КР Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 18-апрелиндеги № 213 токтомуна ылайык КҮЧҮН ЖОГОТТУ

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӨКМӨТҮ

ТОКТОМ

2012-жылдын 16-марты № 183

2022-жылга чейинки мезгилге Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик чек арасын комплекстүү башкаруу системасын түзүүнүн жана киргизүүнүн улуттук стратегиясын жана 2022-жылга чейинки мезгилге Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик чек арасын комплекстүү башкаруу системасын түзүүнүн жана киргизүүнүн улуттук стратегиясын ишке ашыруу боюнча иш-аракеттер планын бекитүү жөнүндө

Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 88-беренесинин талаптарын ишке ашыруу максатында Кыргыз Республикасынын Өкмөтү токтом кылат:

1. Төмөнкүлөр бекитилсин:

- 2022-жылга чейинки мезгилге Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасын комплекстүү башкаруу системасын түзүүнүн жана киргизүүнүн улуттук стратегиясы;

- 2022-жылга чейинки мезгилге Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасын комплекстүү башкаруу системасын түзүүнүн жана киргизүүнүн улуттук стратегиясын ишке ашыруу боюнча иш-аракеттер планы.

2. Бул токтомдун аткарылышын контролдоо Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Аппаратынын коргоо, укуктук тартип жана өзгөчө кырдаалдар бөлүмүнө жүктөлсүн.

2022-жылга чейинки мезгилге Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасын комплекстүү башкаруу системасын түзүүнүн жана киргизүүнүн улуттук стратегиясы

Киришүү

2022-жылга чейинки мезгилге Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасын комплекстүү башкаруу системасын түзүүнүн жана киргизүүнүн улуттук стратегиясы (мындан ары - МЧКБ стратегиясы) Кыргыз Республикасынын Президентинин 2009-жылдын 18-февралындагы № 115 Жарлыгы менен бекитилген Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук концепциясынын органикалык бөлүгү болуп эсептелет жана мамлекеттин чек ара коопсуздугун камсыз кылуунун негиздерин аныктайт, министрликтердин жана ведомстволордун ортосундагы өз ара аракеттердин эрежелерин түзөт, мамлекеттик чек араны комплекстүү башкаруу боюнча кызматташуу жагындагы чек ара коопсуздугун камсыз кылууга катышуучулардын мамлекеттер аралык мамилелерди белгилөөчү укуктарын жана милдеттерин аныктайт.

Кыргыз Республикасы демократиялуу өнүгүү принциптеринин негизинде жалпы адамзатка таандык (гумандуу) укуктарды, ченемдерди жана баалуулуктарды, эл аралык макулдашууларды жана конвенцияларды сактайт жана колдойт, өз өлкөсүнүн жарандарынын азыркы жана келечеги үчүн жоопкерчиликти өзүнө алат жана аны декларациялайт, ошондой эле Кыргыз Республикасынын аймагында жүргөн мезгилде башка мамлекеттердин жарандарынын коопсуздугу үчүн жоопкерчиликтүү болот. ' Жалпы глобалдаштыруу дүйнөсүндө анын оң көрүнүштөрү менен катар баңги заттарды өндүрүү жана керектөө өсүүдө, террордук актылар адаттагы көрүнүш болуп калууда, дүйнөлүк экономикалык жана финансылык кризис, климаттык жагымсыз өзгөрүүлөр, мыйзамсыз миграциянын улам өсүп бара жаткан процесстери жана башка факторлор ар бир мамлекеттин туруктуу өнүгүүсүнүн коркунуч булактарына айланууда, алар өз кезегинде уламдан-улам уюмдашкан жана трансулуттук көрүнүштөргө өтүүдө.

Өлкөнүн жетекчилигинин саясий эрки болгондо, аракеттерди жалпы координациялоонун негизинде ведомстволук жоопкерчилик принциби сакталганда, чек ара коопсуздугу үчүн жооптуу болгон мамлекеттик органдар өзүнүн күч-аракеттерин баш коштура алганда, чакырыктарга жана коркунучтарга каршы күрөшүү таасирдүү жана натыйжалуу болот, бирдиктүү максат жана план боюнча күндөлүк жана кайра пайда болгон милдеттерди чечүү үчүн өз аракеттерин бирдиктүү жана комплекстүү түрдө көрө алышат.

Мамлекетке демократиялык өнүгүүгө, мамлекеттин жана аймактын коопсуздугуна таасир тийгизген чакырыктарга жана коркунучтарга туура баа берүү маанилүү.

Аймактык бүтүндүктү жана өлкөнүн көз карандысыздыгын сактоо системасында жана ошол эле учурда калктын укуктарын жана кызыкчылыктарын коргоодо өзгөчө роль чек ара коопсуздугун камсыз кылууга таандык.

Мамлекеттин бул чөйрөнү туруктуу өркүндөтүүгө активдүү жана системалуу катышуусу чек арага жакын мейкиндикте улуттук кызыкчылыктарды коргоодо алдыңкы позицияны камсыз кылат, мамлекеттик чек аранын жана мамлекеттин чек арага жакын аймагынын корголгондук абалын түзүүгө жардам берет, калктын жашоо сапатынын өсүшү жана мамлекеттик органдардын натыйжалуу иштеши үчүн шарттарды түзөт.

Эгемендүүлүккө ээ болгон учурдан тартып Кыргыз Республикасынын чек ара коопсуздугун камсыз кылуу үчүн жооптуу болгон күчтөрдү өнүктүрүү багытын аныктаган негиздүү базалык стратегиялык документтер болгон эмес.

