмү тарабынан берилген корутундунун негизинде жаңылыш түшкөн төлөмдөрдү эсепке алуу жөнүндө корутунду даярдайт, жаңылыш түшкөн төлөмдүн суммаларын 3 (үч) жумуш күндүн ичинде эсепке алат же кайтарат.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 токтомунун редакциясына ылайык)

93. Жаңылыш төлөм банк кызматын төлөө боюнча суммалар эсептен чыгарган соң кайтарылат.

9-глава. Камсыздандыруу төгүмдөрүнүн туура чегерилиши, өз убагында төлөнүшү үчүн жоопкерчилик

94. Камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр камсыздандыруу төгүмдөрүнүн, ошондой эле социалдык камсыздандыруу каражаттарынын эсебинен жүзөгө ашырылуучу төлөмдөрдүн туура чегерилиши, толук көлөмдө өз убагында төлөнүшү үчүн Кыргыз Республикасынын Бузуулар жөнүндө кодексине жана "Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ылайык жоопкерчилик тартышат.

95. Толук же туура эмес маалыматтар деп төмөнкүлөр эсептелет: ИСНдин, камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчү катарында каттоо номеринин, эмгек акы төлөө фондунун, төлөнгөн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммаларынын жоктугу же анык эместиги, камсыздандырылган адамдын жеке идентификациялык номери жөнүндө маалыматтардын жоктугу же анык эместиги (анын каталыгы же башка камсыздандырылган адамдын номерин көрсөтүү), эмгек акысынын суммаларынын жана камсыздандыруу стажы мезгилинин дал келбегендиги, эмгек акы төлөө фондунун отчеттук маалыматтар менен дал келбегендиги.

96. Карыздар түзүлгөндө жана/же камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөө боюнча тартип бузуулар аныкталганда ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмү төлөөчүгө карыздар жана/же тартип бузуулар аныкталган датадан тартып беш иш күнүнөн кеч эмес мөөнөттө ыйгарым укуктуу орган бекиткен форма боюнча чечимди жиберет.

(КР Өкмөтүнүн 2021-жылдын 17-февралындагы № 49 токтомунун редакциясына ылайык)

97. Төлөөчүнүн карыздары пайда болгондо, түшкөн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн, туумдардын жана айыптардын суммалары карыз пайда болгон учурдан тартып аны жоюуга багытталат.

98. Камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөнүн белгиленген мөөнөтү бүткөндө, ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган камсыздандыруу төгүмдөрү эсептелген айдан кийинки айдын 15инен кечиктирбестен, кийинки күндөн баштап төлөнгөн күнгө чейин, мурунку мезгилге эсептелген камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча карыздардын суммасына 0,9% өлчөмүндө туум эсептейт.

Мисалы, эгерде төлөө мөөнөтү 15-июнга чейин болсо, төлөм 25-июнда төгүлсө, туум 10 күнгө (16-25-июнга чейин кошо алганда) эсептелет.

(КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 18-майындагы № 268 токтомунун редакциясына ылайык)

99. Туумдун суммалары ар бир төлөөчү боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын автоматташтырылган системасында мөөнөтү өткөн төлөмдүн ар бир күнү үчүн эсептелет.

99¹. 2019-жылдын 1-январына чейинки мезгилге туумдар камсыздоочу тарабынан 10-тиркемеге ылайык эсептелет жана ыйгарым укуктуу органга сальдо жиберилет.

Ушул Нускаманын 41-пунктунда көрсөтүлгөн камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөргө туум "Юридикалык жакты түзбөгөн дыйкан (фермердик) чарбалар, жер үлүшүнө жана/же участогуна же анын бир бөлүгүнө ээ болгон, бирок дыйкан (фермердик) чарбаларынын мүчөлөрү болбогон жеке жактар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүн маалыматтык эсептөө" түзүүдө эсептелет.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 , 2023-жылдын 24-июлундагы № 373 токтомдорунун редакцияларына ылайык)

100. "Эмгек акы" жана "Социалдык фондго чегерүүлөр" беренелери боюнча республикалык бюджеттен өз убагынан кечиктирип жана толук эмес каржыланганда уюмдарга жана мекемелерге камсыздандыруу төгүмдөрүн өз убагында төлөбөгөндүгү үчүн туумдар эсептелбейт.

101. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча эсептешүү ведомосттору 21инен кийин берилгенде, ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмдөрү 22инен баштап Кыргыз Республикасынын Укук бузуулар жөнүндө кодексине ылайык айып салат.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 токтомунун редакциясына ылайык)

103. Ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмдөрү төлөөчүнүн арызынын негизинде камсыздандыруу төгүмдөрү, туумдар жана айыптар боюнча карыздар жөнүндө маалымат берет.

104. Карыздардын абалы жөнүндө ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган бекиткен форма боюнча арыз берилген датада маалымдалат.

105. Ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмү карыздардын абалы жөнүндө маалыматты төлөөчүгө арыз бергенден тартып 3 иш күнүнөн кечиктирбестен берет.

10-глава. Кыргыз Республикасы катышуучу болуп саналган эл аралык макулдашуулардын жана келишимдердин ченемдерин колдонуу

(Глава КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 токтомунун редакциясына ылайык)

106. Евразия экономикалык бирлигине (мындан ары - ЕАЭБ) мүчө мамлекеттердин, Түркия Республикасынын жарандары болуп саналган жалданма кызматкерлерге камсыздандыруу төгүмдөрү камсыздоочу тарабынан Кыргыз Республикасынын жарандары үчүн белгиленген тиешелүү категориялар боюнча камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин ставкалары боюнча чегерилет жана төлөнөт.