МЧКБ стратегиясы мамлекеттин жана Борбордук Азия регионунун жашоо турмушунун тышкы жана ички шарттары өзгөргөн учурда чек ара коопсуздугун камсыз кылуунун бардык системасын түп тамырынан бери кайра куруу максатында иштелип чыккан, ал мамлекеттин чек ара коопсуздугунун системасынын кайра түзүүнүн жана өнүктүрүүнүн айкын ачык иш-чараларын пландаштыруу жана координациялоо үчүн негиз болуп саналат жана тийиштүү министрликтердин жана ведомстволордун өнүктүрүү концепцияларын жана стратегияларын иштеп чыгууда (тактоодо) пайдаланылат. Стратегиянын аткаруучу документи 2022-жылга чейинки мезгилге Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасын комплекстүү башкаруу системасын түзүүнүн жана киргизүүнүн улуттук стратегиясын ишке ашыруу боюнча Иш-аракеттер планы (мындан ары - МЧКБ Иш-аракеттер планы) болуп саналат.

1. Кырдаалга талдоо жүргүзүү

МЧКБ стратегиясы чек ара коопсуздугун, кадрларды даярдоо, чек ара инфраструктурасын өнүктүрүү, материалдык-техникалык жактан жабдуу, ошондой эле мамлекеттик чек араны комплекстүү башкаруунун бардык системасынын иштөөсү боюнча товарларды түзүүнү камсыз кылуу үчүн жооптуу органдардын өнүгүшүнүн багыттарын аныктоочу негизги документ болуп саналат.

Мамлекеттин азыркы күнү жана келечеги көпчүлүк жагынан жалаң гана анын ички өнүгүшүнүн мазмунуна гана жараша болбостон, ошондой эле сырткы дүйнө менен карым-катнашынын мүнөзүнө, өз таламдарын камсыз кылуу, анын ичинде чек ара коопсуздугу аркылуу камсыз кылуу жөндөмдүүлүгүнө жараша болот.

Кыргыз Республикасы эгемендүүлүккө ээ болгон алгачкы күндөрдөн тартып өзүнүн саясатын аймактык проблемаларды тынч укуктук негизде чечүүгө, өз ара пайдалуу кызматташтык чөйрөсүн кеңейтүүчү процесстерге түрткү берүүгө багыттап, коңшулар менен эл аралык, саясий жана чек ара мамилелерин орнотту.

Ошону менен бирге эле, азыркы мезгилде Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасында жана ага тикелей жанаша жайгашкан чек ара мейкиндигинде чектеш мамлекеттер менен өз ара мамилелердин татаал системасы калыптанды.

Кыргыз Республикасынын чек ара коопсуздугу чөйрөсүндөгү эң маанилүү улуттук таламдар төмөндөгүлөр:

- мамлекеттин эгемендүүлүгүнүн жана аймактык бүтүндүгүн камсыз кылуу, чек арага жакын мейкиндикте тынчтыкты жана бейпилдикти жана коңшу мамлекеттер менен жакшы санаалаштык мамилелерди сактоо;

- иштин бардык түрлөрүн ишке ашыруунун мыйзамдарда белгиленген тартибин жана эрежелерин сактоо;

- экономикалык, саясий, демографиялык, экологиялык, маалыматтык интервенцияларды жоюу;

- мамлекеттик чек ара аркылуу аскердик коркунучту жайгаруу.

Кыргызстандын чек ара коопсуздугуна негизги коркунучтарда, төмөнкү эң маанилүү улуттук таламдарга жараша аныкталат:

- мамлекеттик чек араны эл аралык-укуктук жол-жоболоштуруунун аяктабагандыгы;

- Борбордук Азия регионунда эл аралык баңгизат кылмыштуулугунун иши;

- эл аралык терроризм жана диний экстремизм масштабдарынын кеңейиши;

- региондо суу-энергетикалык проблемалардын курчушу;

- калктын билим жана маданий потенциалынын төмөндөшү;

- демографиялык оор кырдаал;

- ички жана тышкы миграцияга контролдун жетишсиздиги;

- өлкөнүн энергия менен камсыз кылуу системасынын алсыздыгы;

- уюшкан кылмыштуулук;

- коррупция жана көмүскө экономика;

- заманбап маалыматтык-коммуникациялык технологияларды түзүү жана киргизүү жана өлкөнүн маалыматтык мейкиндигин коргоо жагындагы артта калуу;

- экологиялык проблемалар, табигый жана техногендик мүнөздөгү өзгөчө кырдаалдардын алдын алуу жана каршы аракеттенүүнүн орун алган системасынын майнаптуулугунун жетишсиздиги;

- байкоо жүргүзүүнүн, контролдоонун жана байланыштын заманбап техникалык каражаттарынын жоктугу барууга кыйын участоктордогу мамлекеттик чек араны тийиштүү түрдө кайтарууга жана коргоого мүмкүндүк бербегендиги;

- чек ара районундагы эмгекке жарамдуу калктын өлкөнүн ичкери райондоруна жана анын андан сырткары кетиши натыйжасында чектеш мамлекеттердин тургундарынын жер участокторун өздөштүрүшү;

- чек ара коопсуздугун камсыз кылууга катышуучулардын ортосунда маалымат алмашуу жагындагы, ошондой эле биргелешкен аракеттер маселелеринде тиешелүү өз ара аракеттенүүнүн жоктугу.

Азыркы мезгилде мамлекеттик чек араны кайтаруу жекече курамды, куралды жана техниканы туруктуу түрдө көбөйтүү аркылуу, аскердик ыкма (мамлекеттик чек араны жана анын режимин, өткөрүү пункттарында чек ара режимин жана режимди бузуучуларды (бузуу белгилерин) өз убагында табуу боюнча аларга дайындалган участоктордун (райондордун) чегинде бирикмелердин, бөлүктөрдүн жана бөлүкчөлөрдүн аракеттери, оперативдүү күчтөр жана каражаттар менен күндөлүк оперативдүү издөө) менен жүзөгө ашырылат.

Чек ара кызматын башкаруунун линиялык системасы аскердик түзүмдөргө таандык, мамлекеттик чек араны кайтаруу милдеттерин аскердик ыкма менен чечүүгө арналган. Мамлекеттик чек араны коргоонун мындай тартиби ири финансылык, адамдык, материалдык жана башка чыгымдарды пайдаланууну талап кылат. Мында мамлекеттик бюджетти камсыз кылуудагы кыйынчылыктар мамлекеттик чек араны кайтаруу жана коргоо боюнча милдеттерди аткарууга коркунуч туудурат.

Мамлекеттик чек араны коргоонун азыркы ыкмасы чек ара коопсуздугун камсыз кылуу процесстерин башкарууда катаал башкаруу стилин аныктады. Мында кырдаалга тийиштүү мониторинг жүргүзүүнүн, келип чыккан проблемаларды чечүү боюнча альтернативалуу сунуштарды иштеп чыгуунун жоктугу негизсиз жана максатка ылайыксыз башкаруу чечимдерине алып келүүдө.

Бүгүнкү күндө чек ара коопсуздугун камсыз кылуунун бирдиктүү системасы түзүлгөн эмес. Мамлекет жана коом тарабынан чек ара коопсуздугун камсыз кылуу боюнча милдеттер (мамлекеттик заказдар) белгиленген эмес. Мамлекеттик чек араны коргоо толук көлөмдө жүргүзүлбөстөн, үзүл-кесил жүзөгө ашырылат. Мамлекеттик чек арадагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдардын ишинде транспаренттүүлүк (ачык-айкындык) жок. Ички ведомстволук, ведомстволор аралык жана мамлекеттер аралык деңгээлдердеги өз ара аракеттенүүлөрдү уюштурууда проблемалар бар. Мамлекеттик бийликтин жергиликтүү органдары жана чек арага жакын райондордун жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары чек ара коопсуздугун камсыз кылууга жетиштүү деңгээлде тартылбайт. Акыркы 3 - 5 жыл ичинде чек ара коопсуздугун камсыз кылууга катышкандардын кесиптик деңгээли олуттуу төмөндөп кеткен.

Географиялык, табигый, климаттык шарттар, мамлекеттин экономикалык жана саясий абалы мамлекеттик чек аранын барууга кыйын болгон участокторунда мамлекеттик чек араны тийиштүү түрдө кайтарууга жана коргоого мүмкүндүк бербейт.

Түзүлгөн кырдаал аткарылуучу милдеттердин чаржайыттыгына, функцияларды кайталоого, адам ресурстарын, финансылык жана убактылуу ресурстарды майнапсыз колдонууга алып келүүдө.

Төмөнкү негизги проблемалардын бар экендиги анык:

1. Чек ара коопсуздугун камсыз кылуу маселелери мамлекет тарабынан комплекстүү каралбайт.

2. Катышуучулар жана таламдаш тараптар өздөрүнүн ведомстволук таламдарын артык көрүшөт, чек ара чөйрөсүндөгү милдеттерди чечүүдө өз ара көз карандылыкты эске алышпайт.

3. Чек ара коопсуздугу Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чечимдеринде тиешелүү даражадагы артыкчылык болуп эсептелбейт.

4. Ченемдик-укуктук нормалардын аткарылышы текшерилбейт.

5. Чек ара коопсуздугунун таламдарында көрүлгөн чаралар чакырыктардын жана коркунучтардын таасиринин өсүшүн компенсациялабайт.

6. Бюджеттик каржылоонун жетишсиздиги.

7. Финансылык жана материалдык каражаттар натыйжасыз пайдаланылат.

Ошентип, Кыргыз Республикасынын чек ара коопсуздугун камсыз кылуунун орун алган системасы азыркы коркунучтарга жана чакырыктарга адекваттуу мамиле кылууга жана алардын алдын алууга жөндөмдүү эмес, инсандын, коомдун жана мамлекеттин эркиндигин жана коопсуздугун толук даражада камсыз кыла албайт, чек араларды коргоонун дүйнөлүк тажрыйбасынан олуттуу артта калуу тенденциясын сактайт.

Муну менен катар, Кыргызстандын мамлекеттик чек арасынын өтүшүн эл аралык укуктук жол-жоболоштуруунун аяктабагандыгы чек ара коопсуздугун камсыз кылуунун орун алган тартибин реформалоо процессин олуттуу кыйындатууда.

Эл аралык тажрыйба (анын ичинде мурдагы советтик мейкиндиктеги өлкөлөрдүн) мамлекеттин алдында орун алган маселени чечүүнүн эки жолу бар экендигин көрсөтүүдө:

биринчиси (инерттүү жана кымбат) - чек ара ведомствосунун бюджетин (азыркыны кармоого жана жаңы инфраструктураны түзүүгө) жана анын штаттарын туруктуу көбөйтүү менен мамлекеттик чек араны коргоонун аскердик ыкмасын мындан ары күчөтүү жана өнүктүрүү;

экинчиси - даярдалбаган катышуучу үчүн бюджеттик каражаттарды бөлүүнүн бардык процесстеринин системалуу жана түшүнүктүү болушунда чек ара коопсуздугун камсыз кылуунун орун алган тартибин өлкөнүн таламдарын мамлекеттик чек арада, чек ара мейкиндигинде, өлкөнүн ичинде жана региондо комплекстүү коргоо боюнча кеңири ыйгарым укуктарга жана мүмкүнчүлүктөргө ээ болгон көп профилдүү, атайын мамлекеттик системага максаттуу трансформациялоо.