Пенсионерлер жана майыптар үчүн каралган камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин ставкалары Кыргыз Республикасынын мыйзамдары боюнча ЕАЭБге мүчө мамлекеттердин эмгекчилерин пенсиялык камсыздоо жөнүндө макулдашууга жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен Түркия Республикасынын Өкмөтүнүн ортосундагы социалдык камсыздоо жөнүндө келишимге ылайык пенсионер же майып болгон ЕАЭБге мүчө мамлекеттердин, Түркия Республикасынын жарандарынан тышкары, ЕАЭБге мүчө мамлекеттердин, Түркия Республикасынын жарандары болуп саналган жалданма кызматкерлерге карата колдонулбайт.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 токтомунун редакциясына ылайык)

107. Түркия Республикасынын жарандары Социалдык фондго камсыздандырылган адам Түркия Республикасынын мыйзамдарына баш ийе тургандыгын ырастаган Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен Түркия Республикасынын Өкмөтүнүн ортосундагы Социалдык камсыздоо жөнүндө келишимди ишке ашыруу боюнча административдик макулдашууга ылайык формаларды бергенде камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөдөн бошотулууга тийиш:

1) жалданып же өз атынан автомобиль, темир жол, аба же деңиз транспорту менен жүргүнчүлөрдү же товарларды эл аралык транспорт ташууларын жүргүзгөн жана Кыргыз Республикасынын аймагында катталган кеңсеси бар Түркия Республикасынын ишканаларынын кызматкерлеринин ичинен камсыздандырылган адам;

2) Кыргыз Республикасынын аймагында негизделген Түркия Республикасынын ишканасынын филиалында же туруктуу өкүлчүлүгүндө ишке орношкон камсыздандырылган адам;

3) Дипломатиялык өкүлчүлүктүн кызматкери же консулдук мекеменин жумушчусу болгон камсыздандырылган адам, ошондой эле Түркия Республикасынын миссиясынын же консулдуктарынын кызмат адамдарында жеке кызмат кылуу үчүн жергиликтүү деңгээлде жалданган тейлөөчү персонал тийиштүү формаларды толтуруу жолу менен өлкөлөрдүн биринин мыйзамдарын тандоого укуктуу;

4) Түркия Республикасынын иш берүүчүсү тарабынан Кыргыз Республикасына (же Кыргыз Республикасынан Түркия Республикасына) 24 (жыйырма төрт) айдан ашпаган мезгилге, ошол эле иш берүүчүнүн кызматкери статусун сактоо шарты менен жөнөтүлгөн адам;

5) 24 (жыйырма төрт) айдан ашпаган мезгилге убактылуу иштерди аткаруу үчүн тараптардын биринин аймагында өз алдынча иштеген адам.

Ушул пункттун 4 жана 5-пунктчаларда көрсөтүлгөн мезгил мамлекеттик социалдык камсыздандыруу маселелери боюнча тараптардын ыйгарым укуктуу органдары же компетенттүү мекемелери менен алдын ала макулдашуу боюнча жалпысынан 60 (алтымыш) айга чейин узартылышы мүмкүн.

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 токтомунун редакциясына ылайык)

Форма

Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары боюнча ЭСЕПТЕШҮҮ ВЕДОМОСТУ

(КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 12-июлундагы № 366 токтомунун редакциясына ылайык)

Отчеттук мезгил 20__-ж. ____________________

Отчет берилген дата 20_-ж. "__" _______________

Жумуштуулугу жана эмгек акысы жөнүндө билдирүү

Форма

Дыйкан (фермердик) чарбасын түзбөгөн, жер үлүшүнө жана/же участогуна же анын бир бөлүгүнө ээ болгон, бирок дыйкан (фермердик) чарбанын мүчөсү болбогон юридикалык жактар, жеке жактар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн МААЛЫМАТТЫК ЭСЕБИ

(КР Өкмөтүнүн 2021-жылдын 17-февралындагы № 49 токтомунун редакциясына ылайык)

Форма

Дыйкан (фермердик) чарбасын түзбөгөн, жер үлүшүнө жана/же участогуна же анын бир бөлүгүнө ээ болгон, бирок дыйкан (фермердик) чарбанын мүчөсү болбогон юридикалык жактар, жеке жактар үчүн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн МААЛЫМАТТЫК ЭСЕБИ

Форма

______________________________________________________________________________________________ (облустун, райондун, шаардын, айыл аймагынын, айылдын, аталышы)

______________________________________________________________________________________________ (жер үлүшүн ижарага берген айыл чарба кооперативдеринин

______________________________________________________________________________________________ айыл чарба кооператив мүчөлөрүнүн аталышы)

20__-жылдын "___" ___________ 20__-жылдын "___" ___________ чейинки мезгилде

Айыл чарба кооперативинин мүчөлөрү тарабынан камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөө РЕЕСТРИ

(КР Өкмөтүнүн 2021-жылдын 17-февралындагы № 49 токтомунун редакциясына ылайык)

Айыл чарба кооперативинин мүчөлөрү тарабынан камсыздандыруу төгүмдөрүнүн төлөнгөндүгү жөнүндө банк квитанциясынын, чектин же төлөм тапшырмасынын көчүрмөлөрү тиркелет.

Реестрди түзгөн:

Эскертүү: ОКПО коду жер үлүшүн айыл чарба кооперативине ижарага берген, дыйкан (фермер) чарбанын башчысы үчүн гана толтурулат.

Камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин СТАВКАЛАРЫ (эмгек акы төлөө фондунун суммасынан пайыз менен)