Кыргыз Республикасынын чек ара коопсуздугун камсыз кылуунун орун алган системасынын абалына жана колдонулуп жаткан эл аралык стандарттарга талдоо жүргүзүү жана тыянактар чек ара чөйрөсүндө улуттук коопсуздукту жетиштүү деңгээлде кармап туруунун алда канча оптималдуу ыкмасы Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасын комплекстүү башкаруу системасы (мындан ары - МЧКБ системасы) экендигин көрсөтүүдө.

МЧКБ системасы улуттук жана региондук коопсуздукту күчөтөт, глобалдуу коопсуздукка көмөк көрсөтөт, инсанды жана коомду ишке ашыруунун жана өнүктүрүүнүн өбөлгөлөрүн жана жагымдуу шарттарын түзөт, мамлекеттин социалдык-экономикалык жана демократиялык өнүгүшүнө түрткү берет, региондогу жана дүйнө жүзүндөгү өлкөлөр менен өз ара пайдалуу мамилелерди чыңдайт, таламдаш тараптардын кесиптик жана майнаптуу кызматташтыгын камсыз кылат, улуттук, региондук жана эл аралык деңгээлдерде майнаптуу кызматташтык саамалыгын түзөт.

2. Мамлекеттик чек араны комплекстүү башкаруунун принциптери

Мамлекеттик чек араны комплекстүү башкаруу (МЧКБ) - бул өлкөнүн персоналын, технологияларын, ошондой эле чектеш мамлекеттердин тиешелүү мамлекеттик органдарынын (эл аралык келишимдердин жана макулдашуулардын негизинде) күчүн жана каражаттарын чек ара коопсуздугун камсыз кылуунун таламдарында мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын күч аракеттерин бириктирүү жана макулдашылган аракеттери.

МЧКБ иш жүргүзүүнүн үч принцибине негизделген. Бул принциптер ачык, бирок жакшы контролдонгон чек аралардын коопсуздугун камсыз кылуу үчүн чек араны башкарууга катышкан бийликтин бардык органдарынын жана ведомстволордун ортосундагы ички ведомстволук, ведомстволор аралык жана эл аралык кызматташтыкка таандык.

Биринчи принцип мамлекеттин коопсуздугун камсыз кылуу системасындагы ведомствонун жоопкерчилик секторуна келтирилүүчү мүмкүн болгон чакырыктарды жана коркунучтарды эске алуу менен келечекте өнүгүүнүн ведомстволук стратегиясына, талап кылынган кадрдык, интеллектуалдык, материалдык жана техникалык ресурстарга функциялык арналышка жана милдеттерге, бөлүмдөр менен персоналды башкаруунун ортосунда өз ара аракеттенүүнүн натыйжалуулугуна ылайык ведомствонун оптималдуу структурасын түзүүгө негизделген.

Иш жүргүзүүнүн экинчи принциби чек ара контролдугу, «жашыл» чек араны кайтаруу, бажылык, миграциялык, фитосанитардык, санитардык-карантиндик, ветеринардык контролдоо жана мамлекеттик чек арадагы коопсуздукту камсыз кылуу боюнча башка аракеттер боюнча ишке жана иш чараларга карата макулдашылган мамилеге негизделген, мында ведомстволор аралык кызматташтык жана өз ара аракеттенүү үчүн Ведомстволор аралык бирдиктүү маалымат системасы (ВБМС), тиешелүү улуттук ченемдик-укуктук база пайдаланылат.

Иш жүргүзүүнүн үчүнчү принциби Кыргыз Республикасынын эл аралык милдеттенмелерин өзүнүн чек ара коопсуздугун камсыз кылуу жагындагы улуттук таламдарга шайкеш жана ылайык келтирүүгө негизделген эл аралык кызматташтык, ошондой эле Кыргыз Республикасынын региондук жана эл аралык коопсуздук системасындагы орду, ролу жана жоопкерчилиги болуп саналат. Эл аралык кызматташтык Кыргызстандын, ошондой эле бүткүл региондун чек ара коопсуздугун камсыз кылуунун механизмдеринин бири катары кабылданат.

3. Мамлекеттик чек араны комплекстүү башкаруунун максаттары

Жалпы максаттар:

- МЧКБга катышуучулардын жана өнөктөрдүн жоопкерчилигинин негизинде улуттук жана региондук коопсуздукту камсыздоонун принциптерин сактоо менен адамдарды, товарларды, транспорт каражаттарын жана жүктөрдү мамлекеттик чек ара аркылуу мыйзамдуу, эркин өткөрүүнү камсыз кылуу;

- адам укуктарын жана эркиндиктерин камсыз кылуу максатында таламдаш өлкөлөр, органдар, адамдар жана эл аралык уюмдар менен чек ара коопсуздугу чөйрөсүндө стратегиялык өнөктөштүктү кеңейтүү;

- Борбордук Азия регионунда региондук чек ара коопсуздугун түзүүгө Кыргызстандын активдүү катышуусу.

Кардиналдуу максаттар:

- чектеш мамлекеттер менен мамлекеттик чек араны делимитациялоо жана демаркациялоо үчүн жагымдуу шарттарды түзүү;

- МЧКБнын майнаптуу иш жүргүзүшү таламдарында ченемдик укуктук базаны өркүндөтүү;

- МЧКБнын майнаптуу интеграцияланган инфраструктурасын түзүү;

- МЧКБнын иш жүргүзүшүнүн заманбап ыкмаларын жана жолдорун киргизүү жана андан ары өркүндөтүү;

- кадрларды окутуунун, даярдоонун жана кайра даярдоонун бирдиктүү системасын, кесиптик өсүш, иш жана кызмат үчүн жагымдуу шарттарды түзүү;

- кадрлардын социалдык жактан корголушунун деңгээлин жогорулатуу;

- МЧКБнын иш жүргүзүү жана өнүгүү системасын финансылоонун, жабдуунун жана ага мониторинг жүргүзүүнүн бирдиктүү системасын түзүү;

- МЧКБнын башкаруунун бирдиктүү системасын түзүү.

Атайын максаттар:

- мамлекеттик чек аранын ачыктыгына жана аны сапаттуу контролдоого жетишүү үчүн мамлекеттик чек араны башкарууга катышкан жана көмөк көрсөткөн бийликтин органдары ортосундагы улуттук жана эл аралык деңгээлдеги координациялоо жана кызматташтык;

- мамлекеттик органдардын ишиндеги кайталоону жокко чыгаруу жана аны интеграциялык процесстерди пайдалануу менен эл аралык стандарттарга ылайык келтирүү;

- МЧКБны камсыз кылууга карата бирдиктүү мамиленин стандартын иштеп чыгуу;

- МЧКБнын иш жүргүзүшүнүн заманбап ыкмаларын жана жолдорун инновациялоо;

- адам ресурстардын жана финансылык ресурстарды майнаптуу пайдалануунун мониторинг системасын түзүү жана өнүктүрүү;

- МЧКБнын максаттарын ишке ашыруу үчүн жагымдуу шарттарды түзүү.

Түзүмдүк горизонталдуу максаттар:

- региондук жана улуттук масштабда чек ара коопсуздугун камсыз кылуу таламында ведомстволук координацияланган кызматташтыкты жүзөгө ашыруу;

- МЧКБнын катышуучуларынын иш жүргүзүшүн жана чечилип жаткан милдеттерди аткаруунун ыкмаларын демилитаризациялоо, бир эле мезгилде иш практикасына иштин оперативдүү жана маалыматтык- аналитикалык ыкмаларын киргизүү жайылтуу;

- мамлекеттик чек аранын коопсуздугун камсыз кылуунун тышкы саясий жана эл аралык укуктук чараларын жүзөгө ашыруу;

- легалдуу эмес миграцияга, адамдарды, адамдардын мүчөлөрүн сатууга жана баңги каражаттардын, психотроптук заттардын жана прекурсорлордун мыйзамсыз жүгүртүлүшүнө, радикалдуу диний-экстремисттик, террорчулук жана сепаратисттик түзүмдөрдүн мүчөлөрүнүн келип-кетишине, курал-жарак, ок-дарылардын, радиоактивдүү материалдардын контрабандасына, өзгөчө коркунучтуу зыянкечтерди, өсүмдүктөрдүн дарттарын алып келүүгө жана алып өтүүгө, малдын республиканын калкы жана айлана чөйрө үчүн коркунуч туудурган жугуштуу ылаңдарын, инфекциялык дарттарды алып келүүгө жана жайылтууга каршы күрөшүү боюнча аракеттерди макулдашуу;

- транспорттук (транзиттик) коридорлорду өнүктүрүү;

- жарандардын келишинин жана кетишинин шарттарын жана жол- жоболорун өркүндөтүү;

- функциялык милдеттерди аткаруунун укуктук коргоочу ыкмасына басымдуу түрдө өткөндөн кийин мамлекеттик чек араны коргоо чөйрөсүндө ыйгарым укук берилген мамлекеттик органдын уюштуруу-штаттык түзүмүнө облустук (райондук) түзүмдүк бөлүктөрдү түзүү аркылуу өзгөртүүлөрдү киргизүү;

- МЧКБ системасына тартылган бардык мамлекеттик органдардын ресурстарын сарамжал пайдалануу;

- маалыматты толук, так жана өз убагында алмашуу, ведомствонун укук тартибине жана коопсуздукка коркунуч келтирүү жагындагы артыкчылыгына байланыштуу фактыларды жана фигуранттарды, жазыктык - куугунтукталуучу аракеттерди тергөөгө, оперативдик зарылдыгына жараша өткөрүп берүү;

- укук коргоо чараларын пландаштыруу системасын түзүүгө жана анын иш жүргүзүшүн камсыз кылууга катышуу;

- функциялык милдеттерге байланыштуу өз ара аракеттенүү, маалымат алмашуу, техникалык жана материалдык-техникалык колдоо көрсөтүү жана өз ара бири-бирин алмаштыруу боюнча мөөнөттүү жана мөөнөтсүз пландарды биргелешип иштеп чыгуу үчүн мамлекеттик (ведомстволор аралык), облустук жана райондук масштабдарда ведомстволор аралык убактылуу жумушчу топторун түзүү жана аларга көмөк көрсөтүү;

- бизнес тарабынан экспорттук-импорттук операцияларга кетип жаткан убакытты жана ресурстарды кыскартуу;

- ата мекендик чарба жүргүзүүчү субъектилердин тышкы экономикалык ишин активдештирүү үчүн жагымдуу шарттарды түзүү жана чет өлкөлүк инвестицияларды тартуу.

Укуктук максаттар:

- МЧКБ системасын кабыл алууга байланыштуу ченемдик-укуктук базага өзгөртүүлөрдү, толуктоолорду киргизүү.

- МЧКБ системасындагы акчалай жана материалдык каражаттарды камсыз кылуунун, пайдалануунун жана аны контролдоонун укуктук негиздерин түзүү;

- координацияланган ведомстволор аралык комплекстүү пландаштырууну жана аткарууну сапаттуу контролдоонун камсыз кылуу максатында укуктук системаны түзүү;

- чек аранын коопсуздугун жана аны контролдоонун координацияланган региондук жана эл аралык комплекстүү пландаштырууну камсыз кылуунун укуктук системаны түзүү;

- мамлекеттик органдардын коррупцияга каршы туруктуулук деңгээлин жогорулатуунун укуктук шарттарын түзүү.

Кыргыз Республикасынын Өкмөтү мамлекеттик чек араны комплекстүү башкаруу максаттарын ишке ашырууга жана МЧКБ системасынын майнаптуулугуна көзөмөлдү жалпысынан Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2011-жылдын 2-августундагы № 326-б буйругу менен түзүлгөн Мамлекеттик чек араны комплекстүү башкаруу системасын иштеп чыгуу жана киргизүү боюнча ведомстволор аралык комиссиянын (мындан ары - Ведомстволор аралык комиссия) иши аркылуу жүргүзөт.

4. МЧКБ Стратегиясын ишке ашыруу үчүн ресурстар

Кадрдык ресурстар: Ведомстволор аралык комиссиянын жана анын жумушчу органынын МЧКБ системасын иштеп чыгуу жана киргизүү боюнча улуттук координациялык борбордун мүчөлөрү, министрликтердин, мамлекеттик комитеттердин жана администрациялык ведомстволордун, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын кызматчылары, МЧКБнын стратегиясын киргизүү жана ишке ашыруу боюнча иш-чараларга кызыкдар эл аралык уюмдардын өкүлдөрү, (макулдашуу боюнча).

Финансылык ресурстар: (мамлекеттин мүмкүнчүлүктөрүн эске алуу менен):

- мамлекеттик финансылоо-министрликтер, мамлекеттик комитеттер жана администрациялык ведомстволор үчүн жыл сайын аныкталуучу көлөмдө республикалык бюджеттен (анын ичинде атайын каражаттардан), ошондой эле ведомстволор аралык комиссиянын негиздүү сунуштары боюнча;

- финансылоонун тышкы булактарын тартуу - эл аралык донорлордун жана эл аралык институттардын каражаттарынан (гранттык, акысыз, гуманитардык жардам ж.б.).

5. Индикаторлор

Чек аралык, бажылык жана контролдоону башка түрлөрүн жүзөгө ашыруунун унификацияланган ченемдери жана эрежелери боюнча аракеттенген жана ведомстволор аралык кызматташтыктын бирдиктүү органы тарабынан башкарылган жана алардын ортосундагы маалымат алмашуунун автоматташтырылган жана оперативдүү башкаруусу аркылуу аракеттенген, чек ара, бажылык жана башка инфраструктураны бекемдөөнүн жана жабдуунун бирдиктүү принциптери боюнча түзүлгөн мамлекеттин чек ара коопсуздугунун майнаптуу системасын түзүү:

- чек ара коопсуздугу жагындагы чакырыктарга жана коркунучтарга карата мамлекеттин өз убагында жооп кайтаруусуна;

- мамлекеттик чек арадагы укук тартибинин талаптагыдай деңгээлин камсыз кылууга;

- МЧКБнын катышуучуларынын күчтөрүн жана каражаттарын комплекстүү пайдаланууну уюштурууга жана МЧКБ стратегиясынын жалпы максаттарына жетишүү максаттарында бирин-бири кайталаган аракеттерди жана мамлекеттин чек ара коопсуздугун камсыз кылуу боюнча министрликтер менен ведомстволордун функцияларын аткарууга кеткен пландан тышкаркы чыгашаларды жокко чыгарууга;

- Кыргыз Республикасынын чек арасында мамлекеттик контролдоочу органдар менен маалымат алмашууну жана оперативдүүлүктү жогорулатуунун, автоматташтыруунун эсебинен адамдардын, транспорт каражаттарынын жана товарлардын Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасы аркылуу өтүшүнүн жол-жоболорун оптималдаштырууга;

- саясий, экономикалык факторлордун жана мүмкүн болуучу коркунучтар менен тобокелдердин бүткүл комплексин эске алууга мүмкүнчүлүк бере турган чек араны жабдуу жана чыңдоого карата системалуу мамиленин эсебинен Кыргыз Республикасынын чек арасындагы мамлекеттик контролдоочу органдардын ишинин майнаптуулугун жогорулатууга;

- МЧКБга катышуучулардын интеллектуалдык, материалдык жана финансылык ресурстарын бириктирүүнүн эсебинен институттук өнүктүрүүгө жана кадрларды даярдоого кеткен чыгашаларды улуттук деңгээлде төмөндөтүүгө мүмкүнчүлүк берет.

Ошентип, чек арада жана Кыргыз Республикасынын бүткүл аймагында чек ара коопсуздугун жана укук тартибин камсыз кылуунун ишенимдүү системасынын тушунда мыйзамдуу соода жүргүзүү, миграция жана туризм үчүн чек аранын ачыктыгын камсыз кылуу МЧКБ стратегиясынын башкы индикатору болуп саналат.

6. МЧКБ Стратегияны ишке ашырууга мониторинг жүргүзүү жана баа берүү

МЧКБ стратегиясын ишке ашырууга мониторинг жүргүзүүнүн максаты Ведомстволор аралык комиссия тарабынан МЧКБ системасын киргизүү процессине мезгил-мезгили менен баа берип туруу болуп саналат.

МЧКБ системасын киргизүү процессине баа берүү тышкы эксперттик колдоо менен кызматташтыкта жүргүзүлүшү мүмкүн. Баа берүү процессинде алынган натыйжалар МЧКБ стратегиясын жана аны ишке ашыруу планын өзгөргөн айкындыкка ылайык андан ары жөнгө салууга же оңдоп-түзөөгө алып келиши мүмкүн.

МЧКБ стратегиясынын айкын чараларынын аткарылышына үзгүлтүксүз мониторинг жүргүзүү жана баа берүү аны ишке ашыруунун прогрессине байкоо жүргүзүүнүн натыйжалуу аспабына айланып, төмөнкүлөргө мүмкүндүк берет:

- МЧКБ стратегиясын ишке ашыруу планы боюнча артыкчылыктарды алга жылдыруу процессине түзөтүүлөрдү киргизүү боюнча өз убагында чечимдерди кабыл алууга;

- Кыргыз Республикасынын чек ара коопсуздугунун системасын жалпы өнүктүрүүгө тийгизген таасирине баа берүүнү жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк берет.

МЧКБ стратегиясын ишке ашырууга мониторинг жүргүзүү жана баа берүү төмөндөгүлөргө байкоо жүргүзүүгө жана ченөөгө багытталган сапаттык жана сандык мүнөздөмөлөргө ээ болот:

- ресурстук салымдарды жана пландаштырылган иш чаралардын аткарылышын мүнөздөгөн кайтарымдын көрсөткүчтөрүнүн топтомунун жардамы менен МЧКБ стратегиясын ишке ашыруунун планынын аткарылышынын орточо аралыктуу натыйжалары менен мүнөздөлөт;

- алардын алдыга коюлган жана милдеттер жаатындагы көрсөткүчтөрү аркылуу тиешелүү этаптардын жана фазалардын акыркы натыйжалары аркылуу мүнөздөлөт;

- МЧКБ стратегиясын ишке ашыруунун мамлекеттин узак мөөнөтүү мезгилдеги өнүгүшүнө тийгизген таасиринин натыйжалары менен мүнөздөлөт.

Мониторингдин натыйжаларынын негизинде МЧКБ стратегиясын ишке ашыруунун планынын аткарылышынын майнаптуулугуна мезгил-мезгили менен баа берилип турат. Ушул баа берүүнүн жүрүшүндө төмөнкүлөр талап кылынат:

- алынган жыйынтыкка ар тараптуу талдоо жүргүзүү;

- МЧКБ Иш-аракеттер планынын иш чараларынын аткарылышынын кемчиликтерин аныктоо жана оперативдүү жоюу;

- ресурстарды кайра бөлүштүрүү жана аларды оптималдуу пайдалануу боюнча чараларды иштеп чыгуу;

- донордук коомчулуктун күч-аракеттерин сапаттуу жакшыртуу;

- коомдун күтүүлөрүн алда канча толук канааттандыруу.

Жалпысынан алганда бардык таламдаш түзүмдөрдүн, коомдун жана донордук коомчулуктун координацияланган күч аракеттери МЧКБнын системасын түзүүнүн жана өнүктүрүүнүн ийгилигинин өбөлгөсү болуп саналат.

Корутунду

МЧКБ системасын майнаптуу киргизүү улуттук жана региондук коопсуздукту комплекстүү күчөтүү, Кыргыз Республикасынын чек ара коопсуздугун камсыз кылуунун жаңы принциптерин киргизүү жагындагы эл аралык демилгелүү ролун күчөтүүгө жана ал аркылуу Кыргызстандын чек ара коопсуздугунун системасын практикалык жактан реформалоого киришкендигин жана саясий эркин билдиргендигин ар тараптан таанышы аркылуу өлкөнүн өнүгүшүнө колдоо көрсөтүүгө, жарандардын жеке жана коомдук максаттарга жетишине көмөк көрсөтүүгө жетишүүгө тийиш.

Мамлекеттик чек араны коргоонун аскердик ыкмаларын укук коргоо чаралары менен алмаштыруу боюнча жалпы дүйнөлүк тенденцияны эске алуу менен Кыргызстанда МЧКБ системасын түзүү мамлекеттин коопсуздугун камсыз кылуу жагындагы улуттук таламдарга жооп берет. Глобалдаштыруу процесстери келечекте Кыргызстан менен чектеш өлкөлөрдүн өздөрүнүн чек ара күчтөрүн эл аралык стандарттарга ылайык кайра курушуна алып келет.

Кыргыз Республикасынын МЧКБ системасын түзүүдөгү активдүү иши чек ара кызматташтыгы боюнча биздин өнөктөр менен өз ара мамилелерге жаңы дем берет, ал Кыргыз Республикасынын эл аралык беделинин өсүшүнө көмөк көрсөтөт жана өлкөнүн чек ара коопсуздугун чыңдайт.

МЧКБ стратегиясы улуттук таламдарды, мамлекеттин тышкы, региондук жана ички саясатын эске алуу менен иштелип чыккан. Ал соода-экономикалык мамилелерди, туризмди, мыйзамдуу эмгек миграциясын өнүктүрүү үчүн чек аранын ачыктыгын камсыз кыла турган жана ошол эле мезгилде наркотрафикке, террорчулукка, трансулуттук уюмдашкан кылмыштуулукка, диний экстремизмге, легалдуу эмес миграцияга жана адамдарды сатууга ишенимдүү бөгөт коюунун кепилдигин алган таасирдүү механизмди түзүүгө багытталган.

МЧКБ стратегиясын бардык катышуучулардын тийиштүү деңгээлдеги өз ара аракеттери менен киргизүү жана ишке ашыруу чек арага жакын жерлерде жана Кыргыз Республикасынын бүткүл аймагында коопсуздукту камсыз кылат, чек ара коопсуздугун камсыз кылуу системасын күчөтөт жана өнүктүрөт, өз жарандарынын жана өлкөдө жашаган адамдардын коопсуздукту сезишинин пайда болушуна алып келет, Кыргыз Республикасынын жана жалпысынан Борбордук-Азия регионунун демократиялык жана экономикалык өнүгүшүнө көмөк көрсөтөт.

2022-жылга чейинки мезгилге Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасын комплекстүү башкаруу системасын түзүүнүн жана киргизүүнүн улуттук стратегиясын ишке ашыруу боюнча иш аракеттер планы

1. Киришүү

2022-жылга чейинки мезгилге Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасын комплекстүү башкаруу системасын түзүүнүн жана киргизүүнүн улуттук стратегиясын ишке ашыруу боюнча иш-аракеттер планы (мындан ары - МЧКБ Иш-аракеттер планы) жогоруда аталган стратегияны (мындан ары - МЧКБ стратегиясы) ишке ашыруу механизми болуп саналат.

МЧКБ Иш-аракеттер планы чек ара коопсуздугун бекемдөө маселелерин практикалык чечүүгө багытталган, улуттук экономиканын дүйнөлүк экономикалык системага интеграциялануу деңгээлин мындан ары жогорулатууга жардам берет жана төмөнкүлөргө багытталган иш-чараларды камтыйт:

- чек ара коопсуздугун камсыз кылуу ишенимдүүлүгүн жана майнаптуулугун жогорулатууга;

- МЧКБ системасын ишке ашырууга катышкан мамлекеттик органдардын кызматкерлеринин, ошондой эле алардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн социалдык коргоо деңгээлин жакшыртууга;

- мамлекеттик чек араны коргоо чөйрөсүндө ыйгарым укук берилген мамлекеттик органды жана анын кызматкерлерин каржылоо сапатын жакшыртууга;

- адамдардын, транспорт каражаттарынын жана товарлардын мамлекеттик чек ара аркылуу өтүү жол жоболорун жөнөкөйлөтүүгө;

- республиканын экспорттук потенциалын жогорулатууга;

- чет өлкөлүк инвестицияларды тартуу үчүн ыңгайлуу шарттарды түзүүгө;

- туризм индустриясын активдүү өнүктүрүүгө;

- транспорттук (транзиттик) коридорлорду өнүктүрүүгө;

- мамлекеттик чек ара аркылуу жугуштуу ооруларды алып кирүүгө бөгөт коюуда натыйжалуулукту жогорулатууга;

- айкын-ачык иш-чараларды, ресурстарды (артыкчылыктарды) аныктоого;

- МЧКБ долбоорлорун башкаруу системасын түзүү жана анын майнаптуу иштешин камсыздоого;

- МЧКБ бардык катышуучуларын координациялоо, коммуникациялоо, кооперациялоого;

- ишке ашырууга мониторинг жүргүзүүгө.

- каржылоо булактарын жана долбоорлорду ишке ашыруу үчүн акча каражаттарын топтоо мүмкүнчүлүгүн түзүүнү аныктоого багытталган.

МЧКБ иш-аракеттер планынын иш-чараларын мамлекеттик бюджеттен жана бюджеттен тышкары булактардан каржылоо болжолдонууда.

2. МЧКБ иш-аракеттер планынын максаты

- айкын-ачык иш-чараларды, ресурстарды (приоритеттерди) аныктоо;

- МЧКБ долбоорлорун башкаруу системасын түзүү жана анын майнаптуу иштешин камсыздоо;

- долбоорлорду сапаттуу ишке ашыруу;

- МЧКБ системасынын бардык катышуучуларын координациялоо, коммуникациялоо, кооперациялоо;

- ишке ашырууга мониторинг жүргүзүү.

3. Артыкчылыктар жана иш-чаралар

1-артыкчылык

МЧКБ системасынын майнаптуу иштешинин таламдарында комплекстүү ченемдик укуктук базаны түзүү жана өркүндөтүү:

1) МЧКБ системасынын майнаптуу иштешинин таламдарында комплекстүү ченемдик укуктук базаны түзүү.

2) Ченемдик укуктук базаны өркүндөтүү (колдонуудагы мыйзамдарга анализ жана эсеп-каттоо жүргүзүү, укукту колдонуу өзгөргөнүнө байланыштуу жаңы долбоорлорду иштеп чыгуу)

2-артыкчылык

МЧКБ иштешинин заманбап ыкмаларын жана жолдорун жайылтуу жана өркүндөтүү:

1) МЧКБ системасынын катышуучуларын институционалдык өнүктүрүү.

2) МЧКБ системасынын иштешинин жаңы, заманбап ыкмаларын жана жолдорун иштеп чыгуу, өркүндөтүү жана киргизүү.

3-артыкчылык

Кадрларды окутуу, даярдоо жана кайра даярдоонун бирдиктүү системасын, кесиптик өсүш, иштөө жана кызмат кылуу үчүн ыңгайлуу шарттарды түзүү:

1) Кадрларды даярдоо системасын өзгөртүү.

2) МЧКБ системасынын катышуучуларын кесиптик даярдоо жана окутуу системасын өнүктүрүү.

3) Кадрлардын социалдык корголгондук деңгээлин жакшыртуу.

4-артыкчылык

МЧКБ системасынын майнаптуу интеграцияланган инфраструктурасын түзүү:

1) Объектилерди куруу, реконструкциялоо, көрктөндүрүү жана өнүктүрүү, ошондой эле аларды техникалык жактан жабдуу.

2) Транспорттук коммуникацияларды куруу жана өнүктүрүү.

Артыкчылыктар боюнча конкреттүү иш-чараларды аныктоо

1-артыкчылык

2-артыкчылык

3-артыкчылык

4-артыкчылык